Vāmana: Kāvyālaṃkārasūtra

pāṇḍitavaraśrīvāmanaviracitāni kāvyālaṅkārasūtrāṇi svavṛttisametāni

śārīraṃ nāma prathamādhikaraṇam /

prathamo 'dhyāyaḥ /

praṇamya paramaṃ jyotirvāmanena kavipriyā /
kāvyālaṅkārasūtrāṇāṃ teṣāṃ vṛttirvidhīyate //

kāvyaṃ grāhyamalaṅkārāt // VKal_1,1.1 //

saundaryamalaṅkāraḥ // VKal_1,1.2 //

sa doṣaguṇālaṅkārahānādānābhyām // VKal_1,1.3 //

śāstrataste // VKal_1,1.4 //

kāvyaṃ saddṛṣṭādṛṣṭārtham, prītikīrtihetutvāt // VKal_1,1.5* //

dvitīyo 'dhyāyaḥ /

arocakinaḥ satṛṇābhyavahāriṇaśca kavayaḥ // VKal_1,2.1 //

pūrve śiṣyāḥ, vivekitvāt // VKal_1,2.2* //

netare, tadviparyayāt // VKal_1,2.3* //

na śāstramadravyeṣvarthavat // VKal_1,2.4 //

na katakaṃ paṅkaprasādanāya // VKal_1,2.5 //

rītirātmā kāvyasya // VKal_1,2.6 //

viśiṣṭā padaracanā rītiḥ // VKal_1,2.7 //

viśeṣo guṇātmā // VKal_1,2.8 //

sā tridhā --- vaidarbhī gauḍīyā pāñcālī ceti // VKal_1,2.9 //

vidarbhādiṣu dṛṣṭatvāttatsamākhyā // VKal_1,2.10 //

samagraguṇopetā vaidarbhī // VKal_1,2.11 //

ojaḥkāntimatī gauḍīyā // VKal_1,2.12 //

mādhuryasaukumāryopapannā pāñcālī // VKal_1,2.13 //

tāsāṃ pūrvā grāhyā, guṇasākalyāt // VKal_1,2.14* //

na punaritare, stokaguṇatvāt // VKal_1,2.15* //

tadārohaṇārthamitarābhyāsa ityeke // VKal_1,2.16 //

tattu na; atattvaśīlasya tattvāniṣpatteḥ // VKal_1,2.17* //

na śaṇasūtravānābhyāse trasarasūtravānavaicitryalābhaḥ // VKal_1,2.18 //

sāpi samāsābhāve śuddhavaidarbhī // VKal_1,2.19 //

tasyāmarthaguṇasaṃpadāsvādyā // VKal_1,2.20 //

tadupārohādarthaguṇaleśo 'pi // VKal_1,2.21 //

sāpi vaidarbhī, tātsthyāt // VKal_1,2.22* //

tṛtīyo 'dhyāyaḥ /

loko vidyā prakīrṇa ca kāvyāṅgāni // VKal_1,3.1 //

lokavṛttaṃ lokaḥ // VKal_1,3.2 //

śabdasmṛtyabhidhānakośacchandovicitikalākāmaśāstradaṇḍanītipūrvā vidyāḥ // VKal_1,3.3 //

śabdasmṛteḥ śabdaśuddhiḥ // VKal_1,3.4 //

abhidhānakośāt padārthaniścayaḥ // VKal_1,3.5 //

chandovicitervṛttasaṃśayacchedaḥ // VKal_1,3.6 //

kalāśāstrebhyaḥ kalātattvasya saṃvit // VKal_1,3.7 //

kāmaśāstrataḥ kāmopacārasya // VKal_1,3.8 //

daṇḍanīternayāpanayayoḥ // VKal_1,3.9 //

itivṛttakuṭilatvaṃ ca tataḥ // VKal_1,3.10 //

lakṣyajñatvamabhiyogo vṛddhasevāvekṣaṇaṃ pratibhānamavadhānaṃ ca prakīrṇam // VKal_1,3.11 //

tatra kāvyaparicayo lakṣyajñatvam // VKal_1,3.12 //

kāvyabandhodyamo 'bhiyogaḥ // VKal_1,3.13 //

kāvyopadeśaguruśuśrūṣaṇaṃ vṛddhasevā // VKal_1,3.14 //

padādhānoddharaṇamavekṣaṇam // VKal_1,3.15 //

kavitvabījaṃ pratibhānam // VKal_1,3.16 //

cittaikāgryamavadhānam // VKal_1,3.17 //

taddeśakālābhyām // VKal_1,3.18 //

vivikto deśaḥ // VKal_1,3.19 //

rātriyāmasturīyaḥ kālaḥ // VKal_1,3.20 //

kāvyaṃ gadyaṃ padyaṃ ca // VKal_1,3.21 //

gadyaṃ vṛttagandhi cūrṇamutkalikāprāyaṃ ca // VKal_1,3.22 //

padyabhāgavadvṛttagandhi // VKal_1,3.23 //

anāviddhalalitapadaṃ cūrṇam // VKal_1,3.24 //

viparītamutkalikāprāyam // VKal_1,3.25 //

padyamanekabhedam // VKal_1,3.26 //

tadanibaddhaṃ nibaddhaṃ ca // VKal_1,3.27 //

kramasiddhistayoḥ sraguttaṃsavat // VKal_1,3.28 //

nānibaddhaṃ cakāstyekatejaḥparamāṇuvat // VKal_1,3.29 //

saṃdarbheṣu daśarūpakaṃ śreyaḥ // VKal_1,3.30 //

taddhi citraṃ citrapaṭavadviśeṣasākalyāt // VKal_1,3.31 //

tato 'nyabhedakḷptiḥ // VKal_1,3.32 //

samāptaṃ cedaṃ śārīraṃ prathamamadhikaraṇam /

doṣadarśanaṃ nāma dvitīyamadhikaraṇam /

prathamo 'dhyāyaḥ /

guṇaviparyayātmāno doṣāḥ // VKal_2,1.1 //

arthatastadavagamaḥ // VKal_2,1.2 //

saukaryāya prapañcaḥ // VKal_2,1.3 //

duṣṭaṃ padamasādhu kaṣṭaṃ grāmyamapratītamanarthakaṃ ca // VKal_2,1.4 //

śabdasmṛtiviruddhamasādhu // VKal_2,1.5 //

śrutivirasaṃ kaṣṭam // VKal_2,1.6 //

lokamātraprayuktaṃ grāmyam // VKal_2,1.7 //

śāstramātraprayuktamapratītam // VKal_2,1.8 //

pūraṇārthamanarthakam // VKal_2,1.9 //

na vākyālaṅkārārtham // VKal_2,1.10 //

anyārthaneyagūḍhārthāślīlakliṣṭāni ca // VKal_2,1.11 //

rūḍhicyutamanyārtham // VKal_2,1.12 //

kalpitārthaṃ neyārtham // VKal_2,1.13 //

aprasiddhārthaprayuktaṃ gūḍhārtham // VKal_2,1.14 //

asamyārthāntaramasamyasmṛtihetuścāślīlam // VKal_2,1.15 //

na guptalakṣitasaṃvṛtāni // VKal_2,1.16 //

aprasiddhāsabhyaṃ guptam // VKal_2,1.17 //

lākṣaṇikāsabhyānvitaṃ lakṣitam // VKal_2,1.18 //

lokasaṃvītaṃ saṃvṛtam // VKal_2,1.19 //

tantraividhyam, vrīḍājugupsāmaṅgalātaṅkadāyibhedāt // VKal_2,1.20* //

vyavahitārthapratyayaṃ kliṣṭam // VKal_2,1.21 //

antyābhyāṃ vākyaṃ vyākhyātam // VKal_2,1.22 //

dvitīyo 'dhyāyaḥ /

bhinnavṛttayatibhraṣṭavisaṃdhīni vākyāni // VKal_2,2.1 //

svalakṣaṇacyutavṛttaṃ bhinnavṛttam // VKal_2,2.2 //

virasavirāmaṃ yatibhraṣṭam // VKal_2,2.3 //

taddhātunāmabhāgabhede svarasaṃdhyakṛte prāyeṇa // VKal_2,2.4 //

na vṛttadoṣātpṛthagyatidpṣaḥ, vṛttasya yatyātmakatvāt // VKal_2,2.5* //

na, lakṣaṇaḥ pṛthaktvāt // VKal_2,2.6* //

virūpapadasaṃdhi visaṃdhiḥ // VKal_2,2.7 //

padasaṃdhervairūpyaṃ viśleṣo 'ślīlatvaṃ kaṣṭatvaṃ ca // VKal_2,2.8 //

vyarthaikārthasaṃdigdhāyuktāpakramalokavidyā viruddhāni ca // VKal_2,2.9 //

vyāhatapūrvottarārthaṃ vyartham // VKal_2,2.10 //

uktārthapadamekārtham // VKal_2,2.11 //

na, viśeṣaścedekārthaṃ duṣṭam // VKal_2,2.12* //

dhanurjyādhvanau dhanuḥśrutirārūḍheḥ pratipattyai // VKal_2,2.13 //

karṇāvataṃsaśravaṇakuṇḍalaśiraḥśekhareṣu karṇādinirdeśaḥ saṃnidheḥ // VKal_2,2.14 //

muktāhāraśabde muktāśabdaḥ śuddheḥ // VKal_2,2.15 //

puṣpamālāśabde puṣpapadamutkarṣasya // VKal_2,2.16 //

karikalabhaśabde kariśabdastādrūpyasya // VKal_2,2.17 //

viśeṣaṇasya ca // VKal_2,2.18 //

tadidaṃ prayukteṣu // VKal_2,2.19 //

saṃśayakṛtsaṃdigdham // VKal_2,2.20 //

māyādivikalpitārthamprayuktam // VKal_2,2.21 //

kramahīnārthamapakramam // VKal_2,2.22 //

deśakālasvabhāvaviruddhārthāni lokaviruddhāni // VKal_2,2.23 //

kalācaturvargaśāstraviruddhārthāni vidyāviruddhāni // VKal_2,2.24 //

samāotaṃ cedaṃ doṣadarśanam dvitīyamadhikaraṇam /

guṇavivecanaṃ nāma tṛtīyamadhikaraṇam /

prathamo 'dhyāyaḥ /

kāvyaśobhāyāḥ kartāro dharmā guṇāḥ // VKal_3,1.1 //

tadatiśayahetavastvalaṅkārāḥ // VKal_3,1.2 //

pūrve nityāḥ // VKal_3,1.3 //

ojaḥprasādaśleṣasamatāsamādhimādhuryasaukumāryodāratārthavyaktikāntayo bandhaguṇāḥ // VKal_3,1.4 //

gāḍhabandhatvamojaḥ // VKal_3,1.5 //

śaithilyaṃ prasādaḥ // VKal_3,1.6 //

guṇaḥ saṃplavāt // VKal_3,1.7 //

sa tvanubhavasiddhaḥ // VKal_3,1.8 //

sāmyotkarṣau ca // VKal_3,1.9 //

masṛṇatvaṃ śleṣaḥ // VKal_3,1.10 //

mārgāvhedaḥ samatā // VKal_3,1.11 //

ārohāvarohakramaḥ samādhiḥ // VKal_3,1.12 //

na pṛthak, ārohāvarohayorojaḥprasādarūpatvāt // VKal_3,1.13* //

na, asaṃpṛktatvāt // VKal_3,1.14* //

anaikāntyācca // VKal_3,1.15 //

ojaḥprasādayoḥ tīvrāvasthā, tāviti cedabhyupagamaḥ // VKal_3,1.16* //

viśeṣāpekṣitvāttayoḥ // VKal_3,1.17 //

ārohāvarohanimittaṃ samādhirākhyāyate // VKal_3,1.18 //

kramavidhānārthaṃ vā // VKal_3,1.19 //

pṛthakpadatvaṃ mādhuryam // VKal_3,1.20 //

ajaraṭhatvaṃ saukumāryam // VKal_3,1.21 //

vikaṭatvamudāratā // VKal_3,1.22 //

arthavyaktihetutvamarthavyaktiḥ // VKal_3,1.23 //

aujjvalyaṃ kāntiḥ // VKal_3,1.24 //

nāsantaḥ, sadvedyatvāt // VKal_3,1.25* //

na bhrāntāḥ, niṣkampatvāt // VKal_3,1.26* //

na pāṭhadharmāḥ, sarvatrādṛṣṭeḥ // VKal_3,1.27* //

dvitīyo 'dhyāyaḥ /

ta evārthaguṇāḥ // VKal_3,2.1 //

arthasya prauḍhirojaḥ // VKal_3,2.2 //

arthavaimalyaṃ prasādaḥ // VKal_3,2.3 //

ghaṭanā śleṣaḥ // VKal_3,2.4 //

avaiṣamyaṃ samatā // VKal_3,2.5 //

arthadṛṣṭiḥ samādhiḥ // VKal_3,2.6 //

artho dvividhaḥ, ayoniranyacchāyāyonirvā // VKal_3,2.7* //

artho vyaktaḥ sūkṣmaśca // VKal_3,2.8 //

sūkṣmo bhāvyo vāsanīyaśca // VKal_3,2.9 //

uktivaicitryaṃ mādhuryam // VKal_3,2.10 //

apāruṣyaṃ saukumāryam // VKal_3,2.11 //

agrāmyatvamudāratā // VKal_3,2.12 //

vastusvabhāvasphuṭatvamarthavyaktiḥ // VKal_3,2.13 //

dīptarasatvaṃ kāntiḥ // VKal_3,2.14 //

samāotaṃ cedaṃ guṇavivecanaṃ tṛtīyamadhikaraṇam /

ālaṅkārikaṃ nāma caturthamadhikaraṇam /

prathamo 'dhyāyaḥ /

padamanaikārthamakṣaraṃ cāvṛttaṃ sthānaniyame yamakam // VKal_4,1.1 //

pādāḥ pādasyaikasyānekasya cādimadhyāntabhāgāḥ sthānāni // VKal_4,1.2 //

bhaṅgādutkarṣaḥ // VKal_4,1.3 //

śṛṅkhalā parivartakaścūrṇamiti bhaṅgamārgaḥ // VKal_4,1.4 //

varṇavicchedacalanaṃ śṛṅkhalā // VKal_4,1.5 //

saṅgavinivṛttau svarūpāpattiḥ parivartakaḥ // VKal_4,1.6 //

piṇḍākṣarabhede svarūpalopaścūrṇam // VKal_4,1.7 //

śeṣaḥ sarūpo 'nuprāsaḥ // VKal_4,1.8 //

anulbaṇo varṇānuprāsaḥ śreyān // VKal_4,1.9 //

pādānuprāsaḥ pādayamakavat // VKal_4,1.10 //

dvitīyo 'dhyāyaḥ /

upamānenopameyasya guṇaleśataḥ sāmyamupamā // VKal_4,2.1 //

guṇabāhulyataśca kalpitā // VKal_4,2.2 //

taddvaividhyam, padavākyārthavṛttibhedāt // VKal_4,2.3* //

sā pūṇā luptā ca // VKal_4,2.4 //

guṇadyotakopamānopameyaśabdānāṃ sāmagrye pūrṇā // VKal_4,2.5 //

lope luptā // VKal_4,2.6 //

stutinindātattvākhyāneṣu // VKal_4,2.7 //

hīnatvādhikatvaliṅgavacanabhedāsādṛśyāsaṃbhavāstaddoṣāḥ // VKal_4,2.8 //

jātipramāṇadharmanyūnatopamānasya hīnatvam // VKal_4,2.9 //

dharmayorekanirdeśe 'nyasya saṃvit, sāhacaryāt // VKal_4,2.10* //

tenādhikarvaṃ vyākhyātam // VKal_4,2.11 //

upamānopameyayorliṅgavyatyāso liṅgabhedaḥ // VKal_4,2.12 //

iṣṭaḥ puṃpuṃsakayoḥ prāyeṇa // VKal_4,2.13 //

laukikyāṃ samāsābhihitāyāmupamāprapañce ca // VKal_4,2.14 //

tena vacanabhedo vyākhyātaḥ // VKal_4,2.15 //

apratītaguṇasādṛśyamasādṛśyam // VKal_4,2.16 //

asādṛśyahatā hyupamā, tanniṣṭhāśca kavayaḥ // VKal_4,2.17* //

upamānādhikyāttadapoha ityeke // VKal_4,2.18 //

na, apuṣṭārthatvāt // VKal_4,2.19* //

anupapattirasaṃbhavaḥ // VKal_4,2.20 //

na viruddho 'tiśayaḥ // VKal_4,2.21 //

tṛtīyo 'dhyāyaḥ /

prativastuprabhṛtirupamāprapañcaḥ // VKal_4,3.1 //

upameyasyoktau samānavastunyāsaḥ prativastu // VKal_4,3.2 //

anuktau samāsoktiḥ // VKal_4,3.3 //

kiñciduktāvaprastutapraśaṃsā // VKal_4,3.4 //

samena vastunānyāpalāpo 'pahnutiḥ // VKal_4,3.5 //

upamānenopameyasya guṇasāmyāttattvāropo rūpakam // VKal_4,3.6 //

sa dharmeṣu tantraprayoge śleṣaḥ // VKal_4,3.7 //

sādṛśyāllakṣaṇā vakroktiḥ // VKal_4,3.8 //

atadrūpasyānyathādhyavasānamatiśayārthamutprekṣā // VKal_4,3.9 //

saṃbhāvyadharmatadutkarṣakalpanātiśayoktiḥ // VKal_4,3.10 //

upamānopameyasaṃśayaḥ saṃdehaḥ // VKal_4,3.11 //

viruddhābhāsatvaṃ virodhaḥ // VKal_4,3.12 //

kriyāpratiṣedhe prasiddhatatphalavyaktirvibhāvanā // VKal_4,3.13 //

ekasyopameyatvopamānatve 'nanvayaḥ // VKal_4,3.14 //

krameṇopameyopamā // VKal_4,3.15 //

samavisadṛśābhyāṃ parivartanaṃ parivṛttiḥ // VKal_4,3.16 //

upameyopamānānāṃ kramasaṃbandhaḥ kramaḥ // VKal_4,3.17 //

upamānopameyavākyeṣvekā kriyā dīpakam // VKal_4,3.18 //

tantrividham / ādimadhyāntavākyavṛttibhedāt // VKal_4,3.19* // kriyayaiva svatadarthānvayakhyāpanaṃ nidarśanam // VKal_4,3.20 //

uktisiddhyai vastuno 'rthāntarasyaiva nyasanamarthāntaranyāsaḥ // VKal_4,3.21 //

upameyasya guṇātirekatvaṃ vyatirekaḥ // VKal_4,3.22 //

ekaguṇahānikalpanāyāṃ sāmyadārḍhyaṃ viśeṣoktiḥ // VKal_4,3.23 //

saṃbhāvyaviśiṣṭakarmākaraṇānnindāstotrārthā vyājastutiḥ // VKal_4,3.24 //

vyājasya satyasārūpyaṃ vyājoktiḥ // VKal_4,3.25 //

viśiṣṭena sāmyārthamekakālakriyāyogastulyayogitā // VKal_4,3.26 //

upamānākṣepaścākṣepaḥ // VKal_4,3.27 //

vastudvayakriyayostulyakālayorekapadābhidhānaṃ sahoktiḥ // VKal_4,3.28 //

yatsādṛśyaṃ tatsaṃpattiḥ samāhitam // VKal_4,3.29 //

alaṅkārasyālaṅkārayonitvaṃ saṃsṛṣṭiḥ // VKal_4,3.30 //

tadbhedāvupamārūpakotprekṣāvayavau // VKal_4,3.31 //

upamājanyaṃ rūpakamupamārūpakam // VKal_4,3.32 //

utprekṣāheturutprekṣāvayavaḥ // VKal_4,3.33 //

samāotaṃ cedamālaṅkārikaṃ caturthamadhikaraṇam /

prāyogikaṃ nāma pañcamamadhikaraṇam /

prathamo 'dhyāyaḥ /

naikaṃ padaṃ dviḥ prayojyaṃ prāyeṇa // VKal_5,1.1 //

nityā saṃhitaikapadavatpādeṣvardhāntavarjam // VKal_5,1.2 //

na pādāntalaghorgurutvaṃ ca sarvatra // VKal_5,1.3 //

na gādye samāptaprāyaṃ vṛttam, anyatrodgatādibhyaḥ saṃvādāt // VKal_5,1.4* //

na pādādau khalvādayaḥ // VKal_5,1.5 //

nārdhe kiñcitsamāptaṃ vākyam // VKal_5,1.6 //

na karmadhārayo bahuvrīhipratipattikaraḥ // VKal_5,1.7 //

tena viparyayo vyākhyātaḥ // VKal_5,1.8 //

saṃbhāvyaniṣedhanivartane dvau pratiṣedhau // VKal_5,1.9 //

viśeṣaṇamātraprayogo viśeṣyapratipattau // VKal_5,1.10 //

sarvanāmnānusaṃdhirvṛtticchannasya // VKal_5,1.11 //

saṃbandhasaṃbandhe 'pi ṣaṣṭhī kvacit // VKal_5,1.12 //

atiprayuktaṃ deśabhāṣāpadam // VKal_5,1.13 //

liṅgādhyāhārau // VKal_5,1.14 //

lakṣaṇāśabdāśca // VKal_5,1.15 //

na tadbāhulyamekatra // VKal_5,1.16 //

stanādīnāṃ dvitvāviṣṭā jātiḥ prāyeṇa // VKal_5,1.17 //

dvitīyo 'dhyāyaḥ /

rudrāvityekaśeṣo 'nveṣyaḥ // VKal_5,2.1 //

miliklabikṣapiprabhṛtīnāṃ dhātutvam, dhātuguṇasyāsamāpteḥ // VKal_5,2.2* //

valerātmanepadamanityam, jñāpakāt // VKal_5,2.3* //

kṣīyata iti karmakartari // VKal_5,2.4 //

khidyata iti ca // VKal_5,2.5 //

mārgerātmaepadamalakṣma // VKal_5,2.6 //

lolamānādayaścānaśi // VKal_5,2.7 //

labhergatyarthatvāṇṇicyaṇau kartuḥ karmatvākarmatve // VKal_5,2.8 //

te-me-śabdau nipāteṣu // VKal_5,2.9* //

tiraskṛta iti paribhūte, antardhyupacārāt // VKal_5,2.10* //

naikaśabdaḥ, supsupeti samāsāt // VKal_5,2.11* //

madhupipāsuprabhṛtīnāṃ samāso gamigāmyādiṣu pāṭhāt // VKal_5,2.12 //

trivalīśabdaḥ siddhaḥ saṃjñā cet // VKal_5,2.13 //

bimbādhara iti vṛttau madhyamapadalopinyām // VKal_5,2.14 //

āmūlalolādiṣu vṛttirvispaṣṭapaṭuvat // VKal_5,2.15 //

na dhānyaṣaṣṭhādiṣu ṣaṣṭhīsamāsapratiṣedhaḥ, pūraṇena taddhitāntatvāt // VKal_5,2.16* //

patrapītimādiṣu guṇavacanena // VKal_5,2.17 //

avarjyo bahuvrīhirvyadhikaraṇo janmādyuttarapadaḥ // VKal_5,2.18 //

hastāgrāgrahastādayo guṇaguṇinorbhedābhedāt // VKal_5,2.19 //

pūrvanipāte 'pabhraṃśo rakṣyaḥ // VKal_5,2.20 //

nipātenāpyabhihite karmaṇi na karmavibhaktiḥ, parigaṇanasya prāyikatvāt // VKal_5,2.21* //

śakyamiti rūpaṃ karmābhidhāyāṃ liṅgavacanasyāpi sāmānyopakramāt // VKal_5,2.22 //

hānivadādhikyamapyaṅgānāṃ vikāraḥ // VKal_5,2.23 //

na kṛmikīṭānāmiti, ekavadbhāvaprasaṅgāt // VKal_5,2.24* //

na kharoṣṭrau, uṣṭrakharamiti pāṭhāt // VKal_5,2.25* //

āsetyasateḥ // VKal_5,2.26 //

yudhyediti yudhaḥ kyaci // VKal_5,2.27 //

viralāyamānādiṣu kyaṅ nirūpyaḥ // VKal_5,2.28 //

ahetau hanterṇic, curādipāṭhāt // VKal_5,2.29* //

anucarīti careṣṭittvāt // VKal_5,2.30 //

kesarālamityalateraṇi // VKal_5,2.31 //

patralamiti lāteḥ ke // VKal_5,2.32 //

mahīdhrādayo mūlavibhujādidarśanāt // VKal_5,2.33 //

brahmādiṣu hanterniyamādarihādyasiddhiḥ // VKal_5,2.34 //

brahmavidādayaḥ kṛdantavṛttyā // VKal_5,2.35 //

tairmahīdharādayo vyākhyātāḥ // VKal_5,2.36 //

bhidurādayaḥ karmakartari kartari ca // VKal_5,2.37 //

guṇavistarādayaścintyāḥ // VKal_5,2.38 //

avatarāpacāyaśabdayordīrghahrasvatvavyatyāso bālānām // VKal_5,2.39 //

śobheti nipātanāt // VKal_5,2.40 //

avidhau guroḥ striyāṃ bahulaṃ vivakṣā // VKal_5,2.41 //

vyavasitādiṣu ktaḥ kartari, cakārāt // VKal_5,2.42* //

āheti bhūte 'nyaṇalantabhramād bruvo laṭi // VKal_5,2.43 //

śabalādibhyaḥ striyāṃ ṭāpo 'prāptiḥ // VKal_5,2.44 //

prāṇini nīleti cintyam // VKal_5,2.45 //

manuṣyajātervivakṣāvivakṣe // VKal_5,2.46 //

ūkārāntādapyūṅ, pravṛtteḥ // VKal_5,2.47* //

kārtikīya iti ṭhañ durdharaḥ // VKal_5,2.48 //

śārvaramiti ca // VKal_5,2.49 //

śāśvatamiti prayukteḥ // VKal_5,2.50 //

rājavaṃśyādayaḥ sādhvarthe ye bhavanti // VKal_5,2.51 //

dāravaśabdo duṣprayuktaḥ // VKal_5,2.52 //

mugdhimādiṣvivamanij mṛgyaḥ // VKal_5,2.53 //

aupamyādayaścāturvarṇyavat // VKal_5,2.54 //

ṣyañaḥ ṣitkaraṇādīkāro bahulam // VKal_5,2.55 //

dhanvīti vrīhyādiṣu pāṭhāt // VKal_5,2.56 //

caturasraśobhīti ṇinau // VKal_5,2.57 //

kañcukīyā iti kyaci // VKal_5,2.58 //

bauddhapratiyogyapekṣāyāmapyātiśāyanikāḥ // VKal_5,2.59 //

kauśilādaya ilaci varṇalopāt // VKal_5,2.60 //

mauktikamiti vinayādipāṭhāt // VKal_5,2.61 //

prātibhādayaḥ prajñādiṣu // VKal_5,2.62 //

na sarajasamityanavyayībhāve // VKal_5,2.63 //

dhṛtadhanuṣītyasaṃjñāyām // VKal_5,2.64 //

durgandhipada iddurlabhaḥ // VKal_5,2.65 //

sudatyādayaḥ pratividheyāḥ // VKal_5,2.66 //

kṣatadṛḍhorsa iti na kap, tadantavidhipratiṣedhāt // VKal_5,2.67* //

avaihīti vṛddhiravadyā // VKal_5,2.68 //

apāṅganetreti lugalabhyaḥ // VKal_5,2.69 //

neṣṭhāḥ śliṣṭapriyādayaḥ, puṃvadbhāvapratiṣedhāt // VKal_5,2.70* //

dṛḍhabhaktiriti sarvatreti // VKal_5,2.71 //

jambulatādayo hrasvavidheḥ // VKal_5,2.72 //

tilakādayo 'jirādiṣu // VKal_5,2.73 //

niśamya-niśamayyaśabdau prakṛtibhedāt // VKal_5,2.74 //

saṃyamyaniyamyaśabdau, aṇijantatvāt // VKal_5,2.75* //

prapīyeti pīṅaḥ // VKal_5,2.76 //

dūrayatīti bahulagrahaṇāt // VKal_5,2.77 //

gacchatīprabhṛtiṣvaniṣedhyo num // VKal_5,2.78 //

mitreṇa goptreti puṃvadbhāvāt // VKal_5,2.79 //

vetsyasīti padabhaṅgāt // VKal_5,2.80 //

kāmayānaśabdaḥ siddho 'nādiścet // VKal_5,2.81 //

sauhṛd-daurhṛdaśabdāvaṇi hṛdbhāvāt // VKal_5,2.82 //

virama iti nipātanāt // VKal_5,2.83 //

uparyādiṣu sāmīpye dvirukteṣu dvitīyā // VKal_5,2.84 //

mandaṃ mandamityaprakārārthatve // VKal_5,2.85 //

na nidrādrugiti, bhaṣbhāvaprāpteḥ // VKal_5,2.86* //

niṣpanda iti patvaṃ cintyam // VKal_5,2.87 //

nāṅgulisaṅga iti mūrdhanyavidheḥ // VKal_5,2.88 //

tenāvantisenādayaḥ pratyuktāḥ // VKal_5,2.89 //

nendravāhane ṇatvam; āhitatvasyāvivakṣitatvāt // VKal_5,2.90* //

samāptaṃ cedaṃ prāyogikaṃ pañcamadhikaraṇam /

samāpto 'yaṃ granthaḥ //