(= Gorakhnāth): Gorakṣaśataka

gorakṣa-śatakam

oṃ haṭha-yoga-gorakṣa-śataka-prārambhaḥ

śrī-guruṃ paramānandaṃ vande svānanda-vigraham
yasya saṃnidhya-mātreṇa cidānandāyate tanuḥ // GorS_1

antar-niścalitātma-dīpa-kalikā-svādhāra-bandhādibhiḥ yo yogī yuga-kalpa-kāla-kalanāt tvaṃ jajegīyate
jñānāmoda-mahodadhiḥ samabhavad yatrādināthaḥ svayaṃ vyaktāvyakta-guṇādhikaṃ tam aniśaṃ śrī-mīnanāthaṃ bhaje // GorS_2

namaskṛtya guruṃ bhaktyā gorakṣo jñānam uttamam
abhīṣṭaṃ yogināṃ brūte paramānanda-kārakam // GorS_3

gorakṣaḥ śatakaṃ vakti yogināṃ hita-kāmyayā
dhruvaṃ yasyāvabodhena jāyate paramaṃ padam // GorS_4

etad vimukti-sopānam etat kālasya vañcanam
yad vyāvṛttaṃ mano mohād āsaktaṃ paramātmani // GorS_5

n=(=1|2)

dvija-sevita-śākhasya śruti-kalpa-taroḥ phalam
śamanaṃ bhava-tāpasya yogaṃ bhajati sajjanaḥ // GorS_6 (=1|3)

āsanaṃ prāṇa-saṃyāmaḥ pratyāhāro'tha dhāraṇā
dhyānaṃ samādhir etāni yogāṅgāni bhavanti ṣaṭ // GorS_7 (=1|4)

āsanāni tu tāvanti yāvatyo jīva-jātayaḥ
eteṣām akhilān bhedān vijānāti maheśvaraḥ // GorS_8 (=1|5)

caturāśīti-lakṣāṇāṃ ekam ekam udāhṛtam
tataḥ śivena pīṭhānāṃ ṣoḍeśānaṃ śataṃ kṛtam // GorS_9 (=1|6)

āsanebhyaḥ samastebhyo dvayam eva viśiṣyate
ekaṃ siddhāsanaṃ proktaṃ dvitīyaṃ kamalāsanam // GorS_10 (=1|7)

yoni-sthānakam aṅghri-mūla-ghaṭitaṃ kṛtvā dṛḍhaṃ vinyasen meḍhre pādam athaikam eva niyataṃ kṛtvā samaṃ vigraham
sthāṇuḥ saṃyamitendriyo'cala-dṛśā paśyan bhruvor antaram etan mokṣa-kavāṭa-bheda-janakaṃ siddhāsanaṃ procyate // GorS_11 (=1|8)

vāmorūpari dakṣiṇaṃ hi caraṇaṃ saṃsthāpya vāmaṃ tathā dakṣorūpari paścimena vidhinā dhṛtvā karābhyāṃ dṛḍham
aṅguṣṭhau hṛdaye nidhāya cibukaṃ nāsāgram ālokayed etad-vyādhi-vikāra-hāri yamināṃ padmāsanaṃ procyate // GorS_12 (=1|9)

ṣaṭ-cakraṃ ṣoḍaśādhāraṃ trilakṣaṃ vyoma-pañcakam
sva-dehe ye na jānanti kathaṃ sidhyanti yoginaḥ // GorS_13 (=1|10)

eka-stambhaṃ nava-dvāraṃ gṛhaṃ pañcādhidaivatam
sva-dehaṃ ye na jānanti kathaṃ sidhyanti yoginaḥ // GorS_14

caturdalaṃ syād ādhāraḥ svādhiṣṭhānaṃ ca ṣaṭ-dalam
nābhau daśa-dalaṃ padmaṃ sūrya-saṅkhya-dalaṃ hṛdi // GorS_15

kaṇṭhe syāt ṣoḍaśa-dalaṃ bhrū-madhye dvidalaṃ tathā
sahasra-dalam ākhyātaṃ brahma-randhre mahā-pathe // GorS_16

ādhāraḥ prathamaṃ cakraṃ svādhiṣṭhānaṃ dvitīyakam
yoni-sthānaṃ dvayor madhye kāma-rūpaṃ nigadyate // GorS_17

ādhārākhyaṃ guda-sthānaṃ paṅkajaṃ ca catur-dalam
tan-madhye procyate yoniḥ kāmākṣā siddha-vanditā // GorS_18 (=1|11)

yoni-madhye mahā-liṅgaṃ paścimābhimukhaṃ sthitam
mastake maṇivad bimbaṃ yo jānāti sa yogavit // GorS_19 (=1|12)

tapta-cāmīkarābhāsaṃ taḍil-lekheva visphurat
trikoṇaṃ tat-puraṃ vahner adho-meḍhrāt pratiṣṭhitam // GorS_20 (=1|13)

yat samādhau paraṃ jyotir anantaṃ viśvato-mukham
tasmin dṛṣṭe mahā-yoge yātāyātaṃ na vidyate // GorS_21 (=1|14)

sva-śabdena bhavet prāṇaḥ svādhiṣṭhānaṃ tad-āśrayaḥ
svādhiṣṭhānāt padād asmān meḍhram evābhidhīyate // GorS_22

tantunā maṇivat proto yatra kandaḥ suṣumṇayā
tan-nābhi-maṇḍalaṃ cakraṃ procyate maṇi-pūrakam // GorS_23 (=1|15)

dvādaśāre mahā-cakre puṇya-pāpa-vivarjite
tāvaj jīvo bhramaty eva yāvat tattvaṃ na vindati // GorS_24 (=1|16)

ūrdhvaṃ meḍhrād adho nābheḥ kanda-yoniḥ khagāṇḍavat
tatra nāḍyaḥ samutpannāḥ sahasrāṇāṃ dvisaptatiḥ // GorS_25

teṣu nāḍi-sahasreṣu dvisaptatir udāhṛtāḥ
pradhānaṃ prāṇa-vāhinyo bhūyas tatra daśa smṛtāḥ // GorS_26 (=1|17)

iḍā ca piṅgalā caiva suṣumṇā ca tṛtīyakā
gāndhārī hasti-jihvā ca pūṣā caiva yaśasvinī // GorS_27 (=1|18)

alambuṣā kuhūś caiva śaṅkhinī daśamī smṛtā
etan nāḍi-mayaṃ cakraṃ jñātavyaṃ yogibhiḥ sadā // GorS_28 (=1|19)

iḍā vāme sthitā bhāge piṅgalā dakṣiṇe tathā
suṣumṇā madhya-deśe tu gāndhārī vāma-cakṣuṣi // GorS_29 (=1|20)

dakṣiṇe hasti-jihvā ca pūṣā karṇe ca dakṣiṇe
yaśasvinī vāma-karṇe cāsane vāpy alambuṣā // GorS_30 (=1|21)

kuhūś ca liṅga-deśe tu mūla-sthāne ca śaṅkhinī
evaṃ dvāram upāśritya tiṣṭhanti daśa-nāḍikāḥ // GorS_31 (=1|22)

iḍā-piṅgalā-suṣumṇā ca tisro nāḍya udāhṛtāḥ
satataṃ prāṇa-vāhinyaḥ soma-sūryāgni-devatāḥ // GorS_32 (=1|23)

prāṇo'pānaḥ samānaś ca udāno vyānau ca vāyavaḥ
nāgaḥ kūrmo'tha kṛkaro devadatto dhanañjayaḥ // GorS_33 (=1|24)

hṛdi prāṇo vasen nityaṃ apāno guda-maṇḍale
samāno nābhi-deśe syād udānaḥ kaṇṭha-madhyagaḥ // GorS_34 (=1|25)

udgāre nāgākhyātaḥ kūrma unmīlane smṛtaḥ
kṛkaraḥ kṣuta-kṛj jñeyo devadatto vijṛmbhaṇe // GorS_35

na jahāti mṛtaṃ cāpi sarva-vyāpi dhanañjayaḥ
ete sarvāsu nāḍīṣu bhramante jīva-rūpiṇaḥ // GorS_36

ākṣipto bhuja-daṇḍena yathoccalati kandukaḥ
prāṇāpāna-samākṣiptas tathā jīvo na tiṣṭhati // GorS_38 (=1|27)

prāṇāpāna-vaśo jīvo hy adhaś cordhvaṃ ca dhāvati
vāma-dakṣiṇa-mārgeṇa cañcalatvān na dṛśyate // GorS_39 (=1|26)

rajju-baddho yathā śyeno gato'py ākṛṣyate(?)
guṇa-baddhas tathā jīvaḥ prāṇāpānena kṛṣyate // GorS_40 (=1|28)

apānaḥ karṣati prāṇaḥ prāṇo'pānaṃ ca karṣati
ūrdhvādhaḥ saṃsthitāv etau saṃyojayati yogavit // GorS_41 (=1|29)

ha-kāreṇa bahir yāti sa-kāreṇa viśet punaḥ
haṃsa-haṃsety amuṃ mantraṃ jīvo japati sarvadā // GorS_42 (=1|30)

ṣaṭ-śatānitvaho-rātre sahasrāṇy eka-viṃśatiḥ
etat saṅkhyānvitaṃ mantra jīvo japati sarvadā // GorS_43

ajapā nāma gāyatrī yogināṃ mokṣa-dāyinī
asyāḥ saṅkalpa-mātreṇa sarva-pāpaiḥ pramucyate // GorS_44

anayā sadṛśī vidyā anayā sadṛśo japaḥ
anayā sadṛśaṃ jñānaṃ na bhūtaṃ na bhaviṣyati // GorS_45

kundalinyāḥ samudbhūtā gāyatrī prāṇa-dhāriṇī
prāṇa-vidyā mahā-vidyā yas tāṃ vetti sa yogavit // GorS_46

kandordhvaṃ kuṇḍalī śaktir aṣṭadhā kuṇḍalākṛti
brahma-dvāra-mukhaṃ nityaṃ mukhenācchādya tiṣṭhati // GorS_47

yena dvāreṇa gantavyaṃ brahma-sthānam anāmayam
mukhenācchādya tad-dvāraṃ prasuptā parameśvarī // GorS_48 (=1|31)

prabuddhā vahni-yogena manasā mārutā hatā
sūcīvad guṇam ādāya vrajaty ūrdhvaṃ suṣumṇayā // GorS_49

prasphurad-bhujagākārā padma-tantu-nibhā śubhā
prabuddhā vahni-yogena vratya ūrdhvaṃ suṣumṇayā // GorS_50 (=HYP 1.50)

udghaṭayet kapātaṃ tu yathā kuñcikayā haṭhāt
kuṇḍalinyā tathā yogī mokṣa-dvāraṃ prabhedayet // GorS_51

kṛtvā sampuṭitau karau dṛḍhataraṃ baddhvā tu padmāsanaṃ gāḍhaṃ vakṣasi sannidhāya cibukaṃ dhyātvā ca tat prekṣitam
vāraṃ vāram apānam ūrdhvam anilaṃ proccārayet pūritaṃ muñcan prāṇam upaiti bodham atulaṃ śakti-prabodhān naraḥ // GorS_52

aṅgānāṃ mardanaṃ kuryāc chrama-jātena vāriṇā
kaṭv-amla-lavaṇa-tyāgī kṣīra-bhojanam ācaret // GorS_53 (=1|50)

brahmacārī mitāhārī tyāgī yoga-parāyaṇaḥ
abdād ūrdhvaṃ bhavet siddho nātra kāryā vicāraṇā // GorS_54 (=HYP 1.59)

susnigdhaṃ madhurāhāraṃ caturthāṃśa-vivarjitam
bhujyate sura-samprītyai mitāhāraḥ sa ucyate // GorS_55 (=HYP 1.60)

kandordhvaṃ kuṇḍalī śaktir aṣṭadhā kuṇḍalākṛtiḥ
bandhanāya ca mūḍhānāṃ yogināṃ mokṣadā smṛtā // GorS_56 (=HYP 3.107)

mahāmudrāṃ namo-mudrām uḍḍiyānaṃ jalandharam
mūla-bandhaṃ ca yo vetti sa yogī siddhi-bhājanam // GorS_57 (=1|32)

śodhanaṃ nāḍi-jālasya cālanaṃ candra-sūryayoḥ
rasānāṃ śoṣaṇaṃ caiva mahā-mudrābhidhīyate // GorS_58 (=1|33)

vakṣo-nyasta-hanur nipīḍya suciraṃ yoniṃ ca vāmāṅghriṇā hastābhyām avadhāritaṃ prasaritaṃ pādaṃ tathā dakṣiṇam
āpūrya śvasanena kukṣi-yugalaṃ baddhvā śanai recayed eṣā pātaka-nāśinī sumahatī mudrā nṝṇāṃ procyate // GorS_59

candrāṅgena samabhyasya sūryāṅgenābhyaset punaḥ
yāvat tulyā bhavet saṅkhyā tato mudrāṃ visarjayet // GorS_60 (=HYP 3.15)

na hi pathyam apathyaṃ vā rasāḥ sarve'pi nīrasāḥ
api muktaṃ viṣaṃ ghoraṃ pīyūṣam api jīryate // GorS_61 (=HYP 3.16)

kṣaya-kuṣṭha-gudāvartagulmājīrṇa-purogamāḥ
tasya doṣāḥ kṣayaṃ yānti mahāmudrāṃ tu yo'bhyaset // GorS_62 (=HYP 3.17)

kathiteyaṃ mahāmudrā mahā-siddhi-karā nṝṇām
gopanīyā prayatnena na deyā yasya kasyacit // GorS_63 (=HYP 3.18)

kapāla-kuhare jihvā praviṣṭā viparītagā
bhruvor antargatā dṛṣṭir mudrā bhavati khecarī // GorS_64 (=1|34)

na rogo maraṇaṃ tandrā na nidrā na kṣudhā tṛṣā
na ca mūrcchā bhavet tasya yo mudrāṃ vetti khecarīm // GorS_65 (=HYP 3.39)

pīḍyate na sa rogeṇa lipyate na ca karmaṇā
bādhyate na sa kālena yo mudrāṃ vetti khecarīm // GorS_66 (=HYP 3.40)

cittaṃ carati khe yasmāj jihvā carati khe gatā
tenaiṣā khecarī nāma mudrā siddhair nirūpitā // GorS_67 (=HYP 3.41)

bindu-mūlaṃ śarīraṃ tu śirās tatra pratiṣṭhitāḥ
bhāvayanti śarīraṃ yā āpāda-tala-mastakam // GorS_68 (=HYP 3.43)

khecaryā mudritaṃ yena vivaraṃ lambikordhvataḥ
na tasya kṣarate binduḥ kāminyāliṅgitasya ca // GorS_69

yāvad binduḥ sthito dehe tāvat kāla-bhayaṃ kutaḥ
yāvad baddhā nabho-mudrā tāvad bindur na gacchati // GorS_70

calito'pi yadā binduḥ samprāptaś ca hutāśanam
vrajaty ūrdhvaṃ hṛtaḥ śaktyā niruddho yoni-mudrayā // GorS_71

sa punar dvividho binduḥ paṇḍuro lohitas tathā
pāṇḍuraṃ śukram ity āhur lohitaṃ tu mahārājaḥ // GorS_72 (=HYP 3.56)

sindūra-drava-saṅkāśaṃ ravi-sthāne sthitaṃ rajaḥ
śaśi-sthāne sthito bindus tayor aikyaṃ sudurlabham // GorS_73

binduḥ śivo rajaḥ śaktir bindum indū rajo raviḥ
ubhayoḥ saṅgamād eva prāpyate paramaṃ padam // GorS_74

vāyunā śakti-cāreṇa preritaṃ tu mahā-rajaḥ
bindunaiti sahaikatvaṃ bhaved divyaṃ vapus tadā // GorS_75

śukraṃ candreṇa saṃyuktaṃ rajaḥ sūryeṇa saṃyutam
tayoḥ samarasaikatvaṃ yojānāti sa yogavit // GorS_76

uḍḍīnaṃ kurute yasmād aviśrāntaṃ mahā-khagaḥ
uḍḍīyānaṃ tad eva syāt tava bandho'bhidhīyate // GorS_77

udarāt paścime bhāge hy adho nābher nigadyate
uḍḍīyanasya bandho'yaṃ tatra bandho vidhīyate // GorS_78 (=HYP 3.71)

badhnāti hi sirājālam adho-gāmi śiro-jalam
tato jālandharo bandhaḥ kaṇṭha-duḥkhaugha-nāśanaḥ // GorS_79

jālandhare kṛte bandhe kaṇṭha-saṃkoca-lakṣaṇe
pīyūṣaṃ na pataty agnau na ca vāyuḥ prakupyati // GorS_80 (=1|36, HYP 3.72)

pārṣṇi-bhāgena sampīḍya yonim ākuñcayed gudam
apānam ūrdhvam ākṛṣya mūla-bandho'bhidhīyate // GorS_81 (=1|37, HYP 3.61)

apāna-prāṇayor aikyāt kṣayān mūtra-purīṣayoḥ
yuvā bhavati vṛddho'pi satataṃ mūla-bandhanāt // GorS_82 (=1|38, HYP 3.65)

padmāsanaṃ samāruhya sama-kāya-śiro-dharaḥ
nāsāgra-dṛṣṭir ekānte japed oṅkāram avyayam // GorS_83 (=1|39, HYP 2.2)

bhūr bhuvaḥ svar ime lokāḥ soma-sūryāgni-devatāḥ
yasyā mātrāsu tiṣṭhanti tat paraṃ jyotir om iti // GorS_84

trayaḥ kālās trayo vedās trayo lokās trayaḥ sverāḥ
trayo devāḥ sthitā yatra tat paraṃ jyotir om iti // GorS_85

kriyā cecchā tathā jñānā brāhmī raudrī ca vaiṣṇavī
tridhā śaktiḥ sthitā yatra tat paraṃ jyotir om iti // GorS_86

ākārāś ca tatho-kāro ma-kāro bindu-saṃjñakaḥ
tisro mātrāḥ sthitā yatra tat paraṃ jyotir om iti // GorS_87

vacasā taj jayed bījaṃ vapuṣā tat samabhyaset
manasā tat smaren nityaṃ tat paraṃ jyotir om iti // GorS_88

śucir vāpy aśucir vāpi yo japet praṇavaṃ sadā
lipyate na sa pāpena padma-patram ivāmbhasā // GorS_89

cale vāte calo bindur niścale niścalo bhavet
yogī sthāṇutvam āpnoti tato vāyuṃ nirodhayet // GorS_90

yāvad vāyuḥ sthito dehe tāvaj jīvanam ucyate
maraṇaṃ tasya niṣkrāntis tato vāyuṃ nirodhayet // GorS_91 (=HYP 2.3)

yāvad baddho marud dehe yāvac cittaṃ nirākulam
yāvad dṛṣṭir bhruvor madhye tāvat kāla-bhayaṃ kutaḥ // GorS_92 (=HYP 2.40)

ataḥ kāla-bhayād brahmā prāṇāyāma-parāyaṇaḥ
yogino munayaś caiva tato vāyuṃ nirodhayet // GorS_93 (=1|40)

ṣaṭ-triṃśad-aṅgulo haṃsaḥ prayāṇaṃ kurute bahiḥ
vāma-dakṣiṇa-mārgeṇa tataḥ prāṇo'bhidhīyate // GorS_94

śuddhim eti yadā sarvaṃ nāḍī-cakraṃ malākulam
tadaiva jāyate yogī prāṇa-saṃgrahaṇe kṣamaḥ // GorS_95 (=1|43)

baddha-padmāsano yogī prāṇaṃ candreṇa pūrayet
dhārayitvā yathā-śakti bhūyaḥ sūryeṇa recayet // GorS_96

amṛtaṃ dadhi-saṅkāśaṃ go-kṣīra-rajatopamam
dhyātvā candramaso bimbaṃ prāṇāyāmī sukhī bhavet // GorS_97 (=1|44)

dakṣiṇo śvāsam ākṛṣya pūrayed udaraṃ śanaiḥ
kumbhayitvā vidhānena puraś candreṇa recayet // GorS_98 (=1|45)

prajvalaj-jvalana-jvālāpuñjam āditya-maṇḍalam
dhyātvā nābhi-sthitaṃ yogī prāṇāyāme sukhī bhavet // GorS_99 (=1|46)

prāṇaṃ codiḍayā piben parimitaṃ bhūyo'nyayā recayet pītvā piṅgalayā samīraṇam atho baddhvā tyajed vāmayā
sūrya-candramasor anena vidhinā bimba-dvayaṃ dhyāyataḥ śuddhā nāḍi-gaṇā bhavanti yamino māsa-trayād ūrdhvataḥ // GorS_100 (=HYP 2.10)

yatheṣṭhaṃ dhāraṇaṃ vāyor analasya pradīpanam
nādābhivyaktir ārogyaṃ jāyate nāḍi-śodhanāt // GorS_101

iti gorakṣa-śatakaṃ sampūrṇam