Vallabhadeva: Subhāṣitāvali 1-1040

Header

Data entry: n.n.

Contribution: n.n.

Date of this version: 2020-07-31

Source:

  • P. Peterson, Bombay 1886 (Bombay Sanskrit Series ; 31).

Publisher: Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages (GRETIL), SUB Göttingen

Licence:

Distributed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.

Interpretive markup: none

Notes:

Due to the heterogeneity of the sources the header markup might be suboptimal. For the sake of transparency the header of the legacy file is documented below.

Vallabhadeva: Subhasitavali
Verses 1-1040
[of 3527 verses according to the edition by
P. Peterson, Bombay 1886 (Bombay Sanskrit Series ; 31]

Input by ...

Revisions:

  • 2020-07-31: TEI encoding by mass conversion of GRETIL's Sanskrit corpus
  • 2024-12-18: Modified for validation.
  • 2025-05-20: Added BK, GND and ISO code for language.

Text

tāṃ bhavānīṃ bhavānītakleśanāśaviśāradām /
śāradāṃ śāradām bhodasitaṃsihāsanāṃ numaḥ // Subhv_0001

anapekṣitaguruvacanā sarvāngranthīnvibhedayati samyak /
prakaṭayati pararahasyaṃ vimarśaśaktirnijā jayati // Subhv_0002

dikkālādyanavacchinnānantacinmātramūrtaye /
svānubhūtyekamānāya namaḥ śāntāya tejase // Subhv_0003

jagatsisṛkṣāpralayakriyāvidhau
prayatnamunmeṣanimeṣavibhramam /
vadanti yasyekṣaṇalolapakṣmaṇāṃ
parāya tasmai parameṣṭhine namaḥ // Subhv_0004

namastribhuvanotpattisthitisaṃhārahetave /
viṣṇavepārasaṃsārapārottaraṇasetave // Subhv_0005

surāsuraśiroratnakāntivicchuritāṅghraye /
namastribhuvaneśāya haraye siṃharūpiṇe // Subhv_0006

namastasmai varāhāya helayoddharate mahīm /
khuramadhyagato yasya meruḥ khurakhurāyate // Subhv_0007

namastuṅgaśiraścumbicandracāmaracārave /
trailokyanagarārambhamūlastambhāya śaṃbhave // Subhv_0008

abhipretārthasiddhyarthaṃ pūjito yaḥ surairapi /
sarvavighnacchide tasmai gaṇādhipataye namaḥ // Subhv_0009

nitambālasagāminyaḥ pīnonnatapayodharāḥ /
manmathāya namastasmai yasyāyatanamaṅganāḥ // Subhv_0010

anantamāmadheyāya sarvākaravidhāyine /
samastamantravācyāya viśvaikapataye namaḥ // Subhv_0011

oṃ namaḥ paramārthaikarūpāya paramātmane /
svecchāvabhāsitāsatyabhedabhinnāya śaṃbhave // Subhv_0012

kulaśailadalaṃ pūrṇasuvarṇagirikarṇikam /
namodhitiṣṭhatenantanālaṃ kamalaviṣṭaram // Subhv_0013

karṇikādiṣviva svarṇamarṇavādiṣvivodakam /
bhediṣvabhedi yattasmai parasmai mahase namaḥ // Subhv_0014

namo vāṅmanasātītamahimne parameṣṭhine /
triguṇāṣṭaguṇānantaguṇannirguṇamūrtaye // Subhv_0015

namaḥ śivāya niḥśeṣakleśapraśamaśāline /
triguṇagranthidurbhedabhavabandhavibhedine // Subhv_0016

samastalakṣaṇāyoga eva yasyopalakṣaṇam /
tasmai namostu devāya kasmaicidapi śaṃbhave // Subhv_0017

saṃsāraikanimittāya saṃsāraikavirodhine /
namaḥ saṃsārarūpāya niḥsaṃsārāya śaṃbhave // Subhv_0018

yathā tathāpi yaḥ pūjyo yatra tatrāpi yorcitaḥ /
yopi vā sopi vā yosau devastasmai namostu te // Subhv_0019

sadasattvena bhāvānāṃ yuktā yā dvitayī sthitiḥ /
tāmullaṅghya tṛtīyasmai namaścitrāya śaṃbhave // Subhv_0020

namaḥ svatantracicchaktimudritasvavibhūtaye /
avyaktavyaktarūpāya kasmaicinmantramūrtaye // Subhv_0021

āsannāya sudūrāya guptāya prakaṭātmane /
sulabhāyātidurgāya namaścitrāya śaṃbhave // Subhv_0022

carācarajagatsphārasphurattāmātradharmiṇe /
durvijñeyarahasyāya yuktairapyātmane namaḥ // Subhv_0023

viṣṇurvā tripurāntako bhavatu vā brahmā surendrothavā
bhānurvā śaśalakṣaṇotha bhagavānbuddhotha siddhothavā /
rāgadveṣaviṣārtimoharahitaḥ sattvānukampodyato
yaḥ sarvaiḥ saha saṃskṛto guṇaguṇaistasmai namaḥ sarvadā // Subhv_0024

ślokoyaṃ svāmidattasya tatsmṛtyai kāvyalakṣitaḥ /
yokarotkavināmāṅkaṃ cakrapāṇiyayābhidham // Subhv_0025

bhavabījāṅkurajaladā rāgādyāḥ kṣayamupāgatā yasya /
brahmā vā viṣṇurvā haro jino vā namastasmai // Subhv_0026

kastūrītilakaṃ lalāṭaphalake vakṣaḥsthale kaustubhaṃ
nāsāgre navamauktikaṃ karatale veṇuṃ kare kaṅkaṇam /
sarvāṅge haricandanaṃ suvimalaṃ kaṇṭhe ca muktāvalīṃ
bibhratstrīpariveṣṭito vijayate gopālacūḍāmaṇiḥ // Subhv_0027

aviratāmbujasaṃgatisaṃgaladbahalakesarasaṃvaliteva vaḥ /
lalitavastuvidhānasukhollasattanuruhā tanurātmabhuvovatāt // Subhv_0028

lakṣmīkapolasaṃkrāntakāntapattralatojjvalāḥ /
dordrumāḥ pāntu vaḥ śaurerghanacchāyā mahāphalāḥ // Subhv_0029

pātu vo medinīdolā balendudyutitaskarī /
daṃṣṭrā mahāvarāhasya pātalagṛhadīpakā // Subhv_0030

madamayamadamayaduragaṃ yamunāmavatīrya vīryaśālī yaḥ /
mama ratimamaratiraskṛtiśamanapuraḥ sa kriyātkṛṣṇaḥ // Subhv_0031

sa pātu vo yasya hatāvaśeṣās
tattulyavarṇāñjanarañjiteṣu /
vālaṇyayukteṣvapi vitrasanti
daityāḥ svakāntānayanotpaleṣu // Subhv_0032

caṇḍacāṇūradordaṇḍamaṇḍalīkhaṇḍamaṇḍitam /
avyādvo bālaveṣasya viṣṇorgopatanorvapuḥ // Subhv_0033

govardhanoddharaṇahṛṣṭasamastagopa-
nānāstutiśravaṇalajjitamānasasya /
smṛtvā varāhavapurindukalāprakāśa-
daṃṣṭroddhṛtakṣiti hareravatu smitaṃ vaḥ // Subhv_0034

manthakṣmādharaghūrṇitārṇavapayaḥ pūrāntarālollasal-
lakṣmīkandalakomalāṅgadalanaprādurbhavatsaṃbhramāḥ /
harṣotkaṇṭakitatvaco madhuripordevāsurākarṣaṇa-
vyāpāroparamāya pāntu jagatīmābaddhavīpsā giraḥ // Subhv_0035

pṛṣṭhabhrāmyadamandamandaragirigrāvāgrakaṇḍūyanān-
nidrāloḥ kamaṭhākṛterbhagavataḥ śvāsānilāḥ pāntu vaḥ /
yatsaṃskārakalānuvartanavaśādvelānibhenāmbhaso
yātāyātamatandritaṃ jalanidhernādyāpi viśrāmyati // Subhv_0036

kiṃcitkuñcitalocanasya pibataḥ paryāptamekaṃ stenaṃ
sadyaḥprasrutadughavindumaparaṃ hastena saṃmārjataḥ /
mātraikāṅgulilālitasya cibuke smerānanasyānanā-
cchaureḥ kṣīrakaṇāvalīva patitā dantadyutiḥ pātu vaḥ // Subhv_0037

kālindīpulinodareṣu musalī yāvadgataḥ krīḍituṃ
tāvatkarburikāpayaḥ piba hare vardhiṣyate te śikhā /
itthaṃ bālatayā pratāraṇaparāḥ śrutvā yaśodāgiraḥ
pāyādvaḥ svaśikhāṃ spṛśanpramuditaḥ kṣīrerdhapīte hariḥ // Subhv_0038

ānandena yaśodayā samadanaṃ gopāṅganābhiściraṃ
sāśaṅkaṃ balavidviṣā sakusumaṃ siddhaiḥ pṛthivyākulam /
serṣyaṃ gopakumārakaiḥ sakaruṇaṃ pauraiḥ suraiḥ sasmitaṃ
yo dṛṣṭaḥ sa punātu vo madhuripuḥ protkṣipragovardhanaḥ // Subhv_0039

kṛṣṇenāmba gatena rantumadhunā mṛdbhakṣitā svecchayā
satyaṃ kṛṣṇa ka evamāha musalī mithyāmba paśyānanam /
vyādehīti vikāsitetha vadane mātā samastaṃ jagad-
dṛṣṭvā yasya jagāma vismayavaśaṃ pāyātsa vaḥ keśavaḥ // Subhv_0040

kiṃ yuktaṃ bata māmananyamanasaṃ vakṣaḥsthalasthāyinīṃ
bhaktāmapyavadhūya kartum adhunā kāntāsahasraṃ tava /
ityuktvā phaṇabhṛtphaṇāmaṇigatāṃ svāmeva matvā tanuṃ
nidrāchedakaraṃ hareravatu vo lakṣmyā vilakṣasmitam // Subhv_0041

svaprāsāditadarśanāmanunayanprāneśvarīmādarā-
daṃsesminpatitairapāṅgavalitairyadbodhitopyaśrubhiḥ /
pratyāyyastvamato mayā nanu hare koyaṃ kramavyatyayaḥ
pātu tvāṃ vrajayoṣitetyabhihitaṃ lajjākar śārṅgiṇaḥ // Subhv_0042

bhaktiprahvavilokanapraṇayiṇī nīlotpalaspardhinī
dhyānālambanatāṃ samādhiniratairnīte hitaprāptaye /
lāvaṇyasya mahānidhī rasikatāṃ lakṣmīdṛśostanvatī
yuṣmākaṃ kurutāṃ bhavārtiharaṇaṃ netre tanurvā hareḥ // Subhv_0043

yena dhvastamanobhavena balijitkāyaḥ purāstrīkṛto
yaścodvṛttabhujaṃgarahāravalayo gaṅgāṃ ca yodhārayat /
yasyāhuḥ śaśimacchiro hara iti stutyaṃ ca nāmāmarāḥ
pāpātsa svayamandhakakṣayakarastvāṃ sarvadomādhavaḥ // Subhv_0044

kiṃcinnirmucyamāne gagana iva mukhe nāṭyanidrāpayodair-
nyakkurvāṇe svabhāsā phaṇipatiśirasāṃ ratnadīpāṃśujālam /
pāyāstāṃ vo muroreḥ śaśitapanamaye locane yadvibhāsā
lakṣmyā kastasthamardhaṃ vikasati kamalasyārdhamabhyeti nidrām // Subhv_0045

mallaiḥ śailendrakalpaḥ śiśurakhilajanaiḥ puṣpacāpoṅganābhir-
gopaistu prākṛtātmā divi kuliśabhṛtā viśvakāyoprameyaḥ /
kruddhaḥ kaṃsena kālo bhayacakitadṛśā yogibhirdhyeyamūrtir-
dṛṣṭo raṅgāvatāre hariramarajanānandakṛtpātu yuṣmān // Subhv_0046

bhindannarātihṛdayāni hareḥ punātu
niḥśvāsavātamukharīkṛtakoṭaro vaḥ /
saṃkrāntakukṣikuharāspadasaptasindhu-
saṃghaṭṭaghorataraghoṣa ivāśu śaṅkhaḥ // Subhv_0047

pāyātsa vaḥ kumudakundamṛṇālagauraḥ
śaṅkho hareḥ karatalāmbarapūrṇacandraḥ /
nādena yasya suraśatruvilāsinīnāṃ
kāñcyo bhavanti śithilā jaghanasthalīṣu // Subhv_0048

dṛṣṭasya yasya hariṇā raṇamūrdhni mūrtir-
udbhūtaduḥsahamahaḥprasarā samantāt /
tallocanasthitaravipratibimbagarbhe-
vābhāti cakramaricakranudestu tadvaḥ // Subhv_0049

udvṛttadaityapṛtanāpatikaṇṭhapīṭha-
cchedocchaladbahalaśoṇitaśoṇadhāram /
cakraṃ kriyādabhimatāni harerudāra-
digdāhadāruṇanabhaḥśriyamudvahadvaḥ // Subhv_0050

yasyodyadbāṇavāhudrumagahanavanacchedagoṣṭhīkuṭhāraṃ
cakraṃ niṣkrāntatīvrānalabahalakaṇākīrṇadhāraṃ vicintya /
jātagrāsāvasāyo divasakṛtisalanmāṃsalāṃśupravāhe
muhyatyadyāpi rāhuḥ sa dahatu duritānyāśu daityāntako vaḥ // Subhv_0051

daityāsthipañjaravidāraṇalabdharandhra-
raktāmbunirjarasariddhanajātapaṅkāḥ /
bālendukoṭikuṭilāḥ śukacañcubhāso
rakṣantu siṃhavapuṣo nakharā harervaḥ // Subhv_0052

ādityāḥ kiṃ daśaite pralayabhayakṛtaḥ svīkṛtākāśadeśāḥ
kiṃ volkāmaṇḍalāni tribhuvanadahanāyodyatānīti bhītaiḥ /
pāyāsurnārasiṃhaṃ vapuramaragaṇairbibhrataḥ śārṅgapāṇer-
dṛṣṭvā dṛptāsurorastaladaraṇagaladraktaraktā nakhā vaḥ // Subhv_0053

merūrukesaramudāradigantapattram-
āmūlalambicalaśeṣaśarīranālam /
yenoddhṛtaṃ kuvalayaṃ salilātsalīlam-
uttaṃsakārthamiva pātu sa vo varāhaḥ // Subhv_0054

na mṛdnīyānmṛdvī kathamiva mahī potranikaṣair-
mukhāgnijvālābhiḥ kanakagirirīyānna vilayam /
na śuṣyeyuḥ śvāsaiḥ salilanidhayaḥ sapta ca kathaṃ
varāho vaḥ pāyāditi vipulacintāparikaraḥ // Subhv_0055

svāmī sanbhuvanatrayasya vikṛtiṃ nītosi kiṃ yācñayā
yadvā viśvasṛjā tvayaiva na kṛtaṃ taddīyatāṃ te kutaḥ /
dānaṃ śreṣṭhatamāya tubhyamatulaṃ bandhāya no muktaye
vijñapto balinā niruttaratayā hrīto hariḥ pātu vaḥ // Subhv_0056

līne śrotraikadeśe nabhasi nayanayostejasi kvāpi yāte
śvāsagrāsopayukte maruti jalanidhau pāyurandhrārdhapīte /
potraprāntaikaromāntaravivaragatāṃ mṛgyataḥ śārṅgapāṇeḥ
kroḍākārasya pṛthvīmakalitaviṣayaṃ vaibhavaṃ vaḥ punātu // Subhv_0057

kvedānīṃ darpitāste ghanamadamadirāmodino digdhipendrā
he mero mandarāndre malaya himagire sādhu vaḥ kṣmādharatvam /
śeṣa ślāghyosi dīrghaiḥ pṛthubhuvanabharoccaṇḍaśauṇḍaiḥ śirobhiḥ
śaṃsansotprāsamuccairiti dharaṇibhṛtaḥ pātu yuṣmānvarāhaḥ // Subhv_0058

āvyādvo vāmano yasya kaustubhapratibimbitā /
kautukālokinī jātā jāṭharīva jagattrayī // Subhv_0059

ekasthaṃ jīviteśe tvayi sakalajagatsāramālokayāmaḥ
śyāme cakṣustavāsminvapuṣi niviśate nālpapuṇyasya puṃsaḥ /
kasyānyatrāmṛtesminratirativipulā dṛṣṭirevāmṛtaṃ te
daityairityucyamāno munibhirapi hariḥ straiṇarūpovatādvaḥ // Subhv_0060

bhrāmyanmahāgirinigharṣaṇalabdhapṛṣṭha-
kaṇḍūyanakṣaṇasukhāyitagāḍhanidraḥ /
suṣvāpa dīrghataraghargharaghoraghoṣaḥ
śvāsābhibhūtajaladhiḥ kamaṭhaḥ sa vovyātu // Subhv_0061

sa dhūrjaṭijaṭājūṭo jāyatāṃ vijayāya vaḥ /
yasyaikapalitabhrāntiṃ karotpadyāpi jāhnavī // Subhv_0062

sa pātu vo yasya jaṭākalāpe
sthitaḥ śaśāṅkaḥ sphuṭahāragauraḥ /
nīlotpalānāmiva nālapuñje
nidrāyamāṇaḥ śaradīva haṃsaḥ // Subhv_0063

diśyātsa śītakiraṇābharaṇaḥ śivaṃ vo
yasyottamāṅgabhuvi visphuradūrmipakṣā /
haṃsīva nirmalaśaśāṅkakalāmṛṇāla-
kandārthinī surasarinnabhasaḥ papāta // Subhv_0064

śreyāṃsi vo diśatu yasya sitābhraśubhrā
vibhrājate surasaridvaramaulimālā /
ūrdhvekṣaṇajvalanatāpavilīyamāna-
candrāmṛtapravitatāmṛtavāhinīva // Subhv_0065

cyutāmindorlekhāṃ ratikalahabhagnaṃ ca valayaṃ
śanairekīkṛtya prahasitamukhī śailatanayā /
avocadyaṃ paśyotyavatu sa śivaḥ sā ca girijā
sa ca krīḍācandro daśanakiraṇāpūritatanuḥ // Subhv_0066

eṣā te hara kā sugātri katamā mūrdhni sthitā kiṃ jaṭā
haṃsaḥ kiṃ bhajate jaṭāṃ nahi śaśī candro jalaṃ sevate /
mugdho bhūtiriyaṃ kutotra salilaṃ bhūtistaraṅgāyate
evaṃ yo vinigūhate tripathagāṃ pāyātsa vaḥ śaṃkaraḥ // Subhv_0067

āśleṣādharavimbacumbanasukhālāpasmitānyāsatāṃ
dūre tāvadidaṃ mitho na sulabhaṃ jātaṃ mukhālokanam /
itthaṃ vyarthakṛtaikadehaghaṭanopanyāsayorāvayoḥ
keyaṃ premaviḍambanetyavatu vaḥ smerordhanārīśvaraḥ // Subhv_0068

mātarjīva kimetadañjalipuṭe tātena gopāyyate
vatsa svādu phalaṃ prayacchati na me gatvā gṛhāṇa svayam /
mātraivaṃ prahite gṛhe vighaṭayatyākṛṣya saṃdhyāñjaliṃ
śaṃbhorbhinnasamādhiruddharabhaso hāsodgamaḥ pātu vaḥ // Subhv_0069

ekaṃ cantacchadasya sphurati japavaśādardhamanyatprakopād-
ekaḥ pāṇiḥ praṇantuṃ śirasi kṛtapadaḥ kṣeptumanyastameva /
ekaṃ dhyānānnimīlatyaparamaviṣahaṃ vīkṣituṃ cakṣuritthaṃ
tulyānicchāpi vāmā tanuravatu sa vo yasya saṃdhyāvasāne // Subhv_0070

śailarājatanayāstanayagmavyāpṛtāsyayugalasya gṛhasya /
śeṣavakrakamalāni malaṃ vo dugdhapānavidhurāṇi harantu // Subhv_0071

karajālamapūrvaceṣṭitaṃ vastadabhīṣṭapradamastu tigmabhāsaaḥ /
kriyate bhavabandhanādvimuktiḥ praṇatānāmupasevitena yena // Subhv_0072

yuṣmākamambaramaṇe prathame mayūkhās-
te maṅgalaṃ vidadhatūdayarāgabhājaḥ /
kurvanti ye divasajanmamahotsaveṣu
sindūrapāṭalamukhīriva dikpuraṃdhrīḥ // Subhv_0073

ābāhūdgatamaṇḍalāgrarucayaḥ saṃnaddhavakṣaḥsthalāḥ
soṣmāṇo vraṇino vipakṣahṛdaypronmāthinaḥ karkaśāḥ /
utsṛṣṭāmbaradṛṣṭavigrahabharā yasya smarāgresarā
yodhā vāravadhūstanāśca na dadhuḥ kṣobhaṃ sa vovyājjinaḥ // Subhv_0074

kiṃ syādbhāsvānna bhānoramṛtaghanarasasyandinaḥ santi pādāḥ
kiṃ vā rākāśaśāṅko nahi tuhinaruciḥ kutracinniṣkalaṅkaḥ /
sākṣāccintāmaṇiḥ kiṃ vipulaphalamaṇeḥ saukumāryaṃ kutastyaṃ
saṃdehānmugdhadhībhiḥ prathamamiti muneḥ pātu dṛṣṭaṃ vapurvaḥ // Subhv_0075

ciramāviṣkṛtaprītibhītayaḥ pāntu vo dviṣām /
valayajyāravonmiśrāścaṇḍyāḥ kodaṇḍakṛṣṭayaḥ // Subhv_0076

diśyānmahāsuraśiraḥsarasīpsitāni
preṅkhannakhāvalimayūkhamṛṇālanālam /
caṇḍyāścalaccaṭulanūpuracañcarīka-
jhāṃkārahāri caraṇāmburuhadvayam vaḥ // Subhv_0077

savrīḍā dayitānane sakaruṇā mātaṅgacarmāmbare
satrāsā bhujage savismayarasā candremṛtasyandini /
serṣyā jahnusutāvalokanavidhau dīnā kapālodare
pārvatyā navasaṃgamapraṇayinī dṛṣṭiḥ śivāyastu vaḥ // Subhv_0078

uttiṣṭhantyā ratānte bharamuragapatau pāṇinaikena kṛtvā
dhṛtvā cānyena vāso vigalitakabarībhāramaṃsaṃ vahantyāḥ /
bhūyastatkālakāntidviguṇitasurataprītinā śauriṇā vaḥ
śayyāmāliṅgya nītaṃ vapuralasalasadbāhu lakṣmyāḥ punātu // Subhv_0079

pāyādgajendravadanaḥ sa imāṃ trilokīṃ
yasyodgatena gagane mahatā kareṇa /
mūlāvalagnasitadantabisāṅkureṇa
nālāyitaṃ tapanabimbasaroruhasya // Subhv_0080

sānandaṃ nandihastāhatamurajaravāhvatakaumārabarhi-
trāsānnāsāgrarandhraṃ viśati phaṇipatau bhogasaṃkocabhāji /
gaṇḍoḍḍīnālimālāmukharitakakubhastāṇḍave śūlapāṇer-
vaināyakyaściraṃ vo vadanavidhutayaḥ pāntu sītkāravatyaḥ // Subhv_0081

dhanurmālā maurvī kvaṇadalikulaṃ lakṣyamabalā
mano bhedyaṃ śabdaprabhṛtaya ime pañca viśikhāḥ /
iyāñjetuṃ yasya tribhuvanamadehasya vibhavaḥ
sa kāmaḥ kāmānvo diśatu dayitāpāṅgavasatiḥ // Subhv_0082

brahmā dakṣaḥ kubero yamavaruṇamarudvahnicandrendrarudrāḥ
śailā nadyaḥ samudrā grahagaṇamanujā daityagandharvanāgāḥ /
dvīḥā nakṣatratārāravivasumunayo vyoma bhūraścinau ca
saṃlīnā yasya sarve vapuṣi sa bhagavāpātu vo viśvarūpaḥ // Subhv_0083

mugdhe muñca viṣādamatra balajitkampo gurustyajyatāṃ
sadbhāvaṃ bhaja puṇḍarīkanayane mānyānimānmānaya /
lakṣmīṃ bodhayataḥ svayaṃvaravidhau dhanvantarervākchalā-
danyatra pratiṣedhamātmani vidhiṃ śṛṇvanhariḥ pātu vaḥ // Subhv_0084

diśyātsukhaṃ naraharirbhuvanaikavīro
yasyāhave ditisutoddalanodyatasya /
krodhoddhataṃ mukhamavekṣitumakṣamatvaṃ
jānebhavannijanakheṣvapi yannatāste // Subhv_0085

svasti svāgatamarthyahaṃ vada vibho kiṃ dīyatāṃ medinī
kā mātrā mama vikramatrayapadaṃ dattaṃ gṛhītāṃ mayā /
mā dehītyuśanāḥ kuto harirayaṃ pātraṃ kimasmātparaṃ
yo hītthaṃ balinārcito makhamukhe pāyātsa vo vāmanaḥ // Subhv_0086

cakra brūhi vibho gade jaya hare kambo samājñāpaya
bho bho nandaka jīva pannagariyo kiṃ nātha bhinno mayā /
ko daityaḥ katamo hiraṇyakaśipuḥ satyaṃ bhavadbhyaḥ śape
kenāstreṇa nakhairiti pravadato viṣṇormukhaṃ pātu vaḥ // Subhv_0087

cintācakriṇi hanta cakriṇi bhiyā kubjāsanebjāsane
naśyaddhāmani tigmadhāmani dhṛtāśaṅke śaśāṅke bhṛśam /
bhraśyaccetasi ca pracetasi śucā tānte kṛtānte ca yo
vyagrobhūtkaṭukālakūṭakavalīkārāya pāyātsa vaḥ // Subhv_0088

nityaṃ narāvṛti nijānubhavaikamānam-
ānandadhāma jagadaṅkurabījamekam /
digdeśakālakalanādisamastahasta-
mardāsahaṃ diśatu śarma mahanmaho vaḥ // Subhv_0089

vyomnīva nīradabharaḥ sarasīva vīci-
vyūhaḥ sahasramahasīva sudhāṃśudhām /
yasminnidaṃ jagadudeti ca līyate ca
tacchāmbhavaṃ bhavatu vaibhavamṛrddhaye vaḥ // Subhv_0090

lokatrayasthitilayodayakelikāraḥ
kāryeṇa yo hariharadruhiṇatvameti /
devaḥ sa viśvajanavāṅmanasātivṛtti-
śaktiḥ śivaṃ diśatu śaśvadanaśvaraṃ vaḥ // Subhv_0091

sarvaḥ kilāyamavaśaḥ puruṣāṇukarma-
kāyādikāraṇagaṇo yadanugraheṇa /
viśva prapañcaracanācaturatvameti
sa trāyatāṃ tribhuvanaikamaheśvaro vaḥ // Subhv_0092

yaḥ kandukairiva puraṃdara padmasadma-
padmāpatiprabhṛtibhiḥ prabhuraprameyaḥ /
khelatyalaṅghyamahimā sa himādrikanyā-
kāntaḥ kṛtāntadalano laghayatvadhaṃ vaḥ // Subhv_0093

muktirhi nāma paramaḥ puruṣārtha ekas-
tāmantarāyamavayanti yadantarajñāḥ /
kiṃ bhūyasā bhavatu saiva sudhāmayūkha-
lekhāśikhābharaṇabhaktirabhaṅgurā vaḥ // Subhv_0094

śrīkaṇṭhasya sakṛttikārtabharaṇī mūrtiḥ sadārohiṇī
jyeṣṭhā bhadrapadā punarvasuyutā citrā viśākhānvitā /
diśyādakṣatahastamūlaghaṭitāṣāḍhā maghālaṅkṛtā
śreyo vaiśravaṇānvitā bhagavato nakṣatrapālīva vaḥ // Subhv_0095

trātā bhītibhṛtāṃ patiścidacitāṃ kleśaṃ sataṃ śaṃsatāṃ
hantā bhaktimatāṃ satāṃ svasamatāṃ kartāpakartāsatām /
devaḥ sevakabhuktimuktiracanābhūrbhūrbhuvaḥsvastrayī-
nirmāṇasthitisaṃhṛtiprakaṭitakrīḍo mṛḍaḥ pātu vaḥ // Subhv_0096

rājā rājārcitāṅghreranupacitakalo yasya cūḍāmaṇitvaṃ
nāgā gāgātmajārdhaṃ na bhasitadhavalaṃ yadvapurbhūṣayanti /
mā rāmārāgiṇī bhūnmatiriti yamināṃ yena vodāhi māraḥ
sa ptāḥ saptāśvanunnāruṇakiraṇanibhāḥ pātu bibhrattrinetraḥ // Subhv_0097

rādhāmohanamandiraṃ jagamiṣoścandrāvalīmandirād-
rādho kṣemamiti priyasya vacanaṃ śrutvāha candrāvalī /
kṣemaṃ kaṃsa tataḥ priyaḥ prakupitaḥ kaṃsaḥ kva dṛṣṭastvayā
rādhā kveti tayoḥ prisannamanasorhāsodgamaḥ pātu vaḥ // Subhv_0098

ākṛṣṭe yudhi kārmuke samavadadvāmaḥ karo dakṣiṇaṃ
re re dakṣiṇahasta bhojanamahādānādi te kurvataḥ /
paścādgantumayuktamityatha punaḥ sopyabravīdadravaṃ
praṣṭuṃ rāghavamāśu rāvaṇaśirovṛndāni bhindāni kim // Subhv_0099

dṛṣṭaḥ kvāpi sa keśavo vrajavadhūmādāya kāṃcidgataḥ
sarvā eva hi vañcitāḥ khula vayaṃ sonveṣaṇīyo yadi /
dve dve gacchata ityudīrya sahasā rādhāṃ gṛhītvā kare
gopīveṣadharo nikuñjabhavanaṃ prāpto hariḥ pātu vaḥ // Subhv_0100

mātastarṇakarakṣaṇāya yamunākacchaṃ na gacchāmyahaṃ
kasmādvatsa pinaṣṭi pīvarakucadvandvena gopījanaḥ /
bhrūbhaṅgairvinivāritopi bahuśo jalpanyaśodāgrato
gopībhiḥ karapadmamudritamukhaḥ pāyātsa vaḥ keśavaḥ // Subhv_0101

saṃdhyāṃ yatpraṇipatya lokapurato baddhāñjaliryācase
dhatse yacca nadīṃ vilajja śirasā tannāma soḍhaṃ mayā /
śrīryātāmṛtamanthane yadi hariṃ kasmādviṣaṃ bhakṣitaṃ
mā strīlaṃpaṭa māṃ spṛśeti gadito gauryā haraḥ pātu vaḥ // Subhv_0102

kastvaṃ śūlī mṛgaya bhiṣajaṃ nīlakaṇṭhaḥ priyehaṃ
kekāmekāṃ vada paśupatirnaiva dṛśye viṣāṇe /
mugdhe sthāṇuḥ sa carati kathaṃ jīviteśaḥ śivāyā
gacchāṭavyāmiti hatavacāḥ pātu vaścandracūḍaḥ // Subhv_0103

koyaṃ dvāri hariḥ prayāhyupavanaḥ śākhāmṛgasyātra kiṃ
kṛṣṇohaṃ dayite bibhemi sutarāṃ kṛṣṇādahaṃ vānarāt /
mugdhehaṃ madhusūdanaḥ piba latāṃ tāmeva tanmīvale
itthaṃ nirvacanīkṛto dayitayā hrīto hariḥ pātu vaḥ // Subhv_0104

nirlajja hare kimidaṃ pramadānugataḥ sadā paribhramasi /
mugdhe tvatsaṃparkātpramado bhavatīti kiṃ citram // Subhv_0105

śaṭha varṇayāmi bhavato nārīṇāmuparibhūyasī prītiḥ /
pralapasi kimasaṃbaddhaṃ kasyāriṣu vidyate prema // Subhv_0106

vyāmohayasi kimevaṃ rāmāsaktiṃ bravīmi bhavadīyām /
jyeṣṭhe bhrātari rāme na kriyatāṃ kathamivāsaktiḥ // Subhv_0107

kiṃ māmevaṃ bhramayasi śocāmi vyasanameva bhavadīyam /
niṣkāraṇakupitāyāṃ tvayi kathaya kimalpakaṃ vyasanam // Subhv_0108

vakravacanairamībhirgopavadhūmiti naruttarīkṛtya /
maṇḍalitagurupayodharamupagūḍhaṃ pātu vaḥ śaureḥ // Subhv_0109

ayi saṃprasīda pārvati śivopi tava pādayornipatitoham /
śiva iti kathaṃ hi jalpasi sarudhiragajacarmasaṃvītaḥ // Subhv_0110

śiva iti yadi tava gadite dviguṇo roṣo bhavāmyahaṃ sthāṇuḥ /
sthānurasi satyametaccetasi bhavato na kiṃcidapi // Subhv_0111

tyaja ruṣamavehi mānini māmīśvaramarcitaḥ tribhuvanasya /
tryambaka yadīśvarastvaṃ nagnaḥ kiṃ dhūlidhūsaritaḥ // Subhv_0112

saṃprati kimatra vakṣyasi paśupatireṣosmi pāṇḍurakapole /
paśupatireva na gaṇayasi yuktāyuktāni yasmāttvam // Subhv_0113

mugdhe bhramasi kimevaṃ satyamimaṃ māṃ bhavaṃ vijānīhi /
satyaṃ bhavosi śaṭha he yenātivicitrarūposi // Subhv_0114

paṇḍitabādastava yadi lokehaṃ tryambako vidita eṣaḥ /
ambā hyekāpi na te prajalpasi tvaṃ kutastisraḥ // Subhv_0115

vādo mahānihaiva hi tathā vijānīhyanaṅgadahanaṃ mām /
dagdhamidamaṅgamaṅgaṃ tvayā mamaivedṛśaiścaritaiḥ // Subhv_0116

saṃdhyāpraṇāmadoṣādyonunayati taṃ vijitya pārvatyā /
āliṅgitaśca sarabhasamurasā vai haratu duritaṃ vaḥ // Subhv_0117

bhava niḥsnehastvaṃ me na bhavāmyevaṃ yathā tvayā gaditam /
niḥsnehatābhilāṣastava devi kutaḥ samutpannaḥ // Subhv_0118

kusṛtibhiralametābhiḥ kimarthamuparisthitā nadīyaṃ te /
kā narakapālamālā mamoparisthā gṛhāṇaitāḥ // Subhv_0119

janamanurāgiṇamevaṃ saṃtāpayasi vyalīkakaraṇena /
tava narakapālapaṅktibhiravaśyamevopari stheyam // Subhv_0120

kiṃ kupitosi tyaja ruṣamapanayatāṃ vigrahaṃ mayā hi bhavān /
saha vigraho bhavatyā na jātu vighāṭiṣyatesmākam // Subhv_0121

gaṅgāvigrahakaluṣāmiti śivavacanairniruttarāṃ gaurīm /
parihāsya yonuninye sa karotu śivaḥ śivaṃ bhavatām // Subhv_0122

vijaye kuśalastryakṣo na krīḍitumahamanena saha śaktā /
vijaye kuśalosmi na tu tryakṣokṣadvayamidaṃ pāṇau // Subhv_0123

kiṃ me durodareṇa prayātu yadi gaṇapatirna tebhimataḥ /
kaḥ pradveṣṭi vināyakamahilokaḥ kiṃ na jānāsi // Subhv_0124

vasurahitena krīḍā bhavatā saha kīdṛśī na jihreṣi /
kiṃ vasubhinnamatomūnsurāsurāneva paśya puraḥ // Subhv_0125

candragrahaṇena vinā nāsmi rame kiṃ pravartayasyevam /
devyai yadi rucitamidaṃ nandinnāhvayatāṃ rāhuḥ // Subhv_0126

hā rāhau nikaṭasthe sitadaṃṣṭre bhayakṛti ratiḥ kasya /
yadi necchasi tattyaktaḥ saṃpratyevaiṣa hārāhiḥ // Subhv_0127

āropayasi mudhā kiṃ nāhamabhijñā tvadaṅkasya /
divyaṃ varṣasahasraṃ sthitvaivaṃ yuktamabhidhātum // Subhv_0128

itthaṃ paśupatipeśalapāśakalīlāprayuktavakrokteḥ /
harṣavaśataralatārakamānanamavyādbhavānyā vaḥ // Subhv_0129

aṅgulyā kaḥ kavāṭe praharati kuṭilo mādhavaḥ kiṃ vasanto
no cakrī kiṃ kulālo nahi dharaṇidharaḥ kiṃ praṇīndro dvijihvaḥ /
mugdhe ghorāhimāthī kimuta khagapatirno hariḥ kiṃ kapīndra
itthaṃ lakṣmyā kṛtosau pratihatavacanaḥ pātulakṣmīdhavo vaḥ // Subhv_0130

khedaḥ kiṃ khalu dayite na vetsi ravimaṇḍalaṃ jagadviditam /
na krodhaḥ kartavyo jalacaramūrdhvaṃ na jātu paśyāmaḥ // Subhv_0131

kopastyaktuṃ yogyo yasya pipāsā na saṃbhavati /
saṃtyaja mānini mānaṃ kiṃ mānenādhunā mamānena // Subhv_0132

kiṃ tena kila kāvyena mṛdyamānasya yasya tāḥ /
udadheriva nāyānti rasāmṛtaparamparāḥ // Subhv_0133

kiṃ kavestasya kāvyena kiṃ kāṇḍena dhanuṣmataḥ /
parasya hṛdaye lagnaṃ na ghūrṇayati yacchiraḥ // Subhv_0134

apragalbhapadanyāsā jananīrāgahetavaḥ /
santyeke bahulālāpāḥ kavayo bālakā iva // Subhv_0135

kiṃ tena kāvyamadhunā plāvitā rasanirjharaiḥ /
jaḍātmānopi no yasya bhavantyaṅkuritān tarāḥ // Subhv_0136

navortho jātiragrāmyā śleṣokliṣṭaḥ sphuto rasaḥ /
vikaṭākṣarabandhaśca kṛtsnamekatra duṣkaram // Subhv_0137

mukhamātreṇa kāvyasya karotyahṛdayo janaḥ /
chāyāmachāmapi śyāmāṃ rāhustārāpateriva // Subhv_0138

boddhāromatsaragrastā vibhavaḥ smayadūṣitāḥ /
abodhopahatāścānye jīrnamaṅge subhāṣitam // Subhv_0139

padadvayasya saṃdhānaṃ kartumapratibhāḥ khalāḥ /
tathāpi parakāvyeṣu duṣkareṣvapyasaṃbhramāḥ // Subhv_0140

kva doṣotra mayā labhya iti saṃcintya cetasā /
khalaḥ kāvyeṣu sādhūnāṃ śravaṇāya pravartate // Subhv_0141

upapattibhiramlānā nopadeśaiḥ kadarthitāḥ /
svasaṃvedanasaṃvedyasārāḥ sahṛdayoktayaḥ // Subhv_0142

keṣāṃcidvāci śukavatpareṣāṃ hṛdi mūkavat /
kasyāpyā hṛdayādvaktre valgu valganti sūktayaḥ // Subhv_0143

bahūni naraśīrṣāṇi lomaśāni bṛhanti ca /
grīvāsu pratibaddhāni kiṃcitteṣu sakarṇakam // Subhv_0144

sādhvīva bhāratī bhāti sūktisadvratacāriṇī /
grāmyārthavastusaṃsparśabahiraṅgā mahākaveḥ // Subhv_0145

te vandyāste mahātmānasteṣāṃ loke sthiraṃ yaśaḥ /
yairnibaddhāni kāvyānī ye vā kāvyeṣu kīrtitāḥ // Subhv_0146

prasannāḥ kāntihāriṇyo nānāśleṣavicakṣaṇāḥ /
bhavanti kasyacitpuṇyairmukhe vāco gṛhe striyaḥ // Subhv_0147

kavīnāṃ mahatāṃ sūktairgūḍhārthāntarasūcibhiḥ /
vidhyamānaśrutermā bhūhurjanasya kathaṃ vyathā // Subhv_0148

yāsyati sajjanahastaṃ ramayiṣyati taṃ bhavecca nirdoṣā /
utpāditayāpi kavistāmyati kathayā duhitreva // Subhv_0149

avasarapaṭhitaṃ sarvaṃ subhāṣitatvaṃ prayātpasūktamapi /
kṣudhi kadaśanamapi nitarāṃ bhoktuḥ saṃpadyate svādu // Subhv_0150

durjanahutāśataptaṃ kāvyasuvarṇaṃ viśuddhimupayāti /
darśayitavyaṃ tasmānmatsarimanasaḥ prayatnena // Subhv_0151

gaṇayanti nāpaśabdaṃ na vṛttabhaṅgaṃ kṣatiṃ na cārthasya /
rasikatvenākulitā veśyāpatayaḥ kukavayaśca // Subhv_0152

vipulahṛdayābhiyogye khidyati kāvye jaḍo na maurkhye sve /
nindati kañcukameva prāyaḥ śuṣkastanā nārī // Subhv_0153

khyātiṃ gamayati sujanaḥ sukavirvidadhāti kevalaṃ kāvyam /
puṣṇāti kamalamambho lakṣmyā tu ravirniyojayati // Subhv_0154

vyākhyātumeva kecitkuśalāḥ śāstraṃ prayoktumalamanye /
upanāmayati karonnaṃ rasāṃstu jihbaiva jānāti // Subhv_0155

jivita iva kaṇṭhagate sūkte duḥkhāsikā kavestāvat /
nayanavikāsavidhāyī sacetanābhyāgamo yāvat // Subhv_0156

pratīyamānaṃ punaranyadeva
vastvasti vāṇīṣu mahākavīnām /
yattatprasiddhāvayavātirikta-
mābhāti lāvaṇyamivāṅganāsu // Subhv_0157

kaverabhiprāyamaśabdagocaraṃ
sphurantamārdreṣu padeṣu kevalam /
vadadbhiraṅgaiḥ kṛtaromavikriyair-
janasya tūṣṇīṃbhavatoyamañjaliḥ // Subhv_0158

sahṛdayāḥ kavigumphanikāsu ye
katipayāsta ime na viśṛṅkhalāḥ /
rasamayīṣu latāsviva ṣaṭpadā
hṛdayasārajuṣo na mukhaspṛśaḥ // Subhv_0159

khyātā narādhipatayaḥ kavisaṃśrayeṇa
rājāśrayeṇa ca gatāḥ kavayaḥ prasiddhim /
rājñā samosti na kaveḥ paramopakārī
rājño na cāsti kavinā sadṛśaḥ sahāyaḥ // Subhv_0160

cetaḥprasādajananaḥ vibuddhottamānām-
ānandi sarvarasayuktamatiprasannam /
kāvyaṃ khalasya na karoti hṛdi pratiṣṭhāṃ
pīyūṣapānamiva vaktravivarti rāhoḥ // Subhv_0161

baddhā yadarpaṇarasena vimardapūrvam-
arthānkathaṃ jhaṭiti tānprakṛtānna dadyuḥ /
caurā ivātimṛdavo mahatāṃ kavīnām-
arthāntarāṇyapi haṭhādvitaranti śabdāḥ // Subhv_0162

tatkiṃ kāvyamanalpapītamadhuvatkuryānna yaddhṛdgataṃ
mātsaryāvṛtacetasāṃ rasavaśādapyudgatiṃ lomasu /
kampaṃ mūrdhni kapolayugmamaruṇaṃ bāṣpāvile locane
adhyāropitavastukīrtanaparaṃ vācaḥ karālambanam // Subhv_0163

ye tāvatsvaguṇopabṛṃhitadhiyasteṣāmaraṇyaṃ jagad-
yepyete kṛtamatsarāḥ paraguṇaṃ svapnepi necchanti te /
anyeṣāmanurāgiṇāṃ kvacidapi snigdhaṃ mano nirvṛtā-
vitthaṃ yāntu tapovanāni mahatāṃ sūktāni manyedhunā // Subhv_0164

yā sādhūniva sādhuvādamukharānmātsaryamūkānapi
proccairno kurute satāṃ matimatāṃ dṛṣṭirna sā vāstavī /
yā yātāḥ śrutigocaraṃ ca sahasā harṣollasatkaṃdharās-
tiryañcopi na muktaśaṣpakavalāstāḥ kiṃ kavīnāṃ giraḥ // Subhv_0165

svecchābhaṅgurabhāgyameghataḍitaḥ śakyā na roddhuṃ śriyaḥ
prāṇānāṃ satataṃ prayāṇapaṭahaśraddhā na viśrāmyati /
trāṇaṃ yetra yaśomaye vapuṣi vaḥ kurvanti kāvyāmṛtais-
tānārādhyapade vidhatta sukavīnnirgarvamurvīśvarāḥ // Subhv_0166

he rājānastyajata sukavipremabandhe virodhaṃ
śuddhā kīrtiḥ sphurati bhavatāṃ nūnametatprasādāt /
tuṣṭairbaddhaṃ tadalaghu raghusvāminaḥ saccaritraṃ
ruṣṭairnītastribhuvanajayī hāsyamārgaṃ daśāsyaḥ // Subhv_0167

namo namaḥ kāvyarasāya tasmai
niṣiktamantaḥ pṛṣatāpi yasya /
suvarṇatāṃ vaktramupaiti sādhor-
durvarṇatāṃ yāti ca durjanasya // Subhv_0168

ajñātapāṇḍityarahasyamudrā
ye kāvyamārge dadhatebhimānam /
te gāruḍīyānanadhītya mantrān-
hālāhalāsvādanamārabhante // Subhv_0169

sarasvatīmāturabhūcciraṃ na yaḥ
kavitvapāṇḍityaghanastanaṃdhayaḥ /
kathaṃ sa sarvāṅgamanāptasauṣṭhavo
dināddinaṃ prauḍhiviśeṣamaśnute // Subhv_0170

vitīrṇaśikṣā iva hṛtpadastha-
sarasvatīvāhanarājahaṃsaiḥ /
ye kṣīranīrapravibhāgadakṣā
vivekinaste kavayo jayanti // Subhv_0171

kāvyāmṛtaṃ durjanarāhunītaṃ
prāpyaṃ bhavenno sumonajanasya /
saccakramavyājavirājamānat-
aikṣṇyaprakarṣaṃ yadi nāma na syāt // Subhv_0172

vinā na sāhityavidāparatra
guṇaḥ kathaṃcitprathate kavīnām /
ālambate tatkṣaṇamambhasīva
vistāramanyatra na tailabinduḥ // Subhv_0173

atyarthavakratvamanarthakaṃ yā
śūnyā tu sarvānyaguṇairvyanakti /
aspṛśyatādūṣitayā tayā kiṃ
tucchaśvapucchacchaṭayeva vācā // Subhv_0174

nīcastanotvaśru nitāntakārṣṇyaṃ
puṣṇātu sādharmyabhṛdañjanena /
vinā tu jāyeta kathaṃ tadīya-
kṣodena sārasvatadṛkprasādaḥ // Subhv_0175

arthosticenna padaśuddhirathāsti sāpi
no rītirasti yadi sā ghaṭanā kutastyā /
sāpyasti cenna navavakragatistadetad-
vyarthaṃ vinā rasamaho gahanaṃ kavitvam // Subhv_0176

ślāghyaiva vakrimagatirghanadārḍhyabandhos-
tasyāḥ kavipravarasūktidhanurlatāyāḥ /
karṇāntikapraṇayabhāji guṇe yadīye
cetāṃsi matsaravatāṃ jhaṭiti truṭanti // Subhv_0177

yātāste rasasārasaṃgrahavidhiṃ niṣpīḍya niṣpīḍya ye
vāktatvekṣulatāṃ purā katipaye tattvaspṛśaścakrire /
jāyantedya yathāyathaṃ tu kavayaste tatra saṃtanvate
yenuprāsakaṭhoracitrayamakaśleṣādiśalkoccayam // Subhv_0178

paraślokānstokānanudivasamabhyasya nanu ye
catuṣpādīṃ kuryurbahava iha te santi kavayaḥ /
avicchinnodgacchajjaladhilaharīrītisuhṛdaḥ
suhṛdyā vaiśadyaṃ dadhati kila keṣāmcana giraḥ // Subhv_0179

hemno bhāraśatāni vā madamucāṃ vṛndāni vā dantināṃ
śrīharṣeṇa samarpitāni guṇine bāṇāya kutrādya tat /
yā bāṇena tu tasya sūktivisarairuṭṭaṅkitāḥ kīrtayas-
tāḥ kalpapralayepi yānti na manāṅmanye parimlānatām // Subhv_0180

dhanyāḥ śūcīni surabhīṇi guṇombhitāni
vāgvīrudhaḥ svavadanopavanodgatāyāḥ /
uccitya sūktikusumāni satāṃvivikta-
varṇāni karṇapulineṣvavataṃsayanti // Subhv_0181

tenantavāṅmayamahārṇavadṛṣṭapārāḥ
sāṃyātrikā iva mahākavayo jayanti /
yatsūktipelavalavaṅgalavairvaimi
santaḥ sadaḥ suvadanānyadhivāsayanti // Subhv_0182

trailokyabhūṣaṇamaṇirguṇivargabandhur-
ekaścakāsti kavitā savitā dvitīyaḥ /
śaṃsanti yasya mahimātiśayaṃ śirobhiḥ
pādagrahaṃ vidadhataḥ pṛthivībhṛtopi // Subhv_0183

śabdārthamātramapi ye na vidanti tepi
yāṃ mūrchanāmiva mṛgāḥ śravaṇaiḥ pibantaḥ /
saṃruddhasarvakaraṇaprasarā bhavanti
citrasthitā iva kavīndragiraṃ numastām // Subhv_0184

asthāne gamitā layaṃ hatadhiyāṃ vāgdevatā kalpate
dhikkārāya parābhavāya mahate tāpāya pāpāya vā /
sthāne tu vyayitā satāṃ prabhavati prakhyātaye bhūtaye
cetonirvṛtaye paropakṛtaye prānte śivāvāptaye // Subhv_0185

valmīkaprabhaveṇa rāmanṛpatirvyāsena dharmātmajo
vyākhyātaḥ kila kālidāsakavinā śrīvikramāṅko nṛpaḥ /
bhojaścittapabihlaṇaprabhṛtibhiḥ karṇopi vidyāpateḥ
khyātiṃ yānti nireśvarāḥ kavivaraiḥ sphārairna bherīravaiḥ // Subhv_0186

bhujataruvanacchāyāṃ yesāṃ niṣevya mahaujasāṃ
jaladhiraśanā medinyāsīdasāvakutobhayā /
smṛtimapi na te yānti kṣmāpā vinā yadanugrahaṃ
prakṛtimahate kurmastasmai namaḥ kavikarmaṇe // Subhv_0187

yepyāsannibhakumbhaśāyitapadā yepi śriyaṃ lebhire
yeṣāmapyavasanpurā yuvatayo geheṣvahaścandrikāḥ /
tāṃllokoyamavaiti lokatilakānsvapnepyajātāniva
bhrātaḥ satkavikṛtya kiṃ stutiśatairandhaṃ jagattvāṃ vinā // Subhv_0188

sphāreṇa saurabhabhareṇa kimeṇanābhes-
taddhānasāramapi sāramasārameva /
sraksaumanasyapi na puṣyati saumanasyaṃ
prasyandate yadi madhudravamuktidevī // Subhv_0189

prayacchati camatkṛtiṃ viracanāvidhau cetasaḥ
sabhāsu paṭhito bhavatyasamasādhuvādāptaye /
prathāmupagatastanotyatitarāmudāraṃ yaśo
na puṣyati manorathaṃ kamiva kāvyacintāmaṇiḥ // Subhv_0190

yaḥ satpadasthamiva kāvyamadhu prasannaṃ
muṣṇanparasya tanute nijapadmamadhye /
asthānadoṣajaniteva pipīlakālī
kālī vibhāti likhitākṣarapaṅktirasya // Subhv_0191

yaḥ syātkevalalakṣyalakṣaṇarato no tarkasaṃparkabhṛn-
nālaṃkāravicāracārudhiṣaṇaḥ kāvyajñaśikṣojjhitaḥ /
tasmāccedrasaśāli kāvyamudayedekāntataḥ sundaraṃ
prāsādo dhavalastadā kṣitipateḥ kākasya kārṣṇyādbhavet // Subhv_0192

svaprajñayā kuñcikayeva kaṃcit-
sārasvataṃ vakrimabhaṅgibhājam /
kavīśvaraḥ kopi padārthakośa-
muddhāṭya viśvābharaṇaṃ karoti // Subhv_0193

daivīrgiraḥ kepi kṛtārthayanti
tāḥ kuṇṭhayantyeva punarvimūḍhāḥ /
yā vipruṣaḥ śuktimukheṣu daivyas-
tā eva muktā na tu cātakeṣu // Subhv_0194

pariśramajñaṃ janamantareṇa
maunavrataṃ bibhrati vāgminopi /
vācaṃyamāḥ santi vinā vasantaḥ
puṃskokilāḥ pañcamacañcavopi // Subhv_0195

vyālāśca rāhuśca sudhāprasādāj-
jihvāśironigrahamugramāpuḥ /
itīva bhītāḥ piśunā bhavanti
parāṅmukhāḥ kāvyarasāmṛteṣu // Subhv_0196

sākūtaṃ nijasaṃvidekaviṣayaṃ tattvaṃ sacetā bruvan-
nagre nūnamabodhamohitadhiyāṃ hāsyatvamāyāsyati /
tadyuktaṃ viduṣo janasya jaḍavajjoṣaṃ nu nāmāsituṃ
jātyandhaṃ pratirūpavarṇanavidhau koyaṃ vṛthaivodyamaḥ // Subhv_0197

jayanti jitamatsarāḥ parahitārthamabhyudyatāḥ
parābhyudayasusthitāḥ paravipattikhedākulāḥ /
mahāpuruṣasatkathāśravaṇajātakautūhalāḥ
samastaduritārṇavaprakaṭasetavaḥ sādhavaḥ // Subhv_0198

paraparivāde mūkaḥ paranārīdarśanepi jātyandhaḥ /
paṅguḥ paradhanaharaṇe sa jayati loke mahāpuruṣaḥ // Subhv_0199

saṃpatsu mahatāṃ ceto bhavatyutpalakomalam /
āpatsu ca mahāśailaśilāsaṃghātakarkaśam // Subhv_0200

kusumastabakasyeva dvayī mṛttirmanasvinaḥ /
mūrdhni vā sarvalokasya śīryate vana eva vā // Subhv_0201

upakāreṇa dūyante na sahantenukampitām /
āpatsvapi durārādhyā nityaduḥkhā manasvinaḥ // Subhv_0202

jalasekena vardhante taravo nāśmasaṃcayāḥ /
bhavyo hi dravyatāmeti kriyāṃ prāpya tathāvidhām // Subhv_0203

avṛttibhayamantyānāṃ madhyānāṃ maraṇādbhayam /
uttamānāṃ tu sattvānāmavamānātparaṃ bhayam // Subhv_0204

tāpaṃ hanti sukhaṃ sūte jīvayatyujjvalaṃ yaśaḥ /
amṛtasya prakāroyaṃ durlabhaḥ sādhusaṃgamaḥ // Subhv_0205

rasāyanamayī śītā paramānandadāyinī /
nānandayati kaṃ nāma sādhusaṃgaticandrikā // Subhv_0206

sādhusaṅgatarorjātaṃ vivekakusumaṃ śubham /
rakṣanti ye mahātmāno bhājanaṃ te phalaśriyaḥ // Subhv_0207

śūnyamākīrṇatāmeti mṛtyurapyutsavāyate /
āpatsaṃpadivābhāti vidvajjanasamāgame // Subhv_0208

himamāpatsarojinyā mohanīhāramārutaḥ /
jayatyeko jagatyasminsādhuḥ sādhusamāgamaḥ // Subhv_0209

paraṃ vivardhanaṃ buddherajñānataruśātanam /
samutsāraṇamādhīnāṃ viddhi sādhusamāgamam // Subhv_0210

yaḥ snātaḥ śītasitayā sādhusaṃgatigaṅgayā /
kiṃ tasya dānaiḥ kiṃ tīrthaiḥ kiṃ tapobhiḥ kimadhvaraiḥ // Subhv_0211

hṛdayāni satāmeva kaṭhinānīti me matiḥ /
khalavāgviśikhaistīkṣṇairbhidyante na manāgyataḥ // Subhv_0212

āḥ kimarthamidaṃ cetaḥ satāmambhodhidurbharam /
iti krudheva durvedhāḥ paraduḥkhairapūrayat // Subhv_0213

kāco maṇirmaṇiḥ kāco yeṣāṃ tenye hi dehinaḥ /
santi te sudhiyo yeṣāṃ kācaḥ kāco maṇirmaṇiḥ // Subhv_0214

doṣānapi guṇīkartuṃ doṣīkartuṃ guṇānapi /
śakto vādī na tattathyaṃ doṣā guṇā guṇāḥ // Subhv_0215

guṇarāśimahābhāranirbharāpūritāntarāḥ /
santo gauravamāyānti yadi tatra kimadbhutam // Subhv_0216

svātmanyeva layaṃ yātu tādṛśo guṇināṃ guṇaḥ /
svayaṃ prakhyāpyamānopi yastṛṇāya na manyate // Subhv_0217

guṇavajjanasaṃparkādyāti svalpopi gauravam /
puṣpamālānuṣaṅgeṇa tṛṇaṃ śirasi dhāryate // Subhv_0218

suvṛttasyaikarūpasya paraprītyai dhṛtonnateḥ /
sādhoḥ stanayugasyeva patanaṃ kasya tuṣṭaye // Subhv_0219

udeti savitā rakto rakta evāstameti ca /
saṃpatau ca vipatau ca mahatāmekarūpatā // Subhv_0220

pātena kanduka ivotpatatyāryaḥ patannapi /
tathā tvanāryaḥ patati mṛtpiṇḍapatanaṃ yathā // Subhv_0221

pātitopi karāghātairutpatatyeva kandukaḥ /
prāyeṇa hi suvṛttānāmasthāyinyo vipattayaḥ // Subhv_0222

ghyutopyudgacchati punaḥ prajñāvānna tu mūḍhadhīḥ /
kandukaḥ patanotthāyī na tu kāntākucadvayī // Subhv_0223

apekṣante na ca snehaṃ na pātraṃ na daśāntaram /
sadā lokahite yuktā ratnadīpā ivottamāḥ // Subhv_0224

nirguṇeṣvapi sattveṣu dayāṃ kurvanti sādhavaḥ /
nahi saṃharate jyotsnāṃ candraścaṇḍālaveśmani // Subhv_0225

nālokaḥ kriyate sūrye bhūḥ pratīpaṃ na dhāryate /
nahi pratyupakārāṇāmapekṣā satsu vidyate // Subhv_0226

apakurvannapi prāyaḥ prāpnoti mahataḥ śubham /
dahantamapyaurvamagniṃ saṃtarapayati vāridhiḥ // Qsv0227-3 kasyāpi
satpakṣā ṛjavaḥ śuddhāḥ saphalā guṇasevinaḥ dṛṣṭvāpi dṛśyate dṛśyaṃ śrutvāpi śrūyate punaḥ /
satyaṃ na sādhuvṛttasya dṛśyate punaruktatā // Subhv_0227

satpakṣā ṛjavaḥ śuddhāḥ saphalā guṇasevinaḥ /
tulyairapi guṇaiścitraṃ santaḥ santaḥ śarāḥ śarāḥ // Subhv_0229

lābhapraṇayino nīcā mānakāmā manasvinaḥ /
madguḥ sarasi matsyārthī haṃsasyeṣṭā prasannatā // Subhv_0230

paraduḥkhaṃ samākarṇya svabhāvasaralo janaḥ /
upakārāsamarthatvātprāpnoti hṛdaye vyathām // Subhv_0231

te vandyāste kṛtinaḥ ślāghyā teṣāṃ hi janmanotpattiḥ /
yairujjhitātmakāryaiḥ suhṛdāmarthā hi sādhyante // Subhv_0232

aśaṭhamalolamajihmaṃ tyāginamanurāgiṇaṃ viśeṣajñam /
yadi nāśrayati naraṃ śrīḥ śrīreva hi vañcitā tatra // Subhv_0233

ārogyaṃ vidvattā sajjanamaittrī mahākule janma /
svādhīnatā ca puṃsāṃ mahadaiśvaryaṃ vināpyarthaiḥ // Subhv_0234

svalpāpi sādhusaṃpadbhogyā mahatāṃ na pṛthvyapi khalaśrīḥ /
sārasameva payastṛṣamapaharati na vāridherjātu // Subhv_0235

na bhavati bhavati ca na ciraṃ bhavati ciraṃ celphalo visaṃvadati /
manyuḥ satpuruṣāṇāṃ tulyaḥ snehena nīcānām // Subhv_0236

doṣo guṇāya guṇināṃ mahadapi doṣāya doṣiṇāṃ sukṛtam /
tṛṇamiva dugdhāya gavāṃ dugdhamiva viṣāya sarpāṇām // Subhv_0237

viṣamagatā api na budhāḥ paribhavamiśrāṃ śriyaṃ hi vāñchanti /
na pibanti bhaumamambhaḥ sarajasamiti cātakā ete // Subhv_0238

yogyatayaiva vināśaṃ prāyonāryeṣu yānti guṇavantaḥ /
sphuṭavacanā eva śukāḥ pañjarabandhaṃ niṣevante // Subhv_0239

sakṛdapi dṛṣṭvā puruṣaṃ prājñāstulayanti sāraphalgutvam /
hastatulayāpi nipuṇāḥ palaparimāṇaṃ vijānanti // Subhv_0240

sujano na yāti vairaṃ parahitanirato vināśakālepi /
chedepi candanataruḥ surabhayati mukhaṃ kuṭhārasya // Subhv_0241

nirguṇamapyanuraktaṃ prāyo na samāśritaṃ jahati santaḥ /
sahavṛddhikṣayabhājaṃ vahati śaśāṅkaḥ kalaṅkamapi // Subhv_0242

antyāvasthopi budhaḥ svaguṇaṃ na jahāti jātiśuddhatayā /
na śvetabhāvamujjhati śaṅkhaḥ śikhibhuktamuktopi // Subhv_0243

doṣamapi guṇavati jane dṛṣṭvā guṇarāgiṇo na khidyante /
prītyaiva śaśini patitaṃ paśyati lokaḥ kalaṅkamapi // Subhv_0244

sāptapadīnaṃ sakhyaṃ bhavetprakṛtyā viśuddhacittānām /
kimutānyonyaguṇakathāvisrambhanibaddhabhāvānām // Subhv_0245

spṛhaṇīyāḥ kasya na te sumateḥ saralāśayā mahātmānaḥ /
trayamapi yeṣāṃ sadṛśaṃ hṛdayaṃ vacanaṃ tathācāraḥ // Subhv_0246

guṇinaḥ samīpavartī pūjyo lokasya guṇavihīnopi /
vimalekṣaṇaprasaṅkādañjanamāpnoti kāṇākṣi // Subhv_0247

sahasiddhamidaṃ mahatāṃ dhaneṣvanāsthā guṇeṣu kṛpaṇatvam /
paraduḥkhe kātaratā mahacca dhairyaṃ svaduḥkheṣu // Subhv_0248

atikupitā api sujanā yogena mṛdūbhavanti na tu nīcāḥ /
hemnaḥ kaṭhinasyāpi dravaṇopāyosti na tṛṇānām // Subhv_0249

upakṛtisāhasikatayā kṣatimapi gaṇayanti no guṇinaḥ /
janayanti hi prakāśaṃ dīpaśikhāḥ svāṅgadāhena // Subhv_0250

raktatvaṃ kamalānāṃ satpuruṣāṇāṃ paropakāritvam /
asatāṃ ca nirdayatvaṃ svabhāvasiddhaṃ triṣu tritayam // Subhv_0251

upakartumaprakāśaṃ kṣantuṃ nyūneṣvayācitaṃ dātum /
abhisaṃdhātuṃ ca guṇaiḥ śateṣu kecidvijānanti // Subhv_0252

guṇini guṇajño ramate nāguṇaśīlasya guṇini paritoṣaḥ /
alireti vanātkamalaṃ na dardurastānnivāsopi // Subhv_0253

ādau tu mandamandāni madhye samarasāni ca /
ante snehāyamānāni saṃgatāni budhaiḥ saha // Subhv_0254

iyamunnatasattvaśālināṃ
mahatāṃ kāpi kaṭhoracittatā /
upakṛtya bhavanti dūrataḥ
parataḥ pratyupakāraśaṅkayā // Subhv_0255

upakāriṇi vītamatsare vā
sadayatvaṃ yadi tatra kotirekaḥ /
ahite sahasāparāddhalabdhe
saghṛṇaṃ yasya manaḥ satāṃ sa dhuryaḥ // Subhv_0256

ādimadhyanidhaneṣu sauhṛdaṃ
sajjane bhavati netare jane /
chedatāḍananigharṣatāpanair-
nānyabhāvamupayāti kāñcanam // Subhv_0257

dīpāḥ sthitaṃ vastu vibhāvayanti
kulapradīpāstu bhavanti kecit /
ciravyatītānapi pūrvajānye
prakāśayanti svaguṇaprakarṣāt // Subhv_0258

tuṅgātmanāḥ tuṅgatarāḥ samarthā
manorujaṃ dhvaṃsayituṃ na nīcāḥ /
dhārādharā eva dharādharāṇāṃ
nidāghadāvaughaharā na nadyaḥ // Subhv_0259

guṇā guṇajñeṣu guṇībhavanti
te nirguṇaṃ prāpya bhavanti doṣāḥ /
susvādutoyaprabhavā hi nadyaḥ
samudramāsādya bhavantyapeyāḥ // Subhv_0260

tṛṇāni nonmūlayati prabhañjano
mṛdūni nīcaiḥ praṇatāni sarvaśaḥ /
samucchritāneva tarūnprabādhate
mahānmahatsveva karoti vikriyām // Subhv_0261

cirāya satsaṃgamaśuddhamānaso
na yātyasatsaṃgatamātmavānnaraḥ /
manoharendīvarakhaṇḍagocaro
na jātu bhṛṅgaḥ kuṇape nilīyate // Subhv_0262

api vibhavavihīnaḥ pracyuto vā svadeśān-
nahi khalajanasevāṃ prārthayatyunnatātmā /
tanu tṛṇamupabhuṅkte na kṣudhārtopi siṃhaḥ
pibati rudhiramuṣṇaṃ prāyaśaḥ kuñjarāṇām // Subhv_0263

vitte tyāgaḥ kṣamā śaktau duḥkhe dainyavihīnatā /
nirdambhatā sadācāre svabhāvoyaṃ mahātmanām // Subhv_0264

sukhalavadaśāharṣaklaivye khalaḥ khalu khelate
skhalati bhajate leśakleśe viṣādaviṣūcikām /
bhavati na satāṃ darpoddāmā na dainyamayī matir-
durabhibhavatā gambhīrāṇāṃ sukheṣvasukheṣu ca // Subhv_0265

svāmye peśalatā guṇe praṇayitā harṣe nirutsekatā
mantre saṃvṛtatā śrute sumatitā vittodaye tyāgitā /
sādhau sādaratā khale vimukhatā pāpe paraṃ bhīrutā
duḥkhe kleśasahiṣṇutā ca mahatāṃ kalyāṇamākāṅkṣati // Subhv_0266

vipadi dhairyamathābhyudaye kṣamā
sadasi vākpaṭutā yudhi vikramaḥ /
yaśasi cābhiratirvyasanaṃ śrute
prakṛtisiddhamidaṃ hi mahātmanām // Subhv_0267

idaṃ hi māhātmyaviśeṣasūcakaṃ
vadanti cihnaṃ mahatāṃ manīṣiṇaḥ /
mano yadeṣāṃ sukhaduḥkhasaṃbhave
prayāti no harṣaviṣādavaśyatām // Subhv_0268

subhāṣitaiḥ prītiranunnatiḥ śriyā
parārthaniṣpattipaṭīyasī kriyā /
guṇeṣvatṛptirguṇavatsu cādaro
nigūḍhametaccaritaṃ mahātmanām // Subhv_0269

satyaṃ guṇā guṇavatāṃ vidhivaiparītyād-
yatnārjitā api kalau viphalā bhavanti /
sāphalyamasti sutarāmidameva teṣāṃ
yattāpayanti hṛdayāni punaḥ khalānām // Subhv_0270

yadvañcanāhitamatirbahu cāṭugarbhaṃ
kāryonmukhaḥ khalajanaḥ kṛtakaṃ bravīti /
tatsādhavo na na vidanti vidanti kiṃ tu
kartuṃ vṛthā praṇayamasya na pārayanti // Subhv_0271

pāpaṃ samācarati vītaghṛṇo jaghanyaḥ
prāpyāpadaṃ saghṛṇa eva tu madhyabuddhiḥ /
prāṇātyayepi na tu sādhujanaḥ suvṛttaṃ
velāṃ samudra iva laṅghayituṃ samarthaḥ // Subhv_0272

śuddhiḥ sa eva kulajaśca sa eva dhīraḥ
ślāghyo vipatsvapi na muñcati yaḥ svabhāvam /
taptaṃ yathā dinakarasya marīcijālair-
dehaṃ tyajedapi himaṃ na tu śītalatvam // Subhv_0273

yāñcāpadaṃ maraṇaduḥkhamivānubhāvya
dattena kiṃ khalu bhavatyatibhūyasāpi /
kalpadrumānparihasanta iveha santaḥ
saṃkalpitairatidadatyakadarthitaṃ yat // Subhv_0274

te sādhavo bhuvanamaṇḍalamaulibhūtā
ye sādhutāṃ nirupakāriṣu darśayanti /
ātmaprayojanavaśīkṛtakhinnadehaḥ
pūrvopakāriṣu khalopi hi sānukampaḥ // Subhv_0275

nāntarvicintayati kiṃcidapi pratīpam-
akopitopi sujanaḥ piśunena pāpam /
arkadviṣopi hi mukhe patitāgrabhāgās-
tārāpateramṛtameva karāḥ kiranti // Subhv_0276

ākopitopi kulajo na vadatyavācyaṃ
niṣpīḍito madhurameva vametkilekṣuḥ /
nīco jano guṇaśatairapi sevyamāno
hāseṣu tadvadati yatkalaheṣu vācyam // Subhv_0277

nidantu nītinipuṇā athavā stuvantu
lakṣmīḥ parāpatatu gacchatu vā yatheccham /
adyaiva vā maraṇamastu yugāntare vā
nyāyyātpathaḥ pracalayanti padaṃ na dhīrāḥ // Subhv_0278

hetoḥ kutopyasadṛśāḥ sujanā garīyaḥ
kāryaṃ nisargaguravaḥ sphuṭamārabhante /
utthāya kiṃ kalaśatopi na sindhunātham-
udvīcimālamapibadbhagavānagastyaḥ // Subhv_0279

priyā nyāyyā vṛttirmalinamasubhaṅgepyasukaraṃ
hyasanto nābhyarthyāḥ suhṛdapi na yācyokṛśadhanaḥ /
vipadyuccaiḥ stheyaṃ padamanuvidheyaṃ ca mahatāṃ
satāṃ kenoddiṣṭaṃ viṣamamasidhārāvratamidam // Subhv_0280

pradānaṃ succhannaṃ gṛhamupagate saṃbhramavidhir-
anutseko lakṣmyāpyanabhibhavanīyāḥ parakathāḥ /
priyaṃ kṛtvā maunaṃ sadasi kathanaṃ cāpyupakṛteḥ
śrutetyantāsaktiḥ puruṣamabhijātaṃ kathayati // Subhv_0281

kasyādeśātkṣapayati tamaḥ saptasaptiḥ prajānāṃ
chāyāhetoḥ pathi viṭapināmañjaliḥ kena baddhaḥ /
abhyarthyante jalalavamucaḥ kena vā vṛṣṭihetor-
jātyaivaite parahitavidhau sādhavo baddhakakṣyā // Subhv_0282

svaphalanicayaḥ śākhābhaṅgaṃ karoti vanaspater-
gamanamalasaṃ barhāṭopi karoti śikhaṇḍinaḥ /
caturagamano yo jātyāśvaḥ sa gauriva vāhyate
guṇavati jane prāyeṇaite guṇāḥ khalu vairiṇaḥ // Subhv_0283

khyātiṃ yatra guṇā na yānti guṇinastatrādaraḥ syātkutaḥ
kiṃ kuryādbahuśikṣitopi puruṣaḥ pāṣāṇabhūte jane /
premārūḍhavilāsinīmadavaśavyāvṛttakaṇṭhasvanaḥ
sītkāro hi manoharopi badhire kiṃ nāma kuryādguṇam // Subhv_0284

kṣudrāḥ santi sahasraśaḥ svabharaṇavyāpāramātronmukhāḥ
svārtho yasya parārtha eva sa pumānekaḥ satāmagraṇīḥ /
duṣpūrodarapūraṇāya pibati srotaḥpatiṃ vāḍavo
jīmūtastu nidāghatāpitajagatsaṃtāpavicchittaye // Subhv_0285

namratvenonnamantaḥ paraguṇanutibhiḥ svānguṇānkhyāpayantaḥ
puṣṇantaḥ svīyamarthaṃ satatakṛtamahārambhayatnāḥ parārthe /
kṣāntyaivākṣeparūkṣākṣaramukharamukhādurmukhānduḥkhayantaḥ
santaḥ sāścaryacaryā jagati bahumatāḥ kasya nābhyarthanīyāḥ // Subhv_0286

sajjanā eva sādhūnāṃ prathayanti guṇotkaram /
puṣpāṇāṃ saurabhaṃ prāyastanvate dikṣu mārutāḥ // Subhv_0287

sādhureva pravīṇaḥ syātsadguṇāmṛtacarvaṇe /
navacūtāṅkurāsvādakuśalaḥ kokilaḥ kila // Subhv_0288

prāyaḥ santyupadeśārhā dhīmanto na jaḍāśayāḥ /
tilāḥ kusumasaugandhyagrāhiṇo na yavāḥ kvacit // Subhv_0289

manasvihṛdayaṃ dhatte raukṣyeṇaiva prasannatām /
bhasmanā makuraḥ prāyaḥ prasādaṃ labhatetarām // Subhv_0290

uttamaḥ kleśavikṣobhaṃ kṣamaḥ soḍhuṃ nahītaraḥ /
maṇireva mahāśāṇagharṣaṇaṃ na tu mṛtkaṇaḥ // Subhv_0291

jaḍe prabhavati prāyo duḥkhaṃ bibhrati sādhavaḥ /
sitāṃśāvudite padmāḥ saṃkocātaṅkadhāriṇaḥ // Subhv_0292

guṇānāmantaraṃ prāyastajjño jānāti netaraḥ /
mālatīmallikāmodaṃ ghrāṇaṃ vetti na locanam // Subhv_0293

svabhāvaṃ naiva muñcanti santaḥ saṃsargatosatām /
na tyajanti rutaṃ mañju kākasaṃparkataḥ pikāḥ // Subhv_0294

saṃpattau komalaṃ cittaṃ sādhorāpadi karkaśam /
sukumāraṃ madhau pattraṃ taroḥ syātkaṭhinaṃ śucau // Subhv_0295

svabhāvaṃ na jahātyantaḥ sādhurāpadgatopi san /
karpūraḥ pāvakapluṣṭaḥ saurabhaṃ bhajatetarām // Subhv_0296

apyāpatsamayaḥ sādhoḥ prayāti ślāghanīyatām /
vidhorvidhuṃtudāskandavipatkālopi sundaraḥ // Subhv_0297

dṛṣṭadurjanadaurātmyaḥ sajjane rajyate janaḥ /
āruhya parvataṃ pānthaḥ nirvṛtimetyalam // Subhv_0298

kṣaṇakṣayiṇi sāpāye bhoge rajyanti nottamāḥ /
saṃtyajyāmbhojakiṃjalkaṃ haṃsāḥ prāśnanti śaivalam // Subhv_0299

adhamaṃ bādhate bhūyo duḥkhāvego na tūttamam /
pāṇipādaṃ rujatyāśu śītasparśo na cakṣuṣī // Subhv_0300

guṇavānsucirasthāyī daivenāpi na sahyate /
tiṣṭhatyekāṃ niśāṃ candraḥ śrīmānsaṃpūrṇamaṇḍalaḥ // Subhv_0301

sarvatra guṇavāndeśe cakāsti prathatetarām /
maṇirmūrdhni gale bāhau pādapīṭhepi śobhate // Subhv_0302

uttamaṃ suciraṃ naiva vipadobhibhavantyalam /
rāhugrasanasaṃbhūtā kṣaṇaṃ vicchāyatā vidhoḥ // Subhv_0303

saṃtuṣyatyuttamaḥ stutyā dhanena mahatādhamaḥ /
prasīdanti japairdevā balibhirbhūtavigrahāḥ // Subhv_0304

na kadācitsatāṃ cetaḥ prasaratyaghakarmasu /
jaleṣu drutamapyantaḥ sarpirāśyānatāṃ vrajet // Subhv_0305

narāḥ saṃskārārhā jagati kila kecitsukṛtinaḥ
samānāyāṃ jātāvapi vayasi satyāmapi dhiyi /
ayaṃ dṛṣṭāntotra sphuṭaparicayādabhyasanataḥ
śukaḥ ślokānvaktuṃ prabhavati na kākaḥ kvacidapi // Subhv_0306

dhanamapi paradattaṃ duḥkamaucityabhājāṃ
bhavati hṛdi tadevānandakārītareṣām /
malayajarasabindurbādhate netramantar-
janayati ca sa evāhlādamanyatra gātre // Subhv_0307

sadvaṃśajasya paritāpanudaḥ suvṛtta-
śuddhātmanaḥ sakalalokavibhūṣaṇasya /
chidraṃ prajātamapi sādhujanasya daivān-
muktāmaṇeriva guṇāya bhavatyavaśyam // Subhv_0308

gehaṃ durgatabandhurbhirgurugṛhaṃ chātrairahaṃkāribhir-
haṭṭaṃ pattanavañcakairmunijanaiḥ śāponmukhairāśramān /
siṃhādyaiśca vanaṃ khalairnṛpasabhāṃ cauraurdigantānapi
saṃkīrṇānyavalokya satyasaralaḥ sādhuḥ kva viśrāmyati // Subhv_0309

sābhimānamasaṃbhāvyamaucityacyutamapriyam /
duḥkhāvamānadīnaṃ vā na vadanti guṇonnatāḥ // Subhv_0310

bhavati subhagatvamadhikaṃ vistāritaparaguṇasya sujanasya /
vahati vikāsitakumudo dviguṇaruciṃ himakaroddyotaḥ // Subhv_0311

guṇināmapi nijarūpapratipattiḥ parata eva saṃbhavati /
svamahimadarśanamakṣṇormakuratale jāyate yasmāt // Subhv_0312

kotibhāraḥ samarthānāṃ kiṃ dūraṃ vyavasāyinām /
ko videśaḥ savidyānāṃ kaḥ paraḥ priyavādinām // Subhv_0313

aśvaḥ śastraṃ śāstraṃ vīṇā vāṇī naraśca nārī ca /
puruṣaviśeṣaṃ prāptā bhavanti yogyā ayogyāśca // Subhv_0314

utsāhasaṃpannamadīrghasūtraṃ
kriyāvidhijñaṃ vyasaneṣvasaktam /
śūraṃ kṛtajñaṃ dṛḍhasauhṛdaṃ ca
lakṣmīḥ svayaṃ vāñchati vāsahetoḥ // Subhv_0315

kadarthitasyāpi mahāśayasya
na śakyate sargaguṇaḥ pramārṣṭum /
adhomukhasyāpi kṛtasya vahner-
nādhaḥ śikhā yānti kadācideva // Subhv_0316

nyāyaḥ khalaiḥ parihṛtaścalitaśca dharmaḥ
kālaḥ kaliḥ kaluṣa eva paraṃ pravṛttaḥ /
prāyeṇa durjanajanaḥ prabhāviṣṇureva
niścakrikaḥ paribhavāspadameva sādhuḥ // Subhv_0317

vrate vivādaṃ vimatiṃ viveke
satyetiśaṅkāṃ vinaye vikāram /
guṇevamānaṃ kuśale niṣedhaṃ
dharme virodhaṃ na karoti sādhuḥ // Subhv_0318

vandyaḥ sa puṃsaṃ tridaśābhinandyaḥ
kāruṇyapuṇyopacayakriyābhiḥ /
saṃsārasāratvamupaitai yasya
paropakārābharaṇaṃ śarīram // Subhv_0319

abhedenopāste kumudamudare vā sthitavato
vipakṣādambhojādupagatavato vā madhulihaḥ /
aparyāptaḥ kopi svaparaparicaryāparicaya-
prabandhaḥ sādhūnāmayamanabhisaṃdhānamadhuraḥ // Subhv_0320

yairvātūlo bhavati purataḥ kathyamānairjanānāṃ
kāmapyantarvidadhati rujaṃ yepyanudgīryamāṇāḥ /
tebhiprāyāḥ kimapi hṛdaye kaṇṭhalagnaḥ sphuranto
yasyākhyeyāstamiha suhṛdaṃ puṇyavanto labhante // Subhv_0321

udanvacchinnā bhūḥ sa ca nidhirapāṃ yojanaśataṃ
sadā pānthaḥ pūṣā gaganaparimāṇaṃ kathayati /
iti prāyo bhāvāḥ sphuradavadhimudrāmukulitāḥ
satāṃ prajñonmeṣaḥ punarayamasīmā vijayate // Subhv_0322

sāgasepi na kupyanti kṛpayā copakurvate /
bodhaṃ svasyaiva necchanti te viśvoddharaṇakṣamāḥ // Subhv_0323

pātraṃ pavitrayati naiva guṇānkṣiṇoti
snehaṃ na saṃharati nāpi malaṃ prasūte /
doṣāvasānaruciraścalatāṃ na dhatte
satsaṃgamaḥ sukṛtasadmani kopi dīpaḥ // Subhv_0324

aṇurapi maṇiḥ prāṇatrāṇakṣamo viṣabhakṣiṇāṃ
śiśurapi ruṣā siṃhīsūnaḥ samāhvayate gajān /
tanurapi taruskandhodbhūto dahatyanalo vanaṃ
prakṛtimahatāṃ jātyaṃ tejo na mūrtimapekṣate // Subhv_0325

namaḥ khalebhyaḥ ka ivāthavā na tā-
nalaṃ namasyediha yo jijīviṣuḥ /
vinaiva ye doṣamṛṣiprakāṇḍavan-
nayanti śāpena rasātalaṃ narān // Subhv_0326

viṣadharatopyativiṣamaḥ khala iti na mṛṣā vadanti vidvāṃsaḥ /
yadayaṃ nakuladveṣī sakuladveṣī sadā piśunaḥ // Subhv_0327

atimaline kartavye bhavati khalānāmatīva nipuṇā dhīḥ /
timire hi kauśikānāṃ rūpaṃ pratipadyate dṛṣṭiḥ // Subhv_0328

vidhvastaparaguṇānāṃ bhavati khalānāmatīva malinatvam /
antaritaśaśirucāmapi salilamucāṃ malinimābhyadhikaḥ // Subhv_0329

hasta iva bhūtimalino laṅghayati yathā yathā khalaḥ sūjanam /
darpaṇamiva taṃ kurute tathā tathā nirmalacchāyam // Subhv_0330

jīvanagrahaṇe namrā gṛhītvā punarutthitāḥ /
kiṃ kaniṣṭhā uta jyeṣṭhā ghaṭīyantrasya durjanāḥ // Subhv_0331

sadā khaṇḍanayogyāya tuṣapūrṇāśayāya ca /
namostu bahubījāya khalāyolūkhalāya ca // Subhv_0332

jihvādūṣitasatpātraḥ piṇḍārthī kalahotkaṭaḥ /
tulyatāmaśucirnityaṃ bibharti piśunaḥ śunaḥ // Subhv_0333

aho bata khalaḥ puṇyairmūrkhopyaśrutapaṇḍitaḥ /
svaguṇodīraṇe śeṣaḥ paranindāsu vākpatiḥ // Subhv_0334

khalaḥ sujanapaiśunye sarvatokṣi śiromukhaḥ /
sarvataḥ śrutimāṃlloke sarvamāvṛtya tiṣṭhati // Subhv_0335

satsādhuvāde mūrkhasya mātsaryagalarogiṇaḥ /
jihvā kaṅkamukhenāpi kṛṣṭā naiva pravartate // Subhv_0336

māyāmayaḥ prakṛtyaiva rāgadveṣamadākulaḥ /
mahatāmapi mohāya saṃsāra iva durjanaḥ // Subhv_0337

khacitramapi māyāvī racayatyeva līlayā /
laghuśca mahatāṃ madhye tasmātkhala iti smṛtaḥ // Subhv_0338

khalena dhanamattena nīcena prabhaviṣṇunā /
piśunena padasthena hā praje kva gamiṣyasi // Subhv_0339

kṛtaśatamasatsu naṣṭaṃ subhāṣitaśataṃ ca naṣṭamabudheṣu /
vacanaśatamavacanakare buddhiśatamacetane naṣṭam // Subhv_0340

naṣṭamapātre dānaṃ naṣṭaṃ hitamaphalabuddhyavajñāne /
naṣṭo guṇoguṇajñe naṣṭaṃ dākṣiṇyamakṛtajñe // Subhv_0341

dūrāducchritapāṇirārdranayanaḥ protsāritārdhāsano
gāḍhāliṅganatatparaḥ priyakathāpraśneṣu saktottaraḥ /
antargūḍhaviṣo bahirmadhumayaścātīva māyāmayaḥ
ko nāmāyamapūrvanāṭakavidhiryaḥ śikṣito durjanaiḥ // Subhv_0342

ye śramaṃ hartumīhante mahatāṃ cirasaṃbhṛtam /
vandyāstesaralātmāno durjanāḥ sajjanā iva // Subhv_0343

aho kuṭilabuddhīnāṃ durgrāhamasatāṃ manaḥ /
anyadvacasi kaṇṭhenyadanyadoṣṭhapuṭe sthitam // Subhv_0344

khaleṣu satsu niryātā vayamarjayituṃ guṇān /
iyaṃ sā taskaragrāme ratnakrayaviḍambanā // Subhv_0345

vardhete spardhayevobhau saṃpadā śataśākhayā /
aṅkurovaskarodbhūtaḥ puruṣaścākulodbhavaḥ // Subhv_0346

dahyamānāḥ sutīkṣṇena nīcāḥ parayaśogninā /
aśaktāstatpadaṃ gantuṃ tato nindāṃ pracakrire // Subhv_0347

yatsmṛtvaiva parāṃ yānti santaḥ saṃtāpasaṃtatim /
tadasanto hasantopi helayaiva hi kurvate // Subhv_0348

guṇadoṣāvaśāstrajñaḥ kathaṃ vibhajate janaḥ /
kimandhasyādhikārosti rūpabhedopalabdhiṣu // Subhv_0349

prāyaḥ prakāśatāṃ yāti malinaḥ sādhubādhayā /
nāgrasiṣyata cedarkaṃ kojñāsyatsiṃhikāsutam // Subhv_0350

prāyaḥ paropatāpāya durjanaḥ satatodyataḥ /
avaśyakaraṇīyatvānna kāraṇamapekṣate // Subhv_0351

stokenonnatimāyāti stokenāyātyadhogatim /
aho susadṛśī vṛttistulākoṭeḥ khalasya ca // Subhv_0352

aho prakṛtisādṛśyaṃ śleṣmaṇo durjanasya ca /
madhuraiḥ kopamāyāti kaṭukairupaśāmyati // Subhv_0353

yathā gajapatiḥ śrāntaśchāyārthī vṛkṣamāśritaḥ /
viśramya taṃ drumaṃ hanti tathā nīcaḥ svamāśrayam // Subhv_0354

durjanaḥ parihartavyo vidyayālaṃkṛtopi san /
maṇinā bhūṣitaḥ sarpo bhavetkiṃ na bhayaṃkaraḥ // Subhv_0355

cārutā paradārārthaṃ dhanaṃ lokopataptaye /
prabhūtvaṃ sādhunāśāya khale khalatarā guṇāḥ // Subhv_0356

paropaghātavijñānamātralābhopajīvinām /
dāśānāmiva dhūrtānāṃ jālāya guṇasaṃgrahaḥ // Subhv_0357

durjanenocyamānāni vacāṃsi madhurāṇyapi /
akālakusumānīva trāsaṃ saṃjanayanti me // Subhv_0358

na lajjate sajjanavarjanīyayā
bhujaṃgavakrakriyayāpi durjanaḥ /
dhiyaṃ kumāyāsamayābhicāriṇīṃ
vidagdhatāmeva hi manyate khalaḥ // Subhv_0359

vṛtiṃ svāṃ bahu manyate hṛdi śucaṃ dhattenukampoktibhir-
vyaktaṃ nindati yogyatāṃ mitamatiḥ kurvanstutīrātmanaḥ /
garhyopāyaniṣevaṇaṃ kathayati sthāsnuṃ vadanvyāpadaṃ
śrutvā duḥkhamaruṃtudāṃ vitanute pīḍāṃ janaḥ prākṛtaḥ // Subhv_0360

pākaścenna śubhasya medya tadasau prāgeva nādātkimu
svārthaścenna mayāsya kiṃ na bhajate dīnānsvabandhūnayam /
matto randhrudṛśosya bhīryadi na tallubdhaḥ kimeṣa tyajed-
ityantaḥ puruṣodhaṃaḥ kalayati prāyaḥ kṛtopakriyaḥ // Subhv_0361

sāścaryaṃ yudhi śauryamapratihataṃ tatkaṇḍitākhaṇḍalaṃ
pāñcottānakaraḥ kṛta sabhagavāndānena lakṣmīpatiḥ /
aiśvaryaṃ svakarāptasaptabhuvanaṃ labdhābdhipāraṃ yaśaḥ
sarvaṃ durjanasaṃgamena sahasā spaṣṭaṃ vinaṣṭaṃ baleḥ // Subhv_0362

śamayati yaśaḥ kleśaṃ sūte diśatyaśivāṃ gatiṃ
janayati janodvegāyāsaṃ nayatyupahāsyatām /
bhramayati matiṃ mānaṃ hanti kṣiṇoti ca jīvitaṃ
kṣipati sakalaṃ kalyāṇānāṃ kulaṃ khalasaṃgamaḥ // Subhv_0363

avinayabhuvāmajñānānāṃ śamāya bhavannapi
prakṛtikuṭilādvidyābhyāsaḥ khalatvavivṛddhaye /
phaṇibhayabhṛtāmastu cchedakṣamastamasāmasau
viṣadharaphaṇāratnāloko bhayaṃ tu bhṛśāyate // Subhv_0364

karoti pūjyamānopi lokavyasanadīkṣitaḥ /
darśane darśane trāsaṃ gṛhāhiriva durjanaḥ // Subhv_0365

satyadharmacyutātpuṃsaḥ kruddhādāśīviṣādiva /
nāstikopi hyudvijate janaḥ kiṃ punarāstikaḥ // Subhv_0366

yeṣāṃ prāṇivadhaḥ krīḍā narma marmacchido giraḥ /
kāryaṃ paropatāpitvaṃ te mṛtyorapi mṛtyavaḥ // Subhv_0367

aho bata mahatkaṣṭaṃ viparītamidaṃ jagat /
yenāpatrpate sādhurasādhustena tuṣyati // Subhv_0368

na tathecchantyakalyāṇāḥ pareṣāṃ vedituṃ guṇān /
yathaiṣāṃ jñātumicchanti nairguṇyaṃ pāpacetasaḥ // Subhv_0369

varjanīyo matimatāṃ durjanaḥ sakhyavairayoḥ /
śvā bhavatyupaghāyāya laḍannapi daśannapi // Subhv_0370

ato hāsyataraṃ loke kiṃcidanyanna vidyate /
yatra durjana ityāha durjanaḥ sajjanaṃ janam // Subhv_0371

apakāramasaṃprāpya tuṣyetsādhurasādhutaḥ /
naiṣa lābho bhujaṃgena veṣṭito yanna daśyate // Subhv_0372

labdhaḥ stabdhonṛjurmūrkhaḥ prabhurekāntadāruṇaḥ /
bahūneṣa khalaḥ sādhūnmārayitvā mariṣyati // Subhv_0373

kā khalena saha spardhā sajjanasyābhimāninaḥ /
bhāṣaṇaṃ bhīṣaṇaṃ sādhudūṣaṇaṃ yasya bhūṣaṇam // Subhv_0374

mukhenaikena vidhyanti pādamekasya kaṇṭakāḥ /
dūrānmukhasahasreṇa sarvaprāṇaharāḥ khalāḥ // Subhv_0375

nirmāya khalajihvāgraṃ sarvaprāṇaharaṃ nṛṇām /
cakāra kiṃ vṛthā śastraviṣavahnīnprajāpatiḥ // Subhv_0376

yathā paropakāreṣu nityaṃ jāgarti sajjanaḥ /
tathā parāpakāreṣu jāgarti satataṃ khalaḥ // Subhv_0377

bibheti piśunānnīcaḥ prakāśanapaṭīyasaḥ /
na punarmūḍhahṛdayo nindanīyātsvakarmaṇaḥ // Subhv_0378

vṛthājvalitakopāgneḥ paruṣākṣaravādinaḥ /
durjanasyauṣadhaṃ nāsti kiṃcidanyadanuttarāt // Subhv_0379

khalānāṃ kaṇṭakānāṃ ca dvidhaivāsti pratikriyā /
upānanmukhabhaṅgo vā dūrato vāpi varjanam // Subhv_0380

jīvannapi na tatkartuṃ śaknoti sujanastathā /
durjano yanmṛtaḥ kuryātparebhyohitamuttaram // Subhv_0381

yadyadiṣṭatamaṃ tattaddeyaṃ guṇavate kila /
ata eva khalo doṣānsādhubhyaḥ saṃprayacchati // Subhv_0382

rogoṇḍajoṅkurognirviṣamaśvataro ghuṇāḥ krimayaḥ /
prakṛtikṛtaghnaśca naraḥ svāśrayamavināśya naidhante // Subhv_0383

na vinā paravādena ramate durjano janaḥ /
śvā hi sarvarasānbhuktvā vināmedhyaṃ na tṛpyati // Subhv_0384

varamatyantaviphalaḥ sukhasevyo hi sajjanaḥ /
na tu prāṇaharastīkṣṇaḥ śaravatsaphalaḥ khalaḥ // Subhv_0385

svabhāvenaiva niśitaḥ kṛtapakṣagrahopi san /
śaravadguṇanirmuktaḥ khalaḥ kasya na bhedakaḥ // Subhv_0386

durjanaḥ sujanīkartuṃ yatnenāpi na śakyate /
saṃskāreṇāpi laśunaṃ kaḥ sugandhīkariṣyati // Subhv_0387

nīcaḥ samutthitovaśyamanavāpya parāśrayam /
chidreṇa ratimāpnoti dṛṣṭāntotra kaṭībhavaḥ // Subhv_0388

paravāde daśavadanaḥ pararandhranirīkṣaṇe sahasrākṣaḥ /
sadvṛttavṛttiharaṇe bāhusahasrārjuno nīcaḥ // Subhv_0389

durjanadūṣitamanasāṃ puṃsāṃ sujanepi nāsti viśvāsaḥ /
bālaḥ pāyasadagdhodadhyapi phūtkṛtya bhakṣayati // Subhv_0390

ādau lajjayati kṛtaṃ madhye paribhavati riktamavasāne /
khalasaṃgatasya kathayata yadi susthitamasti kiṃcidapi // Subhv_0391

paramarmadivyadarśiṣu jātyaivocitanigūḍhavaireṣu /
kaḥ khalu khaleṣu śaṅkāṃ ślathayiṣyati dambhānirateṣu // Subhv_0392

ajñaḥ sukhamārādhyaḥ sukhataramārādhyate viśeṣajñaḥ /
jñānalavadurvidagdhaṃ brahmāpi naraṃ na rañjayati // Subhv_0393

asthānābhiniveśī prāyo jaḍe eva bhavati no vidvān /
bālādanyaḥ kombhasi jighṛkṣatīndoḥ sphurabimbam // Subhv_0394

labdhodayopi hi khalaḥ prathamaṃ svajanaṃ nayati paritāpam /
udgacchandavadahano janmabhuvaṃ dāru nirdahati // Subhv_0395

alpaśrutalava eva prāyaḥ prakaṭayati vāgvibhavamuccaiḥ /
sarvatra kunaṭa eva hi nāṭakamadhikaṃ viḍambayati // Subhv_0396

prakhalā eva guṇāvatāmākramya dhuraṃ puraḥ prakarṣanti /
tṛṇakāṣṭhameva jaladherupariplavate na ratnāni // Subhv_0397

mahatāṃ yadeva mūrdhasu tadeva nīcāstṛṇāya manyante /
liṅgaṃ praṇamanti budhāḥ kākaḥ punarāsanīkurate // Subhv_0398

saha vasatāmapyasatāṃ jalaruhajalavadbhavatyasaṃśleṣaḥ /
dūrepi satāṃ vasatāṃ prītiḥ kumudenduvadbhavati // Subhv_0399

pariśuddhāmapi vṛttiṃ samāśrito durjanaḥ parānvyathate /
pavanāśinopi bhujagāḥ paropatāpaṃ na muñcanti // Subhv_0400

sādhayati yatprayojanamajñastattasya kākatālīyam /
daivātkathamapyakṣaramutkirati ghuṇopi kāṣṭheṣu // Subhv_0401

prāyaḥ khalaprakṛtayo nāparibhūtā hitāya kalpante /
puṣpyatyadhikamaśoko gaṇikācaraṇaprahāreṇa // Subhv_0402

paramarmaghaṭṭanādiṣu khalasya yatkauśalaṃ na tatkṛtye /
yatsāmarthyamupahatau viṣasya tannopakārāya // Subhv_0403

atisatkṛtāapi śaṭhāḥ sahabhuvamujjhanti jātu na prakṛtim /
śirasā mahāśvareṇāpi nanu dhṛto vakra eva śaśī // Subhv_0404

vāyuriva khalajanoyaṃ prāyaḥ pararūpameti saṃparkāt /
santastu ravikarā iva sadasadyogepyasaṃśliṣṭāḥ // Subhv_0405

prerayati paramanāryaḥ śakridaridropi jagadabhidrohe /
tejayati khaṅgadhārāṃ svayamasamarthā śilā chettum // Subhv_0406

dūrepi parasyāgasi paṭurjano nātmanaḥ samīpepi /
svaṃ vraṇamakṣi na paśyati śaśini kalaṅkaṃ nirūpayati // Subhv_0407

sādhuṣvevātitarāmaruṃtudāḥ svāṃ vivṛṇvate vṛttim /
vyādhā nighnanti mṛgānmṛtamapi na tu siṃhamādadate // Subhv_0408

avikāriṇamapi sajjanamaniśamanāryaḥ prabādhatetyartham /
kamalinyā kimiha kṛtaṃ himasya yattāṃ sadā dahati // Subhv_0409

svaguṇāniva paradoṣānvaktuṃ na satopi śakruvanti budhāḥ /
svaguṇāniva paradoṣānasatopi khalāstu kathayanti // Subhv_0410

kṛtvāpi yena lajjāmupaiti sādhuḥ paroditenāpi /
tadakṛtvaiva khalajanaḥ svayamudgiratīti dhiglaghutām // Subhv_0411

āptvāpyātmavināśaṃ gaṇayati na khalaḥ paravyasanakaṣṭam /
prāyaḥ sahasranāśe samaramukhe nṛtyati kabandhaḥ // Subhv_0412

prakṛtikhalatvādasatāṃ doṣa iva guṇopi bādhate lokān /
viṣakusumānāṃ gandhaḥ surabhirapi manāṃsi mohayati // Subhv_0413

labdhocchrāyo nīcaḥ prathamataraṃ svāminaṃ parābhavati /
pathi dhūlirajo hyādāvutthāpakameva saṃvṛṇute // Subhv_0414

mṛgamadakarpūrāgurucandanagandhādhivāsito laśunaḥ /
na tyajati gandhamaśubhaṃ prakṛtimiva sahotthitāṃ nīcaḥ // Subhv_0415

upakṛtamanena suhṛdayamiti durjaneṣvasti na kvacidapekṣā /
hotrā saha svamāśrayamudvṛttognirdahatyeva // Subhv_0416

upakṛtireva khalānāṃ doṣasya garīyaso bhavati hetuḥ /
anukūlācaraṇena hi kupyanti vyādhayotyartham // Subhv_0417

na paraṃ phalati hi kiṃcitkhala evānarthamāvahati yāvat /
mārayati sapadi viṣatarurāśrayamāṇaṃ śramāpanude // Subhv_0418

svārthanirapekṣa eva hi paropaghātosatāṃ vyasanameva /
aśanāyodanyā vā viramati phaṇino na dandaśataḥ // Subhv_0419

ekībhāvaṃ gatayorjalapayasormittracetasośvaiva /
vyatirekakṛtau śaktirhaṃsānāṃ durjanānāṃ ca // Subhv_0420

śalyamapi skhaladantaḥ soḍhuṃ śakyate hālahaladigdham /
dhīrairna punarakāraṇakupitakhalālīkadurvacanam // Subhv_0421

mṛgamīnasajjanānāṃ tṛṇajalasaṃtoṣavihitavṛttīnām /
lubdhakadhīvarapiśunā niṣkāraṇavairiṇo jagati // Subhv_0422

prārambhatotivipulaṃ bhṛśakṛśamante vibhedakṛnmalinam /
mahiṣaviṣāṇamivānṛju puruṣaṃ bhayadaṃ khalaprema // Subhv_0423

pātramapātrīkurute dahati guṇānsnehamāśu nāśayati /
amale malaṃ prayacchati dīpajvāleva khalamaittrī // Subhv_0424

samarpitāḥ kasya na tena doṣā
haṭhādguṇā vā na hṛtāḥ khalena /
tathāpi doṣairna viyujyatesau
spṛṣṭopi naikena guṇena citram // Subhv_0425

ārādhyamāno bahubhiḥ prakārair-
nārādhyate nāma kimatra citram /
ayaṃ tvapūrvaḥ pratibhāviśeṣo
yatsevyamāno riputāmupaiti // Subhv_0426

vidvānupālambhamavāpya doṣān-
nivartatesau paritapyate ca /
jñātastu doṣo mama sarvatheti
pāpo janaḥ pāpataraṃ karoti // Subhv_0427

evameva nahi jīvyate khalāt-
tatra kā nṛpativallabhe kathā /
pūrvameva hi suduḥsaho nalaḥ
kiṃ punaḥ prabalavāyuneritaḥ // Subhv_0428

amarairamṛtaṃ na pītamabdher-
na ca hālāhalamulvaṇaṃ hareṇa /
vidhinā nihitaṃ khalasya vāci
dvayametadbahirekamantaranyat // Subhv_0429

nimittamuddiśya hi yaḥ prakupyati
dhruvaṃ sa tasyāpagase prasīdati /
akāraṇadveṣi mano hi yasya vai
kathaṃ parastaṃ paritoṣayiṣyati // Subhv_0430

itaradeva bahirmukhamucyate
hṛdi tu yatsphuratītaradeva tat /
caritametadadhīravitārakaṃ
dhuri payaḥpratibimbamivāsatām // Subhv_0431

kva piśunasya gatiḥ pratihanyate
daśati dṛṣṭamapi śrutamapyasau /
atisuduṣkaramavyatiriktadṛk-
chrutibhirapyatha dṛṣṭiviṣairidam // Subhv_0432

gajaturagaśataiḥ prayāntu mūrkhā
dhanarahitā vibudhāḥ prayāntu padbhyām /
giriśikhiragatāpi kākapālī
pulinagatairna sameti rājahaṃsaiḥ // Subhv_0433

hrepayati priyavacanairādaramupadarśayankhalīkurute /
utkarṣayaṃśca laghayati mūrkhasuhṛtsarvathā varjyaḥ // Subhv_0434

prakaṭamapi na saṃvṛṇoti doṣaṃ
guṇalavalampaṭa eṣa sādhuvargaḥ /
atiparuṣaruṣaṃ vināpi doṣaiḥ
piśunaśunāṃ ruṣatāṃ prayāti kālaḥ // Subhv_0435

yadā vigṛhṇāti tadā hataṃ yaśaḥ
karoti maittrīmatha dūṣitā guṇāḥ /
sthitiṃ samīkṣyobhayathā parīkṣakaḥ
karotyavajñopahataṃ pṛthagjanam // Subhv_0436

iṣṭo vā sukṛtaśatopalālito vā
śliṣṭo vā vyasanaśatābhirakṣito vā /
dauḥśīlyājjanayati naiva jātvasādhur-
visrambhaṃ bhujaga ivāṅkamadhyasuptaḥ // Subhv_0437

rūkṣaṃ virauti parikupyati nirnimittaṃ
sparśena dūṣayati vārayati praveśam /
lajjākaraṃ daśati naiva ca tṛpyatīti
kauleyakasya ca khalasya ca ko viśeṣaḥ // Subhv_0438

pādāhatotha dṛḍhadaṇḍavighaṭṭito vā
yaṃ daṃṣṭrayā daśati taṃ kila hanti sarpaḥ /
kopyanya eva piśunodya bhujaṃgadharmā
karṇe paraṃ spṛśati hantyaparaṃ samūlam // Subhv_0439

yuktaṃ yayā kila nirantaralabdhavṛtter-
asyābhimānatamasaḥ prasaraṃ niroddhum /
vidvattayā jagati tāmavalambya kecit-
tanvantyahaṃkṛtimaho śataśākhamāndhyam // Subhv_0440

nanvāśrayasthitiriyaṃ tava kālakūṭa
kenottarottaraviśiṣṭapadopadiṣṭā /
prāgarṇavasya hṛdaye vṛṣalakṣmaṇotha
kaṇṭhedhunā vasasi vāci punaḥ khalānām // Subhv_0441

prāyaḥ svabhāvamalino mahatāṃ samīpe
ṭiṣṭhankhalaḥ prakuruterthijanopaghātam /
śītārditaiḥ sakalalokasukhāvahopi
dhūme sthite nahi sukhena niṣevyatogniḥ // Subhv_0442

dhūmaḥ payodharapadaṃ kathamapyavāpya
varṣāmbubhiḥ śamayati jvalanasya tejaḥ /
daivādavāpya kaluṣaprakṛtirmahattvaṃ
prāyaḥ svabandhujanameva tiraskaroti // Subhv_0443

ullāsitākhilakhalasya viśṛṅkhalasya
prāgjātavismṛtanijādhamakarmavṛtteḥ /
daivādavāptavibhavasya guṇadviṣosya
nīcasya gocaragataiḥ sukhamāsyate kaiḥ // Subhv_0444

nāścaryametadadhunā hatadaivayogā-
durccaiḥsthitiryadadhamo na mahānubhāvaḥ /
rathyākalaṅkaśatasaṃkarasaṃkulopi
pṛṣṭhe bhavatyavakaro na punarnidhānam // Subhv_0445

prasahya maṇimuddharenmakaravaktradaṃṣṭrāntarāt-
samudramapi saṃtaretpracaladūrmimālākulam /
bhujagamapi kopitaṃ śirasi puśpavaddhārayen-
na tu pratiniviṣṭamūrkhajanacittamārādhayet // Subhv_0446

labheta sikatāsu tailamapi yatnataḥ pīḍayan-
pibecca mṛgatṛṣṇikāsu salilaṃ pipāsārditaḥ /
kadācidapi paryaṭacchaśaviṣāṇamāsādayen-
na tu pratiniviṣṭamūrkhajanacittamārādhayet // Subhv_0447

araṇyaruditaṃ kṛtaṃ śavaśarīramudvartitaṃ
sthalebjamavaropitaṃ suciramūṣare varṣitam /
śvapucchamavanāmitaṃ badhirakarṇajāpaḥ kṛtaḥ
kṛtāndhamukhamaṇḍanā yadabudho janaḥ secitaḥ // Subhv_0448

vṛthā dugdhonaḍvānstanabharanatā gauriti ciraṃ
pariṣvaktaḥ ṣaṇḍho yuvatirita lāvaṇyasahitā /
kṛtā vaidūryāśā vikacakiraṇe kācaśakale
mayā mūḍhena tvāṃ kṛpaṇamaguṇajñaṃ praṇamatā // Subhv_0449

svapakṣacchedaṃ vā samucitaphalabhraṃśamathavā
svamūrterbhaṅgaṃ vā patanamaśucau nāśamathavā /
śaraḥ prāpnotyetānhṛdayapathasaṃsthopi dhanuṣa
ṛjorvakrāśleṣādbhavati khalu suvyaktamaśubham // Subhv_0450

guṇāṇāṃ sā śaktirvipadamanubadhnanti yadamī
prasannastadvedhā mama yadi na tairyogamakarot /
viṣaṇṇaṃ daurgatyāditi guṇinamālokya viguṇaḥ
karoti sve gehe dhruvamatisamṛddhyotsavamasau // Subhv_0451

avekṣya svātmānaṃ viguṇamaparānichhati tathā
phalatyetanno cedvilapati na santīha guṇinaḥ /
nimārṣṭuṃ śaptuṃ vā paribhavitumudyacchati tato-
pyaho nīce ramyā saguṇavijigīṣā vidhiktā // Subhv_0452

yadi paraguṇā na kṣamyante yatasva tadarjane
nahi parayaśo nindāvyājairalaṃ parimārjitum /
viramasi na cedicchādveṣaprasaktamanorathā
dinakarakarānpāṇicchattrairnudacchramameṣyasi // Subhv_0453

prakṛṣṭe saṃparke bhaṇibhujagayorjanmajanite
maṇirnāherdoṣānbhajati na ca sarpo maṇiguṇān /
asādhuḥ sādhurvā bhavati nanu jātyaiva puruṣo
nasaṅgāddaurjanyaṃ na ca sujanatā kasyacidapi // Subhv_0454

na viṣamamṛtīkartuṃ śakyaṃ prayatnaśatairapi
tyajati kaṭutāṃ na svāṃ nimbaḥ sthitopi payohrade /
guṇaparicitāmāryāṃ vāṇīṃ na jalpati durjanaś-
ciramapi balādhmāte lohe kutaḥ kanakākṛtiḥ // Subhv_0455

varamahimukhe krodhāviṣṭe karau viniveśitau
viṣamapi varaṃ pītvā suptaṃ kṛtāntaniveśane /
girivarataṭānmuktaścātmā varaṃ śatadhā kṛto
na tu khalajanāvāptairarthaiḥ kṛtaṃ hitamātmanaḥ // Subhv_0456

varṇasthaṃ gurulāghavaṃ na gaṇathatyāśaṅkate na kvacid-
rūpaṃ naiva parīkṣate na puruṣaṃ vṛtteṣu vārtā kutaḥ /
kaṣṭaṃ nāyaśaso vibheti mahato naivāpaśabdāntarān-
mṛtyurmūrkhakaviḥ khalaḥ kunṛpatiścauraśca tulyakriyāḥ // Subhv_0457

siṃho vyākaraṇasya karturaharatprāṇānpriyānpāṇiner-
mīṃāṃsākṛtamunmamātha tarasā hastī muniṃ jaiminim /
chandojñānanidhiṃ jaghāna makaro velātaṭe piṅgalam-
ajñānāhatacetasāmatiruṣāṃ korthastiraścāṃ guṇaiḥ // Subhv_0458

vandyānnindati duḥkhitānupahasatyābādhate bāndhavāñ-
chūrāndveṣṭi dhanacyutānparibhavatyājñāpayatyāśritān /
guhyāni prakaṭikaroti ghaṭayanyatnena vairāśayaṃ
brūte śīghramavācyamujjhati guṇāngṛhṇāti doṣānkhalaḥ // Subhv_0459

hasati lasati harṣāttīvraduḥkhe pareṣāṃ
skhalati galati mohādātmanaḥ kleśaleśe /
nadati vadati nindyaṃ mānināṃ kiṃ ca nīcaḥ
paruṣavacanamalpaṃ śrāvito hantumeti // Subhv_0460

yadi satsaṅganirato bhaviṣyasi bhaviṣyasi /
athāsajjaganoṣṭhīṣu patiṣyasi patiṣyasi // Subhv_0461

karṇe tatkathayanti dundubhiravai rāṣṭre yaduddhoṣitaṃ
tannamrāṅgatayā vadanti karuṇaṃ yasmātrapāvānbhavet /
ślāghante tadudīryate yadariṇāpyugraṃ na marmāntakṛ-
dye kecinnanu śāvyamaugdhyanidhayaste bhūbhṛtāṃ rañjakāḥ // Subhv_0462

bhaṇḍastāṇḍavamaṇḍape caṭukathāvīthīṣu kanthākavir-
goṣṭhaśva svagṛhāṅgaṇe śikharibhūgarte khaṭākhuḥ sphuṭam /
piṇḍīśūratayā viṭaśva paṭutāṃ bhūbhṛdgṛhe gāhate
gacchanti hradakṛṣṭakacchapatulāṃ citraṃ tatonyatra te // Subhv_0463

jāḍyaṃ hrīmati gaṇyate vratarucau dambhaḥ śucau kaitavaṃ
śūre nirghṛṇatā ṛjau vimatitā dainyaṃ priyālāpini /
tejasvinyavaliptatā mukharatā vaktaryaśaktiḥ sthire
tatko nāma guṇo bhavedguṇavatāṃ yo durjanairnāṅkitaḥ // Subhv_0464

ākhuḥ kailāsaśailaṃ tulayati karaṭastārkṣyamāṃsābhilāṣī
babhrurlāṅgūlamūlaṃ calayati capalastakṣakāhiṃ jighāṃsuḥ /
bhekaḥ pāraṃ yiyāaurbhujagamapi mahāghasmarasyāmburāśeḥ
prāyeṇāsannapātaḥ smarati samucitaṃ karma na kṣudrakarmā // Subhv_0465

aguṇakaṇo guṇorāśirdvayamiha daivātkhalamukhe patitam /
prasarati tailamivaikaḥ salile ghṛtavajjaḍatvametyanyaḥ // Subhv_0466

śaraṇaṃ kiṃ prapannāni viṣavanmārayanti kim /
na tyajyante na bhujyante kṛpaṇena dhanāni yat // Subhv_0467

kṛpaṇena samo dātā na bhūto na bhaviṣyati /
aspṛśanneva vittāni yaḥ parebhyaḥ prayacchati // Subhv_0468

yā vipattirdhanāpāye navā bhogivadānyayoḥ /
prajñāpakarṣātprāgeva prāptā hi kṛpaṇena sā // Subhv_0469

tyāgopabhogaśūnyena dhanena dhanino yadi /
bhavāmaḥ kiṃ na tenaiva dhanena dhanino vayam // Subhv_0470

gṛhamadhyanikhātena dhanena ramate yadi /
sa tu tenānusāreṇa ramate kiṃ na meruṇā // Subhv_0471

kiṃśuke kiṃ śukaḥ kuryātphalitepi bubhukṣitaḥ /
adātari samṛddhepi kiṃ kuryurupajīvinaḥ // Subhv_0472

dānopabhogabandhyā yā suhṛdhbiryā na bhujyate /
puṃsāṃ yadi hi sā lakṣmīralakṣmīḥ katama bhavet // Subhv_0473

atisaṃcayakart ṇāṃ vittamanyasya kāraṇām /
anyaiḥ saṃcīyate yatnādanyaiśca madhu pīyate // Subhv_0474

yaddadāsi viśiṣṭebhyo yadāśnāsi dine dine /
tatte vittamahaṃ manye śeṣaṃ kasyāpi rakṣasi // Subhv_0475

viḍambanaiva puṃsi śrīḥ parapraṇayapāṃsule /
kāntiṃ kāmiha kurvīta kuṇau kaṭakakalpanā // Subhv_0476

kṛtvopakāraṃ yastasmādvāñchati pratyupakriyām /
dīnastṛṣṇāvidheyatvādvāntamapyupaleḍhi saḥ // Subhv_0477

dānaṃ bhogo nāśastisro gatayo bhavanti vittasya /
yo na dadāti na bhuṅkte tasya tṛtīyā gatirnāśaḥ // Subhv_0478

dānaṃ bhogaṃ ca vinā dhanasattāmātrakeṇa ceddhaninaḥ /
vayamapi kimiti na dhaninistiṣṭhati naḥ kāñcano meruḥ // Subhv_0479

dhaninopyadānabhogā gaṇyante dhuri mahādaridrāṇām /
hanti na yataḥ pipāsāmataḥ samudropi marureva // Subhv_0480

abhyupayuktāḥ sadbhirgatāgatairaharahaḥ sunirviṇṇāḥ /
kṛpaṇajanasaṃnikarṣaṃ saṃprāpyārthāḥ svapantīva // Subhv_0481

upabhogakātarāṇāṃ puruṣāṇāmarthasaṃcayaparāṇām /
kanyāratnamiva gṛhe tiṣṭhantyarthāḥ parasyārthe // Subhv_0482

te mūrkhatarā loke yeṣāṃ dhanamasti nāsti ca tyāgaḥ /
kevalamarjunarakṣaṇaviyogaduḥkhānyanubhavanti // Subhv_0483

kṛpaṇasamṛddhīnāmapi bhoktāraḥ santi kecidatinipuṇāḥ /
jalasaṃpadomburāśeryānti layaṃ śaśvadaurvāgnau // Subhv_0484

prāptānapi na labhante bhogānbhoktuṃ svakarmabhiḥ kṛpaṇāḥ /
mukharogaḥ kila bhavati drākṣāpāke balibhujāṃ hi // Subhv_0485

na niryiyāsanti kadaryahastād-
dhanāni pāṃsoriva tailaleśāḥ /
daivātkadācidviniyoktureva
nirgantumicchantyasubhiḥ sahaiva // Subhv_0486

saṃcitaṃ kratuṣu nopayujyate
yācitaṃ guṇavate na dīyatye /
tatkadaryaparirakṣitaṃ dhanaṃ
caurapārthivagṛheṣu gacchati // Subhv_0487

varamamī taravo vanagocarāḥ
śakunisārthaviluptaphalaśriyaḥ /
na tu dhanāḍhyagṛhāḥ kṛpaṇāḥ phaṇa-
nihitaratnabhujaṃgamavṛttayaḥ // Subhv_0488

susaṃvṛtairjīvitavatsurakṣitair-
nijepi dehe kṛtayantraṇasya ca /
tavānumārgaṃ vrajato bhavāntare
śaṭhairdhanaiḥ pañcapadī na pūritā // Subhv_0489

aho dhanānāṃ mahatī vidagdhatā
sukhoṣitānāṃ kṛpaṇasya veśmani /
vrajanti na tyāgadaśāṃ na bhogyatāṃ
parāṃ ca kāñcitprathayanti nirvṛtim // Subhv_0490

na śāntāntastṛṣṇāṃ dhanalavaṇavārivyatikaraiḥ
kṣatacchāyaḥ kāyaściravirasarūkṣāśanatayā /
anidrā mandāgnirnṛpasalilacaurānalabhayāt-
kadaryāṇāṃ kaṣṭaṃ sphuṭamadhanakaṣṭādapi param // Subhv_0491

ekaikātiśayālavaḥ paraguṇajñānaikavaijñānikāḥ
santyete dhanikāḥ kalāsu sakalāsvācāryacaryācaṇāḥ /
apyete sumanogirāṃ niśamanādbibhyatyaho ślāghayā
dhūte mūrdhani kuṇḍale kaṣaṇataḥ kṣīṇe bhavetāmiti // Subhv_0492

prītiṃ na prakaṭīkaroti suhṛdi dravyavyayāśaṅkayā
bhītaḥ pratyupakārakāraṇabhayānnākṛṣyate sevayā /
mithyā jalpati vittamārgaṇabhayātstutyāpi na prīyate
kīnāśo vibhavavyayavyatikaratrastaḥ kathaṃ prāṇiti // Subhv_0493

matvā sāraṃ guṇānāṃ śirasi yadi śaśī sthāpito daivayogā-
dīśena kṣīṇabimbaṃ sakalamupacayaṃ kiṃ na nītaḥ kṣaṇena /
mithyaivaṃ khyāpayanto guṇini saralatāṃ lokabhaktyarthamuccair-
āḍhyāḥ kurvanti vittavyayacakitadhiyo mānamarthena śūnyam // Subhv_0494

brahmāṇḍamaṇḍalīmātraṃ kiṃ lobhāya manasvinaḥ /
śapharīsphuritairnābdheḥ kṣubdhatā jātu jāyate // Subhv_0495

nālpīyasi nibadhnanti padamuddāmacetasaḥ /
yeṣāṃ bhuvanalābhepi niḥsīmāno manorathāḥ // Subhv_0496

puṃsāmunnatacittānāṃ sukhāvahamidaṃ dvayam /
sarvasaṅganivṛttirvā vibhūtirvā suvistarā // Subhv_0497

ayaṃ bandhuḥ paro veti gaṇanā laghucetasām /
puṃsāmudāracittānāṃ vasudhaiva kuṭumbakam // Subhv_0498

jarāmaraṇadaurgatyavyādhayastāvadāsatām /
janmaiva kiṃ na dhīrasya bhūyo bhūyastrapākaram // Subhv_0499

parivartini saṃsāre mṛtaḥ ko vā na jāyate /
sa jāto yena jātena yāti vaṃśaḥ samunnatim // Subhv_0500

api nāma sa dṛśyeta puruṣātiśayo bhuvi /
garvocchūnamukhā yena dhanino nāvalokitāḥ // Subhv_0501

pṛthvī pṛthvī guṇā mānyāḥ santi bhūpā vivekinaḥ /
parābhavāpadaṃ yānti kasmādunnatabuddhayaḥ // Subhv_0502

adṛṣṭamukhabhaṅgasya yuktamandhasya yācitum /
aho bata mahatkaṣṭaṃ cakṣuṣmānapi yācate // Subhv_0503

dāridryānalasaṃtāpaḥ śāntaḥ saṃtoṣavāriṇā /
yācakāśāvighātāntardāhaṃ ko nāma paśyatu // Subhv_0504

paripūrṇaguṇābhogagarimodnāra eva saḥ /
trijagatspṛhaṇīyesminna rucirdraviṇepi yat // Subhv_0505

vidyayaiva mado yeṣāṃ kārpaṇyaṃ ca dhane sati /
teṣāṃ daivābhiśaptānāṃ salilādagnirutthitaḥ // Subhv_0506

kiṃ tayā kriyate lakṣmyā yā vadhūriva kevalā /
yā na veśyeva sāmānyā pathikairapi bhujyate // Subhv_0507

tyāgo guṇo vittavatāṃ vittaṃ tyāgavatāṃ guṇaḥ /
parasparaviyuktau tu vittatyāgau viḍambanā // Subhv_0508

kusumastabakasyeva dvayī vṛttirmanasvinaḥ /
mūrdhni vā sarvalokasya śīryate vana eva vā // Subhv_0509

nṛṇāṃ dhuri sa evaiko yaḥ kaścittyāgapāṇinā /
nirmārṣṭi prārthanāpāṃsudhūsaraṃ mukhamarthinām // Subhv_0510

ākāramātravijñānasaṃpāditamanorathāḥ /
dhanyāste ye na śṛṇvanti dīnāḥ praṇayināṃ giraḥ // Subhv_0511

buddhiryā sattvarahitā strītvaṃ tatkevalaṃ matam /
sattvaṃ cānayasaṃpannaṃ tatpaśutvaṃ na pauruṣam // Subhv_0512

kāmaṃ priyānapi prāṇānvimuñcanti manasvinaḥ /
icchanti na tvamitrebhyo mahatīmapi satkriyām // Subhv_0513

atyadbhutamimaṃ manye svabhāvamamanasvinaḥ /
yadupakriyamāṇopi prīyate na vilīyate // Subhv_0514

pratyupakurvatpūrvaṃ kṛtopakāramapi lajjayati cetaḥ /
yastu vihitopakārādupakāraḥ sodhiko mṛtyoḥ // Subhv_0515

pratyupakurvanbahvapi na bhavati pūrvopakāriṇā tulyaḥ /
ekonukaroti kṛtaṃ niṣkāraṇameva kurutenyaḥ // Subhv_0516

jīvañjīvayati hi yo jñātijanaṃ parijanaṃ ca suhṛdaśca /
tasya saphalā gṛhaśrīrdhiganupajīvyāṃ dhanasamṛddhim // Subhv_0517

yacchañjalamapi jalado vallabhatāmeti sarvalokasya /
nityaṃ prasāritakaraḥ savitāmapi bhavatyacakṣuṣyaḥ // Subhv_0518

nāptaṃ yatkenacidapi manorathā api yato nivartante /
tadyapi na labhyatenyanmanasvinaḥ kimabhimānaphalam // Subhv_0519

ghaṭanaṃ vighaṭanamathavā kāryāṇāṃ bhavati vidhiniyogena /
ucitenucite karmaṇi vṛttinivṛttī mamāyatte // Subhv_0520

kalpasthāyi na jīvitamaiścaryaṃ nāpyate ca yadabhimatam /
lokastathāpyakāryaṃ kurute kāryaṃ kimuddiśya // Subhv_0521

dhanabāhulyamahetuḥ kopi nisargeṇa muktakaraḥ /
prāvṛṣi kasyāmbumucaḥ saṃpattiḥ kimadhikāmbunidheḥ // Subhv_0522

utpāditā svayamiyaṃ yadi tattanūjā
tātena vā yadi tadā bhaginī khalu śrīḥ /
yadyanyasaṃgamavatī ca tadā parastrī
tattyāgabaddhamanasaḥ sudhiyo bhavanti // Subhv_0523

draviṇārjanajaḥ pariśramaḥ
phalitopyasya janasya nīrasaḥ /
draviṇārjanamātmatuṣṭaye
paramāvarjayituṃ guṇārjanam // Subhv_0524

yaḥ praśaṃsati naro naramanyaṃ
devatāsu varadāsu satīṣu /
mugdhadhīrdhanalavaspṛhayālus-
taṃ nṛśaṃsamahamādyamavaimi // Subhv_0525

yathā śarīraṃ kila jīvitena
vinākṛtaṃ kāṣṭhamivāvabhāti /
tathaiva lajjīvitamapyavaimi
lokottareṇa sphuritena śūnyam // Subhv_0526

santopi santaḥ kva kirantu tejaḥ
kva nojjvalantu kva nu na prathantām /
vidhāya ruddhā nanu vedhasaiva
brahmāṇḍakośe ghaṭadīpakalpāḥ // Subhv_0527

kadarthitasyāpi hi dhairyavṛtter-
na śakyate sattvaguṇaḥ pramārṣṭum /
adhomukhasyāpi kṛtasya vahner-
nādhaḥ śikhā yānti kadācideva // Subhv_0528

jātaśca nāma na vinaṅkṣyanti cetyayuktam-
utpāda eva niyameva vināśahetuḥ /
tulye ca nāma maraṇavyasanopatāpe
mṛtyurvaraṃ parahitāvahitāśayasya // Subhv_0529

iyatyapyetasminniravadhimahatyadhvani guṇās-
ta evāmī dvitrā jaraṭhajaraṭhā yānti gaṇanām /
aho grāmyo lokaḥ sa na paramamībhiḥ kṛtadhṛtiḥ
smayastabdhoyāvatkalayati samagraṃ tṛṇamidam // Subhv_0530

svacittaparicintayaiva paritāpamātmanyamī
na bibhrati manāsvino yadamunā na tāvatkṣatiḥ /
aharniśamihaiva ye paramanonuvṛttyā punar-
vahanti vijigīṣutāṃ kimiva tenukampāspadam // Subhv_0531

vipulahṛdayairanyaiḥ kaiścijjagajjanitaṃ purā
vidhṛtamaparairdattaṃ cānyairvijitya tṛṇaṃ yathā /
iha hi bhuvanānyanye dhīrāścaturdaśa bhuñjate
katipayapurasvāmye puṃsāṃ ka eṣa madajvaraḥ // Subhv_0532

abhuktāyāṃ yasyāṃ kṣaṇamapi na yātaṃ nṛpaśatair-
bhuvastasyā lābhe ka iva bahumānaḥ kṣitibhujām /
tadaṃśasyāpyaṃśe tadavayavaleśepi patayo
viṣāde kartavye vidadhati jaḍāḥ pratyuta mudam // Subhv_0533

pareṣāṃ cetāṃsi pratidivasamāyāsya bahudhā
prasādaṃ kiṃ netuṃ viśāsi hṛdaya kleśakalilam /
prasanne tvayyeva svayamuditacintāmaṇiguṇe
viviktaḥ saṃkalpaḥ kimabhilaṣitaṃ puṣyati na te // Subhv_0534

vināpyarthairdhīraḥ spṛśati bahumānonnatipadaṃ
pariṣvaktopyarthaiḥ paribhavapadaṃ yāti kṛpaṇaḥ /
svabhāvenodbhūtāṃ guṇasamudayāvāptivipulāṃ
dyutiṃ saiṃhīṃ na śvā dhṛtakanakamālopi labhate // Subhv_0535

bhujyante svagṛhasthitā iva sukhaṃ yasyāthibhiḥ saṃpadaḥ
paṭvī yasya matistamaḥprahataye dvāveva tau prāṇitaḥ /
yastvātmaṃbharirunnatepi vibhave hīnaśca vidvattayā
tasyālekhyamaṇerivākṛtidhṛtaḥ sattāpyasattā nanu // Subhv_0536

ādhārāya dharāvakāśavidhayepyākāśamālokane
bhāsvānātmamahattvasādhanavidhāvanye guṇāḥ kecana /
ityasminnupakārakāriṇi sadā varge paraṃ dustyaje
dainyavrīḍakalaṅkamujjhatu kathaṃ ceto mahācetasām // Subhv_0537

nityaṃ yā gurubhṛtyabandhusujanairna svecchayā bhujyate
paśyanti spṛhayālavo na ripavo yāṃ vikramāsāditām /
yasyāḥ sādhuparikṣayeṇa suhṛdāṃ nāśena vā saṃbhavo
no saṃpadvipadeva sā guṇavatāṃ prītistayā kīdṛśī // Subhv_0538

nyāyyaṃ mārgamanujjhataḥ sukṛtino daivādbhavantyāpado
yāstāḥ santu balerivādipuruṣāyorvīṃ svayaṃ yacchataḥ /
śakrasyeva jugupsitaiḥ subahubhirnindyairbhṛśaṃ karmabhir-
devānāmupari prabhutvamapi me mā bhūttrapākāraṇam // Subhv_0539

śayyā śādvalamāsanaṃ śuciśilā sadma dramāṇāmadhaḥ
śītaṃ nirjharavāri pānamaśanaṃ kandāḥ sahāyā mṛgāḥ /
ityprārthitasarvalabhyavibhave doṣoyameko vane
duṣprāpārthini yatparārthaghaṭanāvandhyairvṛthā sthīyate // Subhv_0540

alpīyasāmeva hi janmabhūmes-
tyāgaḥ pramādo viduṣāṃ na sosti /
sthānādapetā maṇayo vrajanti
rājñāṃ śiraḥ kākamukhāni bhekāḥ // Subhv_0541

śūrāśca kṛtavidyāśca rūpavatyaśca yoṣitaḥ /
yatra yatra gamiṣyanti tatra tatra kṛtālayāḥ // Subhv_0542

rudrodriṃ jaladhiṃ harirdiviṣado dūraṃ vihāyaḥ śritā
bhogīndrāḥ prabalā api prathamataḥ pātālamūle sthitāḥ /
līnā padmavane sarojanilayā manyerthisārthādbhiyā
dīnoddhāraparāyaṇāḥ kaliyuge satpūruṣāḥ kevalam // Subhv_0543

prārabhyate na khalu vighnabhayena nīcaiḥ
prārabhya vighnavihatā viramanti madhyāḥ /
vighnaiḥ sahasraguṇitairapi hanyamānāḥ
prārabdhamuttamaguṇā na parityajanti // Subhv_0544

prasaradbhiḥ karairyasya vikasanti na sadguṇāḥ /
tasya doṣākarasyeyaṃ kathaṃ nityāsti pūrṇatā // Subhv_0545

kṣīṇaḥ kṣīṇaḥ samīpatvaṃ pūrṇaḥ pūrṇotidūratām /
upaiti mitrādyaccandro yuktaṃ yanmalinaḥ sadā // Subhv_0546

kathaṃ na lajjitastādṛksavitā tejasāṃ nidhiḥ /
brahmāṇḍakhaṇḍikāṃ prāpya kurvanpādaprasārikām // Subhv_0547

raverevodayaḥ ślāghyaḥ konyeṣāmudayagrahaḥ /
na tamāṃsi na tejāṃsi yasminnabhyudite sati // Subhv_0548

kimanena na paryāptaṃ kāntatvaṃ śaśalakṣmaṇā /
susaṃtaptāpi nalinī yadviśvāsamupāgamat // Subhv_0549

karānprasārya raviṇā dakṣiṇāśāvilambinā /
na kevalamanenātmā divasopi laghūkṛtaḥ // Subhv_0550

vartate yena pātaṅgiḥ ṣaṇmāsāndvau ca vatsarau /
rāśiḥ sa eva candrasya na yāti divasatrayam // Subhv_0551

śirasā dhāryamāṇopi somaḥ somena śaṃbhunā /
tathāpi kṛśatāṃ dhatte kaṣṭaḥ khalu parāśrayaḥ // Qsv0552-3 pa. pājakasya
patatu vāriṇi yātu digantaraṃ
viśatu vahnimatho vrajatu kṣitim kathaṃ sa dantarahitaḥ sūryaḥ sūribhirucyate /
yo mīnarāśiṃ bhuktvaiva meṣaṃ bhoktuṃ samudyataḥ // Subhv_0552

patatu vāriṇi yātu digantaraṃ
viśatu vahnimatho vrajatu kṣitim /
ravirasāviyatāsya guṇeṣu kā
sakalalokacamatkṛtiṣu kṣatiḥ // Subhv_0554

tattāvadeva śaśinaḥ sphuritaṃ mahīyo
yāvanno tīkṣṇarucimaṇḍalamabhyupaiti /
abhyudyate sakaladhāmanidhau ca tasmin-
nindoḥ sitābhraśakalasya ca ko viśeṣaḥ // Subhv_0555

sadvṛttayaḥ sadasadarthavivekino ye
te paśya kīdṛśamamuṃ samudāharanti /
caurāsatīprabhṛtayo bruvate yadasya
tadgṛhyate yadi kṛtaṃ tadahaskareṇa // Subhv_0556

ekaiva sāmṛtamayī sutarāmanarghā
kāpyastyasau śaśadharasya kalā yayaiva /
āropito guṇavidā parameśvareṇa
cūḍāmaṇau na gaṇitosya kalaṅkadoṣaḥ // Subhv_0557

udyantyamūni subahūni mahāmahāṃsi
candropyalaṃ bhuvanamaṇḍalamaṇḍanāya /
sūryādṛte na tadudeti na cāstameti
yenoditena dinamastamitena rātriḥ // Subhv_0558

lokānandādviramati na yaḥ kṣīyamāṇopi bhūyaḥ
svaḥsthe tasminkila dinamukhaṃ nūtanaṃ nābhaviṣyat /
daivaṃ kīdṛkkathamapi yathā bhartumātmānameva
vyagraḥ kālaṃ gamayati sakhe sopyayaṃ paśya candraḥ // Subhv_0559

kṣīṇaścandro viśāti taraṇermaṇḍalaṃ māsi māsi
labdhvā kāṃcitpunarapi kalāṃ dūradūrānuvartī /
saṃpūrṇaścetkathamapi tathā spardhayodeti bhānor-
no daurjanyādviramati jaḍo nāpi dainyādvyaraṃsīt // Subhv_0560

pādanyāsaṃ kṣitidharagurormūrdhni kṛtvā sumeroḥ
krāntaṃ yena kṣapitatamasā madhyamaṃ dhāma viṣṇoḥ /
soyaṃ candraḥ patati gaganādalpaśeṣairmayūkhair-
dūrāroho bhavati mahatāmapyupabhraṃśaniṣṭhaḥ // Qsv0561-5 kalaśakasya
pātaḥ pūṣṇo bhavati mahate nopatāpāya yasmāt-
kālenāstaṃ ka iva na gatā yānti yāsyanti cānye kva tattejastādṛgjvalanamahaso nāśapiśunaṃ
parābhūtiḥ kvāsau visadṛśatarādrāhuśirasaḥ /
vidheryogādetatsamucitamidaṃ tu vyathayati
trapāhīno mitrāttadapi gagane yadviharati // Subhv_0561

pātaḥ pūṣṇo bhavati mahate nopatāpāya yasmāt-
kālenāstaṃ ka iva na gatā yānti yāsyanti cānye /
etāvattu vyathayati yadālokabāhyaistamobhis-
tasminneva prakṛtimahati vyomni labdhovakāśaḥ // Subhv_0563

ā sargātprativāsaraṃ rasaśatairyā bodhitā poṣitā
kalpāntāvasaretha saiva pṛthivī svaireva dagdhā karaiḥ /
kṛtvetthaṃ kimapi svakarma niyateḥ pūrvāparopaplutaṃ
kaṣṭaṃ sopi dināntavītakiraṇastigmāṃśurastaṃ gataḥ // Subhv_0564

yenonmathya tamāṃsi māṃsalaghanaspardhīni sarvaṃ jagac-
cakṣuṣmatparamārthataḥ kṛtamidaṃ devena tigmatviṣā /
tasminnastamite vivasvati kiyānkrūro jano durjano
yadbadhnāti dhṛtiṃ śaśāṅkaśakalāloketha dīpethavā // Subhv_0565

śocyastāvadumāpatiḥ prabhutayā yo mūrdhni gaṅgokṣite
sacchidraṃ nṛśiraḥkapālamamalaṃ candraṃ ca dhatte samam /
candraḥ śocyatarastataḥ paribhavepyevaṃvidhe yaḥ sati
jyotsnāhāsavikāsapāṇḍuravapurmukhyāṃ mudaṃ puṣyati // Subhv_0566

pūrṇaṃ vīcibhujaiḥ svavṛddhirabhasādinnduṃ samāliṅgati
kṣīṇaṃ dūrata eva muñcati pitā bhūtvā jalānāṃ nidhiḥ /
prakṣīṇasya tu yena tasya vasunā kṛtvā krameṇodayaṃ
pūrṇatve ca davīyasi sthitamaho mitrāya tasmai namaḥ // Subhv_0567

dhvāntena grathitairgrahakṣitipaterdevasya dūrasthiteḥ
saccakrapramadāvahābhyuditatā kairnāma nākāṅkṣitā /
etenābhyuditena saṃprati punaḥ kaṣṭaṃ tathā ceṣṭitaṃ
lokastīkṣṇakaroyamityabhimukhaṃ nainaṃ yathā prekṣate // Subhv_0568

dṛṣṭaiva yaṃ karasahasrahṛtāndhakāraṃ
bhītyāpayāntyanudinaṃ śataśaḥ piśācāḥ /
kṣīṇe vidhau harivilūnakaroti citraṃ
gṛhṇāti taṃ dyumaṇimabhrapiśāca ekaḥ // Subhv_0569

tamograstaṃ jagatsarvaṃ trātuṃ bhānuḥ sadodyataḥ /
taṃ tu trātuṃ tamograstaṃ jagatyekopi na kṣamaḥ // Subhv_0570

rātrau guṇanidheḥ padmātkumudaṃ yadanakṣaram /
prāptā lakṣmīḥ sa mahimā rājño jaḍanidherdhruvam // Subhv_0571

ābhāti candrarahitā na kadāpi rātriś-
candropi rātrirahito gatakāntireva /
kiṃ kāraṇaṃ yadanayoḥ pratimāsameko
jāto nistaratayā parirambhayogaḥ // Subhv_0572

gaganaśayanalīnāṃ rātrimutsṛjya candro
vrajati dhavalapakṣe kṛṣṇapakṣe tu rātriḥ /
apasarati yadīndorvyomatalpe prasuptāt-
truṭati tadanayoḥ kiṃ tāvatā dampatitvam // Subhv_0573

āśāḥ prakāśayati yastimirāṇi bhaṅktvā
bodhaṃ dṛśāṃ diśati bhūriguṇeṣvabhīṣṭaḥ /
khedāya yasya na paropakṛtiṣvaṭāṭyā
dhīmānnamasyati na kastaminaṃ praśasyam // Subhv_0574

vicārastathyo vā bhavatu vitatho vā kimaparaṃ
tathāpyuccairdhāmno bhavati bahujalpo janaravaḥ /
tulottīrṇasyāpi prathitamahimadhvastatamaso
ravestādṛktejo na bhavati hi kanyāṃ gata iti // Subhv_0575

uḍugaṇaparivāro nāyakopyoṣadhīnām-
amṛtamayaśarīraḥ kāntiyuktopi candraḥ /
bhavati vigataraśmirmaṇḍalaṃ prāpya bhānoḥ
parasadananiviṣṭaḥ ko laghutvaṃ na yāti // Subhv_0576

uccaḥ satphalado yathāyamahamapyetādṛgetāvatā
spardhāṃ manda madoddhataḥ svajanakenārkeṇa mā mā kṛthāḥ /
dūrādeva bhavādṛśosya mahasā dhvastāḥ samastāḥ svayaṃ
naivecchatyayamatyayaṃ guṇisakhaḥ kasyāpi tejonidhiḥ // Subhv_0577

tulyā sukhasthitiramuṣya mameti rājñi
spardhāṃ nijepi janake janakelihetau /
mā rājanandana kṛthāḥ sa hi sarvaloka-
dhvāntāntakṛdgiriśahastapavitritātmā // Subhv_0578

mātsaryeṇa jahadgrahānvisadṛśe dhūmadhvaje yogyatāṃ
jñātvā svāṃ vidadhattviṣaṃ dinapatirhāsyapraśāntyunmukhaḥ /
daivaṃ vetti na yaḥ śikhī sa parato nāmāstu tatsaṃbhavāḥ
syurdīpā api yadvaśena jagatāṃ tigmāṃśuvismārakāḥ // Subhv_0579

pādmā ye madanuvratā dadhati te klāntiṃ tuṣārāhatā
yepyete divasā madekaśaraṇāḥ kārśyaṃ paraṃ yānti te /
gacchannitthamasau samāśritajanaprītyeva dūrāṃ diśaṃ
hemante bhagavānaharpatiraho loke gataḥ sevyatām // Subhv_0580

nābhiṣeko na saṃskāraḥ siṃhasya kriyate vane /
vikramārjitasattvasya svayameva mṛgendratā // Subhv_0581

ekohamasahāyohaṃ kṛśohamaparicchadaḥ /
svapnepyevaṃvidhā cintā mṛgendrasya na jāyate // Subhv_0582

mattebhakumbhanirbhedakaṭhoranakharāśaniḥ /
mṛgāririti nāmnaiva laghutvaṃ yāti kesarī // Subhv_0583

patanti naiva mātaṅgakumbhapāṭanalampaṭāḥ /
valgatsvapi kuraṅgeṣu mṛgārernakharāḥ kharāḥ // Subhv_0584

kiṃ kirmaḥ ka upālabhyo yatredamasamañjasam /
kākiṇyapi na siṃhasya mūlyaṃ koṭistu dantinaḥ // Subhv_0585

līlādalitadhṛṣṭebhakumbhapīṭhasya nirbhayaiḥ /
kathaṃ kesariṇaḥ krāntaṃ suptasyāpi mṛgaiḥ padam // Subhv_0586

mattebhakumbhanirbhedarudhirāruṇapāṇinā /
hariṇā hariṇaḥ spardhāṃ varākaḥ kurute katham // Subhv_0587

tāvadgarjati mātaṅgo vane madabharālasaḥ /
śirovilagnalāṅgūlo yāvannāyāti kesarī // Subhv_0588

śauryadarpabalādhmātaśvasadgaṇḍāntaśobhinaḥ /
saṭāmutpāṭya siṃhasya kiṃ narāḥ sukhamāsate // Subhv_0589

kopodekatalāghātanipatanmattadantinaḥ /
harerhariṇayuddhesya kiyānvyākṣepavistaraḥ // Subhv_0590

yāvadasthiṣu saṃlagnāḥ karāḥ kesariṇaḥ kṣaṇam /
yūthasya prāṇitaṃ tāvattadaraṇyanivāsinaḥ // Subhv_0591

sagrvagarjadgajagaṇḍamaṇḍalī-
vikhaṇḍanoḍḍāmaravikramakramaḥ /
anantaviśrāntakuraṅgasaṃgara-
prasaṅgamaṅgīkurute kathaṃ hariḥ // Subhv_0592

siṃhaḥ śiśurapi nipatati madamalinakapolabhittiṣu gajeṣu /
prakṛtiriyaṃ sattvavatāṃ na khalu vayastejaso hetuḥ // Subhv_0593

ekākini vanavāsinyarājalakṣmaṇyanītiśāstrejñe /
sattvocchrite mṛgapatau rājeti giraḥ pariṇamanti // Subhv_0594

siṃhaḥ karoti vikramamalijhāṅkārāṅkite kare kariṇaḥ /
na punarnakhamukhavilikhitabhūdharakuharasthite nakule // Subhv_0595

samadakarikumbhadāraṇamadapaṅkacchuritakesarasaṭasya /
siṃhasya ka iva vaktre karatalamādhātumutsahate // Subhv_0596

niṣpragraheṣu karipotaśateṣu mohād-
valgatsu bāliśatayā puratopyaṭatsu /
mattebhakumbhadalanocitacittavṛtteḥ
siṃhasya locananimīlanameva yuktam // Subhv_0597

dṛṣṭvaiva roṣavaśaghūrṇitakesarāṃsa-
māyāntamantakasamaṃ purato mṛgārim /
māṃsaṃ cikhādiṣubhiretya patatripūgair-
bhrāntaṃ madāndhagajayūthapamastakeṣu // Subhv_0598

yaḥ kesarī kharanakhakrakacograpāṇi-
nirdāritebhavarakumbhasamudbhavena /
navyena śoṇitacayena nirastatṛṣṇo
nityaṃ babhūva dhigahodya tṛṇena sorthī // Subhv_0599

visraṃ vapuḥ paravadhapravaṇā ca buddhis-
tiryaktayaiva kathitaḥ sadasadvivekaḥ /
itthaṃ na kiṃcidapi sādhu mṛgādhipasya
tejastu tatsphurati yena jagadvarākam // Subhv_0600

siṃhostu śatrurathavādhipatirmṛgāṇāṃ
śaṃsāspadaṃ tadapi na dvayameva manye /
tasya sphuratkarajavajraśirobhighāta-
helānipātitamataṅgajajaṅgamādreḥ // Subhv_0601

preṅkhanmayūkhanakhapātaśikhānikhāta-
vikhyātavāraṇagaṇasya harerguhāyām /
kroṣṭā nikṛṣṭasaramāsutadṛṣṭinaṣṭa-
dhārṣṭyo niviṣṭa iti kaṣṭamihādya dṛṣṭam // Subhv_0602

mattebhakumbhadalanākulalolavalga-
dantaḥ kvaṇatkarajavajraśikhābhighātaḥ /
kiṃ kesarī jagati mānanidhistṛṇena
prāṇātyayepi kurute svaśarīrayātrām // Subhv_0603

viśvasya sthitaye dhanurdharatayā garjantamuccaiḥ pade
meghaṃ dantimadāntadurlalitadhīrmā siṃha lālaṅghiṣīḥ /
asmādvajravidāritakṣitibhṛto mā pāti varṣopalair-
jhampālampaṭabhāvabhāvipatanāccintyoṅgabhaṅgaḥ svayam // Subhv_0604

kharanakharanikhātottuṅgamātaṅgakumbha-
sthalavigalitamuktālaṃkṛtakṣmātalasya /
harati hariṇavṛndaṃ kiṃ harervairamājau
militamapi samantādekakāryeṇa kṛtsnam // Subhv_0605

anukṛtagaṇḍaśailamadamaṇḍitagaṇḍataṭa-
bhramadalimaṇḍalīniviḍaguṃgumaghoṣajuṣaḥ /
dalayati helayaiva harirugrakarānkariṇas-
trijagati teja eva guru no vikṛtākṛtitā // Subhv_0606

śailaśreṇiguhāgṛheṣu nivasañjīvannijāḍambarair-
avyājorjitavikramo mṛgapatirvīrendra mā kupyatām /
asmātkuñjarakumbhasaṃbhavavasāpānaikahevākino
yallabdhaṃ vyasanākulena manasā svenaiva taccintyatām // Subhv_0607

kaśmīrāngatukāmasya mīraśāhākhyabhūpateḥ /
śāhābuddīnabhūmīndraḥ prāhiṇoditi lekhakam // Subhv_0608

kimevamaviśāṅkitaḥ śiśukuraṅga lolakramaṃ
parikramitumīhase virama naiva śūnyaṃ vanam /
sthitotra gajayṅthanāthamathanocchalacchoṇita-
cchaṭāpaṭalabhāsurotkaṭasaṭābharaḥ kesarī // Subhv_0609

kaṭhoranakharāhatadviradakumbhapīṭhasthalī-
luṭhadrudhirarañjitollalitakesaraḥ kesarī /
gabhīraravakātarāturatarāturavyāhṛtaiḥ
patanhariṇakaiḥ samaṃ samarabhūmikāṃ lajjate // Subhv_0610

carata vṛṣabhā jālīmāṃsaṃ yathecchamabhīravaḥ
pibata nalinīkaccheṣvacchaṃ punarmahiṣāḥ payaḥ /
vahata kariṇo bhūyaḥ śobhāṃ madena kapolayor-
asahanatayā dūrībhūto vidherta kesarī // Subhv_0611

labdhā ḍambharamambare jaladharaṃ garjantamālokya yad-
dūrāducchalitosi siṃha mahatāṃ tenaiva khinnaṃ manaḥ /
yattvāsārabhayena saṃprati darīsāṃmukhyamālambase
taddṛṣṭvaiva vayaṃ hriyā kimaparaṃ pātālamūlaṃ gatāḥ // Subhv_0612

yasyānekamadāndhavāraṇaghaṭākumbhasthalībhedana-
vyāpāraikavinodadurlalitayā kālogamallīlayā /
udgarjajjalabhāravāmanaghanaspardhī sa evādhunā
siṃhaḥ pañjarapātapuñjitatanurdhatte daśāmīdṛśīm // Subhv_0613

kṣutkṣāmepi jarākṛśopi śithilaprāṇopi kaṣṭāṃ daśā-
māpannopi vipannadhīdhṛtirapi prāṇeṣu naśyatsvapi /
darpādhmātakarīndrakumbhadalanapreṅkhannakhāgrāśaniḥ
kiṃ jīrṇaṃ tṛṇamatti mānamahatāmagresaraḥ kesarī // Subhv_0614

nāsyocchrāyavatī tanurna daśanau no dīrghadīrghaḥ karaḥ
satyaṃ vāraṇa naiṣa kesariśiśustvāḍambaraiḥ spardhate /
tejobījamasahyamasya hṛdaye nyastaṃ purā vedhasā
tādṛktvādṛśameva yena sutarāṃ bhojyaṃ paśuṃ manyate // Subhv_0615

mādyanmātaṅgakumbhasthalabahalavasāvāsanāvisragandha-
vyāsaṅgavyaktamuktāphalaśakalalasatkesarālīkarālaḥ /
vyādhīvaidhavyavedhāḥ svabhujabalamadagrastatejasvidhāmā
vibhyatsāraṅgasārthaḥ satatamasahanaḥ kesarī kena dṛṣṭaḥ // Subhv_0616

kaḥ kaḥ kutra na ghurghurāyitaghurīghoro ghuretsūkaraḥ
kaḥ kaḥ kaṃ kamalākaraṃ vikamalaṃ kartuṃ karī nodyataḥ /
ke ke kāni vanānyaraṇyamahiṣā nonmūlayeyuryataḥ
siṃhīsnehavilāsabaddhavasatiḥ pañcānano vartate // Subhv_0617

ā bālyādapi yo vidāritamadonmattebhakumbhasthalī-
sthālīmadhyakavoṣṇaraktarasavanmuktāpulākapriyaḥ /
hastastasya kathaṃ prasarpatu puraḥ kṛcchrepyavasthāntare
gartāvartavivartamānaśaśakaprāṇāpahāre hareḥ // Subhv_0618

raktāktayannakharakoṭinibhādibhānāṃ
yūthāḥ palāśavanatopi palāyya jagmuḥ /
siṃhasya tasya jarato viṣamā daśā yad-
gomāyavairavayavairapi nāsti vṛttiḥ // Subhv_0619

parjanyaṃ prati garjataḥ pratinidhīnvindhyasya vātoddhatā-
nambhodhīniva dhāvataḥ sarabhasaṃ hatvā raṇe vāraṇān /
vṛkṣādvṛkṣamupeyuṣolpavapuṣaḥ śākhāmṛgasyopari
kruddhaḥ sopi bhavānaho bata gataḥ pañcāsya hāsyāṃ daśām // Subhv_0620

huṃkāraiḥ stanitānukāracaturairnyakkāramākārita-
kṣauṇībhṛcchikharaśriyo gajaghaṭā nītvā madāṭopinīḥ /
siṃhaḥ saṃhatabhāvato daśadiśaḥ kliśyatsu durvāśitair-
gomāyuṣvapi viśvaviśvaviditaprauḍhiḥ kimudyacchate // Subhv_0621

karikalabha vimuñca lolatāṃ
cara vinayavratamānatānanaḥ /
mṛgapatinakhakoṭibhaṅguro
gururupari kṣamate na teṅkuśaḥ // Subhv_0622

keliṃ kuruṣva paribhuṅkṣva saroruhāṇi
gāhasya śailataṭanirjhariṇīpayāṃsi /
bhāvānuraktakariṇīkaralālitāṅga
mātaṅga muñca mṛgarājaraṇābhilāṣam // Subhv_0623

ucchṛṅkhalena nirapekṣatayonmadena
yenākulīkṛtamidaṃ kariṇā babhūva /
dattvā padaṃ śirasi hastipakārbhakeṇa
mandaḥ kathaṃ gamita eṣa vaśaṃ prasahya // Subhv_0624

vindhyādrisānutarupuṣpapatatparāga-
saṃpuñjapūjitakaraḥ kariyūthasevyaḥ /
yobhūtsa eva nṛnideśakaraḥ karīndro
jātaḥ kathaṃ kimathavā prabhuratra kālaḥ // Subhv_0625

antaḥsamutthavirahānalatīvratāpa-
saṃtāpitāṅga karipuṅgava muñca śokam /
dhātrā svahastalikhitāni lalāṭapaṭṭe
ko vākṣarāṇi parimārjayituṃ samarthaḥ // Subhv_0626

bho bhoḥ karīndra divasāni kiyanti tāvad-
asminmarau samativāhayakutracittvam /
revājalairnijakareṇukaraprayuktair-
bhūyaḥ śamaṃ gamayitāsi nidāghakāle // Subhv_0627

asmiñjaḍe jagati ko nu bṛhatpramāṇa-
karṇaḥ karī nanu bhavedduritasya pātram /
ityāgataṃ tamapi yolinamunmamātha
mātaṅga eva kimataḥ paramucyatesau // Subhv_0628

na gṛhṇāti grāsaṃ navakamalakiṃjalkini jale
na paṅkairāhlādaṃ vrajati bisabhaṅgārdhaśakalaiḥ /
lalantīṃ premārdrāmapi viṣahate nānyakariṇīṃ
smarandāvabhraṣṭāṃ hṛdayadayitāṃ vāraṇapatiḥ // Subhv_0629

latāntānnādatte śaśiśakalaśītaṃ na ca jalaṃ
bhramadbhṛṅgāsaṅgāḥ pariharati kāntāḥ kamalinīḥ /
dadhadbhārākāraṃ karamapi karī jātaviraho
vitanvannucchvāsānkṣaṇamapi vatānte na ramate // Subhv_0630

nadīvaprānbhittvā kisalayavadutpāṭya ca tarūn-
madonmattāñjitvā karacaraṇadantaiḥ pratigajān /
jarāṃ prāpyānāryāṃ taruṇajanavidveṣajananīṃ
sa evāyaṃ nāgaḥ sahati kalabhebhyaḥ paribhavam // Subhv_0631

varamiyamaṅkuśakṣatiralakṣitamāpatitā
vinayavidhitsayā śirasi te gajayūthapate /
na punarapaścimā karajavajraśikhābhihatiḥ
prasabhasamutthitasya niśitā vanakesariṇaḥ // Subhv_0632

svādhīnāṃ pravihāya śailakaṭakaprānte kareṇa vane
yatte nāgarikājane nipatitaṃ sadbhāvaśūnye manaḥ /
tasyaitaddṛḍharajjubandhanavadhavyāpārakhedātmakaṃ
he mattadvipu karmaṇaḥ pariṇataṃ rāgānurūpaṃ phalam // Subhv_0633

kvākāro girisannibhaḥ kva ca gatirvegena līlā ca sā
helākuḍmalitekṣaṇāḥ kva nu dṛśastadvā kva te bṛṃhitam /
vaprāghātarasaḥ kva te kva ca karaḥ kaṣṭaṃ yadevaṃvidhaṃ
tvāmāruhya śiśuḥ padā paravaśaṃ saṃcārayatyājñayā // Subhv_0634

pādāghātavighūrṇitā vasumatī trāsālasāḥ pakṣiṇaḥ
paṅkāṅkāni sarāṃsi gaṇḍakaṣaṇakṣodakṣatāḥ śākhinaḥ /
prāpyedaṃ karipotakairvidhivaśācchārdūlaśūnyaṃ vanaṃ
tattannāma kṛtaṃ viśṛṅkhalatayā vaktuṃ na yatpāryate // Subhv_0635

puṇḍrekṣūnapi bhakṣayanghṛtabhṛto māṃsaudanādīnapi
prāvṛṇvanvividhāḥ kuthā api vahannakṣatramālā api /
karṇe cāmaramālikāmapi dadhaddantī tathāpi smara-
nvaindhyīnāṃ ghanasallakīvanabhuvāmāste sadā duḥkhitaḥ // Subhv_0636

nīvāraprasavāgramuṣṭikavalairyo vardhitaḥ śaiśavo
pītaṃ yena sarojapattrapuṭake homāvaśeṣaṃ payam /
taṃ dṛṣṭvā madamantharālivalayavyālupragaṇḍaṃ gajaṃ
sotkaṇṭhaṃ sabhayaṃ ca paśyati muhurdūre sthitastāpasaḥ // Subhv_0637

dante nyasya karaṃ pralambitaśirāḥ saṃmīlya netradvayaṃ
kiṃ tvaṃ vāraṇa tapyase gaṇikayā ko nāma no vañcitaḥ /
grāsaṃ śāntamanā gṛhāṇa satataṃ śokodhunā tyajyatāṃ
ye mattā avivekinaścaladhiyaste prāpnuvantyāpadam // Subhv_0638

patyuryatkavalāvaśeṣapatitagrāsena vṛttiḥ kṛtā
pītaṃ yacca karāvagāhakaluṣaṃ tatpītaśeṣaṃ payaḥ /
prāṇānpūrvataraṃ vihāya tadidaṃ prāptaṃ kariṇyā phalaṃ
yadbandhārpaṇakātarasya kariṇaḥ kliṣṭaṃ na dṛṣṭaṃ mukham // Subhv_0639

ghāsagrāsaṃ gṛhāṇa tyaja gajakalabha premabandhaṃ kariṇyāḥ
pāśagranthivraṇānāmabhimatamadhunā dehi paṅkānulepam /
dūrībhūtāstavaite śabaravaravadhūvibhramodbhrāntaramyā
revākulopakaṇṭadrumakusumarajo dhūsarā vindhyapādāḥ // Subhv_0640

lāṅgūlacālanamadhaścaraṇāvapātaṃ
bhūmau nipatya vadanodaradarśanaṃ ca /
śvā piṇḍadasya kurute gajapuṅgavastu
dhīraṃ vilokayati cāṭuśataiśca bhuṅkte // Subhv_0641

yadvindhyaḥ śikharī tadantarapi yatpīlupriyaḥ pippalaḥ
sotkaṇṭhā rabhasāgamādabhipatadreṇuḥ kareṇuśca yat /
tatkiṃ bhadratayā smaratyapi karī daivaṃ hi sarvaṃkaṣaṃ
tanmṛtyorapi duḥsahaṃ tu yadayaṃ mando dhuri sthāpitaḥ // Subhv_0642

madhyevindhyamudūrminārmadanadīvātūlavātāvalī-
heloddhūlitamallikākisalayairyo vṛddhimabhyāgataḥ /
soyaṃ daivavaśādvaśāvirahitaḥ śūtkārakārī karī
nirmajjadvajarajjupāśavivaśaḥ kaṣṭaṃ kimāceṣṭām // Subhv_0643

he gandhakuñjara mahāgirikuñjarāji-
madyāpi mā smara salīlanimīlitākṣaḥ /
muñcābhimānamadhunā bhaja vartamānaṃ
vakraṃ vidherupari śāsanamaṅkuśaṃ ca // Subhv_0644

svacchasvādujalā vihāya sarito hartuṃ tṛṣaṃ duḥsahāṃ
mā matta dviradākṣi nikṣipa śaratkṛṣṭe taḍāgāmbuni /
pītesminsakalepi gacchati na te śāntiṃ pipāsā jale
grāmasyaikagateramuṣya niyataṃ syājjīvite saṃśayaḥ // Subhv_0645

dūrvākuratṛṇāhārā dhanyāstāta vane mṛgāḥ /
vibhavonmattacittānāṃ na paśyanti mukhāni yat // Subhv_0646

amṛtā vigataprāṇā sāntaḥśalyākṛtavraṇā /
abaddhā niścalevāste kūṭasaṃsthe mṛge mṛgī // Subhv_0647

rajjvā diśaḥ pravitatāḥ salilaṃ viṣeṇa
pāśairmahī hutabhujā jvalitā vanāntāḥ /
vyādhāḥ padānyanusaranti gṛhītabāṇāḥ
kaṃ deśamāśrayati yūthapatirmṛgāṇām // Subhv_0648

drutataramito gaccha prāṇaiḥ kuraṅga viyujyase
kimiti valitagrīvaṃ sthitvā muhurmuhurīkṣase /
vidadhati hatavyādhānāṃ te manāgapi nārdratāṃ
kaṭhinamanasāmeṣāmete vilocanavibhramāḥ // Subhv_0649

sthalīnāṃ dagdhānāmupari mṛgatṛṣṇāmanusaraṃs-
tṛṣārtaḥ sāraṅgo viramati na khinnepi manasi /
ajānānastattvaṃ na sa mṛgayatenyatra sarasī-
mabhūmau pratyāśā na ca phalati vighnaṃ ca kurute // Subhv_0650

he sāraṅga tṛṇānyaśāna salilaiḥ prāṇānpuṣāṇāthavā
yadvā syāḥ pavanāśanastadapi te sāviṣkṛti prāṇitam /
yeneyaṃ bhavatocchvasatkuvalayaprastāracārudyutir-
dṛṣṭirvittamadoddhatākṣiṇi mukhe mūrkhasya nāyāsitā // Subhv_0651

alpīyaḥskhalanena yatra patanaṃ kṛcchreṇa yatronnatir-
dvāre vetralatāvitānagahane kaṣṭaḥ praveśakramaḥ /
he sāraṅga manoramā vanabhuvastyaktvā viśeṣārthinā
kiṃ bhūbhṛtkaṭakasthitivyasaninā vyarthaṃ khurāḥ śātitāḥ // Subhv_0652

naitāstā malaya kānanabhuvaḥ svacchasravannirjharās-
tṛṣṇā yāsu nivartate tanubhṛtāmālokamātrādapi /
rūkṣadhvāṅkṣaparigraho bharurayaṃ sphārībhavadbhrāntayas-
tā etā mṛgatṛṣṇikā hariṇa he nedaṃ payo gamyatām // Subhv_0653

tyaktaṃ janmavanaṃ tṛṇāṅkuravatī māteva muktā sthalī
visrambhasthitihetavo na gaṇitā bandhūpamāḥ pādapāḥ /
bālāpatyaviyogaduḥkhavidhurā nāpekṣitā sā mṛgī
mārgantaḥ padavīṃ tathāpyakaruṇā vyādhā na muñcantyamī // Subhv_0654

chittvā pāśamapāsya kūṭaracanāṃ bhaṅktvā balādvāgurāṃ
paryastāgniśikhākalāpajaṭilānnirgatya dūraṃ vanāt /
vyādhānāṃ śaragocarādapi javenotplutya dhāvanmṛgaḥ
kūpāntaḥ patitaḥ karoti vidhure kiṃ vā vidhau pauruṣam // Subhv_0655

svairī bhrāmyasi nātha kāmyasi paradvārāṇi nottāmyasi
nādyānāmanimittakopakuṭilālāpaṃ mukhaṃ paśyasi /
muñcasyekamapi kṣaṇaṃ prakaṭitapremāṃ ca na preyasīṃ
he sāraṅga tavātisundaramidaṃ kenopadiṣṭaṃ vratam // Subhv_0656

svacchandaṃ hariṇena yā viharatā daivātsamāsāditā
bhaṅgaprasrutadugdhabindubisarā śālernavā mañjarī /
niḥśvāsānaladagdhakomalatṛṇaprakhyāpitāntarvyathas-
tāmeva prativāsaraṃ muniriva dhyāyanvane śuṣyati // Subhv_0657

sāraṅgo na latāgṛheṣu ramate no paṃsule bhūtale
no ramyāsu vanopakaṇṭhaharitacchāyāsu śītāsvapi /
tāmevāyatalocanāmanudinaṃ dhyāyanmuhuḥ preyasīṃ
śailendrodarakaṃdareṣu gatadhīḥ śṛṅgāriveṣaḥ sthitaḥ // Subhv_0658

śṛṅgeṇāṅgaṃ mṛgāṇāṃ kaṣati paricayaprāptaye niḥspṛhāṇāṃ
mandasvacchandacārī pariharati bhayādālayaṃ yūthapasya /
dṛṣṭastiṣṭhatyalakṣyo jhagiti nipatitaistatkuraṅgīkaṭākṣaiḥ
sāraṅgo duḥkhamāste vidhuravidhivaśādanyayūthapraviṣṭaḥ // Subhv_0659

ādāya māṃsamakhilaṃ stanavarjamaṅgān-
māṃ muñca vāgurika yāhi kuru prasādam /
adyāpi ghāsakavalagrasanānabhijño
manmārgavīkṣaṇaparastanayo madīyaḥ // Subhv_0660

puro revā pāre giriratidurārohaśikharaḥ
saraḥ savye vāme davadahanadāhavyatikaraḥ /
dhanuṣpāṇiḥ paścācchabarahatako dhāvatitarāṃ
na yātuṃ na sthātuṃ hariṇāśiśureṣa prabhavati // Subhv_0661

kva krīḍati kva carati kva karoti vṛttiṃ
vāri kva nāma pibati svapiti kva nāma /
itthaṃ mṛgaṃ niraparādhamabādhamānaṃ
vyādhonudhāvati vadhāya dhanurdadhānaḥ // Subhv_0662

candraḥ sudhāṃśurayamatrisuto dvijeśaḥ
puṇyairavāpi śaraṇāya mayeti toṣam /
mugdhaiṇaśāva bhaja mā tyaja pāpamenaṃ
mīnaṃ prabhujya sahasā kṛtameṣabhogam // Subhv_0663

karabha yadi kadācitprabhramandaivayogān-
madhukarakulatastvaṃ prāpayethā madhūni /
virama virama tebhyaḥ santi śaṣpāṇyaraṇye
prathamamukharasāste śoṣayantyeva paścāt // Subhv_0664

vikacakumudaiḥ phullāmbhojaiḥ sarobhiralaṃkṛtāṃ
marakatamaṇiśyāmāṃ śaṣpairvihāya vanasthalīm /
smarati karabho yadvṛkṣāṇāṃ caranmarudhanvanāṃ
paricayaratiḥ sā durvārā na sā guṇavairitā // Subhv_0665

karabhadayite yattatpītaṃ sudurlabhamekadā
madhu vanagataṃ tasyālābhe virauṣi kimutsukā /
kuru paricitaiḥ pīloḥ pattrairdhṛtiṃ marugocare
jagati sakale kasyāvāptiḥ sukhasya nirantarā // Subhv_0666

karabhadayite yosau pīlustvayā madhulubdhayā
vyapagatadhanacchāyastyakto na sādaramīkṣitaḥ /
calakisalayaḥ sopīdānīṃ prarūḍhanavāṅkuraḥ
karabhadayitāvṛndairanyaiḥ sukhaṃ paribhujyate // Subhv_0667

karabha kimidaṃ dīrghocchvāsaiḥ kṣiṇoṣi śarīrakaṃ
virama śaṭhe he kasyātyantaṃ sakhe sukhamāgatam /
cara kisalayaṃ svasthaḥ pīlorvimuñca madhuspṛhāṃ
punarapi bhavānkalyāṇānāṃ bhaviṣyati bhājanam // Subhv_0668

karabha rabhasātkroṣṭuṃ vāñchasyaho śravaṇajvaraḥ
śaraṇamathavānṛjvī dīrghā tavaiva śirodharā /
pṛthugalabilāvṛttiśrāntoccariṣyati vāṅmukhā-
diyati samaye ko jānīte bhaviṣyati kasya kim // Subhv_0669

tathā saṃtuṣṭaḥ sañjalavṛṇaśamīpīlubadaraiś-
caransvasthoraṇye karabhaśiśukaḥ śokarahitaḥ /
kṛto madhvāsvādapravaṇahadayo mugdhavidhinā
yathā nānyadbhuṅkte na pibati na śete na ramate // Subhv_0670

yasyāsīnnavapīlupattrabadaragrāsopi saṃtuṣṭaye
dīrghādhvanyanugamyate na padavī yasya svayūthyairapi /
soyaṃ saṃprati yāti bālakarabhaḥ kṣīṇodyamaḥ kṣāmatāṃ
manye nūnamanena daivahatakenāsvāditaṃ bhrāmaram // Subhv_0671

pīlūnāṃ hi phalaṃ kaṣāyarahitaṃ romanthayitvā marau
śākhāgraṃ yadakhādi cāru karabhīvaktrārpitaṃ premataḥ /
tatsmṛtvā karabhena khedavidhuraṃ dīrghaṃ tathā kūjitaṃ
prāṇānāmabhavattadeva sahasā prasthānatūryaṃ yathā // Subhv_0672

kramelakaṃ nindati komalecchuḥ
kramelakaḥ kaṇṭakalampaṭastam /
prītau tayoriṣṭabhujoḥ samāyāṃ
madhyasthatā naikataropahāsaḥ // Subhv_0673

eka eva khago mānī vane vasati cātakaḥ /
pipāsito vā mriyate yācate vā puraṃdaram // Subhv_0674

ayi cakitamugdhacātaka marubhuvi dhāvasi mudhā kimudgrīvam /
grīṣme davāgnivalitastāpicchoyaṃ na vidyutvān // Subhv_0675

pipāsurapyeva jalaṃ śikhaṇḍī
pratīkṣate prāṇasamāṃ pibantīm /
nūnaṃ priyāsnehanibaddhadṛṣṭiḥ
svalpaṃ payaḥ paśyati nimnagāsu // Subhv_0676

atyunnativyasaninaḥ śirasodhunaiṣa
svasyaiva cātakaśiśuḥ praṇayaṃ vidhattām /
asyaitadicchati nahi pratatāsu dikṣu
tāḥ svacchaśītamadhurāḥ kva nu nāma nāpaḥ // Subhv_0677

kekāḥ kalā vanabhuvastilakāyamāno
ramyaḥ kalāpamahimaiṣa śikhaṇḍinosya /
durlakṣaṇaṃ nanu vihāyasi vāyasādi-
kṣuṇṇepyayaṃ caṭakatulyagatirna jātaḥ // Subhv_0678

nīlābjapuñjarajasāruṇitānvimucya
svacchānsudhādhikarasānapi vārirāśīn /
yaccātakaḥ pibati vāridharodabindūn-
manye tadānatibhayācchirasobhimānī //
divyāmbupānaniyamastava mohayetkaṃ
doṣopi saṃvṛtimatāṃ bhajate guṇatvam bhūmisthamambu yadi cātaka pātumiccheḥ
kaṇṭhavraṇaṃ prakaṭayestadayogyatāṃ ca //
divyāmbupānaniyamastava mohayetkaṃ
doṣopi saṃvṛtimatāṃ bhajate guṇatvam // Subhv_0679

kiṃ naiva santi navatāmarasāvataṃsā
haṃsāvalīvalayino jalasanniveśāḥ /
kopi graho gururayaṃ bata cātakasya
pauraṃdarīṃ yadabhivāñchati vāridhārām // Subhv_0681

kiṃ dūreṇa payodharā upari kiṃ nānye raṭantaḥ śrutā
nindyāḥ pāpatayā svakukṣiṣu gatāḥ kiṃ nāma pakṣāḥ kṣayam /
ramyaṃ vā gagane na kiṃ viharaṇaṃ kiṃ tūgrakākāvalī-
paryāyapratipattilāghavabhayādbhūmau sthitā barhiṇaḥ // Subhv_0682

no tāṇḍavena nayanāmṛtanirjhareṇa
kekāraveṇa na ca karṇarasāyanena /
barheṇa cāpi suracāparucā tavāya-
moturna tuṣyati śikhinvadhamantareṇa // Subhv_0683

cātaka tāta kiyadbhavatā pātakamatulamakāri /
navajaladādapi cañcupuṭe yattava na patati vāri // Subhv_0684

jalakaṇavitaraṇarahitaḥ prakaṭitadhavalitaveṣaḥ /
cātaka raṭasi vṛthā kiṃ jaladaḥ śārada eṣaḥ // Subhv_0685

santi kūpāḥ sphuradrūpāḥ paritaḥ saritaḥ śubhāḥ /
tathāpi cātakasyaikaḥ phalado jaladodayaḥ // Subhv_0686

kekānibhāddhaṭayase paṭucāṭukāni
cañcatkalāpamapi nṛtyasi rañjanāya /
he cātaka prayatase jaladaṃ pratītthaṃ
binduṃ jalasya labhase na ca lajjase ca // Subhv_0687

vāhatvamīśvarasutasya vidhāya barhin-
pramlāyitaḥ sa nijapakṣakalāpa eva /
nārādhitaḥ sa bhavatā puruṣottamaḥ kiṃ
yaste tṛṣaṃ praśamayetkacameghavarṣaiḥ // Subhv_0688

vasatotiśayaprītyā mānasocitasaṃsthiteḥ /
palvalāmbhasi haṃsasya haṃsataiva vikalpyate // Subhv_0689

pibanti madhu padmebhyo bhṛṅgāḥ kesaradhūsarāḥ /
haṃsāḥ śaivālamaśnanti dhigdaivamasamañjasam // Subhv_0690

yadi nāma daivayogājjagadasarojaṃ kadācidapi jātam /
avakaranikaraṃ vikirati tatkiṃ kṛkavākuriva haṃsaḥ // Subhv_0691

kaṭu raṭati nikaṭarvatī vācāṭaṣṭiṭṭibhaḥ paṭuryatra /
apasaraṇameva śaraṇaṃ maunaṃ vā tatra haṃsasya // Subhv_0692

astu yadyapi sarvatra nīraṃ nīrajamaṇḍitam /
ramate na marālasya mānasaṃ mānasaṃ vinā // Subhv_0693

kṣudhitopi padmakhaṇḍe jahāti rajasāvṛtaṃ hi kiṃjalkam /
guṇini kṛtapakṣapāto bisaṃ tu bahu manyate haṃsaḥ // Subhv_0694

taralayasi dṛśaṃ kimutsukā-
makulaṣamānasavāsalālite /
avatara kalahaṃsi vāpikāṃ
punarapi yāsyasi paṅkajālayam // Subhv_0695

bhṛṅgāṅganājanamanoharahārigīta-
rājīvareṇukraṇakīrṇapaśaṅgatoyām /
ramyāṃ himācalanadīṃ pravihāya haṃsa
he he hatāśa vada kāṃ diśamutsukosi // Subhv_0696

he haṃsa melitapayaḥsalilaṃ vivektuṃ
śaktasya saṃprati matiḥ kva nu tedya yātā /
kāsāravāriṇi kalāṃ patitāṃ yadindo-
rādātumicchasi bisāṅkuravāñchayā tvam // Subhv_0697

śītāṃśuśekharaśiroruhasaṃśritāni
puṇyāni pāvitajaganti manoramāṇi /
bhrāntvā ciraṃ surasaritsalilāni daivāl-
labdhāni hātumiha vāñchasi nāsi haṃsaḥ // Subhv_0698

sthitvā ciraṃ nabhasi niścalatārakeṇa
mātaṅgasaṅgakaluṣāṃ nalinīṃ nirīkṣya /
utpannamanyuparighargharaniḥsvanena
haṃsena sāśru parivṛtya gataṃ na līnam // Subhv_0699

yenojjhitaṃ sahacarīvadanopanītaṃ
ramyaṃ mṛṇālaśakalaṃ himaśaṅkhaśubhram /
soyaṃ khago hatavidhe tava ceṣṭitena
śevālanālalavalampaṭatāṃ vidhatte // Subhv_0700

raṭasi kaṭu kimuccairvāyasa spardhayā me
vihagahataka viṣṭhāraktavaktrāntarālaḥ /
vitatadhavalapakṣākṣepavikṣobhitāmbhāḥ
kamalavanavihārī sārasohaṃ na kākaḥ // Subhv_0701

haṃsodhvagaḥ śramamapohayituṃ dinānte
kāraṇḍakākabakabhāsavanaṃ praviṣṭaḥ /
mūkoyamityupahasanti lunanti pakṣān-
nīcāśrayo hi mahatāmavamānabhūmiḥ // Subhv_0702

kva kaṭhinamaho pīloḥ pattraṃ mṛduḥ kva bisāṅkuraḥ
kva kaṭu lavaṇaṃ kaupaṃ cāmbhaḥ kva tāmarasāsavaḥ /
kva kusumarajo hṛdyaṃ rūkṣāḥ kva coṣarapāṃsavaḥ
kva maruviṣayo dhvāṅkṣakṣetraṃ kva haṃsa bhavādṛśāḥ // Subhv_0703

bho rājahaṃsa kimiti tvamihāgatosi
yosau bakaḥ sa iha haṃsa iti pratītaḥ /
tadgamyatāṃ tvaritameva tataḥ prabhāte
yāvadvadanti baka eṣa na mūḍhalokāḥ // Subhv_0704

aye vāpīhaṃsā nijavasatisaṃkocapiśunaṃ
karudhvaṃ mā ceto viyati bahato vīkṣya vihagān /
amī te sāraṅgā bhuvanamahanīyavratabhṛto
nirīhāṇāmeṣāṃ tṛṇamiva bhavantyambunidhayaḥ // Subhv_0705

tarau tīrodbhūte kvacidapi dalācchāditatanuḥ
pataddhārāsārāṃ gamaya viṣamāṃ prāvṛṣamimām /
nivṛttāyāṃ tvasyāṃ sarasi sarasotphullanaline
sa eva tvaṃ haṃsaḥ punarapi vilāsāsta iha te // Subhv_0706

gataṃ tadgāmbhīryaṃ jalamapi vṛtaṃ jālakaśataiḥ
sakhe haṃsottiṣṭha prathamamamuto dagdhasarasaḥ /
sa yāvatpaṅkāmbhaḥkaluṣitavapurbhūrivilapan-
na kāko vācāṭaścaraṇayugalaṃ mūrdhni kurute // Subhv_0707

spṛśati na bisaṃ cañcvā bhūyastayā saha khaṇḍitaṃ
pibati na jalaṃ yāti svaptuṃ na śevalajālakam /
kamalakalikābhaṅgakrīḍāṃ karoti na sārasaḥ
kvaṇati karuṇaṃ śokagrastaḥ priyāvirahākulaḥ // Subhv_0708

sarasi bahuśastārāchāyāṃ daśanparivañcataḥ
kumuda viṭapānveṣī haṃso niśāsvavicakṣaṇaḥ /
daśati na punastārāśaṅkī divāpi sitotpalaṃ
kuhakacakito lokaḥ satyepyapāyamapekṣate // Subhv_0709

muktābhāni payāṃsi bhaṅgavilasaddugdhā bisagranthayaḥ
sphītāstāmarasāsavā viharaṇakrīḍāsahaṃ saikatam /
santyeva pratideśamatraviṣame he haṃsa paṅkāṅkite
dhṛṣṭoktruṣṭabake jaratsarasi te koyaṃ nivāsagrahaḥ // Subhv_0710

āpūryeta punaḥ sphuracchapharikāsārormibhirvāribhir-
bhūyopi pravibhajyamānanalinaṃ paśyema toyāśayam /
ityāśāśatatantubaddhahṛdayo naktaṃdinaṃ dīnadhīḥ
śuṣyatyātapaśoṣitasya sarasastīre jaratsārasaḥ // Subhv_0711

tāvaddolitapaṅkajacyutarajaḥpiṅkāṅgarāgojjvalp
yaḥ śṛṇvankalakūjitaṃ madhulihāṃ saṃjātaharṣotsavaḥ /
kāntācañcupuṭāpavarjitabisagrāsagrahepyakṣamaḥ
soyaṃ saṃprati haṃsako marugataḥ kaṣṭaṃ tṛṇaṃ vāñchati // Subhv_0712

yāṃ smṛtvā sahasaiva mānasasarastyaktvā viśeṣārthinas-
tāmevotsukacetasaḥ kamalinīṃ dṛṣṭvā bakādhyāsitām /
līyante vigatābhimānalaghavastatraiva bhūyopi ye
haṃsāste na bhavanti haṃsadhavalāḥ prāyo bakā eva te // Subhv_0713

yāmāliṅgya bakā raṭanti kaṭukaṃ dīrghocchvasatkaṃdharā
yasyāmaṃsataṭāvaghaṭṭitajalaṃ valgantyamī madgavaḥ /
yā śaśvanmalinātmakairapi bakairnaktaṃdinaṃ sevyate
sā haṃsena manasvinā kamalinī yuktaṃ yadi tyajyate // Subhv_0714

rūpaṃ hāri manoharā sahacarī pānāya pādmaṃ madhu
krīḍā cāpsu saroruheṣu vasatisteṣāṃ rajo maṇḍanam /
vṛttiḥ sādhumatā bisena sahṛdaścārusvanāḥ ṣaṭpadāḥ
sevādainyavimānanāvirahito haṃsaḥ sukhaṃ jīvati // Subhv_0715

matsyā api hi jānanti kṣīranīravivecanam /
prasiddhaṃ rājahaṃsānāṃ yaśaḥ puṇyairavāpyate // Subhv_0716

kruddholūkanakhaprapātavigalatpakṣā api svāśrayaṃ
ye nojjhanti purīṣapuṣṭavapuṣastekecidanye dvijāḥ // Subhv_0717

ye tu svargataraṅgiṇībisalatāleśena saṃvardhitā
gaṅgānīramapi tyajanti kaluṣaṃ te rājahaṃsāḥ kutaḥ //
samudgirasi vācaḥ kiṃ puṃskokila sukomalāḥ /
śvabhresmiñjaḍapāṣāṇagurunirghoṣabhairave // Subhv_0718

kākaiḥ saha vivṛddhasya kokilasya kalā giraḥ /
khalasaṅgepi naiṣṭhuryaṃ kalyāṇaprakṛteḥ kutaḥ //
śrotrotsavaṃ tava kalaṃ kalakaṇṭha kotra
nādaṃ śṛṇoti rativigrahasaṃdhidūtam /
dāvāgnidagdhaghanapādapakoṭarānta-
rāvirbhavatkaṭuravāsu vanasthalīṣu // Subhv_0720

mūkīmūya tameva kokila madhuṃ bandhuṃ pratīkṣasva he
helollāsitamālatīparimalāmodānukūlānilam /
yatraitāstava sūktayaḥ saphalatāmāyāntyamī tūllasat-
pāṃsūttambhabhṛto nidāghadivasāḥ saṃtāpasaṃdhāyinaḥ // Subhv_0721

bhrātaḥ kokilakūjitairalamalaṃ nārghanti yasmādguṇās-
tūṣṇīmāḥsva viśīrṇaparṇanicayacchannaḥ kvacitkoṭare /
udyānadrumavāṭikākaṭuraṭatkākāvalīṃsakulaḥ
kāloyaṃ śiśirasya saṃprati sakhe nāyaṃ vasantotsavaḥ // Subhv_0722

kvacijjhillīnādaḥ kvacidatulakākolakalahaḥ
kvacitkaṅkārāvaḥ kvacidapi kapīnāṃ kalakalaḥ /
kvaciddhoraḥ pherudhvanirayamaho daivaghaṭanā
kathaṃkāraṃ tāraṃ kvaṇatu cakitaḥ kokilayuvā // Subhv_0723

... ... ... ... ... ... //
ketakīkusumaṃ bhṛṅgaḥ pīḍyamānopi sevate /
doṣāḥ kiṃ nāma kurvanti guṇāpahṛtacetasaḥ // Subhv_0724

kṛtvāpi koṣapānaṃ bhramarayuvā purata eva kamalinyāḥ /
abhilaṣati bakulakalikāṃ madhulihi maline kutaḥ satyam // Subhv_0725

madanamavalokya niṣphalamanityatāmapi ca bandhujīvānām /
gurumupagamya bhramaraḥ saṃprati jāto japāsaktaḥ // Subhv_0726

bhramara bhramatā digantarāṇi
kvacidāsāditamīkṣitaṃ śrutaṃ vā /
vada satyamapāsya pakṣapātaṃ
yadi jātīkusumānukāri puṣpam // Subhv_0727

kamalaṃ bhavanaṃ rajoṅgarāgo
madhu pānaṃ madhurāḥ priyāpralāpāḥ /
śayanaṃ mṛdu kesaropadhānaṃ
bhramarasyāmbhasi kā na rājalīlā // Subhv_0728

patitamutpatitaṃ sthitamakriyaṃ
sakaruṇaṃ kvaṇitaṃ gatamāgatam /
kamalinīmalinā tuhināhatāṃ
nahi tadasti vilokya na yatkṛtam // Subhv_0729

kamalinīmalinī dayitaṃ vinā
na sahate saha tena niṣevitām /
tamadhunā madhunā nihitaṃ hṛdi
smarati sā ratisāramaharniśam // Subhv_0730

madaṃ na lipseta śilīmukho yadi
dvipānna karṇāgranipātamāpnuyāt /
paropasarpī sukhaleśalipsayā
naro bhavatyeva parābhavāspadam // Subhv_0731

madhukara bahuśastvayā nirastāḥ
kusumalatāstṛṇāvatsupuṣpitāgrāḥ /
phalamanubhava kaṇṭakāvṛtābhyas-
tadidamapatrapa ketakīlatābhyaḥ // Subhv_0732

pulleṣu yaḥ kamalinīkamalodareṣu
cūteṣu yo vilasitaḥ kalikāntarasthaḥ /
paśyādya tasya madhupasya śaradvyapāye
kṛcchreṇa veṇuvivare divasāḥ prayānti // Subhv_0733

puṣpāsavaṃ surabhi gandhirajoṅgarāgaḥ
pītvā latāsu madhupaḥ kamale niṣaṇṇaḥ /
baddhodhunā śaśikaraiḥ karuṇaṃ virauti
saṃtoṣahīnamiha kaṃ na bhajantyanarthāḥ // Subhv_0734

anyāsu tāvadupamardasahāsu bhṛṅga
lolaṃ vinodaya manaḥ sumanolatāsu /
nugdhānanāmarajasaṃ kalikāmakāle
bālāṃ kadarthayasi kiṃ navamālikāyāḥ // Subhv_0735

erāvaṇānanamadāmbukaṇāvapāta-
saṃsaktatāmarasareṇupiśaṅgitāṅgaḥ /
caṇḍānilāhatatuṣāraviśīrṇapakṣaḥ
kṣīṇaḥ kṣitau madhukaro vivaśotra śete // Subhv_0736

sotkaḥ paribhramasi kiṃ vyavapātidhairyaḥ
kūjandvirepha karuṇaṃ kusumāsavārthī /
anyāsu pādapalatāsu dhṛtiṃ badhāna
bhagnā hi sā kusumitā sahakāravallī // Subhv_0737

svāmodavāsitasamagradigantarālā
raktā manoharamukhā sukumāramūrtiḥ /
sevyā sarojakalikā tu yadaiva jātā
nītastadaiva vidhinā madhuponyadeśam // Subhv_0738

jātyujjvale madhurakomalavāgnilāsau
dvau puṣkare madhukarau yugapatpraviṣṭau /
ekastayormadhubharākulapūrṇadehaḥ
kaṣṭe vidhau na rajasāpi yuto dvitīyaḥ // Subhv_0739

madhukaragaṇaścūtaṃ tyaktvā gato navamālikāṃ
punarapi gato raktāśokaṃ kadambataruṃ tataḥ /
tadapi suciraṃ sthitvā tebhyaḥ prayāti saroruhaṃ
paricitaguṇadveṣī loko navaṃ navamīhate // Subhv_0740

likhitakamale saundaryeṇa prakāmahṛtātmanā
kimiva na kṛtaṃ tatra bhrāntvā madhuspṛhayālinā /
adhigatarasaḥ sobhūttasmānmanāgapi nālpadhīr-
dhuri tu likhitastṛṣṇāndhānāṃ janena vivekinā // Subhv_0741

bhramati bakule mandaṃ kunde na vindati nirvṛtiṃ
prakṛtisurabhau raktāśoke na yāti viśokatām /
surabhikusumāmodotkaṇṭhāpanītamanā vane
vahati tanutāmaṅge bhṛṅgaḥ smarannavamālikām // Subhv_0742

spṛśati śanakaiścumbannaṅgaiḥ karoti nipīḍanaṃ
caraṇapatanaṃ mudrābhedaṃ vidhātumapīhate /
samayamucitaṃ cittotsukyātpratīkṣitumakṣamo
madhukarayuvā puṇyairlabdhvā navāṃ navamālikām // Subhv_0743

himotsannāṃ dṛṣṭvā hatakamalanālāṃ kamalinīṃ
dvirephāḥ saṃvṛttāḥ sapadi gajagaṇḍapraṇayinaḥ /
aho dhigbhūtānāṃ prakṛtiriyamapratyayakarī
na kaścitkṣīṇārthe prathamaguṇagandhaṃ gaṇayati // Subhv_0744

kimāmodabhrāntyā bhramasi suciraṃ bhṛṅga nanu he
na jānīṣe tattvaṃ pratapatitarāṃ grīṣmasamayaḥ /
sthitaṃ śūnyaṃ puṣpaiḥ prakaṭaviṭapaṃ paśya vipinaṃ
gataḥ gaurabhyāḍhyaḥ prakṛtisubhagaścaitravibhavaḥ // Subhv_0745

kenāghrātamudāramasya kusumaṃ kaiścumbitaṃ kesaraṃ
pītaḥ kena rasosya kena rajasā codvellitaṃ kena vā /
he he mugdhamadhuvrata vraja javādanyāṃstarūnpuṣpitā-
nuttāletra vṛthaiva pippalatarau kiṃ kiṃcidāsādyate // Subhv_0746

pratyagrotra yathāsukhaṃ madhurasaḥ pātavya ityutsukas-
tṛṣṇāvibhramavipralabdhahrdayastattvāvabodhaṃ vinā /
nirviṇṇopyaphalaśramo na viramatyālekhyapadmākare
durbuddhirvyasanī tathāpi madhupastṛṣṇāśayodbhrāmyati // Subhv_0747

yasyāḥ saṃgamavāñchayā na gaṇitā vāpyo vinidrotpalā
yāmāliṅgya samutsukena manasā yātaḥ parāṃ nirvṛtim /
bhagnāṃ tāmavalokya candanalatāṃ bhṛṅgeṇa yajjīvyate
dhairyaṃ nāma tadastu tasya na punaḥ snehānurūpaṃ kṛtam // Subhv_0748

yenāmodini kesarasya mukule pītaṃ madhu svecchayā
nītā yena niśā śaśāṅkadhavalā padmodare śārade /
bhrāntaṃ yena madapravāhamaline guṇḍasthale dantināṃ
soyaṃ bhṛṅgayuvā karīraviṭape badhnātu tuṣṭiṃ kutaḥ // Subhv_0749

mā bhūnnāma sahāmunaiva nidhanaṃ daivātkathaṃcitpunas-
tṛṣṇā vā hatajīvite yadi tadā kiṃ puṣpaśūnyaṃ jagat /
yenaivonmathitaḥ sa eva dayitaḥ padmākaro nirdayaṃ
dānāmbhaḥspṛhayānuyātyaliraho lolastameva dvipam // Subhv_0750

sopūrvo rasanāviparyayavidhistatkarṇayoścāpalaṃ
dṛṣṭiḥ sā madavismṛtasvaparadikkiṃ bhūyasoktena vā /
sarvaṃ niścitavānasi bhramara he yadvāraṇodyāpyasā-
vantaḥśūnyakaro niṣevyata iti bhrātaḥ ka eṣa grahaḥ // Subhv_0751

re re bhṛṅga madāndhavāraṇacalatkarṇānilāndolana-
kleśaklāntatano mudhaiva bhavatā duḥkhaṃ kimityāsyate /
utkūjatsamadadvirephavalayapyāluptakośaśriyaḥ
sāmodāḥ prakaṭāśayāḥ pratipadaṃ santyeva padmākarāḥ // Subhv_0752

gandhāḍhyāṃ navamālikāṃ madhukarastyaktvā gato yūthikāṃ
tāṃ tyaktvāpi gataḥ sa candanataruṃ tasmātsarojaṃ gataḥ /
baddhastatra niśākareṇa suciraṃ krandatyasau mandadhīḥ
saṃtoṣeṇa vinā parābhavaśataṃ prāpnoti lubdho janaḥ // Subhv_0753

rātrirgamiṣyati bhaviṣyati suprabhātaṃ
bhāsvānudeṣyati hasiṣyati padminī ca /
evaṃ vicintayati koṣagate dvirephe
hā hanta hanta nalinīṃ gaja unmamātha // Subhv_0754

bhramanvanānte vanamañjarīṣu
na ṣaṭpado gandhaphalīmajighrat /
sā kiṃ na ramyā sa ca kiṃ na rantā
balīyasī kevalamīśvarecchā // Subhv_0755

aṅke vṛddhimupāgataṃ śiśutayā sarvāṅgamāliṅgitaṃ
matsyaḥ śrīparirambhanirbharataravyākośakoṣonmukhaiḥ /
āśāptaiḥ paripīyamānamaniśaṃ niḥspandamindindirair-
dūrādeva nimeṣaśūnyanayanaḥ padmaṃ samudvīkṣate // Subhv_0756

jīvato nigiranmatsyānmunivaddṛśyate bakaḥ /
mṛnānapi na gṛdhrastu dhigākāramunīndratām // Subhv_0757

nāleneva sthitvā pādenaikena kuñcitagrīvam /
janayati kumudabhrāntiṃ vṛddhabako bālamatsyānām // Subhv_0758

eṣa bakaḥ sahasaiva vipannaḥ
śādyamaho kva nu tadgatamasya /
sādhu kṛtāntaka kaścidapi tvāṃ
vañcayitum na kutopi samarthaḥ // Subhv_0759

nijakulocitaceṣṭitamātmano
yadapahāya yiyāsasi haṃsatām /
baka cara vratameva tathāpi te
phalati tattadidaṃ yatatāṃ nṛṇām // Subhv_0760

na kolilānāmiva mañcu kūjitaṃ
na kabdhalāsyāni gatāni haṃsavat /
na barhiṇānāmiva citrapakṣatā
guṇastathāpyasti bake bakavratam // Subhv_0761

tadvedagdhyaṃ samuditapayastoyatattvaṃ vivektu-
mālāpāste sa ca mṛdupadanyāsahṛdyo vilāsaḥ /
āstāṃ tāvadbaka yadi tathā vetsi kiṃcidicchlathāśaṃ
tūṣṇīmevāsitumayi sakhe tvaṃ kathaṃ me na haṃsaḥ // Subhv_0762

kastvaṃ lohitalocanāsyacaraṇo haṃsaḥ kuto mānasāt-
kiṃ tatrāsti suvarṇapaṅkajavanānyambhaḥ sudhāsaṃnibham /
muktāśuktirathāsti śaṅkhanicayo vaidūryarohāḥ kvacic-
chambūkāḥ kimu santi neti ca bakairākarṇya hīhīkṛtam // Subhv_0763

tulyavarṇacchadaḥ kṛṣṇaḥ kokilaiḥ saha saṃgataḥ /
kena vijñāyate kākaḥ svayaṃ yadi na bhāṣate // Subhv_0764

ātmarutādapi virutaṃ kurvāṇāḥ spardhayā saha mayūraiḥ /
kiṃ jānanti varākāḥ kākāḥ kekāravānkartum // Subhv_0765

kṛṣṇaṃ vapurvahatu cumbatu satphalāni
ramyeṣu saṃcaratu cūtavanāntareṣu /
puṃskokilasya caritāni karotu nāma
kākaḥ kila dhvanividhau nanu kāka eva // Subhv_0766

saṃprāpya kokilakulaiḥ kamanīyakāntiḥ
kāntasvarairapi balātkhalu saṃnikarṣam /
vaidhuryabhāji hatavedhasi kiṃ varākaḥ
kākaḥ karotvanukṛtiṃ na yayau yadeṣām // Subhv_0767

iyaṃ pallī bhillairanucitasamārambharasikaiḥ
samantādākrāntā viṣaviṣamabāṇapraṇayibhiḥ /
tarorasya skandhe gamaya samayaṃ kīra nibhṛtaṃ
na vāṇī kalyāṇī tadihamukhamudraiva śaraṇam // Subhv_0768

kaati mukhagṛhītaṃ bhuktaśeṣaṃ purīṣaṃ
vilikhati caraṇāgrairdevatānāṃ śirāṃsi /
vrajati ca hatamānaḥ sādhumūrdhasvaśaṅkaḥ
kimiva na kurute khaṃ prāpya kāko varākaḥ // Subhv_0769

daurbhāgyaṃ vacasāṃ tanormalinatā ceṣṭāsvaho cāpalaṃ
śaṅkāyāstadupajñataiva viditā vṛttistvavācyaiva sā /
itthaṃ dṛṣkṛtaśākhinaḥ phalamiva sphītaṃ tathāpyāturaḥ
kākaḥ kokilalāñchanacchavirucā kaṣṭaṃ muhurmūrchati // Subhv_0770

nṛtyantaḥ śikhino manoharamamī śravyaṃ paṭhantaḥ śukā
vīkṣyante na ta eva khalviha ruṣā vāryanta evāthavā /
pānthastrīgṛhamiṣṭalābhakathanāllabdhānvayenāmunā
saṃpratyetadanargalaṃ balibhujā māyāvinā bhujyate // Subhv_0771

re re dhvāṅkṣa virūkṣatāstu vacasaḥ kāṇākṣitā kṣamyate
laulyaṃ nāma taveti kātra gaṇanā bhāṇḍyaṃ vibhūṣaiva te /
sarvaṃ soḍhamidaṃ svabhāvavihitaṃ vahnerivauṣṇyaṃ hi te
yattvevaṃ viguṇasya kāpi bhavato grīvā na tatsahyate // Subhv_0772

kākaḥ kokilamunnamayya kurute cūte phalāsvādanaṃ
bhuṅkte rājaśukaṃ nivārya kuraraḥ krīḍāparo dāḍimam /
dhūko barhiṇamasya śākhiśikhare śete sajāniḥ sukhaṃ
hā jātaṃ viparītamadya vipine śyene parokṣaṃ gate // Subhv_0773

kiṃ kekīva śikhaṇḍamaṇḍitatanuḥ kiṃ kīravatpāṭhakaḥ
kiṃ puṃskokilavatsvanena madhuraḥ kiṃ haṃsavatsadgatiḥ /
kiṃ sāmānyaśakuntaśāvaka iva krīḍāvinodākaraḥ
kākaḥ kena guṇena kāñcanamaye vyāpāritaḥ pañjare // Subhv_0774

utpattirmarutāṃ prabhoryugadine prakhyāpyaviśvotsave
puṇyāhaśrutiṣu prasiddhiradhikā pūrṇaṃ vayaḥ pauruṣam /
kākutsthena samaṃ sapatnakalaho daivajñatā tādṛśī
kākastena guṇena kāñcanamaye vyāpāritaḥ pañjare // Subhv_0775

ādyaḥ praveśasamayaḥ sa kaleryugasya
prāptastiraskṛtabahūdakahaṃsasārthaḥ /
āhūye sādaratayā tapasontimohni
kāṇo dvijaḥ pratigṛhaṃ bata yatra pūjyaḥ // Subhv_0776

sūrydanyatra yaccandrepyarthasaṃsparśi tatkṛtam /
khadyota iti kīṭasya nāma tuṣṭena kenacit // Subhv_0777

ghanasaṃtamasamalīmasadaśadiśi niśi yadvirājasi tadanyat /
kīṭamaṇe dinamadhunā tarāṇikarāntaritacārusitakiraṇam // Subhv_0778

jarjaratṛṇāgramadahansarṣapakaṇamaprakāyannūnam /
kīṭatvamātmatantraḥ khadyotaḥ khyāpayanbhāti // Subhv_0779

bhrājiṣṇavo nabhasi bhūrihṛtāndhakāra-
svalpaprabhāḥ svatanumātranibaddhabhāsaḥ /
khadyotakāḥ prakaṭatīvraguruprabhāvās-
tāvanna saptaturagaḥ samudeti yāvat // Subhv_0780

yuṣmādṛśaḥ kṛpaṇakāḥ krimayopi yasyāṃ
bhānti sma saṃtamasamayyagamanniśāsau /
sūryāṃśudīpradaśadigdivasodhunāyaṃ
bhātyatra nendurapi kīṭamaṇe kimu tvam // Subhv_0781

induḥ prayāsyati vinaṅkṣyati tārakaśrīḥ
sthāsyanti līḍhatimirā na maṇipradīpāḥ /
andhaṃ samagramapi kīṭamaṇe bhaviṣya-
dunmeṣameṣyati bhavāniti dūrametat // Subhv_0782

sattvāntaḥ sphuritāya vā kṛtaguṇādyāropatucchāya vā
tasmai kātaramohanāya mahaso leśāya mā svasti bhūt /
yacchāyāsphuraṇāruṇena khacatā khadyotanāmnāmunā
kīṭenāhitayāpi jaṅgamamaṇibhrāntyā viḍambyāmahe // Subhv_0783

pratyagraiḥ parṇanicayaistaruryaireva śobhitaḥ /
jahāti jīrṇāṃstāneva kiṃ vā citraṃ kujanmanaḥ // Subhv_0784

yathāpallavapuṣpāḍhyā yathāpuṣpaphalarddhayaḥ /
yathāphalarddhisvārohā hā mātaḥ kvāgamandrumāḥ // Subhv_0785

sādhveva tadvidhāvasya vedhāḥ kliṣṭo na yanmudhā /
svarūpānanurūpeṇa candanasya phalena kim // Subhv_0786

mayā badaralubdhena vṛkṣāṇāmanabhijñayā
vane kaṇṭakasādṛśyātkhadiraḥ paryupāsitaḥ // Subhv_0787

mahātarurvā bhavati samūlo vā vinaśyati /
nāṅkuraprakriyāmeti nyagrodhakaṇikāṅkuraḥ // Subhv_0788

puṣpapattraphalacchāyāmūlavalkaladārubhiḥ /
dhanyā mahīruhā yeṣāṃ vimukhā yānti nārthinaḥ // Subhv_0789

patatyaṅgāravarṣe vā vāti vā pralayānile /
tālaḥ stabdhatayārabdhastayaiva saha naśyati // Subhv_0790

chāyāvanto gatavyālāḥ svārohāḥ phaladāyinaḥ /
mārgadrumā mahāntaśca pareṣāmeva bhūtaye // Subhv_0791

agatīnāṃ khalīkārādduḥkhaṃ naivopajāyate /
bhavantyaśokāḥ prāyeṇa sāṅkurāḥ pādatāḍitāḥ // Subhv_0792

yadyapi candanaviṭapī vidhinā phalakusumavarjito vihitaḥ /
nijavapuṣaiva pareṣāṃ tathāpi saṃtāpamapaharati // Subhv_0793

prāpte vasantamāse vṛddhiṃ prāpnoti sakalavanarājinaḥ /
yanna karīre pattraṃ tatkiṃ doṣo vasantasya // Subhv_0794

phalitaghanaviṭapavighaṭitapaṭudinakaramahasi lasati kalpatarau /
chāyārthī kaḥ paśurapi bhavati jaradvīrudhāṃ praṇayī // Subhv_0795

phalakusumakisalayojjvalaviṭapaśatāntaritataraṇikiraṇaughe /
mārgatarau nikaṭasthe kaḥ pathikaḥ klāntimanubhavati // Subhv_0796

dūrīkṛtasvārthalavā janasya
samudyatā ye bhuvi tāpaśāntyai /
drumāsta evāgatikā na vidmaḥ
prajāpaterāśayaleśamatra // Subhv_0797

candane viṣadharānsahāmahe
vastu sundaramaguptimatkutaḥ /
rakṣituṃ vada kimātmasauṣṭhavaṃ
saṃcitāḥ khadira kaṇṭakāstvayā // Subhv_0798

grathita eṣa mithaḥ kṛtaśṛṅkhalo-
viṣadharairadhiruhya mahājaḍaḥ /
malayajaḥ sumanobhiranāśrito
yadata eva phalena na yujyate // Subhv_0799

yatkiṃcanānucitamapyucitānubandhi
kiṃ candanasya na kṛtaṃ kusumaṃ phalaṃ vā /
lajjāmahe bhṛśamapakrama eva yātus-
tasyāntikaṃ parigṛhītabṛhatkuṭhāraḥ // Subhv_0800

he bālacampakataro taruṇīkapola-
lāvaṇyacumbanasukhocitacārupuṣpa /
kiṃ puṣpitena vijahīha vikāsahāsa-
muddāmapāmaragaṇā marubhūmireṣā // Subhv_0801

antaḥprataptamarusaikatadahyamāna-
mūlasya campakataroḥ kva vikāsacintā /
prāyo bhavatyanucitasthitideśabhājāṃ
śreyaḥ svajīvaparipālanamātrameva // Subhv_0802

daurjanyamātmani paraṃ prathitaṃ vidhātrā
bhūrjadrumasya viphalatvasamarpaṇena /
kiṃ carmabhirniśitaśastraśatāvakṛttair-
āśāṃ na pūrayati sorthiparamparāṇām //
kiṃ kaṇṭakaikarasikena phaladviṣā kiṃ
vairasyasīmani kimu sthirakautukena /
chāyāvilāsavimukhena satāṃ kimaṅga
chātrā khalena khadiradruma eṣa sṛṣṭaḥ // Subhv_0803

labdhaṃ cirādamṛtavatkimamṛtyave syād-
dīrghaṃ rasāyanavadāyuruta pradadyāt /
etatphalaṃ yadayamadhvagaśāpadagdhaḥ
stabdhaḥ phalaṃ phalati varṣaśatena tālaḥ // Subhv_0805

he vṛkṣa śobhita mahāphalabhāralakṣmyā
kṣuttāpaśāntijanakaikajagatprasiddha /
tvatto mayā kathamapīdamadho nirastam-
ekaṃ phalaṃ śakunikhaṇḍitamalpamāptam // Subhv_0806

atyantaśītalatayā subhagasvabhāva
satyaṃ na kaścidapi te tarurasti tulyaḥ /
chāyārthināmapi punarvikaṭadvijihva-
saṅgena candana viṣadrumanirviśeṣaḥ // Subhv_0807

kathamiyati vanānte kaścideko na tādṛg-
varavanataruruccaiḥ puṣpavallīphalāḍhyaḥ /
jagadasukhavidhāturdagdhadhāturniyogād-
dhavakhadirapalāśāḥ kevalaṃ vṛddhibhājaḥ // Subhv_0808

śākhāsaṃtatisaṃniruddhagaganābhogasya labdhvā taroś-
chāyāṃ yasya bhavidbhireva śamitā gharmāpadonekaśaḥ /
bhoḥ pānthā nanu dṛśyatāṃ vidhigatistasyaiva kālakṣaya-
prakṣīṇasya taledya taptasikatāṅgāraivaḥ paraṃ dahyate // Subhv_0809

citrairyasya patittribhirdaśadiśo bhrāntvā sametaiḥ sukhaṃ
viśrāntaṃ śayitaṃ prabhuktamuṣitaṃ skandhe phalaiḥ praśrite /
tasyaivonmathitasya duṣṭakariṇā mārgadrumasyādhunā
kārīṣāya kaṣanti śoṣaparuṣāṃ gopālabālāstvacam // Subhv_0810

saṃtoṣaḥ kimaśaktatā kimathavā tasminnasaṃbhāvanā
śobhaivātha ca kānanisthitiriyaṃ pradveṣa evāthavā /
āstāṃ khalvanurūpayā saphalayā puṣpaśriyā durvidhe
saṃbandhonanurūpayāpi na kṛtaḥ kiṃ candanasya tvayā // Subhv_0811

sanmūlaḥ prathinnatirghanalasacchāyaḥ sthitaḥ satpathe
sevyaḥ sadbhiritīdamākalayatā tālodhvagenāśritaḥ /
puṃsaḥ śaktiriyatyasau sa tu phaledadyāthavā śvothavā
kāle kvāpyathavā kadācidathavā netyatra vedhāḥ prabhuḥ // Subhv_0812

yajjātosi catuṣpathe ghanalasacchāyosi kiṃ chāyayā
saṃyuktaḥ phalitosi kiṃ yadi phalaiḥ pūrṇosi kiṃ saṃnataḥ /
he sadvṛkṣa sahasva saṃprati sakhe śākhāśikhākarṣaṇa-
kṣobhāmoṭanabhañjanāni janataḥ svaireva duścoṣṭitaiḥ // Subhv_0813

suskandhasya visārisaurabhaguṇākrāntākhilāśasya te
tanvīcārupayodharāntarakṛtasparśasya gopyākṛteḥ /
doṣaḥ kopi bhujaṃgasaṃgamakṛtaḥ prodgūta eṣodhunā
yena tvāṃ parihṛtya candanataro yāntyadhvagā dūrataḥ // Subhv_0814

chinnastaptasuhṛtsa candanataruryūyaṃ palāyyāgatā
bhogābhyāsasukhāsikāḥ pratidinaṃ tā vismṛtāstatra vaḥ /
daṃṣṭrākoṭiviṣolkayā pratikṛtaṃ tasya praharturna cet-
kiṃ tenaiva saha svayaṃ na nidhanaṃ yātāḥstha bho bhoginaḥ // Subhv_0815

tvanmūle puruṣāyuṣaṃ gatamidaṃ kālena saṃśaṣyatāṃ
ksodīyāṃsamapi kṣaṇaṃ paramataḥ śaktiḥ kutaḥ prāṇitum /
tatsvastyastu vivṛddhimehi mahatīmadyāpi kā nastvarā
kalyāṇaiḥ phalitāsi tālaviṭapinputreṣu pautreṣu vā // Subhv_0816

chāyāsyaiva ghanāsugandhirayamevāpannatāpacchidā-
magresyaiva guṇagrahaḥ saguṇatā kiṃ candanasyocyatām /
ā mūlātpunareṣu baddhavṛtibhirvyālaistathā dūṣito
jāne yena varaṃ dhavotha khadiropyanyothavā na tvayam // Subhv_0817

na ślāṣyāni phalāni pallavakṛtā chāyā na vāñchāpi sā
no puṣpaṃ sumanoharaṃ na vihagāḥ śabdāmṛtasyandinaḥ /
kākavrātapurīṣanirbharajaranmūrteraśuddhātmano
niḥstabdhasya taroradhaḥ kathamaho sṛṣṭosi durvedhasā // Subhv_0818

nāsya svāduphalaṃ na cāru kusumaṃ na snigdhaparṇā latā
na cchāyā klamahāriṇī na ca kalakvāṇāstathā patriṇaḥ /
eṣosau khadiradumaḥ kimathavā pānthena dṛṣṭastvayā
tatkiṃ pāntha kaṭhorakaṇṭakamukhairgātrakṣatārthī bhavān // Subhv_0819

snigdhāḥ pallavinaḥ prakāmaviṭapavyāviddhacaṇḍātapā
namrāḥ svāduphalā samāśritajanakṣuttāpavicchedinaḥ /
dagdhāste taravaḥ prayāntu pathikāsteṣveva mārgeṣvamī
rūkṣāḥ kāṇṭakinaḥ sasarpavivarā bhūyaḥ prarūḍhā drumāḥ // Subhv_0820

chāyā nātmana eva yā kathamasāvanyasya niṣpragrahā
grīṣmoṣmāpadi śītalastalabhūvi spandonilādeḥ kutaḥ /
vārtā varṣaśate gate kila phalaṃ bhāvīti vārtaiva sā
drāghimṇā muṣitāḥ kiyacciramaho tālena bālā vayam // Subhv_0821

kastvaṃ bhoḥ kathayāmi daivahatakaṃ māṃ viddhi śāhoṭakaṃ
vairāgyādiva vakṣi sādhu viditaṃ kasmādidaṃ kathyate /
vāmenātra vaṭastamadhvagajanaḥ sarvātmanā sevate
na cchāyāpi paropakārakṛtaye mārgasthitasyāpi se // Subhv_0822

āmodairmaruto mṛgāḥ kisalayairlambaistvacā tāpasāḥ
puṣpaiḥ ṣaṭcaraṇāḥ phalaiḥ śakunayo gharmārditāśchāyayā /
skandhairgandhagajāśca viśramarujāḥ śaśvadvibhaktāstvayā
prāptastvaṃ druma bodhisattvapadavīṃ satyaṃ kujātāḥ pare // Subhv_0823

bhrāmyadbhṛṅgabharāvanamrakusumacyotanmadhūdgandhiṣu
cchāyāvatsu taleṣu pānthanivahā viśramya geheṣviva /
nityaṃ nirjharavārivāritatṛṣastṛpyanti yeṣāṃ phalais-
te nandantu phalantu yāntu ca parāmatyunnatiṃ pādapāḥ // Subhv_0824

he he maṇḍitamārga mārgaviṭapiñjīvyāḥ samāḥ śāśvatīr-
adyāpyāvṛṇu diktaṭāni viṭapaiḥ sālaiścucumbāmbaram /
mūle viśramaṇāśayaiva luṭhitā yanna tvayā kevalaṃ
gharmārteḥ parimocitāḥ phalaśatairyāvadvayaṃ tarpitāḥ // Subhv_0825

vṛddhiryasya tarormanorathaśatairāśāvatā prārthitā
jātosau sarasaḥ pravāsiphaladaḥ sarvāśritāpāśrayaḥ /
nānādeśasamāgatairaviditairākrāntamanyaiḥ khagais-
taṃ labdhāvasaropi vṛddhaśakunirdūre sthito vīkṣate // Subhv_0826

dāvāgniploṣaduḥkhaṃ kharapavanajalakleśamarkācca tāpaṃ
mātaṅgākarṣaṇāni vyasanamapi guru prāptavantopi vajrāt /
dārucchāyāphalāni tvacamapi kusumaṃ mañjarīḥ pallavānvā
nārthibhyo vārayanti pratidivasamaho sādhu vṛttaṃ tarūṇām // Subhv_0827

haṃsāḥ padmavanāśayā balibhujo gṛdhrāśca māṃsāśayā
pānthāḥ svāduphalāśayā madhulihaḥ saurabhyagandhāśayā /
dūrānniṣphalaraktapuṣpanicayairniḥsāra rathyonnate
re re śalmalipādapa pratidinaṃ ke na tvayā vañcitāḥ // Subhv_0828

bhrātarbhīmamarubhramśramaśamavyāpārapāraṃgamaṃ
matvā candanapādapaṃ pathika mā viśrāntaye śiśriyaḥ /
etasyāntikavartibhirghanaviṣajvālāvalībīṣaṇair-
āśvāsya smṛtiśeṣatāṃ viṣadharairnīṃtaḥ kiyantodhvagāḥ // Subhv_0829

uccairyo madhupānalubdhamanasāṃ bhṛṅgāṅganānāṃ gaṇair-
udgīto racitālayaḥ khagakulairdeśāntarādāgataiḥ /
āsīdyaśva niṣevitodhvagaśatairgrīṣmoṣmatānticchide
soyaṃ saṃprati durmadena dalitaśchāyātarurdantinā // Subhv_0830

bhuktaṃ svāduphalaṃ kṛtaṃ ca śayanaṃ śākhāgrajaiḥ pallavais-
tvacchāyāpariśītalaṃ ca salilaṃ pītaṃ vinītaḥ klamaḥ /
viśrāntaṃ suciraṃ tatopi manasā prāptā parā nirvṛtis-
tvaṃ sanmārgatarurvayaṃ ca pathikā bhūyāspunaḥ saṃgamaḥ // Subhv_0831

astyeva bhūbhṛtāṃ mūrdhni divi vā dyotatembudaḥ /
marudbhirbhujyamānopi sa kimeti rasātalam // Subhv_0832

ambudaḥ kṛtapado nabhastale
toyapūraparipūritodadhiḥ /
goṣpadasya bharaṇepyaśaktimān-
ityasatyamabhidīyate katham // Subhv_0833

etadatra pathikaikajīvitaṃ
paśya śuṣyati kathaṃ mahatsaraḥ /
dhiṅmudhāmbudhara ruddhasadgatir-
vardhitā kimiha haṭṭavāhinī // Subhv_0834

svārthānapekṣaṃ janatāpaśāntyai
nityoditāḥ santi payomucomī /
vivarṣiṇastānavagṛhṇate ye
santyeva te kepi mahānubhāvāḥ // Subhv_0835

kva dṛṣṭamandhena balāhakena
ghrātuṃ gavā yanna tṛṇaṃ nighṛṣṭam /
mahātarurbandhurivādhvagānā-
māyātvavaśyāyakaṇairdaridraḥ // Subhv_0836

uttuṅgaśailaśikharāśrayaṇena kecid-
uddāmavīcivalitāḥ sarito bhavanti /
anye punarjalakaṇāstṛṇaloṣṭapātā-
dambhomucāṃ payasi na kṣayamānpuvanti // Subhv_0837

yatroṣitosi cirakālamakiṃcanaḥ san-
narṇaḥpratigrahadhanagrahaṇādhamarṇaḥ /
nirlajja garjasi samudrataṭepi tatra
dhṛṣṭodhamastava samo ghana naiva dṛṣṭaḥ // Subhv_0838

āsyaṃ nirasya rasitaiḥ suciraṃ vihasya
gātrāntareṣu ghana varṣasi cātakasya /
taccañcukoṭikuṭilāyatakaṃdharasya
prāṇātyayosya bhavataḥ parihāsamātram // Subhv_0839

ākramyoccaiḥ śirasi vasatirbhūbhṛtāmunnatānāṃ
toyādānāṃ tadapi jaladherlokasaṃtāpaśāntyai /
dīrghā chāyā prakṛtimahati vyomni cābhogabandho
he he megha spṛhayati na te kaḥ kiletthaṃ vratāya // Subhv_0840

ākramyoccaiḥ śirasi vasatirbhūbhṛtāmunnatānāṃ
toyādānaṃ tadapi jaladherlokasaṃtāpaśāntyai /
dīrghā chāyā prakṛtimahati vyomni cābhogabandho
he he megha spṛhayati na te kaḥ kiletthaṃ vratāya // Subhv_0841

sādhūtpātaghanaugha sādhu sudhiyāṃ dheyaṃ dharāyāmidaṃ
konyaḥ kartumalaṃ tavaiva ghaṭate karmedṛśaṃ duṣkaram /
sarvasyaupayikāni yāni katicitkṣetrāṇi tatrāśaniḥ
sarvānaupayikeṣu dagdhasikatāraṇyeṣvapāṃ vṛṣṭayaḥ // Subhv_0842

bhekaiḥ koṭaraśāyibhirmṛtamiva kṣmāntargataṃ kacchapaiḥ
pāṭhīnaiḥ pṛthupaṅkakūṭaluṭhitairyasminmuhurmūrchitam /
tasmiñchuṣkasarasyakālajaladenāgatya tacceṣṭitaṃ
yenā kaṇṭhanimagnavanyakariṇāṃ yūthaiḥ payaḥ pīyate // Subhv_0843

yadbhūbhṛto laghuguṇairapi baddhamūlam-
āpāditāni sahasaiva tṛṇaiḥ śirāṃsi /
ambhomucaḥ pracuravarṣaviśṛṅkhalasya
tacceṣṭitaṃ duravadhāragaterjalasya // Subhv_0844

kṛchrāddatte viralaviralānvāribindūnpravṛddho
garjatyekaḥ sarabhasataraṃ paśya tanmātralābhāt /
nṛtyatyanyopyatulamahimaślāghyabhūmirna jāne
madhyādābhyāṃ vipulahṛdayaścātakaḥ kiṃ nu meghaḥ // Subhv_0845

gatāste jīmūtāḥ sphuradalikulaśyāmavapuṣaḥ
śriyā yeṣāṃ loke sthalajalavibhāgopyapahṛtaḥ /
vṛthā tṛṣṇāndhaḥ kiṃ bhramasi vidhuraścātakaśiśo
śarajjīmūtoyaṃ kuta iha payobindurapi te // Subhv_0846

paśyāmaḥ kimayaṃ viceṣṭata iti svalpābhrasiddhikriyair-
darpāddūramupekṣitena balavatkarmeritairmantribhiḥ /
labdhātmaprasareṇa rakṣitumathāśakyena muktvāśaniṃ
sphītastāvadaho ghanena ripuṇā dagdho girigrāmakaḥ // Subhv_0847

garjitvā bahu saṃnirudhya gaganaṃ pracchādya diṅmaṇḍalaṃ
saṃpādyoddalitendranīlaśakalaśyāmābhirāmaṃ vapuḥ /
prāpte vāridharāgamepi salilaṃ tattyaktamambhomucā
cañcūśrātakapotakasya sakalā siktā na yena svayam // Subhv_0848

atrotpātaghanena mantrivikale śūnyāmbaravyāpinā
dhṛṣṭasvaprakṛtikriyāsamucite grāme tathā jṛmbhitam /
rathyākardamavāhināmatiśucisvacchātmanāmantaraṃ
nāpyajñāyi janairyathaughapayasāṃ strotojalānāmapi // Subhv_0849

re meghāḥ svaśarīradānaguru kiṃ bauddhaṃ yaśo na śrutaṃ
yaṣmābhiḥ kimu pārijātacaritaṃ nākarṇitaṃ vā kvacit /
yenaitatsukhalabhyamambu dadatāṃ yuṣmākamudgarjatāṃ
no lajjāpyabhijāyatetirabhasādvyomnyuddhataṃ dhāvatām // Subhv_0850

sthāne varṣati naiva garjati vṛthā klāntiṃ haratyañjasā
kṣetrāṇāṃ paritāpajarjararucāṃ kṣemaṃkaraḥ kṣmātale /
yadyadbhadrakasāndratāṃ hṛdi dadhātyanyatkarotyullasa-
nsanmeghoyamamoghadarśanaghanasnigdhacchavirvardhatām // Subhv_0851

no garjatyamburāśistrijagadadhipatiprārthitārthapradāna-
vyāpārsphītakīrtiḥ sphuradanlaśikhānargharatnaikapūrṇaḥ /
tattoyastokamātravyapahṛtavikṛtiḥ prākṛtoyaṃ prakṛtyā
śūnye kṣiptvāmbu garjatyagaṇitanidhano vārivāhaḥ sagarvam // Subhv_0852

na pālayati maryādāṃ velākhyāmambudhistathā /
tṛṣyatāṃ nopakartavyamitīmāmaparāṃ yathā // Subhv_0853

gavādīnāṃ payonyedyuḥ sadyo vā dadhi jāyate /
kṣīrodadhestu nādyāpi mahatāṃ vikṛtiḥ kutaḥ // Subhv_0854

yadyapi svacchabhāvena darśayatyudadhirmaṇīn /
tathāpi jānudaghnoyamiti cetasi mā kṛthāḥ // Subhv_0855

yasyāmbukaṇikāpyāsye na patatyarthīnāṃ kvacit /
kaṣṭamambhonidhiḥ sopi nadīna iti kathyate // Subhv_0856

yātu nāśaṃ samudrasya mahimā sa bhuvi śrutaḥ /
vāḍavaḥ kṣutpipāsārto yenaikopi na tarpitaḥ // Subhv_0857

amṛtarasavisaraavitaraṇamaraṇottāritasure sati payodhau /
kasya sphuranti hṛdaye grīṣmataḍākā bhuvi varākāḥ // Subhv_0858

yadayaṃ śaśiśekharo haro
harirapyeṣa yadīśitā śriyaḥ /
amarā api yatsurā amī
tadimāstasya vibhūtivipruṣaḥ // Subhv_0859

kṣārataiva hi guṇastathāsti te
yena na vrajati kaścidantikam /
bhīṣaṇākṛti bibharṣi yādasāṃ
cakramarṇava kimarthamagrataḥ // Subhv_0860

apāsya lakṣmīharaṇotthavairitā-
macintayitvā ca tadadrimanthanam /
dadau nivāsaṃ haraye mahodadhir-
vimatsarā dhīradhiyāṃ hi vṛttayaḥ // Subhv_0861

jitendubhāso nayatāṃ maṇinadhas-
tṛṇāni mūrdhnā bibhṛtāṃ jaleśvaraḥ /
prabhorna kaścitprabhurasti tattvato
ratnāni ratnāni tṛṇaṃ tṛṇaṃ punaḥ // Subhv_0862

grīṣmaṃ dviṣantu jaladāgamarthayantāṃ
te saṃkaṭaprakṛtayaḥ kṛpaṇāstaḍāgāḥ /
abdhestu mugdhaśapharīcaṭulācalendra-
niṣkampakukṣipayaso dvayamapyacintyam // Subhv_0863

grāvāṇo maṇayo harirjalacaro lakṣmīḥ payomānuṣī
muktaughaḥ sikatā pravālalatikāḥ śevālamambhaḥ sudhā /
tīre kalpamahīruhāḥ kimaparaṃ nāmāpi ratnākaro
dūrātkarṇarasāyanaṃ nikaṭatastṛṣnāpi no śāmyati // Subhv_0864

āstāṃ klamāpaharaṇaṃ jaladherjalena
dūre davāgniparidīpitamānasānām /
etāvadastu yadi toyakaṇairna jihvā
dandahyate dviguṇatāṃ ca na yāti tṛṣṇā // Subhv_0865

ratnānyamūni makarālaya māvamaṃsthāḥ
kallolavellitadṛṣatparuṣaprahāraiḥ /
kiṃ kaustubhena vihito bhavato na nāma
yāñcāprasāritakaraḥ puruṣottamopi // Subhv_0866

lajjāmahe vayamaho bhṛśamapyaneke
sāṃyātrikāḥ salilarāśimamī viśānti /
skandhādhiropitatadīyataṭopakaṇṭha-
kauleyakāmbudṛtayo yadudīrṇatṛṣṇāḥ // Subhv_0867

ā strīśiśuprathitayaiṣa pipāsitebhyaḥ
saṃrakṣyatembudhirapeyatayaiva dūrāt /
dṛṣṭvā karālamakarālikarālitābhiḥ
kiṃ bhāyayasyaparamūrmiparamparābhiḥ // Subhv_0868

dhigdhigdhigambudhimamī nirapatrapasya
yasyādhvagā marubhuvīva nitāntatāntāḥ /
tṛḍdāhaśuṣkagalanirgatadīrghajihvā
dīnā vivartitadṛśonutaṭaṃ prayānti // Subhv_0869

nirmathyate yadi surāsurasainyasaṃghair-
āpūryate yadi jalairjaladāpagābhiḥ /
pepīyate ca vaḍavāmukhavahninā cen-
na kṣubhyati sma jaladhirna tanutvameti // Subhv_0870

mainākādibhiradribhirmaghavataḥ saṃtrasya yatrāsyate
caṇḍārcirbhagavānudeti ca yato yatrāstamabhyeti ca /
śete kvāpi nilīya yasya jagatāṃ kukṣyekadeśe patir-
gāmbhīryaśriyamasya kastulayituṃ vārāṃ nidherarhati // Subhv_0871

upakṛtavatā śrīratnābhyāṃ hareḥ śaśilekhayā
manasijaripoḥ pīyūṣeṇāpyaśeṣadivaukasām /
kathamitarathāḥ tena stheyaṃ yaśobharamantharaṃ
yadi na mathanāyāsaṃ dhīraḥ saheta payonidhiḥ // Subhv_0872

viṣamabhimukhaṃ muktaṃ raudraṃ diśo daśa saṃśritāḥ
śaśitarumaṇiprāyaiḥ prāyaḥ pralobhanamāhitam /
kimiva na kṛtaṃ nanthārambhe śaṭhena payodhinā
tadapi nipuṇairnāsya kṣāntaṃ surairamṛtaṃ vinā // Subhv_0873

yadiha bhavato gāmbhīryeṇa prayāti mahattayā-
pyanucitaguṇārambhaḥ kālaḥ kimetadanantaram /
ayi jalanidhe kiṃ kallolairalabdhasamāptibhir-
virama saritāmetattoyaṃ na testi manāgapi // Subhv_0874

samāśrityotsaṅgaṃ vipṛtavadanasyāsya vasataḥ
kṣaṇenaikasyāntarjvalitavapuṣo yatkṣaṇamapi /
na tṛṣṇāmaurvāgnerapanayati puṣṭepi vibhave
nṛśaṃsasyāmbhodhervrajatu vilayaṃ sosya mahimā // Subhv_0875

aho bata saritpateridamanāryarūpaṃ paraṃ
yadujjvalarucīnmaṇīnsuciracarcitāsthāguṇān /
jaḍairanupayogibhiḥ parata etya labdhāspadaiḥ
kṣipatyaniśamūrjitairjhagiti tanmayatvaṃ gataḥ // Subhv_0876

ihaikaścūḍālobhyajani kalaśādyasya sakalaiḥ
pipāsorambhobhiśculukamapi no bhartumaśakaḥ /
svamāhātmyaślāghāgurugahanagarjābhirabhitaḥ
kuṣitvā kliśnāsi śrutikuharamabdhe kimiti naḥ // Subhv_0877

rūkṣaṃ kṣāramapeyamatra salilaṃ labdhvā paraṃ tapyate
vyālagrāhabhiyāvagāhanamapi svasthena nāsādyate /
tatkiṃ pāntha payodhināmani marau tṛṣṇāvimūḍho bhavān-
antarnihnutināśitāmalamaṇivrāte mudhā dhāvasi // Subhv_0878

sarvāsāṃ trijagatyapāmiyamasāvādhāratā tāvakī
prollāsoyamasau tavāmbunilaye seyaṃ mahāsattvatā /
sevitvā bahubhaṅgabhīṣaṇatanuṃ tvāmeva velācala-
grāvasrotasi pāpa tāpakalaho yatkvāpi nirvāpyate // Subhv_0879

kallolairvikiratvasau girivarānvelāvilāsotthitaiḥ
śabdairvā badhirīkarotu kakubho dhattāṃ ca vistīrṇatām /
pānthānāṃ ravitāpataptavapuṣāṃ tṛṣṇātirekacchidaḥ
kiṃ sāmyaṃ pratanoḥ karotu sarasopyabdhiḥ kṛtāḍamabaraḥ // Subhv_0880

dataṃ yena sudhānidhānamasamaṃ sattvādhikenārthine
śrīvāsopi mahāmaṇirvidhurasau kalpadrumo gaustathā /
śāpātkṣārajalastathāpi jaladhiḥ prāptāyaśā ityaho
lokoyaṃ tṛṇavadguṇaṃ vigaṇayandoṣagrahaikāgradhīḥ // Subhv_0881

hā kaṣṭaṃ taṭavāsinopi viphalaprāgbhāramālokya mām-
anyatraiva vipāsavaḥ pratidinaṃ gacchantyamī jantavaḥ /
itthaṃ vyarthajalātibhāravahanaprodbhūtakhedādiva
svāṃ mūrtiṃ vaḍavānale jalanidhirmanye juhotyanvaham // Subhv_0882

maryādāparipālanena mahatāṃ kṣauṇībhṛtāṃ rakṣaṇād-
viśrāntyā madhusūdanasya suciraṃ yatkiṃcidāsāditam /
gāmbhīryocitamātmano jaladhinā manthavyathāsaṃbhramād-
deveṣvarpayatāmṛtaṃ drutamaho sarvaṃ tadutpuṃsitam // Subhv_0883

āścaryaṃ vaḍavānalaḥ sa bhagavānāścaryamambhonidhir-
yatkarmātiśayaṃ vicintya manasaḥ kampaḥ samutpadyate /
ekasyāśrayaghasmarasya pibatastṛptirna jātā jalair-
anyasyāpi mahātmano na vapuṣaḥ svalpopi jātaḥ śramaḥ // Subhv_0884

nodvegaṃ yadi yāsi yadyavahitaḥ karṇaṃ dadāsi kṣaṇaṃ
tvāṃ pṛcchāmi yadambudhe kimapi tanniścitya dehyuttaram /
nairāśyānuśayātimātraniśitaṃ niḥśvasya yaddṛśyase
tṛṣyadbhiḥ pathikaiḥ kiyattadadhikaṃ syādaurvadāhādataḥ // Subhv_0885

itaḥ svapiti keśavaḥ kulamitastadīyadviṣām-
itaśca śaraṇārthināṃ śikhariṇāṃ guṇāḥ śerate /
itaśca vaḍavānalaḥ saha samastasaṃvartakair-
aho vitatamūrjitaṃ bharasahaṃ ca sindhorvapuḥ // Subhv_0886

vaikuṇṭhāyaśriyamabhinavaṃ śītabhānuṃ bhavāya
prādāduccaiḥśravasamapi vā vajriṇe tatkva gaṇyam /
tṛṣṇārtāya svamapi munaye yaddadāti sma dehaṃ
konyastasmādbhavati bhuvaneṣvambudherbodhisattvaḥ // Subhv_0887

ratnojjvalāḥ pravikirallaṃharīḥ samīrair-
abdhiḥ kriyeta yadi ruddhataṭābhimukhyaḥ /
doṣorthinaḥ sa khalu bhāgyaviparyayāṇāṃ
dāturmanāgapi na tasya tu dātṛtāyāḥ // Subhv_0888

antarye satataṃ luṭhantyagaṇitāstāneva pāthodharai-
rāttānāpatatastaraṅgavalayairāliṅgya gṛhṇannasau /
vyaktaṃ mauktikaratnatāṃ jalakaṇānsaṃprāpayatyambudhiḥ
prāyonyena kṛtādaro laghurapi prāptorcyate svāmibhiḥ // Subhv_0889

svastyastu vidrumalatāsumanomaṇibhyaḥ
kalyāṇinī bhavatu mauktikaśuktipaṅktiḥ /
prāptaṃ mayā sakalameva phalaṃ payodher-
yaddāruṇairjalacarairna vidāritosmi // Subhv_0890

ādāya vāri paritaḥ saritāṃ mukhebhyaḥ
kiṃ tāvadarjitamanena durarṇavena /
kṣārīkṛtaṃ ca vaḍavādahane hutaṃ ca
pātālakukṣikuhare viniveśitaṃ ca // Subhv_0891

kālaprāptaṃ mahāratnaṃ yo na gṛhṇātyabuddhimān /
anyahastagataṃ dṛṣṭvā paścātsa paritapyate // Subhv_0892

bhidyatenupraviśyāntaryo yathārucyupādhinā /
viśuddhiḥ kīdṛśī tasya jaḍasya sphaṭikāśmanaḥ // Subhv_0893

sphaṭikasya guṇo yosau sa evāyāti doṣatām /
dhatte svacchatayā chāyāṃ yastāṃ malavatāmapi // Subhv_0894

yena pāṣāṇakhaṇḍasya mūlyamalpaṃ vasuṃdharā /
anastamitasārasya tejasastadvijṛmbhitam // Subhv_0895

śuṣkatanutṛṇalavāgraṃ gṛhṇāti dhanāśayānyadīyaṃ yaḥ /
mūḍhāstṛṇamaṇimapi taṃ niyuñjate pādarakṣāyai // Subhv_0896

sadvaṃśajaḥ sādhuguṇaḥ suvṛttaḥ
saṃtāpabhittulyaguṇopagūḍhaḥ /
kānto dṛśaḥ paśya tathāpi hāraḥ
kṣipto bahistuṅgakucadvayena // Subhv_0897

kanakabhūṣaṇasaṃgrahaṇocito
yadi maṇistrapuṇi pratibadhyate /
na sa virauti na cāpi hi śobhate
bhavati yojayiturvacanīyatā // Subhv_0898

marakatasya varaṃ malinātmatā
tyajati jātu nijāṃ prakṛtiṃ na yaḥ /
amalatāṃ sphaṭikasya dhigañjasā
bhajati rūpamupāntagatasya yaḥ // Subhv_0899

asminsakhe nanu maṇitvamahāsubhikṣe
cintāmaṇe tvamupalo bhava mā maṇirbhūḥ /
adyedṛśā hi maṇayaḥ prabhavanti loke
yeṣāṃ tṛṇagrahaṇakauśalameva bhūṣā // Subhv_0900

bhūmau patannapi rajaḥ paridhūsaropi
jātyandhadurjanajanairavadhīritopi /
trailokyavandanamahāmahimānamantaś-
cintāmaṇirnahi jahāti kadācideva // Subhv_0901

cintāmaṇe bhuvi na kenacidīśvareṇa
mūrdhnā dhṛtosi yadi mā sma tato viṣīdaḥ /
nāstyeva hi tvadadhiropaṇapuṇyabījaṃ
saubhāgyayogyamiha kasyaciduttamāṅgam // Subhv_0902

cintāmaṇestṛṇamaṇeśca kṛtaṃ vidhātrā
kenobhayorapi maṇitvamadaḥ samānam /
naikorthitāni dadadarthijanāya khinno
gṛhṇañjarattṛṇalavaṃ na tu lajjitonyaḥ // Subhv_0903

manorathaśatairvṛto bhuvananāthacūḍocitas-
tṛṇairalamadhaḥ kṛtaḥ kṛtapadaḥ kvacidgrāvasu /
vrajatyapi sacetasāṃ viṣayamīdṛśāṃ yo dṛśo
luṭhatyacalakaṃdare vidhura eṣa cintāmaṇiḥ // Subhv_0904

parāmṛṣati saspṛhaṃ muhurapelavaṃ vīkṣate
mahatkimapi ratnamityasamasaṃmadaṃ gūhate /
kutopi parilepavacchavimavāpya kācopale
vahatyatikadarthanāṃ bata varākakaḥ pāmaraḥ // Subhv_0905

kiraṇanikarairāśācakraṃ ciraṃ paripūrayan-
kimiha gahena bhrātarvyarthaṃ samullasito bhavān /
ka iha bhavato vettyatyantaṃ nisargamahārghatāṃ
marakatamaṇe dagdhagrāme hatādarapāmare // Subhv_0906

dūre kasyacideṣa kopyakṛtadhīrnaivāsya vettyantaraṃ
mānī kopi na yācate mṛgayate kopyalpamalpāśayaḥ /
itthaṃ prārthitadānadurvyasanino naudāryarekhojjvalā
jātā naipuṇadustareṣu nikaṣā sthāneṣu cintāmaṇeḥ // Subhv_0907

ye gṛhṇanti haṭhāttṛṇāni maṇayo ye vāpyayaḥpiṇḍikāṃ
te dṛṣṭāḥ pratidhāma dagdhamaṇayo vicchinnasaṃkhyāściram /
no jāne kimabhāvataḥ kimathavā daivādiha śrūyate
nāmāpyatra na tādṛśasya tu maṇe ratnāni gṛhṇāti yaḥ // Subhv_0908

yanmuktāmaṇayombudherudarataḥ kṣiptā mahāvīcibhiḥ
paryanteṣu luṭhanti nirmalarucā spaṣṭāṭṭahāsā iva /
tattasyaiva parikṣayājjalanidherdvīpāntarālambināṃ
ratnānāṃ tu parigrahavyasaninaḥ santyeva sāṃyātrikāḥ // Subhv_0909

māṇikyoyaṃ mahārghaḥ kṣititalamahito dīptimānuccajanmā
dṛṣṭvainaṃ nūnamārādvyapasaratitarāṃ kāpi daurgatyanītiḥ /
itthaṃ bhrāntiprapañcairvipadapahṛtaye kenacitsthāpitaḥ sa-
nnante dṛṣṭaḥ sa eva vraṇaśataparuṣaḥ kopi pāṣāṇakhaṇḍaḥ // Subhv_0910

yāmaḥ svasti tavāstu rohaṇagire mattaḥ sthitipracyutā
vartiṣyanta ime kathaṃ kathamiti svapnepi maivaṃ kṛthāḥ /
śrīmaṃste maṇayo vayaṃ yadi bhavallabdhapratiṣṭhāstadā
te śṛṅgāraparāyaṇāḥ kṣitibhujo maulau kariṣyanti naḥ // Subhv_0911

uccairuccaratu ciraṃ cīrī vartmani taruṃ samāruhya /
digvyāpini śabdaguṇe śaṅkhaḥ saṃbhāvanābhūmiḥ // Subhv_0912

śaṅkhosthiśeṣaḥ sphuṭito mṛto yad-
ucchvāsitenocchvasate nu satyam /
kiṃ tūccaratyeva na sosya śabdaḥ
śravyo na yo yo na sadarthaśaṃsī // Subhv_0913

prāṇānvihāya dhavalatvaguṇocitāni
prāptāni yajjagativaktraviśeṣayogāt /
śaṅkhairmahāvibhavaśabdavijṛmbhitāni
tajjīvitaṃ sahṛdayāḥ prabhavanti yeṣām // Subhv_0914

dhīraḥ śrotrasukhāvahopi sadṛśaḥ satyaṃ paraṃ maṅgalaṃ
kvāpi grāmasurāṅgaṇe sa tu lasansaṃdhyāsu śaṅkhadhvaniḥ /
mādyanmedurasārameyasaralagrīvāgradīrghībhavan-
nādo nāma kṛtānukāramuditagrāmyāṭṭahāsāhataḥ // Subhv_0915

ratnākarājjanibhuvopyapacāyamānaḥ
śuṣkāsthiśeṣatanutāmapi lambamānaḥ /
śvāsaiḥ saphūtkṛtibhirapyupahanyamānaḥ
śuddhāśayo vadati maṅgalameva śaṅkhaḥ // Subhv_0916

śaṅkhāḥ santi sahasraśo jalanidhervīcicchaṭāghaṭṭitāḥ
paryanteṣu luṭhanti ye dalaśataiḥ kalmāṣitakṣmātalāḥ /
ekaḥ kopi sa pāñcajanya udabhūdāścaryabhūtaḥ satāṃ
yaḥ saṃvartabharakṣamairmadhuripoḥ śvāsānilaiḥ pūryate // Subhv_0917

sarvāśāparipūri huṃkṛtamado janmāpi dugdhodadher-
govindānanacumbi sunadarataraṃ pūrṇendubimbādvapuḥ /
śrīreṣā sahajā guṇāḥ kimaparaṃ bhaṇyanta ete hi yat-
kauṭilyaṃ hṛdi pāñcajanya bhavatastenātilajjāmahe // Subhv_0918

varamaśrīkataivāstu netaraśrīsamānatā /
iti kairavakodbhede kamalaṃ mukulāyate // Subhv_0919

lakṣmīsaṃparkarūpoyaṃ doṣaḥ padmasya niścitam /
yadayaṃ guṇasaṃdohadhāmanīndau parāṅmukhaḥ // Subhv_0920

antaśchidrāṇi bhūyāṃsi kaṇṭakā bahavo bahiḥ /
kathaṃ kamalanālasya mā bhūvanbhaṅgurā guṇāḥ // Subhv_0921

kiṃ dīrghadīrgheṣu guṇeṣu padma
siteṣvavacchādanakāraṇaṃ te /
astyeva tānpaśyati cedanāryā
trasteva lakṣmīrna padaṃ vidhatte // Subhv_0922

sthalakuśeśaya saṃcinu kaṇṭakān-
prathaya paṅkakulodbhavatāṃ mudā /
api badhāna dhṛtiṃ jalasaṃgame
vrajasi yena parāspadatāṃ śriyaḥ // Subhv_0923

akṣeṣviyaṃ vyasanitā hṛdaye yadete
rāgo ghano madhumadotkaṭamānanaṃ ca /
padmastathāpi paramāspadameva lakṣmyās-
taddainyameva kila durbhagatā yadebhiḥ // Subhv_0924

padmādayo bahuguṇā api yanniśāsu
nāśaṃ na yānti viraheṇa divākarasya /
tatpaṅkasaṃkarajalāśayajanmajāḍya-
jyāyovijṛmbhitamidaṃ trijagatpratītam // Subhv_0925

lakṣmīṃ viśeṣaya kuśeśaya kauśalāṅkāṃ
jṛmbhā jahīhi calatāṃ ca vimuñca kiṃcit /
āśāgatānyalikulāni mudaṃ nayeha
mittre vidhau sati vidhatsa yatheṣṭametat // Subhv_0926

nityaṃ tathā śṛṇu kuśeśaya madvacāṃsi
snehena yāni bhavataḥ kathayāmi kiṃcit /
kāntyānayā vimalayā bhramarairguṇairvā
kiṃ yāsi ramyatamatāmuta kaṇṭakarddheḥ // Subhv_0927

saṃkocamehi bisapuṣpa jahīhi śobhāṃ
doṣākaroyamadhunā samudeti paśya /
vakrātmani prabhavati kramaśo vicintya
pracchannatā guṇavatāṃ svayameva yogyā // Subhv_0928

truṭyadguṇopi bahukaṇṭakatāṃ gatopi
randhrānvitopi hatakardamasaṃbhavopi /
bhṛṅgopabhogyavibhavopi tathāpi padmo
mitrodaye vikasanaṃ labhate sadaiva // Subhv_0929

kāmaṃ bhavantu madhulampaṭaṣaṭpadaugha-
saṃghaṭṭaghuṃghumaghanadhvanayobjakhaṇḍāḥ /
gāyannatiśrutisukhaṃ vidhireva yatra
bhṛṅgaḥ sa kopi dharaṇidharanābhipadmaḥ // Subhv_0930

tāpāpahe sahṛdaye rucire prabuddhe
mitrānurāganirate dhṛtasadguṇaughe /
svāṅgapradānaparitoṣitaṣaṭpadesmin-
yuktaṃ taveha kamale kamale sthitiryat // Subhv_0931

na paṅkādudbhūtirna jaḍasahavāsavyasanitā
vapurdigdhaṃ kāntyā sthalanalina ratnadyutimuṣā /
vyadhāsyaddurvedhā hṛdayalaghimānaṃ yadi na te
tvamevaikaṃ lakṣmyāḥ paramamabhaviṣyaḥ padamiha // Subhv_0932

utpannā bahavastaleṣu sarasāmambhoruhāṇāṃ cayā
ye yāminyadhipānukāriramaṇīvaktropamānaṃ gatāḥ /
nābhau bhaumariporajāyata mahāpadmaḥ sa kopyekako
yastrailokyasamudbhavaprabhaviturjanmāvanitvaṃ gataḥ // Subhv_0933

puṣyenyatrāvakāśo nipuṇamapahṛtaḥ saurabhālobhanābhiḥ
svābhogentaḥpraveśopyaśithilaniviḍaḥ kośabhāvānna dattaḥ /
nītvā nairāśyamitthaṃ galitagatirasau mugdhabuddhiḥ pradoṣe
padmena śrīmatāpi prasabhamubhayato bhraṃśitaḥ paśya bhṛṅgaḥ // Subhv_0934

bhrātaḥ paṅkaja saṃkocaḥ kaṃcitkālaṃ viṣahyatām /
saiva prabhāte śobhā te bhāte dinakare bhavet // Subhv_0935

adhogatiṃ ca saṃprāpya bisāḥ paṅkakalaṅkitāḥ /
guṇino nirguṇairdāśaiḥ kṛṣṭāḥ svāṅkuradarśitāḥ // Subhv_0936

tadaṅkurāṇi padmāni guṇairyuktāni mānibhiḥ /
śirasā dhāryamāṇāni mīlitāni jaḍātmanā // Subhv_0937

marau nāstyeva salilaṃ kṛchrādyadyapi labhyate /
tatkaṭu stokamuṣṇaṃ ca na karoti vitṛṣṇatām // Subhv_0938

caṭulacātakacañcupuṭātpata-
ñjalakaṇopi maroratigocaraḥ /
sa punaradya ghanāgamabandhunā
jaladhareṇa jalairaparaḥ kṛtaḥ // Subhv_0939

kiṃ pāntha nirmathanasiddhyupayogivastu-
saṃbhāraśālini marau sugṛhītanāmni /
saṃdṛśyatetiviparītamidaṃ hi tatra
kūposti tatra ca jalaṃ yadayatnalabhyam // Subhv_0940

asminmarau kimaparaṃ vacasāmavācyaṃ
mā muñca pāntha muhurāśritavatsalo bhūḥ /
etattvayā jalalavāmiṣalālasena
dṛṣṭaṃ jvalatparikaraṃ sikatāvitānam // Subhv_0941

satpādapānvipulapallavapuṣpabhāra-
saṃpatparītavapuṣaḥ phalabhāranabhrān /
yo muñjuśiñjitaśakuntaśatāśritoru-
śākhānmarau mṛgayate na tatosti mugdhaḥ // Subhv_0942

jalatarutṛṇaśūnyaḥ śrāmyatāmadhvagānāṃ
kimapi kila batāhaṃ nopakartuṃ samarthaḥ /
iti na paramabhīkṣṇaṃ nānuśete na yāvac-
chaṭhamaruranṛtāmbhaḥprāptaye tānprayuṅkte // Subhv_0943

gatamatijavādbhrāntaṃ bhrāntaṃ samutkaṣitā ca bhūś-
cirataramatho niḥśvasyātho sadainyamavasthitam /
kimiva na kṛtaṃ pānthenetthaṃ tathāpi śaṭho maruḥ
prakṛtivirasaḥ kaṣṭaṃ yāto manāgapi nārdratām // Subhv_0944

itaḥ kākānīkaṃ pratibhayamitaḥ kauśikakṛtā-
ditomī gṛdhrādyāḥ kulamidamitaḥ kaṅkavayasām /
śmaśānasthānesminnakhilaguṇavandhye hatatarāv-
api dvitrāḥ kecinna khalu kalavācaḥ śakunayaḥ // Subhv_0945

kimasi vimatiḥ kiṃ vobmādī kṣaṇādabhilakṣyase
punarapi punaḥ prekṣāpūrvā na kācana te kriyā /
svayamajalakāṃ jānānopi praviśya marusthalīṃ
śiśiramadhuraṃ vāri prāptuṃ yadadhvaga vāñchasi // Subhv_0946

parārthe yaḥ pīḍāmanubhavati bhaṅgepi madhuro
yadīyaḥ sarveṣāmiha khalu vikāropyabhimataḥ /
na saṃprāpto vṛddhiṃ yadi sa bhṛśamakṣetrapatitaḥ
kimikṣordoṣosau na punaraguṇāyā marubhavaḥ // Subhv_0947

tāpaḥ svātmani saṃśritadrumalatādoṣodhvagairvarjanaṃ
satyaṃ tīvratayā tṛṣastava maro kosāvanarthodayaḥ /
nanvarthaḥ sumahānayaṃ jalalavasvāmyasmayodgarjinaḥ
saṃnahyanti yatastavopakṛtaye dhārādharāḥ prākṛtāḥ // Subhv_0948

evaṃ codvidhinā kṛtosyupakṛtau kasyāṃcidapyakṣamaḥ
kāmaṃ mopakṛthāstatastava maro vācyaṃ na dhīro bhava /
kiṃ tvārānmṛgatṛṣṇayopajanayannambhomucāṃ vañcanāṃ
premṇā karṣasi tarṣamūrchitadhiyopyanyānataḥ śocyase // Subhv_0949

āmrāḥ kiṃ phalabhāranabhraśiraso ramyāḥ kimūṣmacchidaḥ
sacchāyāḥ kadalīdrumāḥ surabhayaḥ kiṃ puṣpitāścampakāḥ /
etāstā niravagrahograkarabhollīḍhāvarūḍhāḥ punaḥ
śamyo bhrāmyasi mūḍha nirmaruti kiṃ mithyaiva martuṃ marau // Subhv_0950

jalāntarāṇi śvabhreṣu tiṣṭhantu kvāpi yāntu vā /
surasindhupravāhasya sṛtau ratnākarovadhiḥ // Subhv_0951

kvāntaḥ śūnyo naḍaḥ kvekṣustathāpi sudṛśākṛtī /
vivekaśūnyamanasāṃ vipralambhāya nirmitau // Subhv_0952

nāsya bhāragrahe śaktirna ca vāhaguṇaḥ kṛṣau /
devāgārabalīvardastathāpyaśnāti śobhanam // Subhv_0953

nakraḥ svasthānamāsādya gajendramapi karṣati /
sa eva pracyutaḥ sthānācchunāpi paribhūyate // Subhv_0954

varamunnatalāṅgūlātsaṭādhūnanabhīṣaṇāt /
siṃhātpādaprahāropi na sṛgālādhirohaṇam // Subhv_0955

gandhaikasāro viphalaḥ sevyaścandanapādapaḥ /
bhujaṃgāḥ pavanāhārāḥ sevakāḥ sadṛśo vidhiḥ // Subhv_0956

kva gato mṛgo na jīvatyanudinamaśnaṃstṛṇāni vividhāni /
svayamāhatagajabhoktuḥ siṃhasya tu durlabhā vṛttiḥ // Subhv_0957

vakramaśayyāsaṃsthitamantaḥkoṭaramanekadurgranthi /
praguṇīkartuṃ śakto durdāru na viśvakarmāpi // Subhv_0958

na tadanukṛtaṃ manāgapi na vā jalaṃ sucirasevitaiḥ śītam /
andhīkṛte kudīpaiḥ pratyuta dhūmena me nayane // Subhv_0959

utsannamāpaṇamamuṃ drakṣyāmo nirmalaiḥ kadā nayanaiḥ /
cintāmaṇikācakaṇau viparītaguṇāguṇau yatra // Subhv_0960

ujjvalacampakamukulāśaṅkitayā yaḥ pradīpakaṃ spṛśati /
kajjalakalaṅkadāhaṃ muktvānyattasya kiṃ ghaṭatām // Subhv_0961

śikharī citaśikharaśikhaḥ sphuradaurvaśikhākadambakombunidhiḥ /
kasyāpi laṅghanīyau na tu nagarāvakaranikaroyam // Subhv_0962

phaṇamaṇibhāsuraguratarasamarthabahumastake śeṣe /
kaḥ kṣitibharamudvoḍhuṃ prārthayate kṛpaṇakaṇikīṭān // Subhv_0963

yatnādapi kaḥ paśyecchikhināmāhāraniḥsaraṇamārgam /
yadi jaladaninadamuditāsta eva mūḍhā na nṛtyeyuḥ // Subhv_0964

śaradi samagraniśākarakaraśatahatatimirasaṃcayā rajanī /
jaladāntaritārkāmapi divasacchāyāṃ na pūrayati // Subhv_0965

mṛdusubhagaparikararucopyanucitamidamekameva madanasya /
yadanena kṛtaḥ ketau makaro daṃṣṭrākarālamukhaḥ // Subhv_0966

hemakāra sudhiyo namostu te
dustareṣu bahuśaḥ parīkṣitum /
kāñcanābharaṇamaśmanā samaṃ
yattvayaitadadhuropyate tulām // Subhv_0967

vṛtte eva sa ghaṭondhakūpa yas-
tvatprasādamapanetumakṣamaḥ /
mudritaṃ tvadhamaceṣṭitaṃ tvayā
tanmukhāmbukaṇikāḥ pratīcchatā // Subhv_0968

śatapadī sati pādaśate kṣamā
yadi na goṣpadamapyativartitum /
kimiyatā dvipadasya hanūmato
jaladhivikramaṇe vivadāmahe // Subhv_0969

na guruvaṃśaparigrahaśauṇḍatā
na ca mahāguṇasaṃgrahaṇādaraḥ /
phalavidhānakathāpi na mārgaṇe
kimiha lubdhakabāla gṛhedhunā // Subhv_0970

tṛṇamaṇermanujasya ca tadvataḥ
kimubhayorvipulāśayatocyate /
tanu tṛṇāgralavāvayavairyayor-
avasite grahaṇa pratipādane // Subhv_0971

bhrātaḥ suvarṇamayarūpakatāracitrā-
laṃkārayatnaghaṭanāsu suvarṇakāra /
dūrīkuru śramamihādya suvarṇapātre
durvarṇayojayiturasti mahārghalābhaḥ // Subhv_0972

tanutṛṇāgradhṛtena hṛtaściraṃ
ka iha yena na mauktikaśaṅkayā /
sa jalabindurato viparītadṛg-
jagadidaṃ vayamatra sacetanāḥ // Subhv_0973

re dandaśūka tadayuktamapīśvarastvāṃ
vāllabhyato nayati nūpuradhāma satyam /
āvarjitālikulasatkṛtimūrchitāni
kiṃ śiñjitāni bhavataḥ kṣama eṣa kartum // Subhv_0974

suvarṇakāra śravaṇocitāni
vastūni vikretumihāgatosi /
adyāpi nāśrāvi yadatra pallyāṃ
pallīpatirnūnamaviddhakarṇaḥ // Subhv_0975

tānunnatānkṣitibhṛto nanu rūpayāmaḥ
pakṣakṣayavyatikare mathitaṃ tadojaḥ /
yuktaṃ kimaurvaśikhinaḥ parikopitasya
tejasvinopyudadhinirmathanaṃ visoḍhum // Subhv_0976

citraṃ kiyadyadayamambudhirambudaugha-
sindhupravāhaparipūrṇatayā mahīyān /
tvaṃ tvarthināmupakaroṣi yadalpakūpa
niṣpīḍya kukṣikuharaṃ hi mahattvametat // Subhv_0977

dhigvāḍavaṃ dahanamarthitayā vipakṣa-
mabhyeti yaḥ svajaṭharapratipūraṇāya /
dhigvārirāśimapi yastu tathāvidhasya
śatrorjalairapi na pūrayabhilāṣam // Subhv_0978

śāvānkulāyakagatānparipātukāmā
nadyāḥ pragṛhya laghu pakṣapuṭena toyam /
dāvānalaṃ kila siṣeca muhuḥ kopotī
snigdho jano na khalu cintayate svapīḍām // Subhv_0979

kākaḥ svabhāvacapalaḥ pariśuddhavṛttir-
labdhvā baliṃ svajanamāhvayate parāṃśca /
carmāsthimāṃsavati hastikalevarepi
śvā dveṣṭi hanti ca parānkṛpaṇasvabhāvaḥ // Subhv_0980

ādāyi vāri yata eva jahāti bhūyas-
tatraiva yaḥ sa jaladaḥ prathamo jaḍānām /
vāntaṃ pratīpsati tadeva tadeva yastu
strotaḥ patiḥ sa nirapatrapasārthavāhaḥ // Subhv_0981

budhyāmahe na bahudhāpi vikalpamānāḥ
kairnāmabhirvyapadiśāma mahāmatīṃstān /
yeṣāmaśeṣabhuvanābharaṇasya hemnas-
tattvaṃ vivektumupalāḥ paramaṃ pramāṇam // Subhv_0982

na mlānitānyakhiladhāmavatāṃ mukhāni
nāstaṃ tamo na ca kṛto bhuvanopakāraḥ /
sūryātmajohamiti kena guṇena lokān-
pratyāpayiṣyasi śane śapathaṃ vinā tvam // Subhv_0983

saṃrakṣituṃ kṛṣimakāri kṛṣīvalena
paśyātmanaḥ pratikṛtistṛṇapūruṣoyam /
stabdhasya niṣkriyatayāstabhiyosya nūna-
matsyanti gomṛgaganāḥ punareva sasyam // Subhv_0984

kasyānimeṣavitate nayane divauko-
lokādṛte jagati te api vai gṛhītvā /
piṇḍe prasāritamukhena time kimetad-
dṛṣṭaṃ na bāliśa viśadbaḍiśaṃ tvayāntaḥ // Subhv_0985

ā janmanaḥ kuśalamaṇvapi te kujanman-
pāṃso tvayā yadi kṛtaṃ vada tattvametat /
utthāpitosyanalasārathinā yadarthaṃ
duṣṭena tatkuru kalaṅkaya viśvametat // Subhv_0986

puṃstvādapi pravicaledyapi yadyadhopi
yāyādyapi praṇayanena mahānapi syāt /
abhyuddharettadapi viśvamitīdṛśīyaṃ
kenāpi dikprakaṭitā puruṣottamena // Subhv_0987

svalpāśayaḥ svakulaśilpavikalpameva
yaḥ kalpayanskhalati kācavaṇikpiśācaḥ /
grastaḥ sa kaustubhamaṇīndrasapatnaratna-
niryatnagumphapaṭuvaikaṭikerṣyayāntaḥ // Subhv_0988

devī kva durgatiharā bhaginī bhavānī
devo haraḥ kva bhaginīpatirārtabandhuḥ /
ambhonidhau kva śaraṇāgatavṛttidainyaṃ
maināka nākathayitavyamidaṃ tvayā naḥ // Subhv_0989

tuṅgātmatāstaśikharasya vṛthaiva bhānor-
nālambinī bhavati yāstamaye prapitsoḥ /
ślāghyaḥ sa tāmarasanālaguṇopi daitya-
bhītyā yametya marutāṃ patirālalambe // Subhv_0990

gṛhaṃ śmaśānaṃ gajacarma cāmbaraṃ
vilepanaṃ bhasma vṛṣaśca vāhanam /
kubera he vittapate na lajjase
priyasya te sakhyuriyaṃ daridratā // Subhv_0991

naikatra śaktiviratiḥ kvacidasti sarva
bhāvāḥ svabhāvapariniṣṭhitatāratamyāḥ /
ākalpamaurvadahanena nipīyamāna-
mambhodhimekaculakena papāvagastyaḥ // Subhv_0992

viṣṇurbibharti bhagavānakhilāṃ dharitrīṃ
taṃ pannagastamapi tatsahitaṃ payodhiḥ /
kumbhodbhavastamapibatkhalu helayaiva
satyaṃ na kaścidavadhirmahatāṃ mahimnaḥ // Subhv_0993

āropitaḥ pṛthunitambataṭe taruṇyā
kaṇṭhe ca bāhulatayā niviḍaṃ gṛhītaḥ /
utuṅgapīnakucanirbharapīḍitoyaṃ
kumbhaḥ karīṣadahanasya phalāni bhuṅkte // Subhv_0994

ābaddhakṛtrimasaṭāvalitāṃsabhitti-
rāropyate mṛgapateḥ padavīṃ yadi śvā /
mattebhakumbhataṭapāṭanalampaṭasya
nādaṃ kariṣyati kathaṃ hariṇādhipasya // Subhv_0995

mukhamapi pariśiṣṭaṃ yasya tejaḥprasūtiṃ
kharakiraṇamathenduṃ grāsapātrīkaroti /
yadi kila vapurasya prābhaviṣyatsamagraṃ
kimiva kimiva rāhurnākariṣyattadānīm // Subhv_0996

yatpuṣpapallavaphalāhitasāmyamohair-
na jñāyate śuka tava sthitirasthitirvā /
taddāḍimaṃ tyajasi naiva phalāśayā tvam-
arthāturo na gaṇayatyapakarṣadoṣam // Subhv_0997

varamiha ravitāpaiḥ kiṃ na śīrṇāsi gulme
kimu davadahanairvā sarvadāhaṃ na dagdhā /
yadahṛdayajanaughairvṛntaparṇānabhijñair-
itarakusumamadhye mālati prombhitāsi // Subhv_0998

kimidamucitaṃ śuddheḥ spaṣṭaṃ sapakṣasamunnateḥ
phalapariṇateryuktaṃ prāptuṃ guṇapraṇayasya te /
kṣaṇamupagataḥ karṇopāntaṃ parasya puraḥ sthitān-
viśikha nipatankrūraṃ dūrānnṛśaṃsa nihaṃsi yat // Subhv_0999

sa hemālaṃkāraḥ kṣitipatanalagnena rajasā
tathā dainyaṃ nīto narapatiśiraḥślāghyavibhavaḥ /
yathā loṣṭabhrāntivyavahitavivekavyatikaro
vilokyainaṃ lokaḥ pariharati pādakṣatibhayāt // Subhv_1000

āhūteṣu vihaṃgameṣu maśako nāyānpurovāryate
madhye vā dhuri vā vasaṃstṛṇamaṇirdhatte maṇīnāṃ rucam /
khadyotopi na kampate pracalituṃ madhyepi tejasvināṃ
dhiksāmānyamacetanaṃ prabhumivānāmṛṣṭatattvāntaram // Subhv_1001

evaṃ cetsarasasvabhāvaparatā jāḍyaṃ kimetādṛśaṃ
yadyastyeva nisargataḥ saralatā kiṃ granthimattedṛśī /
mūlaṃ cecchuvi paṅkajaśrutiriyaṃ kasmādguṇā yadyamī
kiṃ chidrāṇi sakhe mṛṇāla bhavatastattvaṃ na manyāmahe // Subhv_1002

tvaṃ bhogī yadi kuṇḍalī yadi bhavāṃstvaṃ cedbhujaṃgaḥ sakhe
dhatse cenmukuṭaṃ saratnamuraga svastyastu te kiṃ tataḥ /
asthāne yadi kañcukaṃ tyajasi tannāsmākamatra spṛhā
kiṃ tu krūraviṣolkayā dahasi yadbhrātaḥ ka eṣa grahaḥ // Subhv_1003

maulau sanmaṇayo gṛhaṃ giriguhā tyāgaḥ kilātmatvaco
niryatnopanataiśca vṛttiranilairekatra caryedṛśī /
anyatrānṛju vartma vāgvitasanā dṛṣṭau viṣaṃ dṛśyate
yādṛktāmanu dīpako jvalati kiṃ bhoginsakhe kinvidam // Subhv_1004

bhūyāṃsyasya mukhāni nāma viditaivāste mahāsattvatā
kadrvāḥ prākprasavoyamatra kupite cintyaṃ yathedaṃ jagat /
trailokyādbhutamīdṛśaṃ tu caritaṃ śoṣasya yenāsya sā
pronmṛjyeva nivartitā viṣadharajñānepi durvarṇikā // Subhv_1005

kiṃ tena hemagiriṇā rajatādriṇā vā
yasyāśrayeṇa taravastaravasta eva /
manyāmahe malayameva yadāśritāni
śāhoṭanimbakuṭajānyapi candanāni // Subhv_1006

yāndigdhvaiva kṛtā viṣeṇa kusṛtiryeṣāṃ kiyadgaṇyate
lokaṃ hantumanāgasaṃ dvirasanā randhreṣu ye jāgrati /
vyālāstepi dadhatyamī sadasatormūḍhā maṇīnmūrdhabhir-
naucityādguṇaśālināṃ kvacidapi bhraṃśostyalaṃ cintayā // Subhv_1007

tatpratyastratayā dhṛto na tu kṛtaḥ samyaksvatantro bhayāt-
svasthastānpratighātayediti yathākāmaṃ na saṃpoṣitaḥ /
saṃśuṣyanvṛṣadaṃśa eṣa kurutāṃ mūkaḥ sthitopyatra kiṃ
gehe kiṃ bahunādhunā gṛhapateścaurāścarantyākhavaḥ // Subhv_1008

svātmīyānna dadāsi cetphaṇamaṇīnmā dāḥ parārthaṃ parair-
yatkiṃcinnihitaṃ ruṇatsi kimidaṃ nidhyādi duṣṭāśayā /
etattāvadalaṃ bhavantamaparaṃ pṛcchāmi kasmādahe
phūtkārairviṣavahnivegagurubhirdandahyasemuṃ janam // Subhv_1009

niḥsārāḥ sutarāṃ laghuprakṛtayo yogyā na kārye kvacic-
chuṣyantodya jarattṛṇādyavayavāḥ prāptāḥ svatantreṣu ye /
antaḥsāraparāṅmukheṇa dhigaho te mārutenāmunā
paśyātyantacalena vartma mahatāmākāśamāropitāḥ // Subhv_1010

ye jātyā laghavaḥ sadaiva gaṇanāṃ yātā na ye kutracit-
padbhyāmeva vimarditāḥ pratidinaṃ bhūmau nilīnāściram /
utkṣiptāścapalāśayena marutā paśyāntarikṣe sakhe
tuṅgānāmupari sthitaṃ kṣitibhṛtāṃ kurvantyamī pāṃsavaḥ // Subhv_1011

anīrṣyāḥ śrotāro mama vacasi cedvacmi tadahaṃ
svapakṣādbhetavyaṃ bahu na tu vipakṣātprabhavataḥ /
tamasyākrāntāśe kiyadapi hi tejovayavinaḥ
svaśaktyā bhāsante divasakṛti satyeva na punaḥ // Subhv_1012

sāṃmukhyaṃ vastujātaṃ nayati nanu cidīśasya yaddarśanāḍhyaṃ
netradvandvaṃ kilaitadvimalamiti tatonyāṅgasaṅgaṃ vihāya /
ghrāṇaṃ vaṃśābhirāmaṃ parimalanirataṃ cakṣuṣormadhyabhāge
nityaṃ līnaṃ na cāsminmṛgasi nayanayoḥ śvāsamāmuñca khinne // Subhv_1013

etattasya mukhātkiyatkamalinīpattre kaṇaṃ pāthaso
yanmuktāphalamityamaṃsta sa jaḍaḥ śṛṇvanyadasmādapi /
aṅgulyagralaghukriyāpravilayinyādīyamāne śanais-
tatroḍḍīya gate hahetyanudinaṃ nidrāti nāntaḥśucā // Subhv_1014

āstetraiva sarasyaho bata kiyānsaṃtoṣapakṣagraho
haṃsasyāsya manāṅna dhāvati matiḥ śrīdhāmni padme kvacit /
suptodyāpi vibudhyate na taditastāvatpratīkṣāmahe
velāmityuṣasi priyā madhulihaḥ soḍhuṃ tu eva kṣamāḥ // Subhv_1015

vātāhāratayā jagadviṣadharairāśvāsya niḥśeṣitaṃ
te grastāḥ punarabhratoyakaṇikātīvravratairbarhibhiḥ /
tepi krūracamūrucarmavasanairnītāḥ kṣayaṃ lubdhakair-
dambhasya sphuritaṃ vidannapi jano jālmo guṇānīhate // Subhv_1016

nāmāpyanyatarornimīlitamabhūttattāvadunmīlitaṃ
prasthāne skhalataḥ svavartmani vidheranyairgṛhītaḥ karaḥ /
lokaścāyamadṛṣṭadarśanadaśādṛgvaiśasāduddhṛto
yuktaṃ kāṣṭhika lūnavānyadasitāmāmrālimākālikīm // Subhv_1017

ūḍhā yena mahādhuraḥ suviṣame mārge sadaikākinā
soḍho yena kadācideva na nije goṣṭhenyaśauṇḍadhvaniḥ /
āsīdyaśca gavāṃ gaṇasya tilakastasyaiva saṃpratyaho
dhikkaṣṭaṃ dhavalasya jātajaraso goḥ paṇyamuddhoṣyate // Subhv_1018

bhekena kvaṇatā saroṣaparuṣaṃ yatkṛṣṇasarpānane
dātuṃ karṇacapeṭamujjhitabhiyā hastaḥ samullāsitaḥ /
yaccādhomukhamakṣiṇī pidadhatā nāgena tatra sthitaṃ
tatsarvaṃ viṣamantriṇo bhagavataḥ kasyāpi līlāyitam // Subhv_1019

nityaṃ tīrthe nivāsaḥ prakṛtiratitarāṃ snigdhamugdhasvabhāvā
vṛttirdaivāddhi vaktre gagananipatitairnirmalairvārileśaiḥ /
itthaṃ sarvaṃ vilokya prakaṭamiha time mugdhalokena loke
sādhutvaṃ darśitaṃ te bahirabahiramī kaṇṭakāḥ kena dṛṣṭāḥ // Subhv_1020

mṛtyorāsyamivātataṃ dhanuramī cāśīviṣābhāḥ śarāḥ
śikṣā sāpi jitārjunā pratibhayaṃ sarvāṅganimnā gatiḥ /
antaḥ krauryamaho śaṭhasya madhuraṃ hā hāri geyaṃ mukhe
vyādhasyāsya yathā bhaviṣyati tathā manye vanaṃ nirmṛgam // Subhv_1021

dhigvyomno mahimānametu dalaśaḥ proccaistadīyaṃ padaṃ
nindyāṃ daivagatiṃ prayātvabhavanistasyāstu śūnyasya vā /
yenotkṣiptakarasya naṣṭamahasaḥ śrāntasya saṃtāpino
mitrasyāpi nirāśrayasya na kṛtaṃ dhṛtyai karālambanam // Subhv_1022

digdāhaikarate vanāntakara te jvālā na me rocate
dugdhaṃ svāśrayamudyatasya bhavato necchanti vṛddhiṃ janāḥ /
mūlānyasya mahībhṛto dalayituṃ durvedhasā nirmitaḥ
ko vā na tvayi śaṅkate khala jagatkhedāvahe dāva he // Subhv_1023

kṣutkṣāmeṇa kathaṃ kathaṃcidaniśaṃ gātraṃ kṛśaṃ bibhratā
bhrāntaṃ yena gṛhe gṛhe gṛhavatāmucchiṣṭapiṇḍārthinā /
asthnaḥ khaṇḍamavāpya daivapatitaṃ śūnyāṃ trilokīmimāṃ
manvāno dhigaho sa eva saramāputrodya siṃhāyate // Subhv_1024

śuṣkasnāyuvasāvasekamalinaṃ nirmāṃsamapyasthi goḥ
śvā labdhā paritoṣameti na tu tattasya kṣudhaḥ śāntaye /
siṃho jambukamaṅkamāgatamapi tyaktvā nihanti dvipaṃ
sarvaḥ kṛchragatopi vāñchati janaḥ sattvānurūpaṃ phalam // Subhv_1025

kāluṣyaṃ payasāṃ vilokya śanakairuḍḍīya haṃsā gatā
dhārājarjarakesarāsphuṭarucaḥ padmā nimignā jale /
sā sarvartusukhāvatārapadavī channā tṛṇairnūtanaiḥ
kaṣṭaṃ tādṛgapi svabhāvavimalaṃ vṛdchyaiva naṣṭaṃ saraḥ // Subhv_1026

ye saṃtoṣasukhaprabuddhamanasasteṣāmabhinno mṛdo
yepyete dhanalobhasaṃkuladhiyasteṣāṃ tu dūre nṛṇām /
itthaṃ kasya kṛte kṛtaḥ sa vidhinā tādṛkpadaṃ saṃpadāṃ
svātmanyeva samāptahemamahimā merurna me rocate // Subhv_1027

dravyāṇāmadharottaravyatikaro bhagnāśayānāmadho
bījānāṃ nayanaṃ svayaṃ ca nijavacchidrakriyānveṣaṇam /
vyūhābandhavidhāyibhirgatabhayairmugdhaprasuptārbhakaṃ
śūnyaṃ prāpya nivāsamākhubhiraho kiṃ kiṃ na yadyatkṛtam // Subhv_1028

anyonyasya layaṃ bhayādiva mahābhūteṣu yāteṣvalaṃ
kalpānte parameka eva sa taruḥ skandhoccayairjṛmbhate /
vinyasya trijaganti kukṣikuhare devena yasyāsyate
śākhāgre śiśuneva sevitajalakrīḍāvilāsālasam //trivikramasya Subhv_1029

trailokyopakṛtiprasaktamanaso devasya śaṃbhoḥ priyā
jātā śailakule varairabhimatairānandayantī surān /
mlecchānāmapi vāñchitārpaṇaparā svasyāspadasyāmbikā
vindhyasyonnatimātanoti na nijāṃ daivasya kīdṛgbalam //bhā. amṛtadattasya Subhv_1030

kiṃ tvaṃ hālika mūḍhadhīrhataphalaṃ mā mā kṛthā lāṅgalaṃ
kṣetraṃ naiva bhavatyadhaḥ kaṭhinatā naivātra dṛṣṭā tvayā /
ullekhopi na jāyatetra virama kleśaḥ phalaṃ kevalaṃ
nirbījā bahavo gatāśca satataṃ dṛṣṭāḥ śrutā vā na kim //kasyāpi Subhv_1031

koyaṃ bhrāntiprakārastava pavana ghanāvaskarasthānajātaṃ
tejasvivrātasevye nabhasi nayasi yatpāṃsupūraṃ pratiṣṭhām /
yasminnutthāpyamāne jananayanapathopadravastāvadāstāṃ
kenopāyena sahyo vapuṣi malinatādoṣa eṣa tvayaiva //bhā. amṛtadattasya Subhv_1032

jātaḥ kūrmaḥ sa ekaḥ pṛthubhuvanabharāyārpitaṃ yena pṛṣṭhaṃ
ślāghyaṃ janma dhruvasya bhramati niyamitaṃ yatra tejasvicakram /
saṃjātavyarthapakṣāḥ parahitakaraṇe nopariṣṭānna cādho
brahmāṇḍodumbarāntarmaśakavadapare jantavo jātanaṣṭāḥ //kasyāpi Subhv_1033

kaṭu raṭasi kimevaṃ karṇayoḥ kuñjarāre-
raviditanijabuddhe kiṃ na vijñātamasti /
śiratarakaradaṃṣṭrāṭaṅkanirbhinnakumbhaṃ
maśaka galakarandhre hastiyūthaṃ mamajja //kasyāpi Subhv_1034

udrarjankuṭilastaṭāśrayatarupronmūlanoḍḍāmaro
mā garvīḥ saritaḥ pravāha jaladhiṃ prakṣobhayāmīti bhoḥ /
svāṃ sattāṃ yadi vāñchasi bhrama maruṣvevāḥsva tatraiva vā
dūre vāḍavavahniratra tu mahāsattvairviśanpīyase // Subhv_1035

sthairyaṃ tuṅgaśirā jagatsthitikṛte velāmahībhṛcchrito
dūrātpreraṇayā kalāvata imaṃ krāntuṃ jalānāṃ pate /
mithyā vāñchasi kiṃ tatastava paraṃ syādratnasattvakṣayo
nūnaṃ ghaṭṭanamāpya pādatalagastvasyaiva cānte luṭheḥ // Subhv_1036

āndolayasyavirataṃ gaganārkamaṅke
tārāgaṇaṃ ca śaśinaṃ ca tathetarāṇi /
tejāṃsi bhāsurataḍitprabhṛtīni sādho
citraṃ tathāpi na jahāsi yadāndhyamantaḥ // Subhv_1037

ayaṃ sa bhuvanatrayaprathitasaṃyamaḥ śaṃkaro
bibharti vapuṣādhunā virahakātaraḥ kāminīm /
anena kila nirjitā vayamiti priyāyāḥ karaṃ
kareṇa paripīḍayañjayati jātahāsaḥ smaraḥ // Subhv_1038

bhrūśārṅgākṛṣṭamuktāḥ kuvalayamadhupavyomalakṣmīmuṣo ye
kṣīvā ye kṛṣṇaśārā narahṛdayabhidastārakakrūraśalyāḥ /
te dīrghāpāṅgapuṅkhāḥ smitaviṣaviṣamāḥ pakṣmalāḥ strīkaṭākṣāḥ
pāyāsurvotivīryāstribhuvanajayinaḥ pañcabāṇasya bāṇāḥ // Subhv_1039

gaccha gacchasi cetkānta panthānaḥ santu te śivāḥ /
mamāpi janma tatraiva bhūyādyatra gato bhavān // Subhv_1040


Rechtsinhaber*in
GRETIL project

Zitationsvorschlag für dieses Objekt
TextGrid Repository (2025). Poetry Collection. Subhāṣitāvali 1-1040. Subhāṣitāvali 1-1040. GRETIL. GRETIL project. https://hdl.handle.net/21.11113/0000-0016-CC02-0