Rāmodanta

śrīrāmodantam |

atha bālakāṇḍaḥ || (RmUD__1.)

śrīpatiṃ praṇipatyāhaṃ śrīvatsāṅkitavakṣasam
śrīrāmodantam ākhyāsye śrīvālmīkiprakīrtitam // RmUD_1_

purā viśravasaḥ putro rāvaṇo nāma rākṣasaḥ
āsīd asyānujau cāstāṃ kumbhakarṇavibhīṣaṇau // RmUD_2_

te tu tīvreṇa tapasā pratyakṣīkṛtya vedhasam
vavrire ca varān iṣṭān asmād āśritavatsalāt // RmUD_3_

rāvaṇo mānuṣād anyair avadhyatvaṃ tathānujaḥ
nirdevatvecchayā nidrāṃ kumbhakarṇo 'vṛṇīta ca // RmUD_4_

vibhīṣaṇo viṣṇubhaktiṃ vavre sattvaguṇānvitaḥ
tebhya etān varān dattvā tatraivāntardadhe prabhuḥ // RmUD_5_

rāvaṇas tu tato gatvā raṇe jitvā dhanādhipam
laṅkāpurīṃ puṣpakaṃ ca hṛtvā tatrāvasat sukham // RmUD_6_

yātudhānās tataḥ sarve rasātalanivāsinaḥ
daśānanaṃ samāśritya laṅkāyāṃ sukham āvasan // RmUD__7

mandodarīṃ mayasutāṃ pariṇīya daśānanaḥ
tasyām utpādayām āsa meghanādāhvayaṃ sutam // RmUD_8_

rasāṃ rasātalaṃ caiva vijitya sa tu rāvaṇaḥ
lokān ākramayan sarvāñ jahāra ca vilāsinīḥ // RmUD_9_

dūṣayan vaidikaṃ karma dvijān ardayati sma saḥ
ātmajenānvito yuddhe vāsavaṃ cāpy apīḍayat // RmUD_10_

tadīyataruratnāni punar ānāyya kiṅkaraiḥ
sthāpayitvā tu laṅkāyām avasac ca cirāya saḥ // RmUD_11_

tatas tasminn avasare vidhātāraṃ divaukasaḥ
upagamyocire sarvaṃ rāvaṇasya viceṣṭitam // RmUD_12_

tad ākarṇya suraiḥ sākaṃ prāpya dugdhodadhes taṭam
tuṣṭāva ca hṛṣīkeśaṃ vidhātā vividhaiḥ stavaiḥ // RmUD_13_

āvirbhūyātha daityāriḥ papraccha ca pitāmaham
kim artham āgato 'si tvaṃ sākaṃ devagaṇair iti // RmUD_14_

tato daśānanāt pīḍām ajas tasmai nyavedayat
tac chrutvovāca dhātāraṃ harṣayan viṣṭaraśravāḥ // RmUD_15_

alaṃ bhayenātmayone gaccha devagaṇaiḥ saha
ahaṃ dāśarathir bhūtvā haniṣyāmi daśānanam // RmUD_16_

ātmāṃśaiś ca surāḥ sarve bhūmau vānararūpiṇaḥ
jāyeran mama sāhāyyaṃ kartuṃ rāvaṇanigrahe // RmUD_1_7

evam uktvā vidhātāraṃ tatraivāntardadhe prabhuḥ
padmayonis tu gīrvāṇaiḥ samaṃ prāyāt prahṛṣṭadhīḥ // RmUD_18_

ajījanat tataḥ śakro vālinaṃ nāma vānaram
sugrīvam api mārtāṇḍo hanumantaṃ ca mārutaḥ // RmUD_19_

puraiva janayām āsa jāmbavantaṃ ca padmajaḥ
evam anye ca vibudhāḥ kapīn ajanayan bahūn // RmUD_20_

tato vānarasaṃghānāṃ vālī parivṛḍho 'bhavat
amībhir akhilaiḥ sākaṃ kiṣkindhām adhyuvāsa ca // RmUD_21_

āsīd daśaratho nāma sūryavaṃśe 'tha pārthivaḥ
bhāryās tisro 'pi labdhvāsau tāsu lebhe na saṃtatim // RmUD_22_

tataḥ sumantravacanād ṛṣyaśṛṅgaṃ sa bhūpatiḥ
ānīya putrakāmeṣṭim ārebhe sapurohitaḥ // RmUD_23_

athāgner utthitaḥ kaś cid gṛhītvā pāyasaṃ carum
etat prāśaya patnīs tvam ity uktvādān nṛpāya saḥ // RmUD_24_

tad gṛhītvā tadaivāsau patnīḥ prāśayad utsukaḥ
tāś ca tatprāśanād eva nṛpād garbham adhārayan // RmUD_25_

pūrṇe kāle 'tha kausalyā sajjanāmbhojabhāskaram
ajījanad rāmacandraṃ kaikeyī bharataṃ tathā // RmUD_26_

tato lakṣmaṇaśatrughnau sumitrājījanat sutau
akārayat pitā teṣāṃ jātakarmādikaṃ dvijaiḥ // RmUD_2_7

tato vavṛdhire 'nyonyaṃ snigdhāś catvāra eva te
sakalāsu ca vidyāsu naipuṇyam abhilebhire // RmUD_28_

tataḥ kadā cid āgatya viśvāmitro mahāmuniḥ
yayāce yajñarakṣārthaṃ rāmaṃ śaktidharopamam // RmUD_29_

vasiṣṭhavacanād rāmaṃ lakṣmaṇena samanvitam
kṛcchreṇa nṛpatis tasya kauśikasya kare dadau // RmUD_30_

tau gṛhītvā tato gacchan balām atibalāṃ tathā
astrāṇi ca samagrāṇi tābhyām upadideśa saḥ // RmUD_31_

gacchan sahānujo rāmaḥ kauśikena pracoditaḥ
tāṭakām avadhīd dhīmāṃl lokapīḍanatatparām // RmUD_32_

tataḥ siddhāśramaṃ prāpya kauśikaḥ saharāghavaḥ
adhvaraṃ ca samārebhe rākṣasāś ca samāgaman // RmUD_33_

rāghavas tu tato 'streṇa kṣiptvā mārīcam arṇave
subāhupramukhān hatvā yajñaṃ cāpālayan muneḥ // RmUD_34_

kauśikena tato rāmo nīyamānaḥ sahānujaḥ
ahalyāśāpanirmokṣaṃ kṛtvā saṃprāpa maithilam // RmUD_35_

janakenārcito rāmaḥ kauśikena pracoditaḥ
sītānimittam ānītaṃ babhañja dhanur aiśvaram // RmUD_36_

tato daśarathaṃ dūtair ānāyya mithilādhipaḥ
rāmādibhyas tatsutebhyaḥ sītādyāḥ kanyakā dadau // RmUD_3_7

tato guruniyogena kṛtodvāhaḥ sahānujaḥ
rāghavo niryayau tena janakenoru mānitaḥ // RmUD_38_

tad ākarṇya dhanurbhaṅgam āyāntaṃ roṣabhīṣaṇam
vijitya bhārgavaṃ rāmam ayodhyāṃ prāpa rāghavaḥ // RmUD_39_

tataḥ sarvajanānandaṃ kurvāṇaś ceṣṭitaiḥ svakaiḥ
tām adhyuvāsa kākutsthaḥ sītayā sahitaḥ sukham // RmUD_40_

iti śrīrāmodante bālakāṇḍaḥ samāptaḥ || (RmUD__1_0)

atha ayodhyākāṇḍaḥ || (RmUD__2.)

etasminn antare gehaṃ mātulasya yudhājitaḥ
prayayau bharataḥ prītaḥ śatrughnena samanvitaḥ // RmUD_41_

tataḥ prakṛtibhiḥ sākaṃ mantrayitvā sa bhūpatiḥ
abhiṣekāya rāmasya samārebhe mudānvitaḥ // RmUD_42_

kaikeyī tu mahīpālaṃ mantharādūṣitāśayā
varadvayaṃ purā dattaṃ yayāce satyasaṃgaram // RmUD_43_

vanavāsāya rāmasya rājyāptyai bharatasya ca
tasyā varadvayaṃ kṛcchram anujajñe mahīpatiḥ // RmUD_44_

rāmaṃ tadaiva kaikeyī vanavāsāya cādiśat
anujñāpya gurūn sarvān niryayau ca vanāya saḥ // RmUD_45_

dṛṣṭvā taṃ nirgataṃ sītā lakṣmaṇaś cānujagmatuḥ
saṃtyajya svagṛhān sarve paurāś cānuyayur drutam // RmUD_46_

vañcayitvā tu tān paurān nidrāṇān niśi rāghavaḥ
vāhyamānaṃ sumantreṇa ratham āruhya cāgamat // RmUD_4_7

śriṅgiberapuraṃ gatvā gaṅgākūle 'tha rāghavaḥ
guhena satkṛtas tatra niśām ekām uvāsa ca // RmUD_48_

sārathiṃ saṃnimantryāsau sītālakṣmaṇasaṃyutaḥ
guhenānītayā nāvā saṃtatāra ca jāhnavīm // RmUD_49_

bharadvājamuniṃ prāpya taṃ natvā tena satkṛtaḥ
rāghavas tasya nirdeśāc citrakūṭe 'vasat sukham // RmUD_50_

ayodhyāṃ tu tato gatvā sumantraḥ śokavihvalaḥ
rājñe nyavedayat sarvaṃ rāghavasya viceṣṭitam // RmUD_51_

tad ākarṇya sumantroktaṃ rājā duḥkhavimūḍhadhīḥ
rāma rāmeti vilapan dehaṃ tyaktvā divaṃ yayau // RmUD_52_

mantriṇas tu vasiṣṭhoktyā dehaṃ saṃrakṣya bhūpateḥ
dūtair ānāyayan kṣipraṃ bharataṃ mātulālayāt // RmUD_53_

bharatas tu mṛtaṃ śrutvā pitaraṃ kaikayīgirā
saṃskārādi cakārāsya yathāvidhi sahānujaḥ // RmUD_54_

amātyaiś codyamāno 'pi rajyāya bharatas tadā
vanāyaiva yayau rāmam ānetuṃ nāgaraiḥ saha // RmUD_55_

sa gatvā citrakūṭasthaṃ rāmaṃ cīrajaṭādharam
yayāce rakṣituṃ rājyaṃ vasiṣṭhādyair dvijaiḥ saha // RmUD_56_

caturdaśa samā nītvā punar aiṣyāmy ahaṃ purīm
ity uktvā pāduke dattvā taṃ rāmaḥ pratyayāpayat // RmUD_5_7

gṛhītvā pāduke tasmād bharato dīnamānasaḥ
nandigrāme sthitas tābhyāṃ rarakṣa ca vasuṃdharām // RmUD_58_

rāghavas tu gires tasmād gatvātriṃ samavandata
tatpatnī tu tadā sītāṃ bhūṣaṇaiḥ svair abhūṣayat // RmUD_59_

uṣitvā tu niśām ekām āśrame tasya rāghavaḥ
viveśa daṇḍakāraṇyaṃ sītālakṣmaṇasaṃyutaḥ // RmUD_60_

iti śrīrāmodante ayodhyākāṇḍaḥ samāptaḥ || (RmUD__2_0)

atha āraṇyakāṇḍaḥ || (RmUD__3.)

vrajan vanena kākutstho virādhaṃ vidhicoditam
sadārānujam ātmānaṃ harantam avadhīt tadā // RmUD_61_

śarabhaṅgāśramam prāpya svargatiṃ tasya vīkṣya saḥ
pratijajñe rākṣasānāṃ vadhaṃ munibhir arthitaḥ // RmUD_62_

tasmād gatvā sutīkṣṇaṃ ca praṇamyānena pūjitaḥ
agastyasyāśramaṃ prāpya taṃ nanāma raghūttamaḥ // RmUD_63_

rāmāya vaiṣṇavaṃ cāpam aindraṃ tūṇīyugaṃ tathā
brāhmaṃ cāstraṃ ca khaḍgaṃ ca pradadau kumbhasaṃbhavaḥ // RmUD_64_

tataḥ sa gacchan kākutsthaḥ samāgamya jaṭāyuṣam
vaidehyāḥ pālanāyainaṃ śraddadhe pitṛvallabham // RmUD_65_

tataḥ pañcavaṭīṃ prāpya tatra lakṣmaṇanirmitām
parṇaśālām adhyuvāsa sītayā sahitaḥ sukham // RmUD_66_

tatrābhyetyaikadā rāmaṃ vavre śūrpaṇakhābhikā
tannirastā lakṣmaṇaṃ ca vavre so'; pi nirākarot // RmUD_6_7

rāmam eva tato vavre kāmārtā kāmasaṃnibham
punaś ca dhikkṛtā tena sītām abhyadravad ruṣā // RmUD_68_

lakṣmaṇena tadā roṣāt kṛttaśravaṇanāsikā
sā tu gatvā janasthānaṃ kharāyaitan nyavedayat // RmUD_69_

tad ākarṇya kharaḥ kruddho rāghavaṃ hantum āyayau
dūṣaṇatriśiromukhyair yātudhānaiḥ samanvitaḥ // RmUD_70_

tat kṣaṇaṃ lakṣmaṇe sītāṃ nidhāya raghunandanaḥ
kharaṃ sahānugaṃ saṃkhye jaghānālaghuvikramaḥ // RmUD_71_

tataḥ śūrpaṇakhā gatvā laṅkāṃ śokasamanvitā
nyavedayad rāvaṇāya vṛttāntaṃ sarvam āditaḥ // RmUD_72_

tac chrutvā rāvaṇaḥ sītāṃ hartuṃ kṛtamatis tadā
mārīcasyāśramaṃ prāpya sāhāyye tam acodayat // RmUD_73_

so 'pi svarṇamṛgo bhūtvā sītāyāḥ pramukhe 'carat
sā tu taṃ mṛgam āhartuṃ bhartāraṃ samayācata // RmUD_74_

niyujya lakṣmaṇaṃ sītāṃ rakṣituṃ raghunandanaḥ
anvagacchan mṛgaṃ tūrṇaṃ dravantaṃ kānanāntare // RmUD_75_

vivyādha ca mṛgaṃ rāmaḥ sa nijaṃ rūpam āsthitaḥ
hā sīte lakṣmaṇety evaṃ rudan prāṇān samatyajat // RmUD_76_

etad ākarṇya vaidehyā lakṣmaṇaś codito bhṛśam
tadrakṣāṃ devatāḥ prārthya prayayau rāghavāntikam // RmUD__77

tad antare samāsādya rāvaṇo yatirūpadhṛt
sītāṃ gṛhītvā prayayau gaganena mudānvitaḥ // RmUD_78_

tato jaṭāyur ālokya nīyamānāṃ tu jānakīm
prāharad rāvaṇaṃ prāpya tuṇḍapakṣanakhair bhṛśam // RmUD_79_

chittvainam candrahāsena pātayitvā ca bhūtale
gṛhītvā rāvaṇaḥ sītāṃ prāviśan nijamandiram // RmUD_80_

aśokavanikāmadhye saṃsthāpya janakātmajām
rāvaṇo rakṣituṃ caināṃ niyuyoja niśācarīḥ // RmUD_81_

hatvā rāmas tu mārīcam āgacchann anujeritām
vārttām ākarṇya duḥkhārtaḥ parṇaśālām upāgamat // RmUD_82_

adṛṣṭvā tatra vaidehīṃ vicinvāno vanāntare
sahānujo gṛdhrarājaṃ chinnapakṣaṃ dadarśa saḥ // RmUD_83_

tenoktāṃ jānakīvārttāṃ śrutvā paścān mṛtaṃ ca tam
dagdhvā sahānujo rāmaś cakre tasyodakakriyām // RmUD_84_

ātmano 'bhibhavaṃ paścāt kurvatīṃ pathi lakṣmaṇaḥ
ayomukhīṃ cakārāśu kṛttaśravaṇanāsikām // RmUD_85_

gṛhītau tau kabandhena bhujau tasya nyakṛntatām
tatas tu yācitau tena taddehaṃ dehatuś ca tau // RmUD_86_

sa tu divyākṛtir bhūtvā rāmaṃ sītopalabdhaye
sugrīvam ṛṣyamūkasthaṃ yāhīty uktvā divaṃ yayau // RmUD_8_7

tataḥ prīto raghuśreṣṭhaḥ śabaryāśramam abhyayāt
tayābhipūjitaḥ paścāt pampāṃ prāpa salakṣmaṇaḥ // RmUD_88_

iti śrīrāmodante āraṇyakāṇḍaḥ samāptaḥ || (RmUD__3_0)

atha kiṣkindhākāṇḍaḥ || (RmUD__4.)

hanūmān atha sugrīvanirdiṣṭo rāmalakṣmaṇau
prāpya jñātvā tu vṛttāntaṃ tena tau samayojayat // RmUD_89_

tato rāmasya vṛttāntaṃ sugrīvāya nivedya saḥ
sakhyaṃ ca kārayām āsa tayoḥ pāvakasaṃnidhau // RmUD_90_

pratijajñe tadā rāmo haniṣyāmīti vālinam
darśayiṣyāmi vaidehīm ity anyena ca saṃśrutam // RmUD_91_

sugrīveṇātha rāmāya bhrātṛvairasya kāraṇam
niveditam aśeṣaṃ ca balādhikyaṃ ca tasya tat // RmUD_92_

tat kṣaṇaṃ dundubheḥ kāyaṃ sugrīveṇa pradarśitam
sudūraṃ preṣayām āsa pādāṅguṣṭhena rāghavaḥ // RmUD_93_

punaś ca darśitāṃs tena sālān sapta raghūttamaḥ
bāṇenaikena ciccheda sārdhaṃ tasyānuśaṅkayā // RmUD_94_

kiṣkindhāṃ prāpya sugrīvas tato rāmasamanvitaḥ
jagarjātīva saṃhṛṣṭaḥ kopayan vānarādhipam // RmUD_95_

vālī niṣkramya sugrīvaṃ samare 'pīḍayad bhṛśam
so 'pi saṃbhagnasarvāṅgaḥ prādravad rāghavāntikam // RmUD_96_

kṛtacihnas tu rāmeṇa punar eva sa vālinam
raṇāyāhvayata kṣipraṃ tasthau rāmas tirohitaḥ // RmUD_9_7

hemamālī tato vālī tārayābhihitaṃ hitam
nirasya kupito bhrātrā raṇaṃ cakre sudāruṇam // RmUD_98_

bāṇena vālinaṃ rāmo viddhvā bhūmau nyapātayat
so 'pi rāma iti jñātvā tyaktvā dehaṃ divaṃ yayau // RmUD_99_

paścāt tapantaṃ sugrīvaṃ samāśvāsya raghūttamaḥ
vānarāṇām adhipatiṃ cakārāśritavatsalaḥ // RmUD_100_

tato mālyavataḥ pṛṣṭhe rāmo lakṣmaṇasaṃyutaḥ
uvāsa caturo māsān sītāvirahaduḥkhitaḥ // RmUD_101_

atha rāmasya nirdeśāl lakṣmaṇo vānarādhipam
ānayat plavagaiḥ sārdhaṃ hanūmatpramukhair girim // RmUD_102_

sugrīvo rāghavaṃ dṛṣṭvā vacanāt tasya vānarān
nyayuṅkta sītām anveṣṭum āśāsu catasṛṣv api // RmUD_103_

tato hanumataḥ pāṇau dadau rāmo 'ṅgulīyakam
viśvāsāya tu vaidehyās tad gṛhītvā sa niryayau // RmUD_104_

tato hanūmatpramukhā vānarā dakṣiṇāṃ diśam
gatvā sītāṃ vicinvantaḥ parvataṃ vindhyam āpnuvan // RmUD_105_

samayātikramāt tatra cakruḥ prāyopaveśanam
te 'tra sampātinā proktāṃ sītāvārttāṃ ca śuśruvuḥ // RmUD_106_

tataḥ prāpur udanvantam aṅgadādyāḥ plavaṅgamāḥ
taṃ vilaṅghayituṃ teṣāṃ na kaś cid abhavat kṣamaḥ // RmUD_10_7

svaprabhāvapraśaṃsābhis tadā jāmbavaduktibhiḥ
saṃvardhito mahendrādrim ārurohānilātmajaḥ // RmUD_108_

iti śrīrāmodante kiṣkindhākāṇḍaḥ samāptaḥ || (RmUD__4_0)

atha sundarakāṇḍaḥ || (RmUD__5.)

abhivandyātha sakalān amarān pavanātmajaḥ
pupluve ca gires tasmād vilaṅghayitum arṇavam // RmUD_109_

sa samullaṅghya mainākaṃ surasām abhivandya ca
nihatya siṃhikāṃ nītyā pāraṃ prāpa mahodadheḥ // RmUD_110_

laṅkādhidevatāṃ jitvā tāṃ praviśyānilātmajaḥ
sītāṃ vicinvann adrākṣīn nidrāṇaṃ niśi rāvaṇaṃ // RmUD_111_

apaśyaṃs tatra vaidehīṃ vicinvānas tatas tataḥ
aśokavanikāṃ gatvā kāṃ cid ārtāṃ dadarśa saḥ // RmUD_112_

pādapaṃ kaṃ cid āruhya tatpalāśaiḥ susaṃvṛtaḥ
āste sma mārutis tatra sīteyam iti tarkayan // RmUD_113_

rāvaṇas tu tadābhyetya maithilīṃ madanārditaḥ
bhāryā bhava mamety evaṃ bahudhā samayācata // RmUD_114_

ahaṃ tvadvaśagā na syām ity eṣā taṃ nirākarot
kāmamanyuparītātmā rāvaṇo 'pi tadā yayau // RmUD_115_

nirgate rāvaṇe sītāṃ pralapantīṃ sa mārutiḥ
uktvā rāmasya vṛttāntaṃ pradadau cāṅgulīyakam // RmUD_116_

tat samādāya vaidehī vilapya ca bhṛśaṃ punaḥ
cūḍāmaṇiṃ dadau tasya kare jagrāha so 'pi tam // RmUD_11_7

mā viṣādaṃ kṛthā devi rāghavo rāvaṇaṃ raṇe
hatvā tvāṃ neṣyatīty enām āśvāsya sa viniryayau // RmUD_118_

nītimān so 'pi saṃcintya babhañjopavanaṃ ca tat
akṣādīni ca rakṣāṃsi bahūni samare 'vadhīt // RmUD_119_

tataḥ śakrajitā yuddhe baddhaḥ pavananandanaḥ
pratāpaṃ raghunāthasya rāvaṇāya nyavedayat // RmUD_120_

rakṣodīpitalāṅgūlaḥ sa tu laṅkām aśeṣataḥ
dagdhvā sāgaram uttīrya vānarān samupāgamat // RmUD_121_

sa gatvā vānaraiḥ sākaṃ rāghavāyātmanā kṛtam
nivedayitvā sakalaṃ dadau cūḍāmaṇiṃ ca tam // RmUD_122_

iti śrīrāmodante sundarakāṇḍaḥ samāptaḥ || (RmUD__5_0)

atha yuddhakāṇḍaḥ || (RmUD__6.)

athāsaṃkhyaiḥ kapigaṇaiḥ sugrīvapramukhaiḥ saha
niryayau rāghavas tūrṇaṃ tīraṃ prāpa mahodadheḥ // RmUD_123_

tadā vibhīṣaṇo bhrātrā tyakto rāmam upāgamat
laṅkādhipatye 'bhyaṣiñcad enaṃ ramo 'rimardanaḥ // RmUD_124_

dattamārgaḥ samudreṇa tatra setuṃ nalena saḥ
kārayitvā tena gatvā suvelaṃ prāpa parvatam // RmUD_125_

tato rāghavanirdiṣṭā nīlamukhyāḥ plavaṅgamāḥ
rurudhuḥ sarvato laṅkāṃ vṛkṣapāṣāṇapāṇayaḥ // RmUD_126_

rāvaṇasya niyogena nirgatān yudhi rākṣasān
prahastapramukhān hatvā nedus te siṃhavikramāḥ // RmUD_12_7

sugrīvaś ca hanūmāṃś ca tathā rāghavalakṣmaṇau
rākṣasān subahūn yuddhe jaghnur bhīmaparākramāḥ // RmUD_128_

rāvaṇis tu tadābhyetya samare rāmalakṣmaṇau
nanāha nāgapāśena nāgāris tau vyamocayat // RmUD_129_

rāvaṇo 'pi tato yuddhe rāghaveṇa parājitaḥ
kumbhakarṇaṃ prabodhyāśu rāmaṃ hantuṃ nyayuṅkta ca // RmUD_130_

rakṣobhiḥ saha niryāya bhakṣayantaṃ plavaṅgamān
sahānugaṃ kumbhakarṇaṃ jaghānāśu sa rāghavaḥ // RmUD_131

indrajit punar apy ājau sānujaṃ ca raghūttamam
amohayad vānarāṃś ca brahmāstreṇāstrakovidaḥ // RmUD_132

tadaiva gatvā hanumān ānīyauṣadhiparvatam
tān sarvān bodhayitvāśu tatsthāne 'sthāpayac ca tam // RmUD_133

tato nikumbhilāṃ gatvā saumitriḥ savibhīṣaṇaḥ
niṣiddhyendrajito homaṃ saṃyuge taṃ jaghāna ca // RmUD_134

tac chrutvā rāvaṇaḥ kruddho niryāya śaravṛṣṭibhiḥ
plavaṅgamān pīḍayitvā rāmeṇa yuyudhe bhṛśaṃ // RmUD_135

rāmo 'pi suciraṃ tena kṛtvā yuddhaṃ sudāruṇaṃ
brahmāstreṇa jaghānainaṃ brahmadattavaraṃ ripum // RmUD_136

tadā śakrādayo devā hṛṣṭā rāvaṇanigrahāt
raghūttamasyottamāṅge puṣpavṛṣṭim akurvata // RmUD_137

rākṣasānām adhipatiṃ kṛtvā rāmo vibhīṣaṇam
agnipraveśasaṃśuddhāṃ parijagrāha maithilīm // RmUD_138

purandaravareṇāśu jīvayitvā plavaṅgamān
atoṣayad raghuśreṣṭho vividhair dhanasaṃcayaiḥ // RmUD_139

tataḥ puṣpakam āruhya sasītaḥ sahalakṣmaṇaḥ
niryayau vānaraiḥ sākaṃ rāmo rakṣo'dhipena ca // RmUD_140

ayodhyāṃ praty asau gacchan preṣayitvānilātmajam
bharatasya mataṃ jñātvā nandigrāmam upāgamat // RmUD_141

bhrātṛbhiḥ saha saṃgamya veṣaṃ saṃtyajya tāpasaṃ
ayodhyāṃ prāviśad rāmaḥ prītair bandhujanaiḥ saha // RmUD_142

vasiṣṭho 'tha dvijaiḥ sākaṃ mantrisāmantasaṃnidhau
sītayā sahitaṃ rāmam abhyaṣiñcad yathāvidhi // RmUD_143

āhlādayañ jagat sarvaṃ paurṇamāsyāṃ śaśī yathā
ayodhyām avasad rāmaḥ sītayā sahitaś ciram // RmUD_144

tato vānarasaṃghāṃś ca bhakṣayantaṃ niśācaram
aindreṇāstreṇa rāmo 'pi nijaghāna raṇe bhṛśam // RmUD__6.9

tato rāvaṇasaṃdiṣṭau devāntakanarāntakau
hanūmadaṅgadābhyāṃ tu nihatau raṇamūrdhani // RmUD__6.10

athātikāyam āyāntaṃ ratham āruhya vāhinīm
ardayantaṃ mahākāyaṃ lakṣmaṇaś cāvadhīc charaiḥ // RmUD__6.11

tato rāvaṇasaṃdiṣṭaḥ śakrajid rāghavau raṇe
brahmāstreṇa ca tau baddhvā vānarāṃś cāvadhīc charaiḥ // RmUD__6.12

atha jāmbavato vākyād gatvā cauṣadhiparvatam
mārutiś cauṣadhīs tatrādṛṣṭvā kopaṃ cakāra saḥ // RmUD__6.13

bhūdharaṃ taṃ samutpaṭya gṛhītvā punar āgataḥ
tāsāṃ gandhena vai sarvān rāghavādīn ajīvayat // RmUD__6.14

rāvaṇaḥ kapibhir dagdhāṃ purīṃ vīkṣya ruṣānvitaḥ
nyayuṅkta kumbhakarṇasya putrau hantuṃ ca rāghavau // RmUD__6.15

athārdayantau tat sainyaṃ vīkṣya tau balaśālinau
kumbhaṃ rāmo 'vadhīd bāṇair nikumbhaṃ cātmajo raveḥ // RmUD__6.16

tataḥ kharātmajaṃ tena rāvaṇena pracoditam
pīḍayantaṃ kapīn bāṇair jaghānāstreṇa rāghavaḥ // RmUD__6.17

tataḥ saṃtaptahṛdayo rāvaṇo yuddhadurmadam
pracodayām āsa sutam yuddhe hantuṃ sa rāghavau // RmUD__6.18

nagarān niryayau tūrṇam indrajit samitiñjayaḥ
māyāsītāṃ vinikṣipya sarveṣāṃ mohanāya vai // RmUD__6.19

vānareṣv api paśyatsu hanūmatpramukheṣu ca
jaghāna sītāṃ khaḍgena śitena samitiñjayaḥ // RmUD__6.20

yuddhaṃ tyaktvā tataḥ sarvair vānaraiḥ sa parīvṛtaḥ
duḥkhito hanumāṃs tatra yatra ramo 'vrajal laghu // RmUD__6.21

upagamyābravīd rāmaṃ hanūmān nikhilaṃ tadā
śrutvā vṛttāntam akhilaṃ rāmo moham avāpa saḥ // RmUD__6.22

vibhīṣaṇo 'tha saṃprāpya dṛṣṭvā rāmaṃ ca mūrchitam
viṣaṇṇān vānarān vācā sāntvayann idam abravīt // RmUD__6.23

mithyā viṣādaṃ saṃtyajya jagannāyaka he prabho
śṛṇu me 'bhihitaṃ vākyaṃ jñātvā rāvaṇimānasam // RmUD__6.24

durātmanā kṛtā māyā rākṣasendrasutena vai
nikumbhilāyāṃ homaṃ tu kṛtaṃ tenādhunā kila // RmUD__6.25

lakṣmaṇaṃ preṣayādyaiva mayā saha samantriṇā
kṛte home tatra ripur ajeyo bhavati dhruvam // RmUD__6.26

uvāca rāmaḥ saumitriṃ rākṣasendrasutaṃ jahi
gaccheti śīghraṃ suhṛdā rāvaṇasyānujena saḥ // RmUD__6.27

lakṣmaṇas tu tadā rāmam āmantrya savibhīṣaṇaḥ
nikumbhilāṃ prāpa tūrṇam indrajid yatra vartate // RmUD__6.28

adarśayad bhrātṛputraṃ dharmātmā sa vibhīṣaṇaḥ
lakṣmaṇo bhedayām āsa rākṣasāñ śarasaṃcayaiḥ // RmUD__6.29

kṛtvā ciraṃ tatra yuddham aindreṇāstreṇa vai ruṣā
śiraś ciccheda saumitrir daśānanasutasya hi // RmUD__6.30

sa sutasya vadhaṃ śrutvā rāvaṇaḥ sokakarśitaḥ
naṣṭadhairyo vihvalāṅgo vilalāpākulendriyaḥ // RmUD__6.31

nirarthakaṃ tu majjanma jalpitaṃ ca nirarthakam
yenāham adya paśyāmi hatam indrajitaṃ raṇe // RmUD__6.32

kva gato 'si hataḥ śūra mānuṣeṇa padātinā
rājyād bhraṣṭena dīnena tyaktvā māṃ putra jīvitam // RmUD__6.33

indraṃ jitvā tu taṃ baddhvā laṅkām ānīya vai balāt
akaros tvaṃ pratāpena kārāgṛhanivāsinam // RmUD__6.34

mocayām āsa brahmā tvāṃ sāntvayitvāmarādhipam
tādṛk tvaṃ kutra māṃ tyaktvā gato 'dya sudurāsadaḥ // RmUD__6.35

kiṃ kariṣyāmy aham putra kva gacchāmi vadādhunā
naya māṃ yatra gantāsi tatra te na vilambanam // RmUD__6.36

lokeṣu tvatsamo nāsti tādṛśasya pitāsmy aham
ityāśayā sthitaṃ putra garvitena mayātra hi // RmUD__6.37

dhūmrākṣo vajradaṃṣṭraś ca kumbhakarṇaḥ pratāpavān
rākṣasā nihatāḥ sarve prahastapramukhā api // RmUD__6.38

anādṛtya tu tān sarvān rākṣasān prahṛtān api
avaṣṭabhya balaṃ putra sukhenāvasthitaṃ tava // RmUD__6.39

ity evaṃ bahudhā tatra vilapya sa tu rāvaṇaḥ
antarniyamya duḥkhāni kopaṃ cakre sudāruṇam // RmUD__6.40

rathaṃ sūta mamāgre tvaṃ kṣipraṃ kuru jayaiṣiṇaḥ
rāmaṃ salakṣmaṇaṃ hantuṃ nirgamiṣyāmy ahaṃ gṛhāt // RmUD__6.41

ity uktvā ratham āruhya śīghraṃ sārathivāhitam
rāmeṇa saha saṃgamya yuddhaṃ cakre sudāruṇam // RmUD__6.42

tato mātalinānītaṃ ratham aindraṃ samāruhan
rarāja rāmo dharmātmā hy udayastho yathā raviḥ // RmUD__6.43

cakāra yuddham tumulaṃ devavṛnde ca paśyati
sītāharaṇajāt kopād rāmo dharmabhṛtāṃ varaḥ // RmUD__6.44

athāgastyasya vacanād rāvaṇaṃ lokakaṇṭakam
jaghāna rāmo lakṣmīvān brāhmeṇāstreṇa taṃ raṇe // RmUD__6.45

mandodarī vadhaṃ śrutvā bhartuḥ priyatarasya sā
vilalāpa raṇaṃ gatvā kurarīva bhṛśāturā // RmUD__6.46

vibhīṣaṇo 'tha rāmeṇa saṃdiṣṭaḥ saha rākṣasaiḥ
cakāra dahanaṃ tasya rāvaṇasya gatāyuṣaḥ // RmUD__6.47

athāgnivacanāt sītāṃ rāmo vīkṣya sunirmalām
saṃdiṣṭo devavṛndaiś ca jagrāha pitṛsaṃnidhau // RmUD__6.48

tavaiva yuktaṃ karmaitat sarvalokabhayaṅkaram
tad vaidehyāḥ kṛte rāma sā tu lakṣmīr bhavān svabhūḥ // RmUD__6.49

ity evaṃ devasaṃghaiś ca munibhiś cābhipūjitaḥ
lakṣmaṇaś ca tutoṣātha rāmo viśvāsam āyayau // RmUD__6.50

vibhīṣaṇasya dharmātmā satyasaṃdha udāradhīḥ
kārayām āsa lakṣmīvān anujenābhiṣecanam // RmUD__6.51

tataḥ puṣpakam āruhya saha mitrair jagatpatiḥ
bhāryānujābhyāṃ sahitaḥ kiṣkindhāṃ prāpa rāghavaḥ // RmUD__6.52

kiṣkindhānilayāḥ sarvāḥ kapīnāṃ yoṣitaḥ priyāḥ
sītākutūhalāt puṣpaṃ vimānaṃ tāḥ samāruhan // RmUD__6.53

atha dāśarathiḥ śrīmān bharataṃ draṣṭum icchayā
bharadvājāśramaṃ prāptas tatra tena nivāritaḥ // RmUD__6.54

bharatasyāntikaṃ rāmaḥ preṣayām āsa mārutim
rāmasyādarśanād vahnipraveśaṃ kāṅkṣato bhṛśaṃ // RmUD__6.55

tatra tena munīndreṇa sānujaḥ sasuhṛdgaṇaḥ
saṃtoṣavivaśenātha rāmo 'pi vidhipūjitaḥ // RmUD__6.56

rāmo 'tha saha saṃgamya bharatenārighātinā
ayodhyāṃ prāviśat tūrṇaṃ mātṛbhiś cābhinanditaḥ // RmUD__6.57

athāyodhyānivāsās te janāḥ sarve 'pi toṣitāḥ
abhigamyābruvan rāmaṃ dhanyā vayam iti drutam // RmUD__6.58

cātakās tu ghanān dṛṣṭvā mayūrāś ca yathā śiśūn
āsādya mātaras toṣaṃ tathā prāpur janā bhuvi // RmUD__6.59

athābhiṣekaṃ rāmasya vasiṣṭhādyā mudānvitāḥ
sahitā mantribhiś cakrur vasavo vāsavaṃ yathā // RmUD__6.60

abhiṣekotsave sarve sugrīvādyāḥ kapīśvarāḥ
yathārhaṃ pūjitāś cāsan sraggandhāmbarabhūṣaṇaiḥ // RmUD__6.61

viśiṣya muktāhāreṇa sītayā hanumān mudam
pūjitaś ca tathā lebhe yathā sītāvalokane // RmUD__6.62

sarvāsāṃ vānarīṇāṃ ca kausalyā putravatsalā
bhūṣaṇair bhūṣayām āsa vastracandanakuṅkumaiḥ // RmUD__6.63

rāmājñayātha sarve 'pi sugrīvādiplavaṅgamāḥ
kiṣkindhāṃ lebhire kṛcchrāc chrīrāmavirahāturāḥ // RmUD__6.64

atibhakto dīrghajīvī laṅkāsamarasādhakaḥ
anujñātaḥ sa rāmeṇa laṅkāṃ prāyād vibhīṣaṇaḥ // RmUD__6.65

pituḥ siṃhāsanaṃ prāpya bhrātṛbhiḥ sahito 'naghaḥ
virarāja tathā rāmo yathā viṣṇus triviṣṭape // RmUD__6.66

lakṣmaṇānumate rāmo yauvarājyaṃ tu dattavān
bharatāyāprameyāya prāṇāt priyatarāya saḥ // RmUD__6.67

catvāras te mahātmānaḥ sabhāryā raghusattamāḥ
khe satāro yathā candras tathā rejuḥ svapattane // RmUD__6.68

iti śrīrāmodante yuddhakāṇḍaḥ samāptaḥ || (RmUD__6_0)

atha uttarakāṇḍaḥ || (RmUD__7.)

rājā paryagrahīd eva bhāryāṃ rāvaṇadūṣitām
ity ajñajanavādena rāmas tatyāja maithilīm // RmUD_145_

tad viditvātha vālmīkir ānīyaināṃ nijāśramam
antarvatnīṃ samāśvāsya tatraivāvāsayat sukham // RmUD_146_

ṛṣibhiḥ prārthitasyātha rāghavasya niyogataḥ
śatrughno lavaṇaṃ yuddhe nihatyainān apālayat // RmUD_14_7

tapasyantaṃ tataḥ śūdraṃ śambūkākhyaṃ raghūttamaḥ
hatvā viprasya kasyāpi mṛtaṃ putram ajīvayat // RmUD_148

rāme hemamayīṃ patnīṃ kṛtvā yajñaṃ vitanvati
ānīya sasutāṃ sītāṃ tasmai prācetaso dadau // RmUD_149_

śaṅkyamānā punaś caivaṃ rāmeṇa janakātmajā
bhūmyā prārthitayā dattaṃ vivaraṃ praviveśa sā // RmUD_150_

lakṣmaṇaḥ sabhayabhraṃśād rāmeṇa samupekṣitaḥ
mānuṣaṃ deham utsṛjya svakaṃ rūpaṃ samāviśat // RmUD_151

atha rāmasya nirdeśāt pauraiḥ saha vanaukasaḥ
nimajjya sarayūtīrthe dehaṃ tyaktvā divaṃ yayuḥ // RmUD_152_

tato bharataśatrughnau nijaṃ rūpam avāpatuḥ
rāmo 'pi mānuṣaṃ dehaṃ tyaktvā dhāmāviśat svakam // RmUD_153_

śrīrāmodantam ākhyātam idaṃ mandadhiyā mayā
samīkṣya nipuṇaiḥ sadbhiḥ saṃśodhya parigṛhyatām // RmUD_154_

yeṣāṃ prasādād rāmasya caritaṃ kīrtitaṃ mayā
tān gurūn sarvadā naumi nārāyaṇaparāyaṇān // RmUD_155

yas tu dāśarathir bhūtvā raṇe hatvā ca rāvaṇam
rarakṣa lokān vaikuṇṭhaḥ sa māṃ rakṣatu cinmayaḥ // RmUD_156_

iti śrīrāmodante uttarakāṇḍaḥ samāptaḥ || (RmUD__7_0)

śrīrāmodantaṃ samāptam |