Daṇḍin: Kāvyādarśa, 1, 2.1-144, 2.310-368

caturmukhamukhāmbhojavanahaṃsavadhūr mama
mānase ramatāṃ dīrghaṃ sarvaśuklā sarasvatī // KA_1.1

catur-mukha-mukha-ambho-javana-haṃsa-vadhūr mama mānase ramatāṃ dīrghaṃ sarva-śuklā sarasvatī //

pūrvaśāstrāṇi saṃhṛtya prayogān upalakṣya ca
yathāsāmarthyam asmābhiḥ kriyate kāvyalakṣaṇam // KA_1.2

pūrva-śāstrāṇi saṃ-hṛtya pra-yogān upa-lakṣya ca yathā-sāmarthyam asmābhiḥ kriyate kāvya-lakṣaṇam //

iha śiṣṭānuśiṣṭānāṃ śiṣṭānām api sarvathā
vācām eva prasādena lokayātrā pravartate // KA_1.3

iha śiṣṭa-anu-śiṣṭānāṃ śiṣṭānām api sarva-thā vācām eva pra-sādena loka-yātrā pra-vartate //

idam andhaṃ()tamaḥ kṛtsnaṃ jāyeta bhuvanatrayam
yadi śabdā-hvayaṃ jyotir āsaṃsāraṃ na dīpyate // KA_1.4

idam andhaṃ(-)tamaḥ kṛtsnaṃ jāyeta bhuvana-trayam yadi śabda-ā-hvayaṃ jyotir ā-saṃ-sāraṃ na dīpyate //

ādirājayaśobimbam ādarśaṃ prāpya vāṅmayam
teṣām asaṃnidhāne 'pi na svayaṃ paśya naśyati // KA_1.5

ādi-rāja-yaśo-bimbam ā-darśaṃ pra-āpya vāṅ-mayam teṣām a-saṃ-ni-dhāne 'pi na svayaṃ paśya naśyati //

gaur gauḥ kāmadughā samyak prayuktā smaryate budhaiḥ
duṣprayuktā punar gotvaṃ prayoktuḥ saiva śaṃsati // KA_1.6

gaur gauḥ kāma-dughā samyak pra-yuktā smaryate budhaiḥ duṣ-pra-yuktā punar go-tvaṃ pra-yoktuḥ sā aiva śaṃsati //

tad alpam api nopekṣyaṃ kāvye duṣṭaṃ kathaṃ cana
syād vapuḥ sundaram api śvitreṇaikena durbhagam // KA_1.7

tad alpam api na upa-īkṣyaṃ kāvye duṣṭaṃ kathaṃ cana syād vapuḥ sundaram api śvitreṇā ekena dur-bhagam //

guṇadoṣān aśāstrajñaḥ kathaṃ vibhajate naraḥ
kim andhasyādhikāro 'sti rūpabhedopalabdhiṣu // KA_1.8

guṇa-doṣān a-śāstra-jñaḥ kathaṃ vi-bhajate naraḥ kim andhasya adhi-kāro 'sti rūpa-bheda-upa-labdhiṣu //

ataḥ prajānāṃ vyutpattim abhisaṃdhāya sūrayaḥ
vācāṃ vicitramārgāṇāṃ nibabandhuḥ kriyāvidhim // KA_1.9

ataḥ pra-jānāṃ vy-ut-pattim abhi-saṃ-dhāya sūrayaḥ vācāṃ vi-citra-mārgāṇāṃ ni-babandhuḥ kriyā-vidhim //

taiḥ śarīraṃ ca kāvyānām alaṃkārāś ca darśitāḥ
śarīraṃ tāvadiṣṭārthavyavacchinnā padāvalī // KA_1.10

taiḥ śarīraṃ ca kāvyānām alaṃ-kārāś ca darśitāḥ śarīraṃ tāvad-iṣṭa-arthavy-ava-cchinnā pada-āvalī //

padyaṃ gadyaṃ ca miśraṃ ca tat tridhaiva vyavasthitam
padyaṃ catuṣpadī tac ca vṛttaṃ jātir iti dvidhā // KA_1.11

padyaṃ gadyaṃ ca miśraṃ ca tat tri-dhā aiva vy-ava-sthitam padyaṃ catuṣ-padī tac ca vṛttaṃ jātir iti dvi-dhā //

chandovicityāṃ sakalas tatprabandho nidarśitaḥ
sā vidyā naus vivikṣūṇāṃ gambhīraṃ kāvyasāgaram // KA_1.12

chando-vi-cityāṃ sakalas tat-pra-bandho ni-darśitaḥ sā vidyā naus vivikṣūṇāṃ gambhīraṃ kāvya-sāgaram //

muktakaṃ kulakaṃ kośaḥ saṃghāta iti tādṛśaḥ
sargabandhāṃśarūpatvād anuktaḥ padyavistaraḥ // KA_1.13

muktakaṃ kulakaṃ kośaḥ saṃ-ghāta iti tā-dṛśaḥ sarga-bandha-aṃśa-rūpa-tvād an-uktaḥ padya-vi-staraḥ //

sargabandho mahākāvyam ucyate tasya lakṣaṇam
āśīr namaskriyā vastunirdeśo vāpi tanmukham // KA_1.14

sarga-bandho mahā-kāvyam ucyate tasya lakṣaṇam āśīr namas-kriyā vastunir-deśo va āpi tan-mukham //

itihāsakathodbhūtam itarad vā sadāśrayam
caturvargaphalāyattaṃ caturodā-ttanāyakam // KA_1.15

itihāsa-kathā-ud-bhūtam itarad vā sad-āśrayam catur-varga-phalā-yattaṃ catura-ud-ā-tta-nāyakam //

nagarārṇavaśailartucandrārkodayavarṇanaiḥ
udyānasalilakrīḍāmadhupānaratotsavaiḥ // KA_1.16

nagara-arṇava-śaila-rtucandra-arka-udaya-varṇanaiḥ udyāna-salila-krīḍāmadhu-pāna-rata-ut-savaiḥ //

vipralambhair vivāhaiś ca kumārodayavarṇanaiḥ
mantradūtaprayāṇājināyakābhyudayair api // KA_1.17

vi-pra-lambhair vi-vāhaiś ca kumāra-ud-aya-varṇanaiḥ mantra-dūta-pra-yāṇa-ājināyaka-abhy-udayair api //

alaṃkṛtam asaṃkṣiptaṃ rasabhāvanirantaram
sargair anativistīrṇaiḥ śravyavṛttaiḥ susaṃdhibhiḥ // KA_1.18

alaṃ-kṛtam a-saṃ-kṣiptaṃ rasa-bhāva-nir-antaram sargair an-ati-vi-stīrṇaiḥ śravya-vṛttaiḥ su-saṃdhibhiḥ //

sarvatra bhinnavṛttāntair upetaṃ lokarañjanam
kāvyaṃ kalpottarasthāyi jāyate sadalaṃkṛti // KA_1.19

sarva-tra bhinna-vṛtta-antair upa-itaṃ loka-rañjanam kāvyaṃ kalpa-uttara-sthāyi jāyate sad-alaṃ-kṛti //

nyūnam apy atra yaiḥkaiścid aṅgaiḥ kāvyaṃ na duṣyati
yady upā-tteṣu saṃpattir ārādhayati tadvidaḥ // KA_1.20

nyūnam apy atra yaiḥ-kaiś-cid aṅgaiḥ kāvyaṃ na duṣyati yady upa-ā-tteṣu saṃ-pattir ā-rādhayati tad-vidaḥ //

guṇataḥ prāg upanyasya nāyakaṃ tena vidviṣām
nirā-karaṇam ity eṣa mārgaḥ prakṛtisundaraḥ // KA_1.21

guṇa-taḥ prāg upa-nyasya nāyakaṃ tena vi-dviṣām nir-ā-karaṇam ity eṣa mārgaḥ pra-kṛti-sundaraḥ //

vaṃśavīryaśrutādīni varṇayitvā ripor api
tajjayān nāyakotkarṣavarṇanaṃ ca dhinoti naḥ // KA_1.22

vaṃśa-vīrya-śruta-ādīni varṇayitvā ripor api taj-jayān nāyaka-ūt-karṣavarṇanaṃ ca dhinoti naḥ //

apādaḥ padasaṃtāno gadyam ākhyāyikā kathā
iti tasya prabhedau dvau tayor ākhyāyikā kila // KA_1.23

a-pādaḥ pada-saṃtāno gadyam ā-khyāyikā kathā iti tasya pra-bhedau dvau tayor ā-khyāyikā kila //

nāyakenaiva vācyānyā nāyakenetareṇa vā
svaguṇāviṣkriyā doṣo nātra bhūtārthaśaṃsinaḥ // KA_1.24

nāyakenā eva vācya ānyā nāyakena itareṇa vā sva-guṇa-āviṣ-kriyā doṣo na atra bhūta-artha-śaṃsinaḥ //

api tv aniyamo dṛṣṭas tatrāpy anyair udīraṇāt
anyo vaktā svayaṃ veti kīdṛg vā bhedalakṣaṇam // KA_1.25

api tv a-ni-yamo dṛṣṭas tatra apy anyair ud-īraṇāt anyo vaktā svayaṃ veti kī-dṛg vā bheda-lakṣaṇam //

vaktraṃ cāparavaktraṃ ca socchvāsatvaṃ ca bhedakam
cihnam ākhyāyikāyāś cet prasaṅgena kathāsv api // KA_1.26

vaktraṃ ca apara-vaktraṃ ca sa-ucchvāsa-tvaṃ ca bhedakam cihnam ā-khyāyikāyāś cet pra-saṅgena kathāsv api //

āryādivatpraveśaḥ kiṃ na vaktrāparavaktrayoḥ
bhedaś ca dṛṣṭo lambādir ucchvāso vāstu kiṃ tataḥ // KA_1.27

āryā-ādi-vat-praveśaḥ kiṃ na vaktra-apara-vaktrayoḥ bhedaś ca dṛṣṭo lamba-ādir uc-chvāso va āstu kiṃ tataḥ //

tat kathā-khyāyikety ekā jātiḥ saṃjñādvayāṅkitā
atraivāntarbhaviṣyanti śeṣāś cā-khyānajātayaḥ // KA_1.28

tat kathā ā-khyāyika īty ekā jātiḥ saṃ-jñā-dvaya-aṅkitā atrā eva antar-bhaviṣyanti śeṣāś cā a-khyāna-jātayaḥ //

kanyāharaṇasaṃgrāmavipralambhodayādayaḥ
sargabandhasamā eva naite vaiśeṣikā guṇāḥ // KA_1.29

kanyā-haraṇa-saṃ-grāmavi-pra-lambha-ud-aya-ādayaḥ sarga-bandha-samā eva nā ete vai-śeṣikā guṇāḥ //

kavibhāvakṛtaṃ cihnam anyatrāpi na duṣyati
mukham iṣṭārthasaṃsiddhyai kiṃ hi na syāt kṛtātmanām // KA_1.30

kavi-bhāva-kṛtaṃ cihnam anya-tra api na duṣyati mukham iṣṭa-artha-saṃ-siddhyai kiṃ hi na syāt kṛta-ātmanām //

miśrāṇi nāṭakādīni teṣām anyatra vistaraḥ
gadyapadyamayī kācit campūr ity abhidhīyate // KA_1.31

miśrāṇi nāṭaka-ādīni teṣām anya-tra vi-staraḥ gadya-padya-mayī kā-cit campūr ity abhi-dhīyate //

tad etad vāṅmayaṃ bhūyaḥ saṃskṛtaṃ prākṛtaṃ tathā
apabhraṃśaś ca miśraṃ cety āhur āryāś caturvidham // KA_1.32

tad etad vāṅ-mayaṃ bhūyaḥ saṃs-kṛtaṃ prā-kṛtaṃ tathā apa-bhraṃśaś ca miśraṃ ca ity āhur āryāś catur-vi-dham //

saṃskṛtaṃ nāma daivī vāg anvā-khyātā maharṣibhiḥ
tadbhavas tatsamo deśīty anekaḥ prākṛtakramaḥ // KA_1.33

saṃs-kṛtaṃ nāma daivī vāg anv-ā-khyātā maha-rṣibhiḥ tad-bhavas tat-samo deśi īty anekaḥ prā-kṛta-kramaḥ //

mahārāṣṭrāśrayāṃ bhāṣāṃ prakṛṣṭaṃ prākṛtaṃ viduḥ
sāgaraḥ sūktiratnānāṃ setubandhādi yanmayam // KA_1.34

mahā-rāṣṭra-āśrayāṃ bhāṣāṃ pra-kṛṣṭaṃ prā-kṛtaṃ viduḥ sāgaraḥ su-ukti-ratnānāṃ setu-bandha-ādi yan-mayam //

śaurasenī ca gauḍī ca lāṭī cānyā ca tādṛśī
yāti prākṛtam ity evaṃ vyavahāreṣu saṃnidhim // KA_1.35

śaura-senī ca gauḍī ca lāṭī ca anyā ca tā-dṛśī yāti prā-kṛtam ity evaṃ vy-ava-hāreṣu saṃ-nidhim //

ābhīrādigiraḥ kāvyeṣv apabhraṃśa iti smṛtāḥ
śāstreṣu saṃskṛtād anyad apabhraṃśatayoditam // KA_1.36

ābhīra-ādi-giraḥ kāvyeṣv apa-bhraṃśa iti smṛtāḥ śāstreṣu saṃs-kṛtād anyad apa-bhraṃśa-taya ūditam //

saṃskṛtaṃ sargabandhādi prākṛtaṃ skandhakādikam
osarādīny apabhraṃśo nāṭakādi tu miśrakam // KA_1.37

saṃs-kṛtaṃ sarga-bandha-ādi prā-kṛtaṃ skandhaka-ādikam osara-ādīny apa-bhraṃśo nāṭaka-ādi tu miśrakam //

kathāpi sarvabhāṣābhiḥ saṃskṛtena ca badhyate
bhūtabhāṣāmayīṃ prāhur adbhutārthāṃ bṛhatkathām // KA_1.38

katha āpi sarva-bhāṣābhiḥ saṃs-kṛtena ca badhyate bhūta-bhāṣā-mayīṃ pra-āhur adbhuta-arthāṃ bṛhat-kathām //

lāsyacchalitaśamyādi prekṣārtham itarat punaḥ
śravyam eveti saiṣāpi dvayī gatir udā-hṛtā // KA_1.39

lāsya-cchalita-śamyā-ādi pra-īkṣā-artham itarat punaḥ śravyam eva iti sā aiṣa āpi dvayī gatir ud-ā-hṛtā //

asty aneko girāṃ mārgaḥ sūkṣmabhedaḥ parasparam
tatra vaidarbhagauḍīyau varṇyete prasphuṭāntarau // KA_1.40

asty an-eko girāṃ mārgaḥ sūkṣma-bhedaḥ paras-param tatra vaidarbha-gauḍīyau varṇyete pra-sphuṭa-antarau //

śleṣaḥ prasādaḥ samatā mādhuryaṃ sukumāratā
arthavyaktir udāratvaṃ ojaḥkāntisamādhayaḥ // KA_1.41

śleṣaḥ pra-sādaḥ sama-tā mādhuryaṃ su-kumāra-tā artha-vyaktir ud-āra-tvaṃ ojaḥ-kānti-samādhayaḥ //

iti vaidarbhamārgasya prāṇā daśa guṇāḥ smṛtāḥ
eṣāṃ viparyayaḥ prāyo lakṣyate gauḍavartmani // KA_1.42

iti vaidarbha-mārgasya pra-āṇā daśa guṇāḥ smṛtāḥ eṣāṃ vi-pary-ayaḥ pra-ayo lakṣyate gauḍa-vartmani //

śliṣṭam aspṛṣṭaśaithilyam alpaprāṇākṣarottaram
śithilaṃ mālatīmālā lolālikalilā yathā // KA_1.43

śliṣṭam a-spṛṣṭa-śaithilyam alpa-pra-āṇa-ākṣara-ūttaram śithilaṃ mālatī-mālā lola-ali-kalilā yathā //

anuprāsadhiyā gauḍais tad iṣṭaṃ bandhagauravāt
vaidarbhair mālatīdāma laṅghitaṃ bhramarair iti // KA_1.44

anu-pra-asa-dhiyā gauḍais tad iṣṭaṃ bandha-gauravāt vaidarbhair mālatī-dāma laṅghitaṃ bhramarair iti //

prasādavat prasiddhārtham indor indīvaradyuti
lakṣma lakṣmīṃ tanotīti pratītisubhagaṃ vacaḥ // KA_1.45

pra-sāda-vat pra-siddha-artham indor indī-vara-dyuti lakṣma lakṣmīṃ tanoti iti prati-iti-su-bhagaṃ vacaḥ //

vyutpannam iti gauḍīyair nātirūḍham apīṣyate
yathānatyarjunābjanmasadṛkṣāṅko balakṣaguḥ // KA_1.46

vy-ut-pannam iti gauḍīyair na-ati-rūḍham api iṣyate yatha an-aty-arjuna-āb-janmasa-dṛkṣa-āṅko balakṣa-guḥ //

samaṃ bandheṣv aviṣamaṃ te mṛdusphuṭamadhyamāḥ
bandhā mṛdusphuṭonmiśravarṇavinyāsayonayaḥ // KA_1.47

samaṃ bandheṣv a-vi-ṣamaṃ te mṛdu-sphuṭa-madhyamāḥ bandhā mṛdu-sphuṭa-ūn-miśravarṇa-vi-ny-āsa-yonayaḥ //

kokilā-lāpavācālo mām eti malayānilaḥ
ucchalacchīkarācchācchanirjharāmbhaḥkaṇokṣitaḥ // KA_1.48

kokila-ā-lāpa-vācālo mām eti malaya-ānilaḥ uc-chalac-chīkara-āccha-ācchanir-jhara-āmbhaḥ-kaṇa-ūkṣitaḥ //

candanapraṇayodgandhir mando malayamārutaḥ
spardhate ruddhamaddhairyo vararāmāmukhānilaiḥ // KA_1.49

candana-pra-ṇaya-ūd-gandhir mando malaya-mārutaḥ spardhate ruddha-mad-dhairyo vara-rāmā-mukha-anilaiḥ //

ity anā-locya vaiṣamyam arthālaṃkāraḍambarau
apekṣamāṇā vavṛdhe paurastyā kāvyapaddhatiḥ // KA_1.50

ity an-ā-locya vai-ṣamyam artha-alaṃ-kāra-ḍambarau apa-īkṣamāṇā vavṛdhe paurastyā kāvya-paddhatiḥ //

madhuraṃ rasavad vāci vastuny api rasasthitiḥ
yena mādhyanti dhīmanto madhuneva madhuvratāḥ // KA_1.51

madhuraṃ rasa-vad vāci vastuny api rasa-sthitiḥ yena mādhyanti dhīmanto madhuna īva madhu-vratāḥ //

yayā kayācic chrutyā yat samānam anubhūyate
tadrūpā hi padā-sattiḥ sānuprāsā rasā-vahā // KA_1.52

yayā kayā-cic chrutyā yat samānam anu-bhūyate tad-rūpā hi pada-ā-sattiḥ sa-ānu-pra-āsā rasa-ā-vahā //

eṣa rājā yadā lakṣmīṃ prāptavān brahmaṇapriyaḥ
tataḥ prabhṛti dharmasya loke 'sminn utsavo 'bhavat // KA_1.53

eṣa rājā yadā lakṣmīṃ pra-āpta-vān brahmaṇa-priyaḥ tataḥ pra-bhṛti dharmasya loke 'sminn utsavo 'bhavat //

itīdaṃ nādṛtaṃ gauḍair anuprāsas tu tatpriyaḥ
anuprāsād api prāyo vaidarbhair idam iṣyate // KA_1.54

iti idaṃ nā adṛtaṃ gauḍair anu-pra-āsas tu tat-priyaḥ anu-pra-āsād api pra-āyo vaidarbhair idam iṣyate //

varṇāvṛttir anuprāsaḥ pādeṣu ca padeṣu ca
pūrvānubhavasaṃskārabodhinī yady adūratā // KA_1.55

varṇa-āvṛttir anu-pra-asaḥ pādeṣu ca padeṣu ca pūrva-ānu-bhava-saṃs-kārabodhinī yady a-dūra-tā //

candre śaranniśottaṃse kundastavakavibhrame
indranīlanibhaṃ lakṣma saṃdadhāty anilaḥ śriyam // KA_1.56

candre śaran-niśā-ut-taṃse kunda-stavaka-vi-bhrame indra-nīla-ni-bhaṃ lakṣma saṃ-dadhāty anilaḥ śriyam //

cāru candramasaṃ bhīru bimbaṃ paśyaitad ambare
manmano manmathā-krāntaṃ nirdayaṃ hantum udyatam // KA_1.57

cāru candramasaṃ bhīru bimbaṃ paśyā etad ambare manmano manmatha-ā-krāntaṃ nir-dayaṃ hantum ud-yatam //

ity anuprāsam icchanti nātidūrāntaraśrutim
na tu rāmāmukhāmbhojasadṛśaś candramā iti // KA_1.58

ity anu-pra-asam icchanti na ati-dūra-antara-śrutim na tu rāmā-mukha-ambho-jasa-dṛśaś candramā iti //

smaraḥ kharaḥ khalaḥ kāntaḥ kāyaḥ kopaś ca naḥ kṛśaḥ
cyuto māno 'dhiko rāgo moho jāto 'savo gatāḥ // KA_1.59

smaraḥ kharaḥ khalaḥ kāntaḥ kāyaḥ kopaś ca naḥ kṛśaḥ cyuto māno 'dhiko rāgo moho jāto 'savo gatāḥ //

ity ādi bandhapāruṣyaṃ śaithilyaṃ ca nigacchati
ato naivam anuprāsaṃ dākṣinātyāḥ prayuñjate // KA_1.60

ity ādi bandha-pāruṣyaṃ śaithilyaṃ ca ni-gacchati ato nā evam anu-pra-āsaṃ dākṣinātyāḥ pra-yuñjate //

āvṛttiṃ varṇasaṃghātagocarāṃ yamakaṃ viduḥ
tat tu naikāntamadhuram ataḥ paścād vidhāsyate // KA_1.61

ā-vṛttiṃ varṇa-saṃ-ghātagocarāṃ yamakaṃ viduḥ tat tu nā eka-ānta-madhuram ataḥ paścād vi-dhāsyate //

kāmaṃ sarvo 'py alaṃkāro rasam arthe niṣañcati
tathāpy agrāmyataivaitaṃ bhāraṃ vahati bhūyasā // KA_1.62

kāmaṃ sarvo 'py alaṃ-kāro rasam arthe ni-ṣañcati tatha āpy a-grāmya-tā aivā etaṃ bhāraṃ vahati bhūyasā //

kanye kāmayamānaṃ māṃ na tvaṃ kāmayase katham
iti grāmyo 'yam arthātmā vairasyāya prakalpate // KA_1.63

kanye kāmayamānaṃ māṃ na tvaṃ kāmayase katham iti grāmyo 'yam artha-ātmā vai-rasyāya pra-kalpate //

kāmaṃ kandarpacāṇḍālo mayi vāmākṣi nirdayaḥ
tvayi nirmatsaro diṣṭyety agrāmyo 'rtho rasā-vahaḥ // KA_1.64

kāmaṃ kandarpa-cāṇḍālo mayi vāma-akṣi nir-dayaḥ tvayi nir-mat-saro diṣṭya īty a-grāmyo 'rtho rasa-ā-vahaḥ //

śabde 'pi grāmyatāsty eva sā sabhyetarakīrtanāt
yathā yakārādipadaṃ ratyutsavanirūpaṇe // KA_1.65

śabde 'pi grāmya-ta āsty eva sā sabhya-itara-kīrtanāt yathā ya-kāra-ādi-padaṃ raty-ut-sava-ni-rūpaṇe //

padasaṃdhānavṛttyā vā vākyārthatvena vā punaḥ
duṣpratītikaraṃ grāmyaṃ yathā yā bhavataḥ priyā // KA_1.66

pada-saṃ-dhāna-vṛttyā vā vākya-artha-tvena vā punaḥ duṣ-prati-iti-karaṃ grāmyaṃ yathā yā bhavataḥ priyā //

kharaṃ prahṛtya viśrāntaḥ puruṣo vīryavān iti
evam ādi na śaṃsanti mārgayor ubhayor api // KA_1.67

kharaṃ pra-hṛtya vi-śrāntaḥ puruṣo vīrya-vān iti evam ādi na śaṃsanti mārgayor ubhayor api //

bhaginībhagavatyādi sarvatraivānumanyate
vibhaktam iti mādhuryam ucyate sukumāratā // KA_1.68

bhaginī-bhaga-vaty-ādi sarva-trā eva anu-manyate vi-bhaktam iti mādhuryam ucyate su-kumāra-tā //

aniṣṭhurākṣaraprāyaṃ sukumāram iheṣyate
bandhaśaithilyadoṣas tu darśitaḥ sarvakomale // KA_1.69

a-ni-ṣṭhura-akṣara-pra-ayaṃ su-kumāram iha iṣyate bandha-śaithilya-doṣas tu darśitaḥ sarva-komale //

maṇḍalīkṛtya barhāṇi kaṇṭhair madhuragītibhiḥ
kalāpinaḥ pranṛtyanti kāle jīmūtamālini // KA_1.70

maṇḍalī-kṛtya barhāṇi kaṇṭhair madhura-gītibhiḥ kalā-āpinaḥ pra-nṛtyanti kāle jīmūta-mālini //

ity anūrjita evārtho nālaṃkāro 'pi tādṛśaḥ
sukumāratayaivaitad ārohati satāṃ manaḥ // KA_1.71

ity an-ūrjita eva artho na alaṃ-kāro 'pi tā-dṛśaḥ su-kumāra-tayā aivā aitad ā-rohati satāṃ manaḥ //

dīptam ity aparair bhūmnā kṛcchrodyam api badhyate
nyakṣeṇa kṣayitaḥ pakṣaḥ kṣatriyāṇāṃ kṣaṇād iti // KA_1.72

dīptam ity aparair bhūmnā kṛcchra-udyam api badhyate ny-akṣeṇa kṣayitaḥ pakṣaḥ kṣatriyāṇāṃ kṣaṇād iti //

arthavyaktir aneyatvam arthasya hariṇoddhṛtā
bhūḥ khurakṣuṇṇanāgāsṛglohitād udadher iti // KA_1.73

artha-vyaktir a-neya-tvam arthasya hariṇa ūd-dhṛtā bhūḥ khura-kṣuṇṇa-nāga-asṛglohitād uda-dher iti //

mahī mahāvarāheṇa lohitād uddhṛtodadheḥ
itīyaty eva nirdiṣṭe neyatvam uragāsṛjaḥ // KA_1.74

mahī mahā-varāheṇa lohitād ud-dhṛta ūda-dheḥ iti-iyaty eva nir-diṣṭe neya-tvam ura-ga-asṛjaḥ //

nedṛśaṃ bahu manyate mārgayor ubhayor api
na hi pratītiḥ subhagā śabdanyāyavilaṅghinī // KA_1.75

nā idṛśaṃ bahu manyate mārgayor ubhayor api na hi prati-itiḥ su-bhagā śabda-ny-āya-vi-laṅghinī //

utkarṣavān guṇaḥ kaścid yasminn ukte pratīyate
tadudārā-hvayaṃ tena sanāthā kāvyapaddhatiḥ // KA_1.76

ut-karṣa-vān guṇaḥ kaś-cid yasminn ukte prati-iyate tad-ud-āra-ā-hvayaṃ tena sa-nāthā kāvya-pad-dhatiḥ //

arthināṃ kṛpaṇā dṛṣṭis tvanmukhe patitā sakṛt
tadavasthā punar deva nānyasya mukham īkṣate // KA_1.77

arthināṃ kṛpaṇā dṛṣṭis tvan-mukhe patitā sa-kṛt tad-ava-sthā punar deva na anyasya mukham īkṣate //

iti tyāgasya vākye 'sminn utkarṣaḥ sādhu lakṣyate
anenaiva pathānyatra samānanyāyam ūhyatām // KA_1.78

iti tyāgasya vākye 'sminn ut-karṣaḥ sādhu lakṣyate anenā eva patha ānya-tra samāna-ny-āyam ūhyatām //

ślāghyair viśeṣaṇair yuktam udāraṃ kaiścid iṣyate
yathā līlāmbujakrīḍāsarohemāṅgadādayaḥ // KA_1.79

ślāghyair vi-śeṣaṇair yuktam ud-āraṃ kaiś-cid iṣyate yathā līla-ambu-ja-krīḍāsaro-hema-aṅgada-ādayaḥ //

ojaḥ samāsabhūyastvam etad gadyasya jīvitam
padye 'py adākṣiṇātyānām idam ekaṃ parāyaṇam // KA_1.80

ojaḥ sam-āsa-bhūyas-tvam etad gadyasya jīvitam padye 'py a-dākṣiṇātyānām idam ekaṃ para-ayaṇam //

tad gurūṇāṃ laghūnāṃ ca bāhulyālpatvamiśraṇaiḥ
uccāvacaprakāraṃ tad dṛśyam ākhyāyikādiṣu // KA_1.81

tad gurūṇāṃ laghūnāṃ ca bāhulya-alpa-tva-miśraṇaiḥ ucca-avaca-pra-kāraṃ tad dṛśyam ā-khyāyikā-ādiṣu //

astamastakaparyastasamastārkāṃśusaṃstarā
pīnastanasthitātāmrakamravastreva vāruṇī // KA_1.82

asta-mastaka-pary-astasam-asta-arka-aṃśu-saṃ-starā pīna-stana-sthita-ātāmrakamra-vastra īva vāruṇī //

iti padye 'pi paurastyā badhnanty ojasvinīr giraḥ
anye tv anā-kulaṃ hṛdyam icchanty ojo girāṃ yathā // KA_1.83

iti padye 'pi paurastyā badhnanty ojas-vinīr giraḥ anye tv an-ā-kulaṃ hṛdyam icchanty ojo girāṃ yathā //

payodharataṭotsaṅgalagnasaṃdhyātapāṃśukā
kasya kāmāturaṃ ceto vāruṇī na kariṣyati // KA_1.84

payo-dhara-taṭa-ut-saṅgalagna-saṃ-dhyā-tapa-aṃśukā kasya kāma-āturaṃ ceto vāruṇī na kariṣyati //

kāntaṃ sarvajagatkāntaṃ laukikārthānatikramāt
tac ca vārttābhidhāneṣu varṇanāsv api dṛśyate // KA_1.85

kāntaṃ sarva-jagat-kāntaṃ laukika-artha-an-ati-kramāt tac ca vārttā-abhi-dhāneṣu varṇanāsv api dṛśyate //

gṛhāṇi nāma tāny eva taporāśir bhavādṛśaḥ
saṃbhāvayati yāny eva pāvanaiḥ pādapāṃsubhiḥ // KA_1.86

gṛhāṇi nāma tāny eva tapo-rāśir bhavā-dṛśaḥ saṃ-bhāvayati yāny eva pāvanaiḥ pāda-pāṃsubhiḥ //

anayor ana-vadyāṅgi stanayor jṛmbhamāṇayoḥ
avakāśo na paryāptas tava bāhulatāntare // KA_1.87

anayor an-a-vadya-aṅgi stanayor jṛmbhamāṇayoḥ ava-kāśo na pary-āptas tava bāhu-latā-antare //

iti saṃbhāvyam evaitad viśeṣā-khyānasaṃskṛtam
kāntaṃ bhavati sarvasya lokayātrānuvartinaḥ // KA_1.88

iti saṃ-bhāvyam evā etad vi-śeṣa-ā-khyāna-saṃs-kṛtam kāntaṃ bhavati sarvasya loka-yātrā-anu-vartinaḥ //

lokātīta ivātyartham adhyā-ropya vivakṣitaḥ
yo 'rthas tenāti tuṣyanti vidagdhā netare janāḥ // KA_1.89

loka-ati-ita iva-aty-artham adhy-ā-ropya vi-vakṣitaḥ yo 'rthas tena ati tuṣyanti vi-dagdhā na itare janāḥ //

devadhiṣṇyam ivā-rādhyam adyaprabhṛti no gṛham
yuṣmatpādarajaḥpātadhautaniḥśeṣakilbiṣam // KA_1.90

deva-dhiṣṇyam iva ā-rādhyam adya-pra-bhṛti no gṛham yuṣmat-pāda-rajaḥ-pātadhauta-niḥ-śeṣa-kilbiṣam //

alpaṃ nirmitam ākāśam anā-locyaiva vedhasā
idam evaṃvidhaṃ bhāvi bhavatyāḥ stanajhṛmbhaṇam // KA_1.91

alpaṃ nir-mitam ā-kāśam an-ā-locyā eva vedhasā idam evaṃ-vidhaṃ bhāvi bhavatyāḥ stana-jhṛmbhaṇam //

idam atyuktir ity uktam etad gauḍopalālitam
prasthānaṃ prākpraṇītaṃ tu sāram anyasya vartmanaḥ // KA_1.92

idam aty-uktir ity uktam etad gauḍa-upa-lālitam pra-sthānaṃ prāk-pra-ṇītaṃ tu sāram anyasya vartmanaḥ //

anyadharmas tato 'nyatra lokasīmānurodhinā
samyag ādhīyate yatra sa samā-dhiḥ smṛto yathā // KA_1.93

anya-dharmas tato 'nya-tra loka-sīma-anu-rodhinā samyag ā-dhīyate yatra sa sam-ā-dhiḥ smṛto yathā //

kumudāni nimīlāni kamalāny unmiṣanti ca
iti netrakriyādhyāsāl labdhā tadvācinī śrutiḥ // KA_1.94

ku-mudāni ni-mīlāni kamalāny un-miṣanti ca iti netra-kriyā-adhy-āsāl labdhā tad-vācinī śrutiḥ //

niḥṣṭhyūtodgīrṇavāntādi gauṇavṛttivyapā-śrayam
atisundaram anyatra grāmyakakṣāṃ vigāhate // KA_1.95

niḥ-ṣṭhyūta-ud-gīrṇa-vānta-ādi gauṇa-vṛtti-vy-apa-ā-śrayam ati-sundaram anya-tra grāmya-kakṣāṃ vi-gāhate //

padmāny arkāṃśuniḥṣṭhyūtāḥ pītvā pāvakavipruṣaḥ
bhūyo vamantīva mukhair udgīrṇāruṇareṇubhiḥ // KA_1.96

padmāny arka-aṃśu-niḥ-ṣṭhyūtāḥ pītvā pāvaka-vi-pruṣaḥ bhūyo vamanti iva mukhair ud-gīrṇa-aruṇa-reṇubhiḥ //

iti hṛdyam ahṛdyaṃ tu niḥṣṭhīvati vadhūr iti
yugapan naikadharmāṇām adhyāsaś ca smṛto yathā // KA_1.97

iti hṛdyam a-hṛdyaṃ tu niḥ-ṣṭhīvati vadhūr iti yuga-pan na-aika-dharmāṇām adhy-āsaś ca smṛto yathā //

gurugarbhabharaklāntāḥ stanantyo meghapaṅktayaḥ
acalādhityakotsaṅgam imāḥ samadhiśerate // KA_1.98

guru-garbha-bhara-klāntāḥ stanantyo megha-paṅktayaḥ a-cala-adhi-tyakā-ut-saṅgam imāḥ sam-adhi-śerate //

utsaṅgaśayanaṃ sakhyāḥ stananaṃ gauravaṃ klamaḥ
itīme garbhiṇīdharmā bahavo 'py atra darśitāḥ // KA_1.99

ut-saṅga-śayanaṃ sakhyāḥ stananaṃ gauravaṃ klamaḥ iti ime garbhiṇī-dharmā bahavo 'py atra darśitāḥ //

tad etat kāvyasarvasvaṃ samā-dhir nāma yo guṇaḥ
kavisārthaḥ samagro 'pi tam ekam anugacchati // KA_1.100

tad etat kāvya-sarva-svaṃ sam-ā-dhir nāma yo guṇaḥ kavi-sa-arthaḥ sam-agro 'pi tam ekam anu-gacchati //

iti mārgadvayaṃ bhinnaṃ tatsvarūpanirūpaṇāt
tadbhedās tu na śakyante vaktuṃ pratikavi sthitāḥ // KA_1.101

iti mārga-dvayaṃ bhinnaṃ tat-sva-rūpa-ni-rūpaṇāt tad-bhedās tu na śakyante vaktuṃ prati-kavi sthitāḥ //

ikṣukṣīraguḍādīnāṃ mādhuryasyāntaraṃ mahat
tathāpi na tad ākhyātuṃ sarasvatyāpi śakyate // KA_1.102

ikṣu-kṣīra-guḍa-ādīnāṃ mādhuryasya antaraṃ mahat tatha āpi na tad ā-khyātuṃ saras-vatya āpi śakyate //

naisargikī ca pratibhā śrutaṃ ca bahu nirmalam
amandaś cābhiyogo 'syāḥ kāraṇaṃ kāvyasaṃpadaḥ // KA_1.103

nai-sargikī ca prati-bhā śrutaṃ ca bahu nir-malam a-mandaś ca abhi-yogo 'syāḥ kāraṇaṃ kāvya-saṃ-padaḥ //

na vidyate yady api pūrvavāsanāguṇānubandhi pratibhānam adbhutam
śrutena yatnena ca vāg upāsitā dhruvaṃ karoty eva kamapy anugraham // KA_1.104

na vidyate yady api pūrva-vāsanāguṇa-anu-bandhi prati-bhānam adbhutam śrutena yatnena ca vāg upa-asitā dhruvaṃ karoty eva kam-apy anu-graham //

tad astatandrair aniśaṃ sarasvatī śramād upāsyā khalu kīrtim īpsubhiḥ
kṛśe kavitve 'pi janāḥ kṛtaśramāḥ vidagdhagoṣṭhīṣu vihartum īśate // KA_1.105

tad asta-tandrair a-niśaṃ saras-vatī śramād upa-asyā khalu kīrtim īpsubhiḥ kṛśe kavi-tve 'pi janāḥ kṛta-śramāḥ vi-dagdha-goṣṭhīṣu vi-hartum īśate //

kāvyaśobhākarān dharmān alaṃkārān pracakṣate
te cādyāpi vikalpyante kas tān kārtsnyena vakṣyati // KA_2.1

kāvya-śobhā-karān dharmān alaṃ-kārān pra-cakṣate te ca adya api vi-kalpyante kas tān kārtsnyena vakṣyati //

kiṃtu bījaṃ vikalpānāṃ pūrvā-cāryaiḥ pradarsitam
tad eva pratisaṃskartum ayam asmatpariśramaḥ // KA_2.2

kiṃ-tu bījaṃ vi-kalpānāṃ pūrva-ā-cāryaiḥ pra-darsitam tad eva prati-saṃs-kartum ayam asmat-pari-śramaḥ //

kāścin mārgavibhāgārtham uktāḥ prāg apy alaṃkriyāḥ
sā-dhāraṇam alaṃkārajātam anyat pradarśyate // KA_2.3

kāś-cin mārga-vi-bhāga-artham uktāḥ prāg apy alaṃ-kriyāḥ sa-ā-dhāraṇam alaṃ-kārajātam anyat pra-darśyate //

svabhāvā-khyānam upamā rūpakaṃ dīpakāvṛttiḥ
ākṣepo 'rthāntaranyāso vyatireko vibhāvanā // KA_2.4

sva-bhāva-ā-khyānam upa-mā rūpakaṃ dīpaka-āvṛttiḥ ā-kṣepo 'rtha-antara-ny-āso vy-ati-reko vi-bhāvanā //

samāsātiśayotprekṣā hetuḥ sūkṣmo lavaḥ kramaḥ
preyo rasavad ūrjasvi paryāyoktaṃ samā-hitam // KA_2.5

sam-āsa-āti-śaya-ūt-pra-īkṣā hetuḥ sūkṣmo lavaḥ kramaḥ preyo rasa-vad ūrjas-vi pary-āya-uktaṃ sam-ā-hitam //

udā-ttāpahnutiśleṣaviśeṣās tulyayogitā
virodhā-prastutastotre vyājastutinidarśane // KA_2.6

ud-ā-tta-apa-hnuti-śleṣavi-śeṣās tulya-yogitā vi-rodha-a-pra-stuta-stotre vy-āja-stuti-ni-darśane //

sahoktiḥ parivṛttyā-śiḥsaṃkīrṇam atha bhāvikam
iti vācām alaṃkārā darśitāḥ pūrvasūribhiḥ // KA_2.7

saha-uktiḥ pari-vṛttya-ā-śiḥsaṃ-kīrṇam atha bhāvikam iti vācām alaṃ-kārā darśitāḥ pūrva-sūribhiḥ //

nānāvasthaṃ padārthānāṃ rūpaṃ sākṣād vivṛṇvatī
svabhāvoktiś ca jātiś cety ādyā sālaṃkṛtir yathā // KA_2.8

nānā-ava-sthaṃ pada-arthānāṃ rūpaṃ sa-akṣād vi-vṛṇvatī sva-bhāva-uktiś ca jātiś ca ity ādyā sa ālaṃ-kṛtir yathā //

tuṇḍair ātāmrakuṭilaiḥ pakṣair haritakomalaiḥ
trivarṇarājibhiḥ kaṇṭhair ete mañjugiraḥ śukāḥ // KA_2.9

tuṇḍair ā-tāmra-kuṭilaiḥ pakṣair harita-komalaiḥ tri-varṇa-rājibhiḥ kaṇṭhair ete mañju-giraḥ śukāḥ //

kalakvaṇitagarbheṇa kaṇṭhenā-ghūrṇitekṣaṇaḥ
pārāvataḥ paribhramya riraṃsuś cumbati priyām // KA_2.10

kala-kvaṇita-garbheṇa kaṇṭhenā a-ghūrṇita-īkṣaṇaḥ pārāvataḥ pari-bhramya riraṃsuś cumbati priyām //

badhnann aṅgeṣu romāñcam kurvan manasi nirvṛtim
netre cā-mīlayann eṣa priyāsparśaḥ pravartate // KA_2.11

badhnann aṅgeṣu roma-añcam kurvan manasi nir-vṛtim netre cā a-mīlayann eṣa priyā-sparśaḥ pra-vartate //

kaṇṭhekālaḥ karasthena kapālenenduśekharaḥ
jaṭābhiḥ snigdhatāmrābhir āvirāsīd vṛṣadhvajaḥ // KA_2.12

kaṇṭhe-kālaḥ kara-sthena kapālena indu-śekharaḥ jaṭābhiḥ snigdha-tāmrābhir āvir-āsīd vṛṣa-dhvajaḥ //

jātikriyāguṇadravyasvabhāvākhyānam īdṛśam
śāstreṣv asyaiva sāmrājyaṃ kāvyeṣv apy etad īpsitam // KA_2.13

jāti-kriyā-guṇa-dravyasva-bhāva-ākhyānam īdṛśam śāstreṣv asyā eva sām-rājyaṃ kāvyeṣv apy etad īpsitam //

yathā kathaṃcid sādṛśyaṃ yatrodbhūtaṃ pratīyate
upamā nāma sā tasyāḥ prapañco 'yaṃ nidarśyate // KA_2.14

yathā kathaṃ-cid sā-dṛśyaṃ yatra ud-bhūtaṃ prati-iyate upa-mā nāma sā tasyāḥ pra-pañco 'yaṃ ni-darśyate //

ambhoruham ivā-tāmraṃ mugdhe karatalaṃ tava
iti dharmopamā sākṣāt tulyadharmapradarśanāt // KA_2.15

ambho-ruham ivā a-tāmraṃ mugdhe kara-talaṃ tava iti dharma-upa-mā sa-akṣāt tulya-dharma-pra-darśanāt //

rājīvam iva te vaktraṃ netre nīlotpale iva
iyaṃ pratīyamānaikadharmā vastūpamaiva sā // KA_2.16

rājīvam iva te vaktraṃ netre nīla-utpale iva iyaṃ prati-iyamāna-aikadharmā vastu-upa-mā aiva sā //

tavānanam ivonnidram aravindam abhūd iti
sā prasiddhiviparyāsād viparyāsopameṣyate // KA_2.17

tavā ananam iva un-nidram aravindam abhūd iti sā pra-siddhi-vi-pary-āsād vi-pary-āsa-ūpa-ma īṣyate //

tavānanam ivāmbhojam ambojam iva te mukham
ity anyo'nyopamā sāyam anyo'nyotkarṣaśaṃsinī // KA_2.18

tavā ananam iva ambho-jam ambo-jam iva te mukham ity anyo'nya-upa-mā sa āyam anyo-'nya-ut-karṣa-śaṃsinī //

tvanmukhaṃ kamalenaiva tulyaṃ nānyena kenacit
ity anyasāmyavyā-vṛtter iyaṃ sā niyamopamā // KA_2.19

tvan-mukhaṃ kamalenā eva tulyaṃ na anyena kena-cit ity anya-sāmya-vy-ā-vṛtter iyaṃ sā ni-yama-ūpa-mā //

padmaṃ tāvat tavānveti mukham anyac ca tādṛśam
asti ced astu tatkārīty asāv aniyamopamā // KA_2.20

padmaṃ tāvat tava anv-eti mukham anyac ca tā-dṛśam asti ced astu tat-kāri īty asāv a-ni-yama-upa-mā //

samuccayopamāpy asti na kāntyaiva mukhaṃ tava
hlādanā-khyena cānveti karmaṇendum itī-dṛśī // KA_2.21

sam-uc-caya-upa-ma āpy asti na kāntyā aiva mukhaṃ tava hlādana-ā-khyena ca anv-eti karmaṇa īndum itī i-dṛśī //

tvayy eva tvanmukhaṃ dṛṣṭaṃ dṛśyate divi candramāḥ
iyaty eva bhidā nānyety asāv atiśayopamā // KA_2.22

tvayy eva tvan-mukhaṃ dṛṣṭaṃ dṛśyate divi candramāḥ iyaty eva bhidā na anya īty asāv ati-śaya-upa-mā //

mayy evāsyā mukhaśrīr ity alam indor vikatthanaiḥ
padme 'pi sā yad asty evety asāv utprekṣitopamā // KA_2.23

mayy eva asyā mukha-śrīr ity alam indor vi-katthanaiḥ padme 'pi sā yad asty eva ity asāv ut-pra-īkṣita-upa-mā //

yadi kiṃcid bhavet padmaṃ subhru vibhrāntalocanam
tat te mukhaśriyaṃ dhattām ity asāv adbhutopamā // KA_2.24

yadi kiṃ-cid bhavet padmaṃ su-bhru vi-bhrānta-locanam tat te mukha-śriyaṃ dhattām ity asāv adbhuta-upa-mā //

śaśīty utprekṣya tanvaṅgi tvanmukhaṃ tvanmukhā-śayā
indum apy anudhāvāmīty eṣā mohopamā smṛtā // KA_2.25

śaśi īty ut-pra-īkṣya tanv-aṅgi tvan-mukhaṃ tvan-mukha-ā-śayā indum apy anu-dhāvāmi ity eṣā moha-upa-mā smṛtā //

kiṃ padmam antarbhrāntāli kiṃ te lolekṣaṇaṃ mukham
mama dolāyate cittam itīyaṃ saṃśayopamā // KA_2.26

kiṃ padmam antar-bhrānta-ali kiṃ te lola-īkṣaṇaṃ mukham mama dolāyate cittam iti iyaṃ saṃ-śaya-upa-mā //

na padmasyendunigrāhyasyendulajjākarī dyutiḥ
atas tvanmukham evedam ity asau nirṇayopamā // KA_2.27

na padmasya indu-ni-grāhyasy-a indu-lajjā-karī dyutiḥ atas tvan-mukham eva idam ity asau nir-ṇaya-upa-mā //

śiśirāṃśupratispardhi śrīmat surabhigandhi ca
ambhojam iva te vaktram iti śleṣopamā smṛtā // KA_2.28

śiśira-aṃśu-prati-spardhi śrī-mat su-rabhi-gandhi ca ambho-jam iva te vaktram iti śleṣa-upa-mā smṛtā //

sarūpaśabdavācyatvāt sā samānopamā yathā
bālevodyānamāleyaṃ sā(1)la()kā(3)nanaśobhinī // KA_2.29

sa-rūpa-śabda-vācya-tvāt sā samāna-upa-mā yathā bāla īva ud-yāna-māla īyaṃ sā(1)la(-)kā(3)nana-śobhinī //

padmaṃ bahurajaś candraḥ kṣayī tābhyāṃ tavānanam
samānam api sotsekam iti nindopamā smṛtā // KA_2.30

padmaṃ bahu-rajaś candraḥ kṣayī tābhyāṃ tavā ananam samānam api sa-ut-sekam iti nindā-upa-mā smṛtā //

brahmaṇo 'py udbhavaḥ padmaṃ candraḥ śaṃbhuśirodhṛtaḥ
tau tulyau tvanmukheneti sā praśaṃsopamocyate // KA_2.31

brahmaṇo 'py ud-bhavaḥ padmaṃ candraḥ śaṃbhu-śiro-dhṛtaḥ tau tulyau tvan-mukhena iti sā pra-śaṃsa-upa-ma ūcyate //

candreṇa tvanmukhaṃ tulyam ity ācikhyāsu me manaḥ
sa guṇo vāstu doṣo vety ācikhyāsopamāṃ viduḥ // KA_2.32

candreṇa tvan-mukhaṃ tulyam ity ā-cikhyāsu me manaḥ sa guṇo va āstu doṣo va īty ā-cikhyāsa-upa-māṃ viduḥ //

śatapattraṃ śaraccandras tvadānanam iti trayam
parasparavirodhīti sā virodhopamā matā // KA_2.33

śata-pattraṃ śarac-candras tvad-ānanam iti trayam paras-para-vi-rodhi iti sā vi-rodha-upa-mā matā //

na jātu śaktir indos te mukhena pratigarjitum
kalaṅkino jaḍasyeti pratiṣedhopamaiva sā // KA_2.34

na jātu śaktir indos te mukhena prati-garjitum kalaṅkino jaḍasya iti prati-ṣedha-upa-mā aiva sā //

mṛgekṣaṇāṅkaṃ te vaktram mṛgeṇaivāṅkitaḥ śaśī
tathāpi sama evāsau notkarṣīti caṭūpamā // KA_2.35

mṛga-īkṣaṇa-aṅkaṃ te vaktram mṛgeṇā eva aṅkitaḥ śaśī tatha āpi sama eva asau na ut-karṣi īti caṭu-upa-mā //

na padmaṃ mukham evedaṃ na bhṛṅgau cakṣuṣī ime
iti vispaṣṭasādṛśyāt tattvākhyānopamaiva sā // KA_2.36

na padmaṃ mukham eva idaṃ na bhṛṅgau cakṣuṣī ime iti vi-spaṣṭa-sā-dṛśyāt tat-tva-ākhyāna-upa-mā aiva sā //

candrāravindayoḥ kāntim atikramya mukhaṃ tava
ātmanaivābhavat tulyam ity asā-dhāraṇopamā // KA_2.37

candra-aravindayoḥ kāntim ati-kramya mukhaṃ tava ātmanā aiva abhavat tulyam ity a-sa-ā-dhāraṇa-upa-mā //

sarvapadmaprabhāsāraḥ samā-hṛta iva kvacit
tvadānanaṃ vibhātīti tām abhūtopamāṃ viduḥ // KA_2.38

sarva-padma-pra-bhā-sāraḥ sam-ā-hṛta iva kva-cit tvad-ānanaṃ vi-bhāti-iti tām a-bhūta-upa-māṃ viduḥ //

candrabimbād iva viṣaṃ candanād iva pāvakaḥ
paruṣā vāg ito vaktrād ity asaṃbhāvitopamā // KA_2.39

candra-bimbād iva viṣaṃ candanād iva pāvakaḥ paruṣā vāg ito vaktrād ity a-saṃ-bhāvita-upa-mā //

candanodakacandrāṃśucandrakāntādiśītalaḥ
sparśas tavety atiśayaṃ bodhayantī bahūpamā // KA_2.40

candana-udaka-candra-aṃśucandra-kānta-ādi-śītalaḥ sparśas tava ity ati-śayaṃ bodhayantī bahu-upa-mā //

candrabimbād ivotkīrṇaṃ padmagarbhād ivoddhṛtam
tava tanvaṅgi vadanam ity asau vikriyopamā // KA_2.41

candra-bimbād iva ut-kīrṇaṃ padma-garbhād iva ud-dhṛtam tava tanv-aṅgi vadanam ity asau vi-kriyā-upa-mā //

pūṣṇy ātapa ivāhnīva pūṣā vyomnīva vāsaraḥ
vikramas tvayy adhāl lakṣmīm iti mālopamā matā // KA_2.42

pūṣṇy ā-tapa iva ahni iva pūṣā vyomni iva vāsaraḥ vi-kramas tvayy adhāl lakṣmīm iti mālā-upa-mā matā //

vākyārtheṇaiva vākyārthaḥ ko 'pi yady upamīyate
ekānekevaśabdatvāt sā vākyārthopamā dvidhā // KA_2.43

vākya-artheṇā eva vākya-arthaḥ ko 'pi yady upa-mīyate eka-an-eka-iva-śabda-tvāt sā vākya-artha-upa-mā dvi-dhā //

tvadānanam adhīrākṣam āvirdaśanadīdhiti
bhramadbhṛṅgam ivā-lakṣyakesaraṃ bhāti paṅkajam // KA_2.44

tvad-ānanam a-dhīra-akṣam āvir-daśana-dīdhiti bhramad-bhṛṅgam iva a-lakṣyakesaraṃ bhāti paṅka-jam //

nalinyā iva tanvaṅgyās tasyāḥ padmam ivānanam
mayā madhuvrateneva pāyaṃ pāyam aramyata // KA_2.45

nalinyā iva tanv-aṅgyās tasyāḥ padmam ivā ananam mayā madhu-vratena iva pāyaṃ pāyam aramyata //

vastu kiṃcid upanyasya nyasanāt tatsadharmaṇaḥ
sāmyapratītir astīti prativastūpamā yathā // KA_2.46

vastu kiṃ-cid upa-ny-asya ny-asanāt tat-sa-dharmaṇaḥ sāmya-prati-itir asti iti prati-vastu-upa-mā yathā //

naiko 'pi tvādṛśo 'dyāpi jāyamāneṣu rājasu
nanu dvitīyo nāsty eva pārijātasya pādapaḥ // KA_2.47

nā eko 'pi tvā-dṛśo 'dya api jāyamāneṣu rājasu nanu dvitīyo na asty eva pāri-jātasya pāda-paḥ //

adhikena samīkṛtya hīnam ekakriyāvidhau
yad bruvanti smṛtā seyaṃ tulyayogopamā yathā // KA_2.48

adhikena samī-kṛtya hīnam eka-kriyā-vidhau yad bruvanti smṛtā sā iyaṃ tulya-yoga-upa-mā yathā //

divo jāgarti rakṣāyai pulomārir bhuvo bhavān
asurās tena hanyante sāvalepās tvayā nṛpāḥ // KA_2.49

divo jāgarti rakṣāyai puloma-arir bhuvo bhavān asurās tena hanyante sa-ava-lepās tvayā nṛ-pāḥ //

kāntyā candramasaṃ dhāmnā sūryaṃ dhairyeṇa cārṇavam
rājann anukaroṣīti saiṣā hetūpamā matā // KA_2.50

kāntyā candramasaṃ dhāmnā sūryaṃ dhairyeṇa ca arṇavam rājann anu-karoṣi iti sā aiṣā hetu-upa-mā matā //

na liṅgavacane bhinne na hīnādhikatāpi vā
upamādūṣanāyālaṃ yatrodvego na dhīmatām // KA_2.51

na liṅga-vacane bhinne na hīna-adhika-ta āpi vā upa-mā-dūṣanāya alaṃ yatra ud-vego na dhīmatām //

strīva gacchati ṣaṇḍho 'yaṃ vakty eṣā strī pumān iva
prāṇā iva priyo 'yam me vidyā dhanam ivārjitam // KA_2.52

stri īva gacchati ṣaṇḍho 'yaṃ vakty eṣā strī pumān iva prāṇā iva priyo 'yam me vidyā dhanam iva arjitam //

bhavān iva mahīpāla devarājo virājate
alam aṃśumataḥ kakṣām āroḍhuṃ tejasā nṛpaḥ // KA_2.53

bhavān iva mahī-pāla deva-rājo vi-rājate alam aṃśu-mataḥ kakṣām ā-roḍhuṃ tejasā nṛ-paḥ //

ity evam ādau saubhāgyaṃ na jahāty eva jātucit
asty eva kvacid udvegaḥ prayoge vāgvidāṃ yathā // KA_2.54

ity evam ādau sau-bhāgyaṃ na jahāty eva jātu-cit asty eva kva-cid ud-vegaḥ pra-yoge vāg-vidāṃ yathā //

haṃsīva dhavalaś candraḥ sarāṃsīvā-malaṃ nabhaḥ
bhartṛbhakto bhaṭaḥ śveva khadyoto bhāti bhānuvat // KA_2.55

haṃsi īva dhavalaś candraḥ sarāṃsi iva a-malaṃ nabhaḥ bhartṛ-bhakto bhaṭaḥ śva īva kha-dyoto bhāti bhānu-vat //

īdṛśaṃ varjyate sadbhiḥ kāraṇaṃ tatra cintyatām
guṇadoṣavicārāya svayam eva manīṣibhiḥ // KA_2.56

īdṛśaṃ varjyate sadbhiḥ kāraṇaṃ tatra cintyatām guṇa-doṣa-vi-cārāya svayam eva manīṣibhiḥ //

ivavadvāyathāśabdāḥ samānanibhasaṃnibhāḥ
tulyasaṃkāśanikāśaprakāśapratirūpakāḥ // KA_2.57

iva-vad-vā-yathā-śabdāḥ samāna-nibha-saṃ-nibhāḥ tulya-saṃ-kāśa-ni-kāśapra-kāśa-prati-rūpakāḥ //

pratipakṣapratidvaṃdvipratyanīkavirodhinaḥ
sadṛksadṛśasaṃvādisajātīyānuvādinaḥ // KA_2.58

prati-pakṣa-prati-dvaṃdvipraty-anīka-vi-rodhinaḥ sa-dṛk-sa-dṛśa-saṃ-vādisa-jātīya-anu-vādinaḥ //

pratibimbapraticchandasarūpasamasaṃmitāḥ
salakṣaṇasadṛkṣā-bhasapakṣopamitopamāḥ // KA_2.59

prati-bimba-prati-cchandasa-rūpa-sama-saṃ-mitāḥ sa-lakṣaṇa-sa-dṛkṣa-ā-bhasa-pakṣa-upa-mita-upa-māḥ //

kalpadeśīyadeśyādiḥ prakhyapratinidhī api
savarṇatulatau śabdau ye cā-nyūnārthavādinaḥ // KA_2.60

kalpa-deśīya-deśy-ādiḥ pra-khya-prati-nidhī api sa-varṇa-tulatau śabdau ye ca a-nyūna-artha-vādinaḥ //

samāsaś ca bahuvrīhiḥ śaśāṅkavadanādiṣu
spardhate jayati dveṣṭi druhyati pratigarjati // KA_2.61

sam-āsaś ca bahu-vrīhiḥ śaśa-aṅka-vadana-ādiṣu spardhate jayati dveṣṭi druhyati prati-garjati //

ākrośaty avajānāti kadarthayati nindati
viḍambayati saṃdhatte hasatīrṣyaty asūyati // KA_2.62

ā-krośaty ava-jānāti kad-arthayati nindati vi-ḍambayati saṃ-dhatte hasatī irṣyaty asūyati //

(tasya muṣṇāti saubhāgyaṃ tasya kāntiṃ vilumpati
tena sārdhaṃ vigṛhṇāti tulāṃ tenādhirohati //) KA_2.63

(tasya muṣṇāti sau-bhāgyaṃ tasya kāntiṃ vi-lumpati tena sa-ardhaṃ vi-gṛhṇāti tulāṃ tena adhi-rohati //)

limpati iva tamo 'ṅgāni varṣati iva añjanaṃ nabhaḥ a-sat-puruṣa-seva īva dṛṣṭir niṣ-phalatāṃ gatā //

tatpadavyām padaṃ dhatte tasya kakṣāṃ vigāhate
tam anvety anubadhnāti tacchīlaṃ tanniṣedhati // KA_2.64

tat-pada-vyām padaṃ dhatte tasya kakṣāṃ vi-gāhate tam anv-ety anu-badhnāti tac-chīlaṃ tan-ni-ṣedhati //

tasya cānukarotīti śabdāḥ sādṛśyam ūcakāḥ
upamāyām ime proktāḥ kavīnāṃ buddhisaukhyadāḥ // KA_2.65

tasya ca anu-karoti iti śabdāḥ sā-dṛśyam ūcakāḥ upa-māyām ime pra-uktāḥ kavīnāṃ buddhi-saukhya-dāḥ //

upamaiva tirobhūtabhedā rūpakam ucyate
yathā bāhulatā pāṇipadmaṃ caraṇapallavaḥ // KA_2.66

upamā aiva tiro-bhūtabhedā rūpakam ucyate yathā bāhu-latā pāṇipadmaṃ caraṇa-pallavaḥ //

aṅgulyaḥ pallavāny āsan kusumāni nakhārciṣaḥ
bāhū late vasantaśrīs tvaṃ naḥ pratyakṣacāriṇī // KA_2.67

aṅgulyaḥ pallavāny āsan kusumāni nakha-arciṣaḥ bāhū late vasanta-śrīs tvaṃ naḥ praty-akṣa-cāriṇī //

ity etad asamastā-khyaṃ samastaṃ pūrvarūpakam
smitaṃ mukhendor jyotsneti samastavyastarūpakam // KA_2.68

ity etad a-sam-asta-ā-khyaṃ sam-astaṃ pūrva-rūpakam smitaṃ mukha-indor jyotsna īti sam-asta-vy-asta-rūpakam //

tāmrāṅgulidalaśreṇi nakhadīdhitikesaram
dhriyate mūrdhni bhūpālair bhavaccaraṇapaṅkajam // KA_2.69

tāmra-aṅguli-dala-śreṇi nakha-dīdhiti-kesaram dhriyate mūrdhni bhū-pālair bhavac-caraṇa-paṅka-jam //

aṅgulyādau dalāditvaṃ pāde cā-ropya padmatām
tadyogyasthānavinyāsād etat sakalarūpakam // KA_2.70

aṅguly-ādau dala-ādi-tvaṃ pāde cā a-ropya padma-tām tad-yogya-sthāna-vi-ny-āsād etat sakala-rūpakam //

akasmād eva te caṇḍi sphuritādharapallavam
mukhaṃ muktāruco dhatte gharmāmbhaḥkaṇamañjarīḥ // KA_2.71

akasmād eva te caṇḍi sphurita-adhara-pallavam mukhaṃ muktā-ruco dhatte gharma-ambhaḥ-kaṇa-mañjarīḥ //

mañjarīkṛtya gharmāmbhaḥ pallavīkṛtya cādharam
nānyathā kṛtam atrāsyam ato 'vayavarūpakam // KA_2.72

mañjarī-kṛtya gharma-ambhaḥ pallavī-kṛtya ca adharam na anyathā kṛtam atrā asyam ato 'va-yava-rūpakam //

valgitabhru galadgharmajalam ālohitekṣaṇam
vivṛṇāti (!) madāvasthām idam vadanapaṅkajam // KA_2.73

valgita-bhru galad-gharmajalam ā-lohita-īkṣaṇam vi-vṛṇāti (!) mada-ava-sthām idam vadana-paṅka-jam //

avikṛtya mukhāṅgāni mukham evāravindatām
āsīd gamitam atredam ato 'vayavirūpakam // KA_2.74

a-vi-kṛtya mukha-aṅgāni mukham eva aravinda-tām āsīd gamitam atra idam ato 'va-yavi-rūpakam //

madapāṭalagaṇḍena raktanetrotpalena te
mukhena mugdhaḥ so 'py eṣa jano rāgamayaḥ kṛtaḥ // KA_2.75

mada-pāṭala-gaṇḍena rakta-netra-ut-palena te mukhena mugdhaḥ so 'py eṣa jano rāga-mayaḥ kṛtaḥ //

ekāṅgarūpakaṃ caitad evaṃ dviprabhṛtīny api
aṅgāni rūpayanty atra yogā-yogau bhidākarau // KA_2.76

eka-aṅga-rūpakaṃ cā etad evaṃ dvi-pra-bhṛtīny api aṅgāni rūpayanty atra yoga-a-yogau bhidā-karau //

smitapuṣpojjvalaṃ lolanetrabhṛṅgam idaṃ mukham
iti puṣpadvirephāṇāṃ saṃgatyā yuktarūpakam // KA_2.77

smita-puṣpa-uj-jvalaṃ lolanetra-bhṛṅgam idaṃ mukham iti puṣpa-dvi-rephāṇāṃ saṃ-gatyā yukta-rūpakam //

idam ārdrasmitajyotsnaṃ snigdhanetrotpalaṃ mukham
iti jyotsnotpalā-yogād ayuktaṃ nāma rūpakam // KA_2.78

idam ārdra-smita-jyotsnaṃ snigdha-netra-ut-palaṃ mukham iti jyotsna-ut-pala-a-yogād a-yuktaṃ nāma rūpakam //

rūpaṇād aṅgino 'ṅgānāṃ rūpaṇā-rūpaṇā-śrayāt
rūpakaṃ viṣamaṃ nāma lalitaṃ jāyate yathā // KA_2.79

rūpaṇād aṅgino 'ṅgānāṃ rūpaṇa-a-rūpaṇa-ā-śrayāt rūpakaṃ vi-ṣamaṃ nāma lalitaṃ jāyate yathā //

madaraktakapolena manmathas tvanmukhendunā
nartitabhrūlatenālaṃ mardituṃ bhuvanatrayam // KA_2.80

mada-rakta-kapolena manmathas tvan-mukha-indunā nartita-bhrū-latena alaṃ mardituṃ bhuvana-trayam //

haripādaḥ śirolagnajahnukanyājalāṃśukaḥ
jayaty asuraniḥśaṅkasurānandotsavadhvajaḥ // KA_2.81

hari-pādaḥ śiro-lagnajahnu-kanyā-jala-aṃśukaḥ jayaty asura-niḥ-śaṅkasura-ānanda-ut-sava-dhvajaḥ //

viśeṣaṇasamagrasya rūpaṃ ketor yadī-dṛśam
pāde tadarpaṇād etat saviśeṣaṇarūpakam // KA_2.82

vi-śeṣaṇa-sam-agrasya rūpaṃ ketor yadī i-dṛśam pāde tad-arpaṇād etat sa-vi-śeṣaṇa-rūpakam //

na mīlayati padmāni na nabho 'py avagāhate
tvanmukhendur mamāsūnāṃ haraṇāyaiva kalpate // KA_2.83

na mīlayati padmāni na nabho 'py ava-gāhate tvan-mukha-indur mama asūnāṃ haraṇāyā eva kalpate //

akriyā candrakāryāṇām anyakāryasya ca kriyā
atra saṃdarśyate yasmād viruddhaṃ nāma rūpakam // KA_2.84

a-kriyā candra-kāryāṇām anya-kāryasya ca kriyā atra saṃ-darśyate yasmād vi-ruddhaṃ nāma rūpakam //

gāmbhīryeṇa samudro 'si gauraveṇāsi parvataḥ
kāmadatvāc ca lokānām asi tvaṃ kalpapādapaḥ // KA_2.85

gāmbhīryeṇa sam-udro 'si gauraveṇa asi parvataḥ kāma-da-tvāc ca lokānām asi tvaṃ kalpa-pāda-paḥ //

gāmbhīryapramukhair atra hetubhiḥ sāgaro giriḥ
kalpadrumaś ca kriyate tad idaṃ heturūpakam // KA_2.86

gāmbhīrya-pra-mukhair atra hetubhiḥ sāgaro giriḥ kalpa-drumaś ca kriyate tad idaṃ hetu-rūpakam //

rājahaṃsopabhogārthaṃ bhramaraprārthyasaurabham
sakhi vaktrāmbujam idaṃ taveti śliṣṭarūpakam // KA_2.87

rāja-haṃsa-upa-bhoga-arthaṃ bhramara-pra-arthya-sau-rabham sakhi vaktra-ambu-jam idaṃ tava iti śliṣṭa-rūpakam //

iṣṭaṃ sādharmyavaidharmyadarśanād gauṇamukhyayoḥ
upamāvyatirekā-khyaṃ rūpakadvitayaṃ yathā // KA_2.88

iṣṭaṃ sā-dharmya-vai-dharmyadarśanād gauṇa-mukhyayoḥ upa-mā-vy-ati-reka-ā-khyaṃ rūpaka-dvitayaṃ yathā //

ayam ālohitacchāyo madane mukhacandramāḥ
saṃnaddhodayarāgasya candrasya pratigarjati // KA_2.89

ayam ā-lohita-cchāyo madane mukha-candramāḥ saṃ-naddha-udaya-rāgasya candrasya prati-garjati //

candramāḥ pīyate devair mayā tvanmukhacandramāḥ
asamagro 'py asau śaśvad ayam āpūrṇamaṇḍalaḥ // KA_2.90

candramāḥ pīyate devair mayā tvan-mukha-candramāḥ a-sam-agro 'py asau śaśvad ayam ā-pūrṇa-maṇḍalaḥ //

mukhacandrasya candratvam ittham anyopatāpinaḥ
na te sundari saṃvādīty etad ākṣeparūpakam // KA_2.91

mukha-candrasya candra-tvam ittham anya-upa-tāpinaḥ na te sundari saṃ-vādi ity etad ā-kṣepa-rūpakam //

mukhendur api te caṇḍi māṃ nirdahati nirdayam
bhāgyadoṣān mamaiveti tat samā-dhānarūpakam // KA_2.92

mukha-indur api te caṇḍi māṃ nir-dahati nir-dayam bhāgya-doṣān mamā eva iti tat sam-ā-dhāna-rūpakam //

mukhapaṅkajaraṅge 'smin bhrūlatānartakī tava
līlānṛtyaṃ karotīti ramyaṃ rūpakarūpakam // KA_2.93

mukha-paṅka-ja-raṅge 'smin bhrū-latā-nartakī tava līlā-nṛtyaṃ karoti iti ramyaṃ rūpaka-rūpakam //

naitan mukham idaṃ padmaṃ na netre bhramarāv imau
etāni kesarāṇy eva naitā dantārciṣas tava // KA_2.94

nā etan mukham idaṃ padmaṃ na netre bhramarāv imau etāni kesarāṇy eva nā etā danta-arciṣas tava //

mukhāditvaṃ nivartyaiva padmāditvena rūpaṇāt
udbhāvitaguṇotkarṣaṃ tat tv āpahnavarūpakam // KA_2.95

mukha-ādi-tvaṃ ni-vartyā eva padma-ādi-tvena rūpaṇāt ud-bhāvita-guṇa-ut-karṣaṃ tat tv āpa-hnava-rūpakam //

na paryanto vikalpānāṃ rūpakopamayor ataḥ
diṅmātraṃ darśitaṃ dhīrair anuktam anumīyatām // KA_2.96

na pary-anto vi-kalpānāṃ rūpaka-upa-mayor ataḥ diṅ-mātraṃ darśitaṃ dhīrair an-uktam anu-mīyatām //

jātikriyāguṇadravyavācinaikatra vartinā
sarvavākyopakāraś cet tad āhur dīpakaṃ yathā // KA_2.97

jāti-kriyā-guṇa-dravyavācina aika-tra vartinā sarva-vākya-upa-kāraś cet tad āhur dīpakaṃ yathā //

pavano dakṣiṇaḥ parṇaṃ jīrṇaṃ harati vīrudhāṃ
sa evāvanatāṅgīnāṃ mānabhaṅgāya kalpate // KA_2.98

pavano dakṣiṇaḥ parṇaṃ jīrṇaṃ harati vī-rudhāṃ sa eva ava-nata-aṅgīnāṃ māna-bhaṅgāya kalpate //

caranti caturambhodhivelodyāneṣu dantinaḥ
cakravālādrikuñjeṣu kundabhāso guṇāś ca te // KA_2.99

caranti catur-ambho-dhivela-ud-yāneṣu dantinaḥ cakra-vāla-adri-kuñjeṣu kunda-bhāso guṇāś ca te //

śyāmalāḥ prāvṛṣeṇyābhir diśo jīmūtapaṅktibhiḥ
bhuvaś ca sukumārābhir navaśādvalarājibhiḥ // KA_2.100

śyāmalāḥ prā-vṛṣeṇyābhir diśo jīmūta-paṅktibhiḥ bhuvaś ca su-kumārābhir nava-śādvala-rājibhiḥ //

viṣṇunā vikramasthena dānavānāṃ vibhūtayaḥ
kvāpi nītāḥ kuto 'py āsann ānītā daivatarddhayaḥ // KA_2.101

viṣṇunā vi-krama-sthena dānavānāṃ vi-bhūtayaḥ kva api nītāḥ kuto 'py āsann ā-nītā daivata-rddhayaḥ //

ity ādidīpakāny uktāny evaṃ madhyāntayor api
vākyayor darśayiṣyāmaḥ kāni cittāni tadyathā // KA_2.102

ity ādi-dīpakāny uktāny evaṃ madhya-antayor api vākyayor darśayiṣyāmaḥ kāni cittāni tad-yathā //

nṛtyanti niculotsaṅge gāyanti ca kalāpinaḥ
badhnanti ca payodeṣu dṛśo harṣāśrugarbhiṇīḥ // KA_2.103

nṛtyanti ni-cula-ut-saṅge gāyanti ca kalāpinaḥ badhnanti ca payo-deṣu dṛśo harṣa-aśru-garbhiṇīḥ //

mando gandhavahaḥ kṣāro vahnir induś ca jāyate
carcācandanapātaś ca śastrapātaḥ pravāsinām // KA_2.104

mando gandha-vahaḥ kṣāro vahnir induś ca jāyate carcā-candana-pātaś ca śastra-pātaḥ pra-vāsinām //

jalaṃ jaladharodgīrṇaṃ kulaṃ gṛhaśikhaṇḍinām
calaṃ ca taḍitāṃ dāma balaṃ kusumadhanvanaḥ // KA_2.105

jalaṃ jala-dhara-ud-gīrṇaṃ kulaṃ gṛha-śikhaṇḍinām calaṃ ca taḍitāṃ dāma balaṃ kusuma-dhanvanaḥ //

tvayā nīlotpalaṃ karṇe smareṇāstraṃ śarāsane
mayāpi maraṇe cetas trayam etat samaṃ kṛtam // KA_2.106

tvayā nīla-ut-palaṃ karṇe smareṇa astraṃ śara-asane maya āpi maraṇe cetas trayam etat samaṃ kṛtam //

śuklaḥ śvetārciṣo vṛddhyai pakṣaḥ pañcaśarasya saḥ
sa ca rāgasya rāgo 'pi yūnāṃ ratyutsavaśriyaḥ // KA_2.107

śuklaḥ śveta-arciṣo vṛddhyai pakṣaḥ pañca-śarasya saḥ sa ca rāgasya rāgo 'pi yūnāṃ raty-ut-sava-śriyaḥ //

ity ādidīpakatve 'pi pūrvapūrvavyapekṣiṇī
vākyamālā prayukteti tan mālādīpakaṃ matam // KA_2.108

ity ādi-dīpaka-tve 'pi pūrva-pūrva-vy-apa-īkṣiṇī vākya-mālā pra-yukta īti tan mālā-dīpakaṃ matam //

avalepam anaṅgasya vardhayanti balāhakāḥ
karśayanti tu gharmasya mārutoddhūtaśīkarāḥ // KA_2.109

ava-lepam an-aṅgasya vardhayanti balāhakāḥ karśayanti tu gharmasya māruta-ud-dhūta-śīkarāḥ //

avalepapadenātra balāhakapadena ca
kriye viruddhe saṃyukte tad viruddhārthaṃ dīpakam // KA_2.110

ava-lepa-padena atra balāhaka-padena ca kriye vi-ruddhe saṃ-yukte tad vi-ruddha-arthaṃ dīpakam //

haraty ābhogam āśānāṃ gṛhṇāti jyotiṣāṃ gaṇam
ādatte cādya me prāṇān asau jaladharāvalī // KA_2.111

haraty ā-bhogam āśānāṃ gṛhṇāti jyotiṣāṃ gaṇam ā-datte ca adya me pra-aṇān asau jala-dhara-āvalī //

anekaśabdopā-dānāt kriyaikaivātra dīpyate
yato jaladharāvalyā tasmād ekārthadīpakam // KA_2.112

an-eka-śabda-upa-ā-dānāt kriya aika aiva atra dīpyate yato jala-dhara-āvalyā tasmād eka-artha-dīpakam //

hṛdyagandhavahās tuṅgās tamālaśyāmalatviṣaḥ
divi bhramanti jīmūtā bhuvi caite mataṃgajāḥ // KA_2.113

hṛdya-gandha-vahās tuṅgās tamāla-śyāmala-tviṣaḥ divi bhramanti jīmūtā bhuvi cā ete mataṃ-gajāḥ //

atra dharmair abhinnānām abhrāṇāṃ dantināṃ tathā
bhramaṇenaiva saṃbandha iti śliṣṭārthadīpakam // KA_2.114

atra dharmair a-bhinnānām abhrāṇāṃ dantināṃ tathā bhramaṇenā eva saṃ-bandha iti śliṣṭa-artha-dīpakam //

anenaiva prakāreṇa śeṣāṇām api dīpake
vikalpānām avagatir vidhātavyā vicakṣaṇaiḥ // KA_2.115

anenā eva pra-kāreṇa śeṣāṇām api dīpake vi-kalpānām ava-gatir vi-dhātavyā vi-cakṣaṇaiḥ //

arthā-vṛttiḥ padā-vṛttir ubhayā-vṛttir eva ca
dīpakasthāna eveṣṭam alaṃkāratrayaṃ yathā // KA_2.116

artha-ā-vṛttiḥ pada-ā-vṛttir ubhaya-ā-vṛttir eva ca dīpaka-sthāna eva iṣṭam alaṃ-kāra-trayaṃ yathā //

vikasanti kadambāni sphuṭanti kuṭajadrumāḥ
unmīlanti ca kandalyo dalanti kakubhāni ca // KA_2.117

vi-kasanti kadambāni sphuṭanti kuṭaja-drumāḥ un-mīlanti ca kandalyo dalanti kakubhāni ca //

utkaṇṭhayati meghānāṃ mālā vṛndaṃ kalāpinām
yūnāṃ cotkaṇṭhayaty eva mānasaṃ makaradhvajaḥ // KA_2.118

ut-kaṇṭhayati meghānāṃ mālā vṛndaṃ kalāpinām yūnāṃ ca ut-kaṇṭhayaty eva mānasaṃ makara-dhvajaḥ //

jitvā viśvaṃ bhavān atra viharaty avarodhanaiḥ
viharaty apsarobhis te ripuvargo divaṃ gataḥ // KA_2.119

jitvā viśvaṃ bhavān atra vi-haraty ava-rodhanaiḥ vi-haraty ap-sarobhis te ripu-vargo divaṃ gataḥ //

pratiṣedhoktir ākṣepas traikālyāpekṣayā tridhā
athāsya punar ākṣepyabhedānantyād anantatā // KA_2.120

prati-ṣedha-uktir ā-kṣepas trai-kālya-apa-īkṣayā tri-dhā atha-āsya punar ā-kṣepyabheda-an-antyād an-antatā //

anaṅgaḥ pañcabhiḥ puṣpair viśvaṃ vyajayateṣubhiḥ
ity asaṃbhāvyam atha vā vicitrā vastuśaktayaḥ // KA_2.121

an-aṅgaḥ pañcabhiḥ puṣpair viśvaṃ vy-ajayata iṣubhiḥ ity a-saṃ-bhāvyam atha vā vi-citrā vastu-śaktayaḥ //

ity anaṅgajayāyogabuddhir hetubalād iha
pravṛttaiva yad ākṣiptā vṛttākṣepaḥ sa īdṛśaḥ // KA_2.122

ity an-aṅga-jaya-ayogabuddhir hetu-balād iha pra-vṛtta aiva yad ā-kṣiptā vṛtta-ākṣepaḥ sa īdṛśaḥ //

kutaḥ kuvalayaṃ karṇe karoṣi kalabhāṣiṇi
kim apāṅgam aparyāptam asmin karmaṇi manyase // KA_2.123

kutaḥ kuvalayaṃ karṇe karoṣi kala-bhāṣiṇi kim apa-aṅgam a-pary-āptam asmin karmaṇi manyase //

sa vartamānā-kṣepo 'yaṃ kurvaty evāsitotpala
karṇe kācit priyeṇaivaṃ cāṭukāreṇa rudhyate // KA_2.124

sa vartamāna-ā-kṣepo 'yaṃ kurvaty eva asita-utpala karṇe kā-cit priyeṇā evaṃ cāṭu-kāreṇa rudhyate //

satyaṃ bravīmi na tvaṃ māṃ draṣṭuṃ vallabha lapsyase
anyacumbanasaṃkrāntalākṣāraktena cakṣuṣā // KA_2.125

satyaṃ bravīmi na tvaṃ māṃ draṣṭuṃ vallabha lapsyase anya-cumbana-saṃ-krāntalākṣā-raktena cakṣuṣā //

so 'yaṃ bhaviṣyadā-kṣepaḥ prāg evātimanasvinī
kadācid aparādho 'sya bhāvīty evam arunddhayat // KA_2.126

so 'yaṃ bhaviṣyad-ā-kṣepaḥ prāg eva ati-manasvinī kadā-cid apa-rādho 'sya bhāvi īty evam arunddhayat //

tava tanvaṅgi mithyaiva rūḍham aṅgeṣu mārdavam
yadi satyaṃ mṛdūny eva kim akāṇḍe rujanti mām // KA_2.127

tava tanv-aṅgi mithya aiva rūḍham aṅgeṣu mārdavam yadi satyaṃ mṛdūny eva kim a-kāṇḍe rujanti mām //

dharmā-kṣepo 'yam ākṣiptam aṅganāgātramārdavam
kāmukena yad atraivaṃ karmaṇā tadvirodhinā // KA_2.128

dharma-ā-kṣepo 'yam ā-kṣiptam aṅganā-gātra-mārdavam kāmukena yad atra evaṃ karmaṇā tad-vi-rodhinā //

sundarī sā bhavaty evaṃ vivekaḥ kena jāyate
prabhāmātraṃ hi taralaṃ dṛśyate na tadā-śrayaḥ // KA_2.129

sundarī sā bhavaty evaṃ vi-vekaḥ kena jāyate pra-bhā-mātraṃ hi taralaṃ dṛśyate na tad-ā-śrayaḥ //

dharmyā-kṣepo 'yam ākṣipto dharmī dharmaṃ prabhā-hvayam
anujñāyaiva yad rūpam atyāścaryaṃ vivakṣatā // KA_2.130

dharmya-ā-kṣepo 'yam ā-kṣipto dharmī dharmaṃ pra-bhā-ā-hvayam anu-jñāyā eva yad rūpam aty-āścaryaṃ vi-vakṣatā //

cakṣuṣī tava rajyete sphuraty adharapallavaḥ
bhruvau ca bhugne na tathāpy aduṣṭasyāsti me bhayam // KA_2.131

cakṣuṣī tava rajyete sphuraty adhara-pallavaḥ bhruvau ca bhugne na tatha āpy a-duṣṭasya asti me bhayam //

sa eṣa kāraṇā-kṣepaḥ pradhānaṃ kāraṇaṃ bhiyaḥ
svāparādho niṣiddho 'tra yat priyeṇa paṭīyasā // KA_2.132

sa eṣa kāraṇa-ā-kṣepaḥ pra-dhānaṃ kāraṇaṃ bhiyaḥ sva-apa-rādho ni-ṣiddho 'tra yat priyeṇa paṭīyasā //

dūre priyatamaḥ so 'yam āgato jaladā-gamaḥ
dṛṣṭāś ca phullā niculā na mṛtā cāsmi kiṃ nv idam // KA_2.133

dūre priyatamaḥ so 'yam ā-gato jala-da-ā-gamaḥ dṛṣṭāś ca phullā ni-culā na mṛtā ca asmi kiṃ nv idam //

kāryā-kṣepaḥ sa kāryasya maraṇasya nivartanāt
tatkāraṇam upanyasya dāruṇaṃ jaladā-gamam // KA_2.134

kārya-ā-kṣepaḥ sa kāryasya maraṇasya ni-vartanāt tat-kāraṇam upa-ny-asya dāruṇaṃ jala-da-ā-gamam //

na ciraṃ mama tāpāya tava yātrā bhaviṣyati
yadi yāsyasi yātavyam alam āśaṅkayātra te // KA_2.135

na ciraṃ mama tāpāya tava yātrā bhaviṣyati yadi yāsyasi yātavyam alam ā-śaṅkaya ātra te //

ity anujñāmukhenaiva kāntasyā-kṣipyate gatiḥ
maraṇaṃ sūcayantyaiva so 'nujñā-kṣepa ucyate // KA_2.136

ity anu-jñā-mukhena aiva kāntasyā a-kṣipyate gatiḥ maraṇaṃ sūcayantya aiva so 'nu-jñā-ā-kṣepa ucyate //

dhanaṃ ca bahu labhyaṃ te sukhaṃ kṣemaṃ ca vartmani
na ca me prāṇasaṃdehas tathāpi priya mā sma gāḥ // KA_2.137

dhanaṃ ca bahu labhyaṃ te sukhaṃ kṣemaṃ ca vartmani na ca me prāṇa-saṃ-dehas tathā api priya mā sma gāḥ //

ity ācakṣāṇayā hetūn priyayātrānubandhinaḥ
prabhutvenaiva ruddhas tat prabhutvā-kṣepa ucyate // KA_2.138

ity ā-cakṣāṇayā hetūn priya-yātrā-anu-bandhinaḥ pra-bhu-tvena eva ruddhas tat pra-bhu-tva-ā-kṣepa ucyate //

jīvitāśā balavatī dhanāśā durbalā mama
gaccha vā tiṣṭha vā kānta svavasthā tu niveditā // KA_2.139

jīvita-āśā balavatī dhana-āśā dur-balā mama gaccha vā tiṣṭha vā kānta sva1va-sthā tu ni-veditā //

asāv anādarā-kṣepo yad anādaravad vacaḥ
priyapraṇāyaṃ rundhatyā prayuktam iha raktayā // KA_2.140

asāv an-ādara-ā-kṣepo yad an-ādaravad vacaḥ priya-pra-ṇāyaṃ rundhatyā pra-yuktam iha raktayā //

gaccha gacchasi cet kānta panthānaḥ santu te śivāḥ
mamāpi janma tatraiva bhūyād yatra gato bhavān // KA_2.141

gaccha gacchasi cet kānta panthānaḥ santu te śivāḥ mama api janma tatra eva bhūyād yatra gato bhavān //

ity āśīrvacanā-kṣepo yad āśīrvādavartmanā
svāvasthāṃ sūcayantyaiva kāntayātrā niṣidhyate // KA_2.142

ity āśīr-vacana-ā-kṣepo yad āśīr-vāda-vartmanā sva-ava-sthāṃ sūcayantya aiva kānta-yātrā ni-ṣidhyate //

yadi satyaiva yātrā te kāpy anyā mṛgyatāṃ tvayā
aham adyaiva ruddhāsmi randhrāpekṣeṇa mṛtyunā // KA_2.143

yadi satya aiva yātrā te ka āpy anyā mṛgyatāṃ tvayā aham adya eva ruddha āsmi randhra-apa-īkṣeṇa mṛtyunā //

ity eṣa paruṣā-kṣepaḥ paruṣākṣarapūrvakam
kāntasyā-kṣipyate yasmāt prasthānaṃ premanighnayā // KA_2.144

ity eṣa paruṣa-ā-kṣepaḥ paruṣa-akṣara-pūrvakam kāntasyā a-kṣipyate yasmāt pra-sthānaṃ prema-ni-ghnayā //

KA_2.145

KA_2.146

KA_2.147

KA_2.148

KA_2.149

KA_2.150

KA_2.151

KA_2.152

KA_2.153

KA_2.154

KA_2.155

KA_2.156

KA_2.157

KA_2.158

KA_2.159

KA_2.160

KA_2.161

KA_2.162

KA_2.163

KA_2.164

KA_2.165

KA_2.166

KA_2.167

KA_2.168

KA_2.169

KA_2.170

KA_2.171

KA_2.172

KA_2.173

KA_2.174

KA_2.175

KA_2.176

KA_2.177

KA_2.178

KA_2.179

KA_2.180

KA_2.181

KA_2.182

KA_2.183

KA_2.184

KA_2.185

KA_2.186

KA_2.187

KA_2.188

KA_2.189

KA_2.190

KA_2.191

KA_2.192

KA_2.193

KA_2.194

KA_2.195

KA_2.196

KA_2.197

KA_2.198

KA_2.199

KA_2.200

KA_2.201

KA_2.202

KA_2.203

KA_2.204

KA_2.205

KA_2.206

KA_2.207

KA_2.208

KA_2.210

KA_2.211

KA_2.212

KA_2.213

KA_2.214

KA_2.215

KA_2.216

KA_2.217

KA_2.218

KA_2.219

KA_2.220

KA_2.221

KA_2.222

KA_2.223

KA_2.224

KA_2.225

KA_2.226

KA_2.227

KA_2.228

KA_2.229

KA_2.230

KA_2.231

KA_2.232

KA_2.233

KA_2.234

KA_2.235

KA_2.236

KA_2.237

KA_2.238

KA_2.239

KA_2.240

KA_2.241

KA_2.242

KA_2.243

KA_2.244

KA_2.245

KA_2.246

KA_2.247

KA_2.248

KA_2.249

KA_2.250

KA_2.251

KA_2.252

KA_2.253

KA_2.254

KA_2.255

KA_2.256

KA_2.257

KA_2.258

KA_2.259

KA_2.260

KA_2.261

KA_2.262

KA_2.263

KA_2.264

KA_2.265

KA_2.266

KA_2.267

KA_2.268

KA_2.269

KA_2.270

KA_2.271

KA_2.272

KA_2.273

KA_2.274

KA_2.275

KA_2.276

KA_2.277

KA_2.278

KA_2.279

KA_2.280

KA_2.281

KA_2.282

KA_2.283

KA_2.284

KA_2.285

KA_2.286

KA_2.287

KA_2.288

KA_2.289

KA_2.290

KA_2.291

KA_2.292

KA_2.293

KA_2.294

KA_2.295

KA_2.296

KA_2.297

KA_2.298

KA_2.299

KA_2.300

KA_2.301

KA_2.302

KA_2.303

KA_2.304

KA_2.305

KA_2.306

KA_2.307

KA_2.308

KA_2.309

śliṣṭam iṣṭam anekārtham ekarūpānvitaṃ vacaḥ
tad abhinnapadaṃ bhinnapadaprāyam iti dvidhā // KA_2.310

śliṣṭam iṣṭam an-eka-artham eka-rūpa-anv-itaṃ vacaḥ tad a-bhinna-padaṃ bhinnapada-pra-ayam iti dvi-dhā //

asāv udayam ārūḍhaḥ kāntimān raktamaṇḍalaḥ
rājā harati lokasya hṛdayaṃ mṛdubhiḥ karaiḥ // KA_2.311

asāv ud-ayam ā-rūḍhaḥ kānti-mān rakta-maṇḍalaḥ rājā harati lokasya hṛdayaṃ mṛdubhiḥ karaiḥ //

doṣā(3)kareṇa saṃbadhnan[n / n]a[]kṣatrapathavartinā
rajñā pradoṣo mām ittham apriyaṃ kiṃ na bādhate // KA_2.312

doṣā(3)-kareṇa saṃ-badhnan[n / n]a[-]kṣatra-patha-vartinā rajñā pra-doṣo mām ittham a-priyaṃ kiṃ na bādhate //

upamārūpakā-kṣepavyatirekādigocarāḥ
prāg eva darśitāḥ śleṣā darśyante kecanāpare // KA_2.313

upa-mā-rūpaka-ā-kṣepavy-ati-reka-ādi-go-carāḥ prāg eva darśitāḥ śleṣā darśyante ke-cana apare //

asty abhinnakriyaḥ kaścid aviruddhakriyo 'paraḥ
viruddhakarmā cāsty anyaḥ śleṣo niyamavān api // KA_2.314

asty a-bhinna-kriyaḥ kaś-cid a-vi-ruddha-kriyo 'paraḥ vi-ruddha-karmā ca asty anyaḥ śleṣo ni-yama-vān api //

niyamā-kṣeparūpoktir avirodhī virodhy api
teṣāṃ nidarśaneṣv eva rūpam āvir bhaviṣyati // KA_2.315

ni-yama-ā-kṣepa-rūpa-uktir a-vi-rodhī vi-rodhy api teṣāṃ ni-darśaneṣv eva rūpam āvir bhaviṣyati //

vakrāḥ svabhāvamadhurāḥ śaṃsantyo rāgam ulbaṇam
dṛśo dūtyaś ca karṣanti kāntābhiḥ preṣitāḥ priyān // KA_2.316

vakrāḥ sva-bhāva-madhurāḥ śaṃsantyo rāgam ulbaṇam dṛśo dūtyaś ca karṣanti kāntābhiḥ pra-īṣitāḥ priyān //

madhurā rāgavardhinyaḥ komalāḥ kokilāgiraḥ
ākarṇyante madakalāḥ śliṣyante cāsitekṣaṇāḥ // KA_2.317

madhurā rāga-vardhinyaḥ komalāḥ kokilā-giraḥ ā-karṇyante mada-kalāḥ śliṣyante ca asita-īkṣaṇāḥ //

rāgam ādarśayann eṣa vāruṇīyogavardhitam
tirobhavati gharmāṃśur aṅgajas tu vijṛmbhate // KA_2.318

rāgam ā-darśayann eṣa vāruṇī-yoga-vardhitam tiro-bhavati gharma-aṃśur aṅga-jas tu vi-jṛmbhate //

nistriṃśatvam asāv eva dhanuṣy evāsya vakratā
śareṣv eva narendrasya mārgaṇatvaṃ ca vartate // KA_2.319

nis-triṃśa-tvam asāv eva dhanuṣy eva asya vakra-tā śareṣv eva nara indrasya mārgaṇa-tvaṃ ca vartate //

padmānām eva daṇḍeṣu kaṇṭakas tvayi rakṣati
athavā dṛśyate rāgimithunā-liṅganeṣv api // KA_2.320

padmānām eva daṇḍeṣu kaṇṭakas tvayi rakṣati atha-vā dṛśyate rāgimithuna-ā-liṅganeṣv api //

mahībhṛd bhūrikaṭakas tejasvī niyatodayaḥ
dakṣaḥ prajāpatiś cāsīt svāmī śaktidharaś ca saḥ // KA_2.321

mahī-bhṛd bhūri-kaṭakas tejas-vī niyata-ud-ayaḥ dakṣaḥ pra-jā-patiś cā asīt svāmī śakti-dharaś ca saḥ //

acyuto 'py avṛṣacchedī rājāpy aviditakṣayaḥ
devo 'py avibudho jajñe śaṃkaro 'py abhujaṃgavān // KA_2.322

acyuto 'py a-vṛṣa-cchedī rāja āpy a-vidita-kṣayaḥ devo 'py a-vi-budho jajñe śaṃ-karo 'py a-bhujaṃ-ga-vān //

guṇajātikriyādīnāṃ yatra vaikalyadarśanam
viśeṣadarśanāyaiva sā viśeṣoktir iṣyate // KA_2.323

guṇa-jāti-kriyā-ādīnāṃ yatra vai-kalya-darśanam vi-śeṣa-darśanāya eva sā viśeṣa-uktir iṣyate //

na kaṭhoraṃ na vā tīkṣṇam āyudhaṃ puṣpadhanvanaḥ
tathāpi jitam evāsīd amunā bhuvanatrayam // KA_2.324

na kaṭhoraṃ na vā tīkṣṇam ā-yudhaṃ puṣpa-dhanvanaḥ tatha āpi jitam evā asīd amunā bhuvana-trayam //

na devakanyakā nāpi gandharvakulasaṃbhavā
tathāpy eṣā tapobhaṅgaṃ vidhātuṃ vedhaso 'py alam // KA_2.325

na deva-kanyakā na api gandharva-kula-saṃ-bhavā tatha āpy eṣā tapo-bhaṅgaṃ vi-dhātuṃ vedhaso 'py alam //

na baddhā bhrukuṭir nāpi sphurito daśanacchadaḥ
na ca raktābhavad dṛṣṭir jitaṃ ca dviṣatāṃ balam // KA_2.326

na baddhā bhru-kuṭir na api sphurito daśana-cchadaḥ na ca rakta ābhavad dṛṣṭir jitaṃ ca dviṣatāṃ balam //

na rathā na ca mātaṃgā na hayā na ca pattayaḥ
strīṇām apāṅgadṛṣṭyaiva jīyate jagatāṃ trayam // KA_2.327

na rathā na ca mātaṃ-gā na hayā na ca pattayaḥ strīṇām apa-aṅga-dṛṣṭya aiva jīyate jagatāṃ trayam //

ekacakro ratho yantā vikalo viṣamā hayāḥ
ākrāmaty eva tejasvī tathāpy arko nabhastalam // KA_2.328

eka-cakro ratho yantā vikalo viṣamā hayāḥ ā-krāmaty eva tejasvī tatha āpy arko nabhas-talam //

saiṣā hetuviśeṣoktis tejasvīti viśeṣaṇāt
ayaṃ eva kramo 'nyeṣāṃ bhedānām api kalpate // KA_2.329

sa aiṣā hetu-vi-śeṣoktis tejasvi īti vi-śeṣaṇāt ayaṃ eva kramo 'nyeṣāṃ bhedānām api kalpate //

vivakṣitaguṇotkṛṣṭair yat samīkṛtya kasyacit
kīrtanaṃ stutinindārthaṃ sā matā tulyayogitā // KA_2.330

vi-vakṣita-guṇa-utkṛṣṭair yat samī-kṛtya kasyacit kīrtanaṃ stuti-nindā-arthaṃ sā matā tulya-yogitā //

yamaḥ kubero varuṇaḥ sahasrākṣo bhavān api
bibhṛty ananyaviṣayāṃ lokapāla iti śrutim // KA_2.331

yamaḥ kubero varuṇaḥ sahasra-akṣo bhavān api bibhṛty ananya-viṣayāṃ loka-pāla iti śrutim //

saṃgatāni mṛgākṣīṇāṃ taḍidvilasitāni ca
kṣaṇadvayaṃ na tiṣṭhanti ghanārabdhāny api svayam // KA_2.332

saṃ-gatāni mṛga-akṣīṇāṃ taḍid-vi-lasitāni ca kṣaṇa-dvayaṃ na tiṣṭhanti ghana-ārabdhāny api svayam //

viruddhānāṃ padārthānāṃ yatra saṃsargadarśanam
viśeṣadarśanāyaiva sa virodhaḥ smṛto yathā // KA_2.333

viruddhānāṃ pada-arthānāṃ yatra saṃ-sarga-darśanam vi-śeṣa-darśanāya-eva sa vi-rodhaḥ smṛto yathā //

kūjitaṃ rājahaṃsānāṃ vardhate madamañjulam
kṣīyate ca mayūrāṇāṃ rutam utkrāntasauṣṭhavam // KA_2.334

kūjitaṃ rāja-haṃsānāṃ vardhate mada-mañjulam kṣīyate ca mayūrāṇāṃ rutam ut-krānta-sauṣṭhavam //

prāvṛṣeṇyair jaladharair ambaraṃ durdināyate
rāgeṇa punar ākrāntaṃ jāyate jagatām manaḥ // KA_2.335

prā-vṛṣeṇyair jala-dharair ambaraṃ dur-dināyate rāgeṇa punar ā-krāntaṃ jāyate jagatām manaḥ //

tanumadhyaṃ pṛthuśroṇi raktauṣṭham asitekṣaṇam
natanābhi vapuḥ strīṇāṃ kaṃ na hanty unnatastanam // KA_2.336

tanu-madhyaṃ pṛthu-śroṇi rakta-oṣṭham asita-īkṣaṇam nata-nābhi vapuḥ strīṇāṃ kaṃ na hanty un-nata-stanam //

mṛṇālabāhu rambhoru padmotpalamukhekṣaṇam
api te rūpam asmākam tanvi tāpāya kalpate // KA_2.337

mṛṇāla-bāhu rambhā-ūru padma-ut-pala-mukha-īkṣaṇam api te rūpam asmākam tanvi tāpāya kalpate //

udyānamārutoddhūtāś cūtacampakareṇavaḥ
udaśrayanti pānthānām aspṛśanto 'pi locane // KA_2.338

udyāna-māruta-ud-dhūtāś cūta-campaka-reṇavaḥ ud-aśrayanti pānthānām a-spṛśanto 'pi locane //

kṛṣṇārjunānuraktāpi dṛṣṭiḥ karṇāvalambinī
yāti viśvasanīyatvaṃ kasya te kalabhāṣiṇī // KA_2.339

kṛṣṇa-arjuna-anu-rakta āpi dṛṣṭiḥ karṇa-ava-lambinī yāti vi-śvasanīya-tvaṃ kasya te kala-bhāṣiṇī //

ity anekaprakāro 'yam alaṃkāraḥ pratīyate
aprastutapraśaṃsā aprastutapraśaṃsā syād aprakānteṣu yā stutiḥ // KA_2.340

ity aneka-prakāro 'yam alaṃkāraḥ pratīyate aprastutapraśaṃsā a-pra-stuta-praśaṃsā syād a-pra-kānteṣu yā stutiḥ //

sukhaṃ jīvanti hariṇā vaneṣv aparasevinaḥ
arthair ayatnasulabhair jaladarbhāṅkurādibhiḥ // KA_2.341

sukhaṃ jīvanti hariṇā vaneṣv a-para-sevinaḥ arthair a-yatna-su-labhair jala-darbha-aṅkura-ādibhiḥ //

seyam aprastutaivātra mṛgavṛttiḥ praśasyate
rājānuvartanakleśanirviṇṇena manasvinā // KA_2.342

sa īyam a-pra-stuta aiva atra mṛga-vṛttiḥ praśasyate rāja-anu-vartana-kleśanir-viṇṇena manasvinā //

yadi nindann iva stauti vyājastutir asau stutā
doṣābhāsā guṇā eva labhante yatra saṃnidhim // KA_2.343

yadi nindann iva stauti vyāja-stutir asau stutā doṣa-ābhāsā guṇā eva labhante yatra saṃ-nidhim //

tāpasenāpi rāmeṇa jiteyaṃ bhūtadhāriṇī
tvayā rājñāpi seveyaṃ jitā mā bhūn madas tava // KA_2.344

tāpasena api rāmeṇa jita īyaṃ bhūta-dhāriṇī tvayā rājña āpi sa īva iyaṃ jitā mā bhūn madas tava //

puṃsaḥ purāṇād ācchidya śrīs tvayā paribhujyate
rājann ikṣvākuvaṃśasya kim idaṃ tava yujyate // KA_2.345

puṃsaḥ purāṇād ā-cchidya śrīs tvayā pari-bhujyate rājann ikṣvāku-vaṃśasya kim idaṃ tava yujyate //

bhujaṅgabhogasaṃsaktā kalatraṃ tava medinī
ahaṃkāraḥ parāṃ koṭim ārohati kutas tava // KA_2.346

bhuj-aṅga-bhoga-saṃ-saktā kalatraṃ tava medinī ahaṃ-kāraḥ parāṃ koṭim ā-rohati kutas tava //

iti śleṣānuviddhānām anyeṣāṃ copalakṣyatāṃ
vyājastutiprakārāṇām aparyantaḥ pravistaraḥ // KA_2.347

iti śleṣa-anu-viddhānām anyeṣāṃ ca upalakṣyatāṃ vyāja-stuti-prakārāṇām a-pary-antaḥ pra-vi-staraḥ //

arthāntarapravṛttena kiṃcit tatsadṛśaṃ phalam
sad asad vā nidarśyeta yadi tat syān nidarśanam // KA_2.348

artha-antara-pra-vṛttena kiṃcit tat-sa-dṛśaṃ phalam sad asad vā ni-darśyeta yadi tat syān ni-darśanam //

udayann eva savitā padmeṣv arpayati śriyam
vibhāvayitum ṛddhīnāṃ phalaṃ suhṛdanugraham // KA_2.349

ud-ayann eva savitā padmeṣv arpayati śriyam vi-bhāvayitum ṛddhīnāṃ phalaṃ su-hṛd-anu-graham //

yāti candrāṃśubhiḥ spṛṣṭā dhvāntarājī parābhavam
sadyo rājaviruddhānāṃ sūcayanti durantatām // KA_2.350

yāti candra-aṃśubhiḥ spṛṣṭā dhvānta-rājī parā-bhavam sadyo rāja-vi-ruddhānāṃ sūcayanti dur-antatām //

sahoktiḥ sahabhāvasya kathanaṃ guṇakarmaṇām
arthānāṃ yo vinimayaḥ parivṛttis tu sā yathā // KA_2.351

saha-uktiḥ saha-bhāvasya kathanaṃ guṇa-karmaṇām arthānāṃ yo vi-ni-mayaḥ pari-vṛttis tu sā yathā //

saha dīrghā mama śvāsair imāḥ saṃprati rātrayaḥ
pāṇḍurāś ca mamaivāṅgaiḥ saha tāś candrabhūṣaṇāḥ // KA_2.352

saha dīrghā mama śvāsair imāḥ saṃ-prati rātrayaḥ pāṇḍurāś ca mama eva aṅgaiḥ saha tāś candra-bhūṣaṇāḥ //

vardhate saga pānthānāṃ mūrchayā cūtamañjarī
patanti ca samaṃ teṣām asubhir malayānilāḥ // KA_2.353

vardhate saga pānthānāṃ mūrchayā cūta-mañjarī patanti ca samaṃ teṣām asubhir malaya-anilāḥ //

kokilā-lāpasubhagāḥ sugandhivanavāyavaḥ
yānti sārdhaṃ janānandair vṛddhiṃ surabhivāsarāḥ // KA_2.354

kokila-ā-lāpa-su-bhagāḥ su-gandhi-vana-vāyavaḥ yānti sa-ardhaṃ jana-ānandair vṛddhiṃ surabhi-vāsarāḥ //

ity udā-hṛtayo dattāḥ sahokter atra kāścana
parivṛtti kriyate parivṛtteś ca kiṃcid rūpanirūpaṇam // KA_2.355

ity ud-ā-hṛtayo dattāḥ saha-ukter atra kāścana parivṛtti kriyate pari-vṛtteś ca kiṃcid rūpa-ni-rūpaṇam //

śastraprahāraṃ dadatā bhujena tava bhūbhujām
cirārjitaṃ hṛtaṃ teṣāṃ yaśaḥ kumudapāṇḍuram // KA_2.356

śastra-pra-hāraṃ dadatā bhujena tava bhū-bhujām cira-arjitaṃ hṛtaṃ teṣāṃ yaśaḥ kumuda-pāṇḍuram //

āśīr nāmābhilaṣite vastuny āśaṃsanaṃ yathā
pātu vaḥ paramaṃ jyotir avāṅmanasagocaram // KA_2.357

āśīr nāma abhilaṣite vastuny ā-śaṃsanaṃ yathā pātu vaḥ paramaṃ jyotir a-vāṅ-manasa-go-caram //

ananvayasasaṃdehāv upamāsv eva darśitau
upamārūpakaṃ cāpi rūpakeṣv eva darśitam // KA_2.358

ananvayasa-saṃ-dehāv upa-māsv eva darśitau upa-mā-rūpakaṃ ca api rūpakeṣv eva darśitam //

utprekṣābheda evāsāv utprekṣāvayavo 'pi ca
nānālaṃkārasaṃsṛṣṭiḥ saṃsṛṣṭis tu nigadyate // KA_2.359

ut-pra-īkṣā-bheda eva asāv utpra-īkṣā-ava-yavo 'pi ca nānā-alaṃ-kāra-saṃ-sṛṣṭiḥ saṃ-sṛṣṭis tu ni-gadyate //

aṅgāṅgibhāvāvasthānaṃ sarveṣāṃ samakakṣatā
ity alaṃkārasaṃsṛṣṭer lakṣaṇīyā dvayī gatiḥ // KA_2.360

aṅga-aṅgi-bhāva-ava-sthānaṃ sarveṣāṃ sama-kakṣatā ity alaṃ-kāra-saṃ-sṛṣṭer lakṣaṇīyā dvayī gatiḥ //

ākṣipanty aravindāni tava mugdhe mukhaśriyam
kośadaṇḍasamagrāṇāṃ kim eṣām asti duṣkaram // KA_2.361

ā-kṣipanty aravindāni tava mugdhe mukha-śriyam kośa-daṇḍa-sam-agrāṇāṃ kim eṣām asti duṣ-karam //

śleṣaḥ sarvāsu puṣṇāti priyo vakroktiṣu śriyam
bhinnaṃ dvidhā svabhāvoktir vakroktiś ceti vāṅmayam // KA_2.363

śleṣaḥ sarvāsu puṣṇāti priyo vakra-uktiṣu śriyam bhinnaṃ dvidhā sva-bhāva-uktir vakra-uktiś ca iti vāṅ-mayam //

bhāvikatvam iti prāhuḥ prabandhaviṣayaṃ guṇam
bhāvaḥ kaver abhiprāyaḥ kāvyeṣv āsiddhi yaḥ sthitaḥ // KA_2.364

bhāvikatvam iti pra-āhuḥ pra-bandha-viṣayaṃ guṇam bhāvaḥ kaver abhi-pra-ayaḥ kāvyeṣv ā-siddhi yaḥ sthitaḥ //

parasparopakāritvaṃ sarveṣāṃ vastuparvaṇām
viśeṣaṇānāṃ vyarthānām akriyā sthānavarṇanā // KA_2.365

paras-para-upa-kāritvaṃ sarveṣāṃ vastu-parvaṇām vi-śeṣaṇānāṃ vy-arthānām a-kriyā sthāna-varṇanā //

vyaktir uktikramabalād gambhīrasyāpi vastunaḥ
bhāvāyattam idaṃ sarvam iti tad bhāvikaṃ viduḥ // KA_2.366

vy-aktir ukti-krama-balād gambhīrasya api vastunaḥ bhāva-āyattam idaṃ sarvam iti tad bhāvikaṃ viduḥ //

yac ca saṃdhyaṅgavṛttyaṅgalakṣaṇādyāgamāntare
vyāvarṇitam idaṃ ceṣṭam alaṃkāratayaiva naḥ // KA_2.367

yac ca saṃ-dhy-aṅga-vṛtty-aṅgalakṣaṇa-ādyā-gama-antare vy-ā-varṇitam idaṃ ceṣṭam alaṃ-kārataya aiva naḥ //

panthā sa eṣa vivṛtaḥ parimāṇavṛttyā saṃkṣipya vistaram anantam alaṃkriyāṇāṃ
vācām atītya viṣayaṃ parivartamānān abhyāsa eva vivarītum alaṃ viśeṣān // KA_2.368

panthā sa eṣa vivṛtaḥ pari-māṇa-vṛttyā saṃ-kṣipya vi-staram an-antam alaṃ-kriyāṇāṃ vācām ati-ītya viṣayaṃ pari-vartamānān abhyāsa eva vi-varītum alaṃ viśeṣān //