Bādarāyaṇa: Brahmasūtra

Header

Data entry: members of the Sansknet Project

Contribution: members of the Sansknet Project

Date of this version: 2020-07-31

Source:

  • .

Publisher: Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages (GRETIL), SUB Göttingen

Licence:

Distributed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.

Interpretive markup: none

Notes:

Due to the heterogeneity of the sources the header markup might be suboptimal. For the sake of transparency the header of the legacy file is documented below.

Badarayana: Brahmasutra

Input by members of the Sansknet project
(www.sansknet.org)

This GRETIL version has been converted from a custom Devanagari encoding.
Therefore, word boundaries are usually not marked by blanks.

THE TEXT IS NOT PROOF-READ!

Revisions:

  • 2020-07-31: TEI encoding by mass conversion of GRETIL's Sanskrit corpus
  • 2025-05-08: Added BK, GND and ISO code for language.

Text

athāto brahmajijñāsā | BBs_1,1.1 |

janmādyasya yataḥ | BBs_1,1.2 |

śāstrayonitvāt | BBs_1,1.3 |

tat tu samanvayāt | BBs_1,1.4 |

īkṣater nāśabdam | BBs_1,1.5 |

gauṇaś cen nātmaśabdāt | BBs_1,1.6 |

tanniṣṭhasya mokṣopadeśāt | BBs_1,1.7 |

heyatvāvacanāc ca | BBs_1,1.8 |

pratijñāvirodhāt | BBs_1,1.9 |

svāpyayāt | BBs_1,1.10 |

gatisāmānyāt | BBs_1,1.11 |

śrutatvāc ca | BBs_1,1.12 |

ānandamayo 'bhyāsāt | BBs_1,1.13 |

vikāraśabdān neti cen na prācuryāt | BBs_1,1.14 |

taddhetuvyapadeśāc ca | BBs_1,1.15 |

māntravarṇikameva ca gīyate | BBs_1,1.16 |

netaro 'nupapatteḥ | BBs_1,1.17 |

bhedavyapadeśāc ca | BBs_1,1.18 |

kāmāc ca nānumānāpekṣā | BBs_1,1.19 |

asminn asya ca tadyogaṃ śāsti | BBs_1,1.20 |

antas taddharmopadeśāt | BBs_1,1.21 |

bhedavyapadeśāc cānyaḥ | BBs_1,1.22 |

ākāśas talliṅgāt | BBs_1,1.23 |

ata eva prāṇaḥ | BBs_1,1.24 |

jyotiś caraṇābhidhānāt | BBs_1,1.25 |

chando 'bhidhānān neti cen na tathā ceto'rpaṇanigadāt tathā hi darśanam | BBs_1,1.26 |

bhūtādipādavyapadeśopapatteś caivam | BBs_1,1.27 |

upadeśabhedān neti cen nobhayasminn apy avirodhāt | BBs_1,1.28 |

prāṇas tathānugamāt | BBs_1,1.29 |

na vaktur ātmopadeśād iti ced adhyātmasaṃbandhabhūmā hy asmin | BBs_1,1.30 |

śāstradṛṣṭyā tūpadeśo vāmadevavat | BBs_1,1.31 |

jīvamukhyaprāṇaliṅgān neti cen nopāsātraividhyādāśritatvād iha tadyogāt | BBs_1,1.32 |

sarvatra prasiddhopadeśāt | BBs_1,2.1 |

vivakṣitaguṇopapatteś ca | BBs_1,2.2 |

anupapattes tu na śārīraḥ | BBs_1,2.3 |

karmakartṛvyapadeśāc ca | BBs_1,2.4 |

śabdaviśeṣāt | BBs_1,2.5 |

smṛteś ca | BBs_1,2.6 |

arbhakaustvāt tadvyapadeśāc ca neti cen na nicāyyatvād evaṃ vyomavac ca | BBs_1,2.7 |

saṃbhogaprāptir iti cen na vaiśeṣyāt | BBs_1,2.8 |

attā carācaragrahaṇāt | BBs_1,2.9 |

prakaraṇāc ca | BBs_1,2.10 |

guhāṃ praviṣṭāv ātmānau hi taddarśanāt | BBs_1,2.11 |

viśeṣaṇāc ca | BBs_1,2.12 |

antara upapatteḥ | BBs_1,2.13 |

sthānādivyapadeśāc ca | BBs_1,2.14 |

sukhaviśiṣṭābhidhānād eva ca | BBs_1,2.15 |

ata eva ca sa brahma | BBs_1,2.16 |

śrutopaniṣatkagatyabhidhānāc ca | BBs_1,2.17 |

anavasthiter asaṃbhavāc ca netaraḥ | BBs_1,2.18 |

antaryāmyadhidaivādhilokādiṣu taddharmavyapadeśāt | BBs_1,2.19 |

na ca smārtam ataddharmābhilāpāc chārīraś ca | BBs_1,2.20 |

ubhaye 'pi hi bhedenainam adhīyate | BBs_1,2.21 |

adṛśyatvādiguṇako dharmokteḥ | BBs_1,2.22 |

viśeṣaṇabhedavyapadeśābhyāṃ ca netarau | BBs_1,2.23 |

rūpopanyāsāc ca | BBs_1,2.24 |

vaiśvānaraḥ sādhāraṇaśabdaviśeṣāt | BBs_1,2.25 |

smaryamāṇam anumānaṃ syād iti | BBs_1,2.26 |

śabdādibhyo 'ntaḥpratiṣṭhānāc ca neti cen na tathā dṛṣṭyupadeśād asambhavāt puruṣamapi cainam adhīyate | BBs_1,2.27 |

ata eva na devatā bhūtaṃ ca | BBs_1,2.28 |

sākṣād apy avirodhaṃ jaiminiḥ | BBs_1,2.29 |

abhivyakter ity āśmarathyaḥ | BBs_1,2.30 |

anusmṛter bādariḥ | BBs_1,2.31 |

saṃpatter iti jaiminis tathā hi darśayati | BBs_1,2.32 |

āmananti cainam asmin | BBs_1,2.33 |

dyubhvādyāyatanaṃ svaśabdāt | BBs_1,3.1 |

muktopasṛpyavyapadeśāc ca | BBs_1,3.2 |

nānumānam atacchabdāt prāṇabhṛc ca | BBs_1,3.3 |

bhedavyapadeśāt | BBs_1,3.4 |

prakaraṇāt | BBs_1,3.5 |

sthityadanābhyāṃ ca | BBs_1,3.6 |

bhūmā saṃprasādād adhyupadeśāt | BBs_1,3.7 |

dharmopapatteś ca | BBs_1,3.8 |

akṣaram ambarāntadhṛteḥ | BBs_1,3.9 |

sā ca praśāsanāt | BBs_1,3.10 |

anyabhāvavyāvṛtteśca | BBs_1,3.11 |

īkṣatikarmavyapadeśāt saḥ | BBs_1,3.12 |

dahara uttarebhyaḥ | BBs_1,3.13 |

gatiśabdābhyāṃ tathā hi dṛṣṭaṃ liṅgaṃ ca | BBs_1,3.14 |

dhṛteś ca mahimno 'syāsminn upalabdheḥ | BBs_1,3.15 |

prasiddheś ca | BBs_1,3.16 |

itaraparāmarśāt sa iti cen nāsaṃbhavāt | BBs_1,3.17 |

uttarāc ced āvirbhūtasvarūpas tu | BBs_1,3.18 |

anyārthaś ca parāmarśaḥ | BBs_1,3.19 |

alpaśruter iti cet tad uktam | BBs_1,3.20 |

anukṛtes tasya ca | BBs_1,3.21 |

api ca smaryate | BBs_1,3.22 |

śabdād eva pramitaḥ | BBs_1,3.23 |

hṛdyapekṣayā tu manuṣyādhikāratvāt | BBs_1,3.24 |

tadupary api bādarāyaṇaḥ saṃbhavāt | BBs_1,3.25 |

virodhaḥ karmaṇīti cen nānekapratipatter darśanāt | BBs_1,3.26 |

śabda iti cen nātaḥ prabhavāt pratyakṣānumānābhyām | BBs_1,3.27 |

ata eva ca nityatvam | BBs_1,3.28 |

samānanāmarūpatvāccāvṛttāvapyavirodho darśanāt smṛteś ca | BBs_1,3.29 |

madhvādiṣv asaṃbhavād anadhikāraṃ jaiminiḥ | BBs_1,3.30 |

jyotiṣi bhāvāc ca | BBs_1,3.31 |

bhāvaṃ tu bādarāyaṇo 'sti hi | BBs_1,3.32 |

śugasya tadanādaraśravaṇāt tadādravaṇāt sūcyate hi | BBs_1,3.33 |

kṣatriyatvagateś ca | BBs_1,3.34 |

uttaratra caitrarathena liṅgāt | BBs_1,3.35 |

saṃskāraparāmarśāt tadabhāvābhilāpāc ca | BBs_1,3.36 |

tadabhāvanirdhāraṇe ca pravṛtteḥ | BBs_1,3.37 |

śravaṇādhyayanārthapratiṣedhāt | BBs_1,3.38 |

smṛteś ca | BBs_1,3.39 |

kampanāt | BBs_1,3.40 |

jyotir darśanāt | BBs_1,3.41 |

ākāśo 'rthāntaratvādivyapadeśāt | BBs_1,3.42 |

suṣuptyutkrāntyor bhedena | BBs_1,3.43 |

patyādiśabdebhyaḥ | BBs_1,3.44 |

ānumānikam apy ekeṣām iti cen na śarīra-rūpaka-vinyasta-gṛhīter darśayati ca | BBs_1,4.1 |

sūkṣmaṃ tu tadarhatvāt | BBs_1,4.2 |

tadadhīnatvād arthavat | BBs_1,4.3 |

jñeyatvāvacanāc ca | BBs_1,4.4 |

vadatīti cen na prājño hi prakaraṇāt | BBs_1,4.5 |

trayāṇām eva caivam upanyāsaḥ praśnaś ca | BBs_1,4.6 |

mahadvac ca | BBs_1,4.7 |

camasavadaviśeṣāt | BBs_1,4.8 |

jyotirupakramā tu tathā hy adhīyata eke | BBs_1,4.9 |

kalpanopadeśāc ca madhvādivadavirodhaḥ | BBs_1,4.10 |

na saṃkhyopasaṃgrahādapi jñānābhāvād atirekāc ca | BBs_1,4.11 |

prāṇādayo vākyaśeṣāt | BBs_1,4.12 |

jyotiṣaikeṣām asatyanne | BBs_1,4.13 |

kāraṇatvena cākāśādiṣu yathāvyapadiṣṭokteḥ | BBs_1,4.14 |

samākarṣāt | BBs_1,4.15 |

jagadvācitvāt | BBs_1,4.16 |

jīvamukhyaprāṇaliṅgān neti cet tadvyākhyātam | BBs_1,4.17 |

anyārthaṃ tu jaiminiḥ praśnavyākhyānābhyām api caivam eke | BBs_1,4.18 |

vākyānvayāt | BBs_1,4.19 |

pratijñāsiddher liṅgam āśmarathyaḥ | BBs_1,4.20 |

utkramiṣyata evaṃ bhāvād ity auḍulomiḥ | BBs_1,4.21 |

avasthiter iti kāśakṛtsnaḥ | BBs_1,4.22 |

prakṛtiś ca pratijñādṛṣṭāntānuparodhāt | BBs_1,4.23 |

abhidhyopadeśāc ca | BBs_1,4.24 |

sākṣāc cobhayāmnānāt | BBs_1,4.25 |

ātmakṛteḥ | BBs_1,4.26 |

pariṇāmāt | BBs_1,4.27 |

yoniś ca hi gīyate | BBs_1,4.28 |

etena sarve vyākhyātā vyākhyātāḥ | BBs_1,4.29 |

smṛtyanavakāśadoṣaprasaṅga iti cen nānyasmṛtyanavakāśadoṣaprasaṅgāt | BBs_2,1.1 |

itareṣāṃ cānupalabdheḥ | BBs_2,1.2 |

etena yogaḥ pratyuktaḥ | BBs_2,1.3 |

na vilakṣaṇatvād asya tathātvaṃ ca śabdāt | BBs_2,1.4 |

abhimānivyapadeśas tu viśeṣānugatibhyām | BBs_2,1.5 |

dṛśyate tu | BBs_2,1.6 |

asad iti cen na pratiṣedhamātratvāt | BBs_2,1.7 |

apītau tadvatprasaṅgād asamañjasam | BBs_2,1.8 |

na tu dṛṣṭāntabhāvāt | BBs_2,1.9 |

svapakṣadoṣāc ca | BBs_2,1.10 |

tarkāpratiṣṭhānād api | BBs_2,1.11 |

anyathānumeyam iti ced evam apy anirmokṣaprasaṅgaḥ | BBs_2,1.12 |

etena śiṣṭāparigrahā api vyākhyātāḥ | BBs_2,1.13 |

bhoktrāpatter avibhāgaś cet syāl lokavat | BBs_2,1.14 |

tadananyatvam ārambhaṇaśabdādibhyaḥ | BBs_2,1.15 |

bhāve copalabdheḥ | BBs_2,1.16 |

satvāc cāparasya | BBs_2,1.17 |

asadvyapadeśān neti cen na dharmāntareṇa vākyaśeṣādyukteḥ śabdāntarāc ca | BBs_2,1.18 |

paṭavac ca | BBs_2,1.19 |

yathā ca prāṇādiḥ | BBs_2,1.20 |

itaravyapadeśād dhitākaraṇādidoṣaprasaktiḥ | BBs_2,1.21 |

adhikaṃ tu bhedanirdeśāt | BBs_2,1.22 |

aśmādivac ca tadanupapattiḥ | BBs_2,1.23 |

upasaṃhāradarśanān neti cen na kṣīravad dhi | BBs_2,1.24 |

devādivad api loke | BBs_2,1.25 |

kṛtsnaprasaktir niravayavatvaśabdakopo vā | BBs_2,1.26 |

śrutes tu śabdamūlatvāt | BBs_2,1.27 |

ātmani caivaṃ vicitrāś ca hi | BBs_2,1.28 |

svapakṣadoṣāc ca | BBs_2,1.29 |

sarvopetā ca taddarśanāt | BBs_2,1.30 |

vikaraṇatvān neti cet tad uktam | BBs_2,1.31 |

na prayojanavattvāt | BBs_2,1.32 |

lokavat tu līlākaivalyam | BBs_2,1.33 |

vaiṣamyanairghṛṇye na sāpekṣatvāt tathā hi darśayati | BBs_2,1.34 |

na karmāvibhāgād iti cen nānāditvād upapadyate cāpy upalabhyate ca | BBs_2,1.35 |

sarvadharmopapatteś ca | BBs_2,1.36 |

racanānupapatteś ca nānumānaṃ pravṛtteś ca | BBs_2,2.1 |

payo 'mbuvac cet tatrāpi | BBs_2,2.2 |

vyatirekānavasthiteś cānapekṣatvāt | BBs_2,2.3 |

anyatrābhāvāc ca na tṛṇādivat | BBs_2,2.4 |

puruṣāśmavad iti cet tathāpi | BBs_2,2.5 |

aṅgitvānupapatteś ca | BBs_2,2.6 |

anyathānumitau ca jñaśaktiviyogāt | BBs_2,2.7 |

abhyupagame 'py arthābhāvāt | BBs_2,2.8 |

vipratiṣedhāc cāsamañjasam | BBs_2,2.9 |

mahaddīrghavad vā hrasvaparimaṇḍalābhyām | BBs_2,2.10 |

ubhayathāpi na karmātastadabhāvaḥ | BBs_2,2.11 |

samavāyābhyupagamāc ca sāmyād anavasthiteḥ | BBs_2,2.12 |

nityam eva ca bhāvāt | BBs_2,2.13 |

rūpādimattvāc ca viparyayo darśanāt | BBs_2,2.14 |

ubhayathā ca doṣāt | BBs_2,2.15 |

aparigrahāc cātyantam anapekṣā | BBs_2,2.16 |

samudāya ubhayahetuke 'pi tadaprāptiḥ | BBs_2,2.17 |

itaretarapratyayatvād upapannam iti cen na saṅghātabhāvānimittatvāt | BBs_2,2.18 |

uttarotpāde ca pūrvanirodhāt | BBs_2,2.19 |

asati pratijñoparodho yaugapadyamanyathā | BBs_2,2.20 |

pratisaṃkhyāpratisaṃkhyānirodhāprāptir avicchedāt | BBs_2,2.21 |

ubhayathā ca doṣāt | BBs_2,2.22 |

ākāśe cāviśeṣāt | BBs_2,2.23 |

anusmṛteś ca | BBs_2,2.24 |

nāsato 'dṛṣṭatvāt | BBs_2,2.25 |

udāsīnānām api caivaṃ siddhiḥ | BBs_2,2.26 |

nābhāva upalabdheḥ | BBs_2,2.27 |

vaidharmyāc ca na svapnādivat | BBs_2,2.28 |

na bhāvo 'nupalabdheḥ | BBs_2,2.29 |

sarvathānupapatteś ca | BBs_2,2.30 |

naikasminn asambhavāt | BBs_2,2.31 |

evaṃ cātmākārtsnyam | BBs_2,2.32 |

na ca paryāyād apy avirodho vikārādibhyaḥ | BBs_2,2.33 |

antyāvasthiteś cobhayanityatvād aviśeṣaḥ | BBs_2,2.34 |

patyur asāmañjasyāt | BBs_2,2.35 |

adhiṣṭhānānupapatteś ca | BBs_2,2.36 |

karaṇavac cen na bhogādibhyaḥ | BBs_2,2.37 |

antavattvam asarvajñatā vā | BBs_2,2.38 |

utpattyasaṃbhavāt | BBs_2,2.39 |

na ca kartuḥ karaṇam | BBs_2,2.40 |

vijñānādibhāve vā tadapratiṣedhaḥ | BBs_2,2.41 |

vipratiṣedhāc ca | BBs_2,2.42 |

na viyadaśruteḥ | BBs_2,3.1 |

asti tu | BBs_2,3.2 |

gauṇyasaṃbhavāc chabdāc ca | BBs_2,3.3 |

syāc caikasya brahmaśabdavat | BBs_2,3.4 |

pratijñāhānir avyatirekāt | BBs_2,3.5 |

śabdebhyaḥ | BBs_2,3.6 |

yāvadvikāraṃ tu vibhāgo lokavat | BBs_2,3.7 |

etena mātariśvā vyākhyātaḥ | BBs_2,3.8 |

asaṃbhavas tu sato 'nupapatteḥ | BBs_2,3.9 |

tejo 'tas tathā hy āha | BBs_2,3.10 |

āpaḥ | BBs_2,3.11 |

pṛthivī | BBs_2,3.12 |

adhikārarūpaśabdāntarebhyaḥ | BBs_2,3.13 |

tadabhidhyānād eva tu talliṅgāt saḥ | BBs_2,3.14 |

viparyayeṇa tu kramo 'ta upapadyate ca | BBs_2,3.15 |

antarā vijñānamanasī krameṇa talliṅgād iti cen nāviśeṣāt | BBs_2,3.16 |

carācaravyapāśrayas tu syāt tadvyapadeśo bhāktas tadbhāvabhāvitvāt | BBs_2,3.17 |

nātmā śruter nityatvāc ca tābhyaḥ | BBs_2,3.18 |

jño 'ta eva | BBs_2,3.19 |

utkrāntigatyāgatīnām | BBs_2,3.20 |

svātmanā cottarayoḥ | BBs_2,3.21 |

nāṇuratacchruter iti cen netarādhikārāt | BBs_2,3.22 |

svaśabdonmānābhyāṃ ca | BBs_2,3.23 |

avirodhaś candanavat | BBs_2,3.24 |

avasthitivaiśeṣyād iti cen nābhyupagamād dhṛdi hi | BBs_2,3.25 |

guṇādvā lokavat | BBs_2,3.26 |

vyatireko gandhavat tathā hi darśayati | BBs_2,3.27 |

pṛthagupadeśāt | BBs_2,3.28 |

tadguṇasāratvāt tu tadvyapadeśaḥ prājñavat | BBs_2,3.29 |

yāvadātmabhāvitvāc ca na doṣas taddarśanāt | BBs_2,3.30 |

puṃstvādivat tv asya sato 'bhivyaktiyogāt | BBs_2,3.31 |

nityopalabdhyanupalabdhiprasaṅgo 'nyataraniyamo vānyathā | BBs_2,3.32 |

kartā śāstrārthavattvāt | BBs_2,3.33 |

upādānād vihāropadeśāc ca | BBs_2,3.34 |

vyapadeśāc ca kriyāyāṃ na cen nirdeśaviparyayaḥ | BBs_2,3.35 |

upalabdhivadaniyamaḥ | BBs_2,3.36 |

śaktiviparyayāt | BBs_2,3.37 |

samādhyabhāvāc ca | BBs_2,3.38 |

yathā ca takṣobhayathā | BBs_2,3.39 |

parāt tu tacchruteḥ | BBs_2,3.40 |

kṛtaprayatnāpekṣas tu vihitapratiṣiddhāvaiyarthyādibhyaḥ | BBs_2,3.41 |

aṃśo nānāvyapadeśād anyathā cāpi dāśakitavāditvam adhīyata eke | BBs_2,3.42 |

mantravarṇāt | BBs_2,3.43 |

api smaryate | BBs_2,3.44 |

prakāśādivat tu naivaṃ paraḥ | BBs_2,3.45 |

smaranti ca | BBs_2,3.46 |

anujñāparihārau dehasambandhāj jyotirādivat | BBs_2,3.47 |

asantateś cāvyatikaraḥ | BBs_2,3.48 |

ābhāsa eva ca | BBs_2,3.49 |

adṛṣṭāniyamāt | BBs_2,3.50 |

abhisandhyādiṣv api caivam | BBs_2,3.51 |

pradeśabhedād iti cen nāntarbhāvāt | BBs_2,3.52 |

tathā prāṇāḥ | BBs_2,4.1 |

gauṇyasaṃbhavāt tatprāk śruteś ca | BBs_2,4.2 |

tatpūrvakatvād vācaḥ | BBs_2,4.3 |

sapta gater viśeṣitatvāc ca | BBs_2,4.4 |

hastādayas tu sthite 'to naivam | BBs_2,4.5 |

aṇavaś ca | BBs_2,4.6 |

śreṣṭhaś ca | BBs_2,4.7 |

na vāyukriye pṛthagupadeśāt | BBs_2,4.8 |

cakṣurādivat tu tatsahaśiṣṭyādibhyaḥ | BBs_2,4.9 |

akaraṇatvāc ca na doṣas tathā hi darśayati | BBs_2,4.10 |

pañcavṛttir manovat vyapadiśyate | BBs_2,4.11 |

aṇuś ca | BBs_2,4.12 |

jyotir ādyadhiṣṭhānaṃ tu tadāmananātprāṇavatā śabdāt | BBs_2,4.13 |

tasya ca nityatvāt | BBs_2,4.14 |

ta indriyāṇi tadvyapadeśād anyatra śreṣṭhāt | BBs_2,4.15 |

bhedaśruter vailakṣaṇyāc ca | BBs_2,4.16 |

saṃjñāmūrtikḷptis tu trivṛtkurvata upadeśāt | BBs_2,4.17 |

māṃsādi bhaumaṃ yathāśabdamitarayoś ca | BBs_2,4.18 |

vaiśeṣyāt tu tadvādas tadvādaḥ | BBs_2,4.19 |

tadantarapratipattau raṃhati saṃpariṣvaktaḥ praśnanirūpaṇābhyām | BBs_3,1.1 |

tryātmakatvāt tu bhūyastvāt | BBs_3,1.2 |

prāṇagateś ca | BBs_3,1.3 |

agnyādiśruter iti cen na bhāktatvāt | BBs_3,1.4 |

prathame 'śravaṇād iti cen na tā eva hy upapatteḥ | BBs_3,1.5 |

aśrutatvād iti cen neṣṭādikāriṇāṃ pratīteḥ | BBs_3,1.6 |

bhāktaṃ vānātmavittvāt tathā hi darśayati | BBs_3,1.7 |

kṛtātyaye 'nuśayavān dṛṣṭasmṛtibhyāṃ yathetamanevaṃ ca | BBs_3,1.8 |

caraṇād iti cen na tadupalakṣaṇārtheti kārṣṇājiniḥ | BBs_3,1.9 |

ānarthakyam iti cen na tadapekṣatvāt | BBs_3,1.10 |

sukṛtaduṣkṛte eveti tu bādariḥ | BBs_3,1.11 |

aniṣṭādikāriṇām api ca śrutam | BBs_3,1.12 |

saṃyamane tv anubhūyetareṣāmārohāv arohau tadgatidarśanāt | BBs_3,1.13 |

smaranti ca | BBs_3,1.14 |

api sapta | BBs_3,1.15 |

tatrāpi tadvyāpārādavirodhaḥ | BBs_3,1.16 |

vidyākarmaṇor iti tu prakṛtatvāt | BBs_3,1.17 |

na tṛtīye tathopalabdheḥ | BBs_3,1.18 |

smaryate 'pi ca loke | BBs_3,1.19 |

darśanāc ca | BBs_3,1.20 |

tṛtīyaśabdāvarodhaḥ saṃśokajasya | BBs_3,1.21 |

tatsvābhāvyāpattirupapatteḥ | BBs_3,1.22 |

nāticireṇa viśeṣāt | BBs_3,1.23 |

anyādhiṣṭhite pūrvavadabhilāpāt | BBs_3,1.24 |

aśuddham iti cen na śabdāt | BBs_3,1.25 |

retaḥsigyogo 'tha | BBs_3,1.26 |

yoneḥśarīram | BBs_3,1.27 |

sandhye sṛṣṭirāha hi | BBs_3,2.1 |

nirmātāraṃ caike putrādayaś ca | BBs_3,2.2 |

māyāmātraṃ tu kārtsnyenānabhivyaktasvarūpatvāt | BBs_3,2.3 |

parābhidhyānāt tu tirohitaṃ tato hyasya bandhaviparyayau | BBs_3,2.4 |

dehayogādvā so 'pi | BBs_3,2.5 |

sūcakaś ca hi śruterācakṣate ca tadvidaḥ | BBs_3,2.6 |

tadabhāvo nāḍīṣu tacchruterātmani ca | BBs_3,2.7 |

ataḥ prabodho 'smāt | BBs_3,2.8 |

sa eva tu karmānusmṛtiśabdavidhibhyaḥ | BBs_3,2.9 |

mugdher'dhasaṃpattiḥ pariśeṣāt | BBs_3,2.10 |

na sthānato 'pi parasyobhayaliṅgaṃ sarvatra hi | BBs_3,2.11 |

bhedād iti cen na pratyekamatadvacanāt | BBs_3,2.12 |

api caivam eke | BBs_3,2.13 |

arūpavadeva hi tatpradhānatvāt | BBs_3,2.14 |

prakāśavaccāvaiyarthyāt | BBs_3,2.15 |

āha ca tanmātram | BBs_3,2.16 |

darśayati cātho api smaryate | BBs_3,2.17 |

ata eva copamā sūryakādivat | BBs_3,2.18 |

ambuvadagrahaṇāt tu na tathātvam | BBs_3,2.19 |

vṛddhihrāsabhāktvamantarbhāvādubhayasāmañjasyādevaṃ darśanāc ca | BBs_3,2.20 |

prakṛtaitāvattvaṃ hi pratiṣedhati tato bravīti ca bhūyaḥ | BBs_3,2.21 |

tadavyaktamāha hi | BBs_3,2.22 |

api saṃrādhane pratyakṣānumānābhyām | BBs_3,2.23 |

prakāśādivaccāvaiśeṣyaṃ prakāśaś ca karmaṇyabhyāsāt | BBs_3,2.24 |

ato 'nantena tathā hi liṅgam | BBs_3,2.25 |

ubhayavyapadeśāttvahikuṇḍalavat | BBs_3,2.26 |

prakāśāśrayavadvā tejastvāt | BBs_3,2.27 |

pūrvavadvā | BBs_3,2.28 |

pratiṣedhāc ca | BBs_3,2.29 |

paramatassetūnmānasaṃbandhabhedavyapadeśebhyaḥ | BBs_3,2.30 |

sāmānyāt tu | BBs_3,2.31 |

buddhyarthaḥ pādavat | BBs_3,2.32 |

sthānaviśeṣātprakāśādivat | BBs_3,2.33 |

upapatteś ca | BBs_3,2.34 |

tathānyapratiṣedhāt | BBs_3,2.35 |

anena sarvagatatvamāyāmaśabdādibhyaḥ | BBs_3,2.36 |

phalamata upapatteḥ | BBs_3,2.37 |

śrutatvāc ca | BBs_3,2.38 |

dharmaṃ jaiminirata eva | BBs_3,2.39 |

pūrvaṃ tu bādarāyaṇo hetuvyapadeśāt | BBs_3,2.40 |

sarvavedāntapratyayaṃ codanādyaviśeṣāt | BBs_3,3.1 |

bhedān neti ced ekasyām api | BBs_3,3.2 |

svādhyāyasya tathātve hi samācāre 'dhikārāc ca savavac ca tanniyamaḥ | BBs_3,3.3 |

darśayati ca | BBs_3,3.4 |

upasaṃhāror'thābhedādvidhiśeṣavatsamāne ca | BBs_3,3.5 |

anyathātvaṃ śabdād iti cen nāviśeṣāt | BBs_3,3.6 |

na vā prakaraṇabhedāt parovarīyastvādivat | BBs_3,3.7 |

saṃjñātaś cet tad uktam asti tu tad api | BBs_3,3.8 |

vyāpteś ca samañjasam | BBs_3,3.9 |

sarvābhedādanyatreme | BBs_3,3.10 |

ānandādayaḥ pradhānasya | BBs_3,3.11 |

priyaśirastvādyaprāptirupacayāpacayau hi bhede | BBs_3,3.12 |

itare tvarthasāmānyāt | BBs_3,3.13 |

ādhyānāya prayojanābhāvāt | BBs_3,3.14 |

ātmaśabdāc ca | BBs_3,3.15 |

ātmagṛhītir itaravad uttarāt | BBs_3,3.16 |

anvayād iti cet syād avadhāraṇāt | BBs_3,3.17 |

kāryākhyānādapūrvam | BBs_3,3.18 |

samāna evaṃ cābhedāt | BBs_3,3.19 |

sambandhādevamanyatrāpi | BBs_3,3.20 |

na vā viśeṣāt | BBs_3,3.21 |

darśayati ca | BBs_3,3.22 |

saṃbhṛtidyuvyāptyapi cātaḥ | BBs_3,3.23 |

puruṣavidyāyāmapi cetareṣāmanāmnānāt | BBs_3,3.24 |

vedhādyarthabhedāt | BBs_3,3.25 |

hānau tūpāyanaśabdaśeṣatvāt kuśācchandasstutyupagānavattaduktam | BBs_3,3.26 |

sāṃparāye tartavyābhāvāt tathā hy anye | BBs_3,3.27 |

chandata ubhayāvirodhāt | BBs_3,3.28 |

gater arthavattvam ubhayathānyathā hi virodhaḥ | BBs_3,3.29 |

upapannas tallakṣaṇārthopalabdher lokavat | BBs_3,3.30 |

yāvadadhikāram avasthitir ādhikārikāṇām | BBs_3,3.31 |

aniyamassarveṣāmavirodhaśśabdānumānābhyām | BBs_3,3.32 |

akṣaradhiyāṃ tvavarodhassāmānyatadbhāvābhyāmaupasadavattaduktam | BBs_3,3.33 |

iyadāmananāt | BBs_3,3.34 |

antarā bhūtagrāmavatsvātmano 'nyathā bhedānupapattir iti cen nopadeśavat | BBs_3,3.35 |

vyatihāro viśiṃṣanti hītaravat | BBs_3,3.36 |

saiva hi satyādayaḥ | BBs_3,3.37 |

kāmādītaratra tatra cā'yatanādibhyaḥ | BBs_3,3.38 |

ādarādalopaḥ | BBs_3,3.39 |

upasthite 'tastadvacanāt | BBs_3,3.40 |

tannirdhāraṇāniyamastaddṛṣṭeḥ pṛthagghyapratibandhaḥ phalam | BBs_3,3.41 |

pradānavadeva taduktam | BBs_3,3.42 |

liṅgabhūyastvāttaddhi balīyastadapi | BBs_3,3.43 |

pūrvavikalpaḥ prakaraṇātsyāt kriyāmānasavat | BBs_3,3.44 |

atideśāc ca | BBs_3,3.45 |

vidyaiva tu nirdhāraṇāddarśanāc ca | BBs_3,3.46 |

śrutyādibalīyastvāc ca na bādhaḥ | BBs_3,3.47 |

anubandhādibhyaḥ prajñāntarapṛthaktvavaddṛṣṭaś ca taduktam | BBs_3,3.48 |

na sāmānyādapyupalabdhermṛtyuvanna hi lokāpattiḥ | BBs_3,3.49 |

pareṇa ca śabdasya tādvidhyaṃ bhūyastvāt tv anubandhaḥ | BBs_3,3.50 |

eka ātmanaḥ śarīre bhāvāt | BBs_3,3.51 |

vyatirekastadbhāvabhāvitvānna tūpalabdhivat | BBs_3,3.52 |

aṅgāvabaddhāstu na śākhāsu hi prativedam | BBs_3,3.53 |

mantrādivadvāvirodhaḥ | BBs_3,3.54 |

bhūmnaḥ kratuvajjyāyasvaṃ tathā hi darśayati | BBs_3,3.55 |

nānā śabdādibhedāt | BBs_3,3.56 |

vikalpo 'viśiṣṭaphalatvāt | BBs_3,3.57 |

kāmyāstu yathākāmaṃ samuccīyeranna vā pūrvahetvabhāvāt | BBs_3,3.58 |

aṅgeṣu yathāśrayabhāvaḥ | BBs_3,3.59 |

śiṣṭeś ca | BBs_3,3.60 |

samāhārāt | BBs_3,3.61 |

guṇasādhāraṇyaśruteś ca | BBs_3,3.62 |

na vā tatsahabhāvāśruteḥ | BBs_3,3.63 |

darśanāc ca | BBs_3,3.64 |

puruṣārtho 'taḥ śabdād iti bādarāyaṇaḥ | BBs_3,4.1 |

śeṣatvātpuruṣārthavādo yathānyeṣv iti jaiminiḥ | BBs_3,4.2 |

ācāradarśanāt | BBs_3,4.3 |

tacchruteḥ | BBs_3,4.4 |

samanvārambhaṇāt | BBs_3,4.5 |

tadvato vidhānāt | BBs_3,4.6 |

niyamāt | BBs_3,4.7 |

adhikopadeśāt tu bādarāyaṇasyaivaṃ taddarśanāt | BBs_3,4.8 |

tulyaṃ tu darśanam | BBs_3,4.9 |

asārvatrikī | BBs_3,4.10 |

vibhāgaḥ śatavat | BBs_3,4.11 |

adhyayanamātravataḥ | BBs_3,4.12 |

nāviśeṣāt | BBs_3,4.13 |

stutaye 'numatirvā | BBs_3,4.14 |

kāmakāreṇa caike | BBs_3,4.15 |

upamardaṃ ca | BBs_3,4.16 |

ūrdhvaretassu ca śabde hi | BBs_3,4.17 |

parāmarśaṃ jaiminiracodanāccāpavadati hi | BBs_3,4.18 |

anuṣṭheyaṃ bādarāyaṇassāmyaśruteḥ | BBs_3,4.19 |

vidhir vā dhāraṇavat | BBs_3,4.20 |

stutimātram upādānād iti cen nāpūrvatvāt | BBs_3,4.21 |

bhāvaśabdāc ca | BBs_3,4.22 |

pāriplavārthā iti cen na viśeṣitatvāt | BBs_3,4.23 |

tathā caikavākyopabandhāt | BBs_3,4.24 |

ata eva cāgnīndhanādyanapekṣā | BBs_3,4.25 |

sarvāpekṣā ca yajñādiśruter aśvavat | BBs_3,4.26 |

śamadamādyupetas syāt tathāpi tu tadvidhes tadaṅgatayā teṣām apy avaśyānuṣṭheyatvāt | BBs_3,4.27 |

sarvān nānumatiś ca prāṇātyaye taddarśanāt | BBs_3,4.28 |

abādhāc ca | BBs_3,4.29 |

api smaryate | BBs_3,4.30 |

śabdaś cāto 'kāmakāre | BBs_3,4.31 |

vihitatvāc cā'śramakarmāpi | BBs_3,4.32 |

sahakāritvena ca | BBs_3,4.33 |

sarvathāpi ta evobhayaliṅgāt | BBs_3,4.34 |

anabhibhavaṃ ca darśayati | BBs_3,4.35 |

antarā cāpi tu taddṛṣṭeḥ | BBs_3,4.36 |

api smaryate | BBs_3,4.37 |

viśeṣānugrahaś ca | BBs_3,4.38 |

atas tv itarajjyāyo liṅgāc ca | BBs_3,4.39 |

tadbhūtasya tu nātadbhāvo jaiminer api niyamāt tadrūpābhāvebhyaḥ | BBs_3,4.40 |

na cādhikārikam api patanānumānāt tadayogāt | BBs_3,4.41 |

upapūrvam apīty eke bhāvamaśanavat tad uktam | BBs_3,4.42 |

bahis tūbhayathāpi smṛter ācārāc ca | BBs_3,4.43 |

svāminaḥ phalaśruter ity ātreyaḥ | BBs_3,4.44 |

ārtvijyam ity auḍulomiḥ tasmai hi parikrīyate | BBs_3,4.45 |

sahakāryantaravidhiḥ pakṣeṇa tṛtīyaṃ tadvato vidhyādivat | BBs_3,4.46 |

kṛtsnabhāvāt tu gṛhiṇopasaṃhāraḥ | BBs_3,4.47 |

maunavad itareṣām apy upadeśāt | BBs_3,4.48 |

anāviṣkurvann anvayāt | BBs_3,4.49 |

aihikam aprastutapratibandhe taddarśanāt | BBs_3,4.50 |

evaṃ muktiphalāniyamas tadavasthāvadhṛtes tadavasthāvadhṛteḥ | BBs_3,4.51 |

āvṛttir asakṛdupadeśāt | BBs_4,1.1 |

liṅgāc ca | BBs_4,1.2 |

ātmeti tūpagacchanti grāhayanti ca | BBs_4,1.3 |

na pratīke na hi saḥ | BBs_4,1.4 |

brahmadṛṣṭir utkarṣāt | BBs_4,1.5 |

ādityādimatayaś cāṅga upapatteḥ | BBs_4,1.6 |

āsīnaḥ saṃbhavāt | BBs_4,1.7 |

dhyānāc ca | BBs_4,1.8 |

acalatvaṃ cāpekṣya | BBs_4,1.9 |

smaranti ca | BBs_4,1.10 |

yatraikāgratā tatrāviśeṣāt | BBs_4,1.11 |

āprayāṇāt tatrāpi hi dṛṣṭam | BBs_4,1.12 |

tadadhigama uttarapūrvāghayor aśleṣavināśau tadvyapadeśāt | BBs_4,1.13 |

itarasyāpy evam asaṃśleṣaḥ pāte tu | BBs_4,1.14 |

anārabdhakārye eva tu pūrve tadavadheḥ | BBs_4,1.15 |

agnihotrādi tu tatkāryāyaiva taddarśanāt | BBs_4,1.16 |

ato 'nyāpi hy ekeṣām ubhayoḥ | BBs_4,1.17 |

yad eva vidyayeti hi | BBs_4,1.18 |

bhogena tv itare kṣapayitvātha saṃpadyate | BBs_4,1.19 |

vāṅmanasi darśanāc chabdāc ca | BBs_4,2.1 |

ata eva sarvāṇyanu | BBs_4,2.2 |

tanmanaḥ prāṇa uttarāt | BBs_4,2.3 |

so 'dhyakṣe tadupagamādibhyaḥ | BBs_4,2.4 |

bhūteṣu tacchruteḥ | BBs_4,2.5 |

naikasmin darśayato hi | BBs_4,2.6 |

samānā cāsṛtyupakramād amṛtatvaṃ cānupoṣya | BBs_4,2.7 |

tadāpīteḥ saṃsāravyapadeśāt | BBs_4,2.8 |

sūkṣmaṃ pramāṇataś ca tathopalabdheḥ | BBs_4,2.9 |

nopamardenātaḥ | BBs_4,2.10 |

asyaiva copapatter ūṣmā | BBs_4,2.11 |

pratiṣedhād iti cen na śārīrāt spaṣṭo hyekeṣām | BBs_4,2.12 |

smaryate ca | BBs_4,2.13 |

tāni pare tathā hy āha | BBs_4,2.14 |

avibhāgo vacanāt | BBs_4,2.15 |

tadokograjvalanaṃ tatprakāśitadvāro vidyāsāmarthyāt taccheṣagatyanusmṛtiyogāc | BBs_4,2.16 |

raśmyanusārī | BBs_4,2.17 |

niśi neti cen na sambandhasya yāvaddehabhāvitvād darśayati ca | BBs_4,2.18 |

ataś cāyane 'pi dakṣiṇe | BBs_4,2.19 |

yoginaḥ prati smaryete smārte caite | BBs_4,2.20 |

arcirādinā tatprathiteḥ | BBs_4,3.1 |

vāyumabdādaviśeṣaviśeṣābhyām | BBs_4,3.2 |

taṭito 'dhi varuṇaḥ saṃbandhāt | BBs_4,3.3 |

ātivāhikās talliṅgāt | BBs_4,3.4 |

vaidyutenaiva tatas tacchruteḥ | BBs_4,3.5 |

kāryaṃ bādarirasya gatyupapatteḥ | BBs_4,3.6 |

viśeṣitatvāc ca | BBs_4,3.7 |

sāmīpyāt tu tadvyapadeśaḥ | BBs_4,3.8 |

kāryātyaye tadadhyakṣeṇa sahātaḥ param abhidhānāt | BBs_4,3.9 |

smṛteś ca | BBs_4,3.10 |

paraṃ jaiminir mukhyatvāt | BBs_4,3.11 |

darśanāc ca | BBs_4,3.12 |

na ca kārye pratyabhisandhiḥ | BBs_4,3.13 |

apratīkālambanān nayatīti bādarāyaṇa ubhayathā ca doṣāt tatkratuś ca | BBs_4,3.14 |

viśeṣaṃ ca darśayati | BBs_4,3.15 |

saṃpadyāvirbhāvaḥ svena śabdāt | BBs_4,4.1 |

muktaḥ pratijñānāt | BBs_4,4.2 |

ātmā prakaraṇāt | BBs_4,4.3 |

avibhāgena dṛṣṭatvāt | BBs_4,4.4 |

brāhmeṇa jaiminir upanyāsādibhyaḥ | BBs_4,4.5 |

cititanmātreṇa tadātmakatvād ity auḍulomiḥ | BBs_4,4.6 |

evam apy upanyāsāt pūrvabhāvād avirodhaṃ bādarāyaṇaḥ | BBs_4,4.7 |

saṃkalpād eva tacchruteḥ | BBs_4,4.8 |

ata eva cānanyādhipatiḥ | BBs_4,4.9 |

abhāvaṃ bādarir āha hy evam | BBs_4,4.10 |

bhāvaṃ jaiminir vikalpāmananāt | BBs_4,4.11 |

dvādaśāhavad ubhayavidhaṃ bādarāyaṇo 'taḥ | BBs_4,4.12 |

tanvabhāve sandhyavad upapatteḥ | BBs_4,4.13 |

bhāve jāgradvat | BBs_4,4.14 |

pradīpavadāveśas tathā hi darśayati | BBs_4,4.15 |

svāpyayasaṃpatyor anyatarāpekṣam āviṣkṛtaṃ hi | BBs_4,4.16 |

jagadvyāpāravarjaṃ prakaraṇād asaṃnihitatvāc ca | BBs_4,4.17 |

pratyakṣopadeśād iti cen nādhikārikamaṇḍalasthokteḥ | BBs_4,4.18 |

vikārāvarti ca tathā hi sthitim āha | BBs_4,4.19 |

darśayataś caivaṃ pratyakṣānumāne | BBs_4,4.20 |

bhogamātrasāmyaliṅgāc ca | BBs_4,4.21 |

anāvṛttiḥ śabdād anāvṛttiḥ śabdāt | BBs_4,4.22 |


Holder of rights
GRETIL project

Citation Suggestion for this Object
TextGrid Repository (2025). Darśana Collection. Brahmasūtra. Brahmasūtra. GRETIL. GRETIL project. https://hdl.handle.net/21.11113/0000-0016-CF38-1