Lokappadipakasara

Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa.

Seṭṭhaṃ seṭṭhadadaṃ buddhaṃ

Loke lokagganāyakaṃ

Lokabandhuṃ mahāvīraṃ

Lokanāthaṃ namāmahaṃ.

Lokanāthena tenā'pi lokekācariyena yo,

Pūjito tañca saddhammaṃ vande gambhīramuttamaṃ.

Loke lokagganāthassa puttabhūtaṃ gaṇuttamaṃ

Puññakkhettaṃ sukhesīnaṃ vandāmi sirasā ahaṃ.

Vandatto vipulaṃ puññaṃ ucciniṃ ratanattayaṃ

Tassa tejena hantvāna antarāye asesato.

Karissāmi samāsena sāraṃ lokappadīpakaṃ

Tilokappabhavaṃ sammā ñāpetuṃ jinadesitaṃ.

Nissāya muninā vuttaṃ sesagandhesu sārakaṃ

Gahetvā bhaññamānaṃ me nisāmayatha sādhuka'nti.

Tattha lokappadīpaka'nti ti lokassa uppattidīpakaṃ. Tattha loko'ti tividholoko,

saṃkhāraloka, sattaloka, okāsalokavasena. Tattha, "ekoloko sabbe sattā āhāraṭṭhitikā"ti

āgataṭṭhāne saṃkhāraloko veditabbo, "sassato loko'ti vā asassato loko'ti vā"ti āgataṭṭhāne

sattaloko veditabbo "yāvatā candimasuriyā pariharanti disā bhanti virocanā, tāva sahassadhā

loko ettha te vattati vaso"ti āgataṭṭhāne okāsaloko veditabbo, tathāhi.

"Ekoloko? Sabbesattā āhāraṭṭhitikā, dve lokā? Nāmañca rūpañca, tayo lokā? Tisso vedanā,

cattāro lokā? Āhārā, pañca lokā? Pañcupādānakkhandhā,

[SL Page 002] [\x 2/]

Saṃkhāralokaniddeso.

Cha lokā? Cha ajjhattikāni āyatanāni, sattalokā? Sattaviññāṇaṭṭhitiyo, aṭṭhalokā?

Aṭṭhalokadhammā, nava lokā? Nava sattāvāsā, dasa lokā? Dasa āyatanāni, dvādasa lokā?

Dvādasa āyatanāni, aṭṭhārasa lokā? Aṭṭhārasa dhātuyo'ti" tattha eko loko'ti pucchā. Sabbe

sattā āhāraṭṭhitikā'ti vissajjanaṃ. Iminā nayena sabbapadesu pucchā vissajjanaṃ veditabbaṃ

tattha eko'ti ekavidho. Loko'ti lujjana palujjanatthena loko āhāraṭṭhitikā'ti paccayaṭṭhitikā

paccayāyattavuttikā'ti attho. Paccayattho[a] hettha āhāra saddo "ayamāhāro anuppannassa

kāmacchandassa uppādāyā"ti ādisu viya. Evaṃ sabbe sattā'ti iminā asaññīsattā'pi

pariggahītā honti sā panāyaṃ āhāraṭṭhitikā nippariyāyato saṃkhāradhammo na

sabbadhammo'ti. Āhāraṭṭhitikatā'ti[b] āgataṭṭhāne saṃkhāraloko veditabbo'ti yadi evaṃ sabbe

sattā'ti idaṃ kathanti? Puggalādhiṭṭhānaṃ desanā'ti nāyaṃ doso. Kasmā pana? Bhagavā

katthaci puggalādhiṭṭhānaṃ desanaṃ deseti katvthaci dhammādhiṭṭhānaṃ desanaṃ deseti

desanā vilāsato veneyyajjhāsayato ca. Desanāvilāsaṃ pattāhi buddhā bhagavanto, te

yathāruci katthaci puggalādhiṭṭhānaṃ katvā katthaci dhammādhiṭṭhānaṃ katvā dhammaṃ

desenti. Ye pana veneyyā sāsanakkamaṃ[c] anotiṇṇā tesaṃ puggalādhiṭṭhānaṃ desanaṃ

desenti. Yepana sāsanakkamaṃ[c ] otiṇṇā tesaṃ dhammādiṭṭhānadesanaṃ desenti.

Sammutisaccavisayā puggalādhiṭṭhānaṃ desanā, itarā paramatthasaccavisayā, purimā

karuṇānukūlā itarā paññānukūlā.

Nāmañca rūpañcā'ti ettha nāmagahaṇena nibbāṇassa agahaṇaṃ tassa alokasabhāvattā. Nanu

ca āhāraṭṭhitikāti ettha paccayāyattavuttitāya maggaphaladhammānaṃ pi lokatā āpajjatī'ti

pariññeyyānaṃ dukkhasaccadhammānaṃ idha loko'ti adhippetattā, athavā lujjati palujjatī'ti

yo gahito tathā nahoti so loko'ti taṃgahaṇarahitānaṃ lokuttarānaṃ natthi lokatā'ti, tasmā

nāmagahaṇena ekāsītilokiyacittāni dvepaññāsacetasikā ca gahitā'ti daṭṭhabbaṃ, rūpagaha

-----------------------------------------------------------------

[A] paccayāyatto, katthaci.

[B] āhaāhāraṭṭhitikatāti, sāratthadīpanīyaṃ.

[C] sāsanukkamaṃ, potthakesu.

[SL Page 003] [\x 3/]

Ṇena mahābhūtaṃ upādārūpavasena sabbampi aṭṭhavīsatividhaṃ rūpaṃ gahitaṃ'ti

veditabbaṃ, tisso vedanāti, sukhadukkhaupekkhāvasena, cattāro āhārāti, kabaḷiṅkārāhāro

phassāhāro manosaṃcetanāhāro viññāṇāhāro, tattha kabaḷiṅkārāhāro, ojaṭṭhamakarūpaṃ

āharatīti āhāro, phassā tisso vedanā āharatī'ti āhāro manosaṃcetanā tīsu bhavesu

paṭisandhiṃ āharatī'ti āhāro. Viññāṇaṃ paṭisandhikkhaṇe nāmarūpaṃ āharatī'ti āhāro

upādānānaṃ ārammaṇabhūtā khandhā upādānakkhandhā. Cha ajjhattikāni āyatanānīti,

cakkāyatanādī manāyatanapariyantāni satta viññāṇaṭṭhitiyo'ti, nānattakāyā nānattasaññino,

nānattakāyā ekatta saññino, ekattakāyā nānattasaññino, ekattakāyā ekattasaññino, iminā

nayena sesapadesu'pi attho veditabbo.

Sabbe manussā chakāmāvacarā devā ekacce vinipātikā nānāttakāyā nānattasaññino'ti

vuccanti aparimāṇesuhi cakkavālesu aparimāṇānaṃ manussānaṃ vaṇṇasaṇṭhānādivasena

dve'pi ekasadisā natthi ye'pi katthaci yamakabhātaro vaṇṇena vā saṇṭhānena vā

ekasadisā'va honti, tesampi ālokita vilokita kathita hasita gamanaṭhānādīhi viseso hotiyeva.

Paṭisandhisaññā[a] pi nesaṃ tihetukā'pi ahetukā'pi hoti. Tasmā sabbe manussā nānattakāyā

nānattasaññino. Chakāmāvacaradevesu ca kesañcikāyo nīlo hoti kesañci pītādivaṇṇo.

Paṭisandhi'pi nesaṃ tihetukā'pi ahetukā'pi hoti tasmā nānattakāyā nānattasaññino. Ekacce

vinipātikā pana catuapāya vinimmuttakā uttaramātā yakkhiṇī, piyaṅkaramātā,

dhammaguttā'ti evamādayo daṭṭhabbā. Etesaṃ hi

odātakāḷamaṅguracchavisāmavaṇṇādivasena ceva kisathūlarassadīghavasena ca kāyo nānā

hoti manussānaṃ viya duhetukatihetukāhetukavasena paṭisandhisaññā'pi, te pana devā

viyanamahesakkhā kapaṇamanussā viya appesakkhā dukkhā dullabhaghāsacchādanā

dukkhapīḷitā viharanti ekacce kāḷapakkhe dukkhitā. Juṇhapakkhe sukhitā honti, tasmā

sukhasamussayato vinipātattāsukhasamussayato vinipāto etesaṃ atthīti vinipātikā'ti vuttā.

----------------------------------

[A] saññāvasena, katthaci.

[SL Page 004] [\x 4/]

[A]satī'pi devattabhāve dibbasampatti abhāvato. Yesaṃ panettha tihetukā tesaṃ

dhammābhisamayo hoti piyaṅkaramātā hi yakkhiṇī paccusasamaye anuruddhattherassa

dhammaṃ sajjhāyato sutvā puttaṃ saññāpentī āha.

Māsaddaṃ kari piyaṅkara! Bhikkhu dhammapadāni bhāsati

Api dhammapadaṃ vijāniya paṭipajjema hitāya no siyā

Pāṇesu saṃyamāmase sampajānamusā na bhaṇāmase

Sikkhema susīlamattano api muccema pisācayoniyā'ti.

Evaṃ puttakaṃ saññāpetvā taṃ divasemeva sotāpatti phalaṃ pattā. Uttaramātā pana

bhagavato dhammaṃ sutvā sotāpannā jātā. Evamime'pi kāyassa ceva paṭisandhisaññāya ca

nānattā nānattakāyā nānattasaññino tveva saṃkhaṃ gacchanti. Brahmapārisajja

brahmapurohitamahābrahmasaṅkhātā pana hīnamajjhimapaṇītabhedabhinnena

paṭhamajjhānena nibbattā brahmakāyikā ceva catusu apāyesu sattā ca nānattakāyā

ekattasaññinoti vuccanti. Etesu hi brahmakāyikesu brahmapurohitānaṃ kāyo

brahmapārisajjehi pamāṇato vipulataro hoti. Mahābrahmāṇaṃ kāyo pana brahmapurohitepi

pamāṇato vipulataro hoti. Kāmañca tesaṃ pabhāvasena'pi kāyo heṭṭhimehi uḷārataro hoti.

Tampana idha appamāṇaṃ tathāhi parittābhādīnaṃ parittasubhādīnañca kāye sati'pi

pabhāvematte ekattakāyātveva vuccanti. Evamime brahmakāyikā kāyassanānattā,

paṭhamajjhānavipākavasena paṭisandhisaññāya ekattā, nānattakāyā ekattasaññino. Yathāca

te evaṃ catusu apāyesu sattā nirayesu hi kesañci gāvutaṃ kesañci aḍḍhayojanaṃ kesañci

yojanaṃ attabhāvo hoti. Devadattassa pana yojanasatiko jāto. Tiracchānesu'pi keci buddakā

keci mahantā pettivisaye'pi keci saṭṭhihatthā keci asīti hatthā honti, keci suvaṇṇā keci

dubbaṇṇā. Tathā kālakañjā asurā. Apica dīghapiṭṭhika[b] peta saṭṭhiyojanikā'pi honti.

Paṭisandhisaññā pana sabbesaṃ akusalavipākā hetukā'ca hoti iti āpāyikā'pi nānāttakāyā

ekattasaññino tveva saṃkhaṃ gacchanti.

---------------------------------------------------------

[A] satīpi devatā veditabbasampatti abhāvato. Aññattha,

[B] asurā aññattha.

[SL Page 005] [\x 5/]

Dutiyajjhānabhūmikā pana parittābhā appamāṇābhā ābhassarā ekattakāyā nānattasaññino'ti

tesaṃ hi sabbesaṃ kāyo ekappamāṇova hoti. Paṭisandhisaññā pana dutiyatatiyajjhāna

vipākavasena nānā hotīti.

Parittasubha appamāṇasubha subhakiṇṇā pana tatiyajjhānabhūmikā ekattakāyā

ekattasaññino. Tesaṃ vuttanayena kāyassa ceva catutthajjhānavipākavasena

paṭisandhisaññāya ca ekatta vehapphalā'pi imaṃ yeva catutthaṃ viññāṇaṭṭhitiṃ bhajanti

kāyassa ceva pañcamajjhāna vipākavasena paṭisandhisaññāya ca ekarūpattā. Suddhāvāsā

pana apunarāvattanato vivaṭṭapakkhe ṭhitā na sabbakālikā kappasatasahassaṃ api

asaṃkheyyampi buddhasuñño loke na uppajjanti. [A]dhammacakkappavattiya, bhagavato

bandhāvāraṭṭhānasadisā honti. Tasmā nevaviññāṇaṭṭhitiṃ na sattāvāsaṃ bhajantī'ti vadanti.

Mahāsivattheropana "na kho pana so sattāvāso sulabharūpo yo mayā anāvutthapubbo iminā

dīghena addhunā aññatra suddhāvāsehi devehi" ti iminā suttena suddhāvāsā'pi

catutthaviññāṇaṭṭhitiṃ catuttha sattāvāsaṃ bhajantī ti vadati. Taṃ appaṭibāhiyattā suttassa

anuññātaṃ, tasmā asaññasattaṃ apanetvā parittasubhādisu akaniṭṭhapariyosānāsu navasu

bhūmisu sattā ekattakāyā ekattasaññinoti gahetabbā.

Asaññasattā pana viññāṇabhāvā ettha saṃgahaṃ na gacchanti tathāhi anuppanne buddhe

titthāyatane pabbajitā vāyokasiṇa parikammaṃ katvā catutthajjhānaṃ nibbattetvā tayo

vuṭṭhāya idha cittaṃ vattitaṃ dukkhaṃ, cittassa nāma abhāvo yeva sādhu cittaṃ hi nissāya

vadhabandhanādipaccayaṃ dukkhaṃ uppajjati, citte asati natthetanti khantiṃ ruciṃ

uppādetvā aparihīnajjhānā kālaṃ katvā rūpapaṭisandhivasena asaññabhave nibbattanti. Yo

yassa iriyāpatho manussaloke paṇihito ahosi,so tena iriyāpathena nibbattitvā

pañcakappasatāni ṭhito vā nisinno vā hoti. Evaṃ cittavirāgabhāvanāvasena tesaṃ tattha

viññāṇuppatti na hotītiviññāṇābhāvato viññāṇaṭṭhitiṃ te na bhajanti.

Nevasaññānāsaññāyatanaṃ pana yatheva saññāya evaṃ viññāssāpi sukhumattā

viññāṇaṭhitisu saṃgahaṃ na gacchanti. Taṃhi saññāya viya viññā

--------------------------------------

[A] dhammacakkavattissa, aññattha.

[SL Page 006] [\x 6/]

Ṇassā'pi saṃkhārāvasesasukhumabhāvāpannattā paribyattaviññāṇakiccābhāvato neva

viññāṇaṃ hoti na aviññāṇaṃ hotīti nevaviññāṇāviññāṇaṃ. Tasmā

paripphuṭaviññāṇakiccavantisu viññāṇaṭṭhitisu saṃgahaṃ na gacchanti, tasmā vinipātikehi

saddhiṃ chakāmāvacaradevā manussā ca nānattakāyā nānattasaññino.

Paṭhamajjhānabhūmikā apāyasattā ca nānattakāyā ekattasaññino, tatiyajjhānabhūmikā

asaññasattaṃ vajjetvā sesā catutthajjhānabhūmikā ca ekattakāyā ekattasaññino'ti imā catasso

viññāṇaṭhitiyo nevasaññānāsaññāyatanaṃ vajjetvā ākāsānañcāyatanādi heṭṭhimārūpattayena

saddhiṃ sattaviññāṇaṭṭhitiyo'ti veditabbā'ti.

Aṭṭhalokadhammāti "lābho alābho ayaso yasoca, nindā pasaṃsā ca sukhaṃ ca dukkhanti"

ime aṭṭha lokassa dhammattā lokadhammā. Imehi sattalokassa avassabhāvino dhammā.

Tasmā etehi vinimmutto nāma koci sattonatthi. Tehi aparāparaṃ kadāci lokaṃ anupatanti.

Kadāci loko te anupatati vuttampicetaṃ "aṭṭhimebhikkhave lokadhammā lokaṃ anu

parivattanti, loko ca aṭṭhalokadhammaṃ anuparivattitī,ti', ghāsacchādanādīnaṃ

laddhalābho. Tāni eva laddhabbato' lābho. Tadabhāve alābho. Lābhagahaṇena cettha

tabbisayo anurodho gahito alābhagahaṇena virodho. Evaṃ yasādisu'pi tabbisaya anurodha

virodhānaṃ gahaṇaṃ veditabbaṃ. Lābhe pana āgate ālābho āgato yeva hotī'ti lābhoca

alābhoca vutto. Yasādisu'pi esevanayo tathāca lohite sati [a] tadupaghātavasena pubbo viya

lābhādisu anurodhe sati alābhādisu virodho laddhāvasaro evahoti. Navasattāvāsā'ti

heṭṭhāvutta sattaviññāṇaṭṭhitiyo eva. Asaññasattacatutthārūpehi saddhiṃ navasattāvāsāti

vuccanti.

Sandhisaññāya nānattā kāyassā'pica nānato

Nānattakāya [b] saññīti kāmasugatiyo matā

Paṭhamajjhānabhūmī ca caturāpāya bhūmiyo

Nānattakāyā ekatta saññīti samudīrito

Ekattakāyā nānatta, saññī dutiyabhūmikā

Ekattakāyā ekatta saññī upari rūpino

---------------------------------------------------------

[A] rūpaghātavasena, potthakesu. [B] nānattakāyā, potthakesu,

[SL Page 007] [\x 7/]

Viññāṇaṭṭhitiyo satta tihā rūppehi heṭṭhato

Asaññettha nagayhanti viññāṇā bhāvato sadā

Catutthārūpabhūmīca puthuviññāṇa hānito

Tadvayampi gahetvāna sattāvāsā naveritā'ti.

Sattā āvasanti etesūti-sattāvāsā nānattakāyā nānattasaññī ādibhedā sattanikāyā. Te hi

sattanikāyā tappariyāpannānaṃ sattānaṃ tāya eva tappariyāpannatāya ādhāro viya

vattabbataṃ arahanti. Samudāyadhāratāya avayavassa "yathā rukkhe sākhā"ti

suddhāvāsānampi sattāvāsagahaṇena kāraṇaṃ heṭṭhā vuttameva.

Dasāyatanānīti arūpasabhāvaṃ manāyatanaṃ rūpārūpādimissakaṃ dhammāyatanañca

ṭhapetvā kevalaṃ rūpadhammānaṃ yeva vasena cakkhāyatanādayo pañca, rūpāyatanādayo

pañcā'ti, dasāyatanāti vuttāni manāyatanadhammāyatanehi pana saddhiṃ tāni yeva

dvādasāyatanānīti vuttāni. Kasmā panettha cakkhādayo āyatanānī'ti vuccanti? Āyatanato,

āyānaṃ vā tananato, āyatassaca nayanato=āyatanāni, āyānaṃ vā tananato, āyatassaca

nayanato=āyatanāni, cakkhurūpādisu hi taṃ taṃ cittadvārārammaṇacittacetasikā dhammā

sena sena anubhavanādinā kiccena āyatanti,=uṭṭhahanti,=ghaṭanti,=vāyamanti, teca pana

āyabhūte dhamme tanonti,=vitthārenti, idaṃca anamatagge saṃsāre pavattaṃ ativiya āyataṃ

saṃsāradukkhaṃ yāva na nivattati tāva nayanti,=pavattayanti, tasmā āyatanānīti vuccanti.

Api ca nivāsaṭṭhānaṭṭhena, ākaraṭṭhena, samosaraṇaṭṭhānaṭṭhena, saṃjātidesaṭṭhena,

kāraṇaṭṭhena, ca āyatanāni. Tathāhi. Loke issarāyatanaṃ, vāsudevāyatana"nti ādisu

nivāsaṭṭhānaṃ āyatananti vuccati. "Suvaṇṇāyatanaṃ rajatāyatana"nti ādisu ākaro. Sāsane

pana "manorame āyatane sevantīnaṃ vihaṅgamā"ti ādisu samosaraṇaṭṭhānaṃ

"dakkhiṇāpatho gunnaṃ āyatana"nti ādisu saṃjātideso. "Tatra tatreva sakkhi bhabbataṃ

pāpuṇāti sati sati āyatane"ti kāraṇā āyatananti vuccati. Cakkhuādisu ca te te cittacetasikā

dhammāvasanti tadāyatana vuttitāyāti cakkhādayo tesaṃ nivāsanaṭṭhānaṃ. Cakkhādisuca te

ākiṇṇā, tannissitattā tadārammaṇattā vā'ti cakkhādayo'va tesaṃ ākāro. Tattha tattha

vatthudvārārammaṇavasena samosaraṇatoca cakkhādayo ca nesaṃ samosaraṇaṭṭhānaṃ.

Tannissayā

[SL Page 008] [\x 8/]

Rammaṇabhāvena tattheva uppattito ca cakkhādayo'va nesaṃ saṃjāti deso. Cakkhādīnaṃ

abhāvena abhāvato cakkhādayo'ca tesaṃ kāraṇanti yathāvuttenatthena ca cakkhuṃ vataṃ

āyatanaṃcāti= cakkhāyatanaṃ. Evaṃ sesāni'pi imāneva pana dvādasāyatanāni

cakkhuviññāṇādīhi jahi viññāṇehi saddhiṃ aṭṭhārasa vidhānādito dhātuyoti vuccanti.

Tathāhi. Cakkhādīhi ekeko dhammo yathāsambhavaṃ vidhāti, vidhīyate, vidhānaṃ,

vidhīyate etāya, etthavā dhiyatī ti,=dhātūti vuccati. Lokiyāhi dhātuyo kāraṇabhāvena

vavatthitā hutvā anekappakāraṃ saṃsāradukkhaṃ vidahanti bhārahārehi bhāro viya satthehi

dhīyanti dukkhavidhānamattameva cetā avassavattanato etāhica kāraṇabhūtāhi

saṃsāradukkhaṃ sattehi anuvidhīyati tathā vihitaṃ ca taṃ etasseva dhīyati ṭhapīyati tasmā

dhātuyoti vuccanti. Apica yathātitthiyānaṃ attānāma sabhāvato natthi na eva metā pana

attano sabhāvaṃ dhārentīti dhātuyo yathā ca loke vicittā haritālamanosilādayo selā [a]

vayavādhātuyoti vuccanti evametā'pi dhātuyo. Evametāpi dhātuyo viya dhātuyo vicittā hetā

ñāṇavineyyavayavāti.[B] yathā vā sarīrasaṃkhātassa samudayassa avayavabhūtesu

rasasoṇitādisu aññamaññavisabhāga lakkhaṇa paricchinnesu dhātusamaññā. Ema metesu'pi

pañcakkhandhasaṃkhātassa attabhāvassa avayavesu dhātusamaññā veditabbā. Aññamañña

visabhāgalakkhaṇa paricchinnā hete cakkhādayo'ti. Apica dhātūti nijjīvamattassetaṃ

adhivacanaṃ tathāhi bhagavā, "cha dhātuyo ayaṃ bhikkhave purisoti." Ādīsu jīvasaññā

samūhananatthaṃ dhātudesanaṃ akāsi. Tasmā nijjivatthena'pi dhātuyoti vuccanti. Ettha ca

āhāraṭṭhitikā'ti paccayā yattavuttitā[c] vacanena saṃkhārānaṃ aniccatā, tāya ca yadaniccaṃ

taṃ dukkhaṃ yaṃ dukkhaṃ tadanattāti vacanato dukkhānattatā ca pakāsitā hotī'ti tīnipi

sāmaññalakkhaṇāni gahitāni nāmanti cattāro arūpino khandhā te ca atthato phassādayo.

Rūpanti bhūtūpādāyarūpāni tāni ca atthato paṭhaviādayo'ti aviseseneva lakkhaṇato saṃkhārā

gahitā taggahaṇene'va ye tesaṃ visesā kusalādayo hetuādayo ca tehi gahitā eva hontī'ti āha,

evamanekanayavicittaṃ su dubbudhaṃ saṃkhāralokaṃ yovasabhāvato samudayato nirodhato

-------------------------------------------------------------

[A] sesāvayavā. Katthaci. [B] ñāṇañeyya, aññattha.

[C] vuttivacanena,-potthake.

[SL Page 009] [\x 9/]

Nirodhūpāyato sabbathā avedi, tasmā so sammāsambuddho lokavidū'ti vuccati. Evarūpo

lokuttamo lokavidū sammāsambuddho sadevakehi lokehi sādaro hutvā sammāvandanīyo

hotī'ti. Etthe'daṃ vuccati evaṃ anekehi nayehi cittaṃ saṃkhāralokaṃ nipuṇaṃ asesaṃ

sudubbuddhaṃ lokavidū avedi taṃ buddhaseṭṭhaṃ sirasā namāmīti.

Iti sujanappasāda saṃvegatthāya kate lokappadīpakasāre saṃkhāralokaniddeso nāma.

Paṭhamo paricchedo.

-------------

1

Athāparaṃ pavakkhāmi sattalokassa sambhavaṃ

Munivuttānusārena yathāsambhavato kathaṃ. 2

Sattavisattatāyeva rūpadālambaṇepana

Satto lokiyatī ettha kusalākusalampi ca.

3

Tampākaṃ cātilokoti sattalokoti sammato

So loko duvidho hoti bhabbābhabbādibhedato.

4

Kāmarūpārūpalokabhedena tividho mato

Aṇḍajā ca jalābujā saṃsedajopapātikā.

5

Yonibhedena loko yaṃ hoti sabbo catubbidho

Niraye hotideve ca ye nekā opapātikā.

6

Petaloke tiracchāne bhummadeve ca mānave

Asure ca catasso'pi bhavantī'ti pakāsitā.

7

Tatiyo nirayaṃ petā tiracchānā ca mānavā

Sabbe devāti pañcāha padvanimmalalocano.

8

Tāvatiṃsesu devesu vepacittāsurāgatā

Kālakañjāsurānāma gatā petesu sabbathā.

9

Evaṃtatiyavasenā'pi loko pañcavidho bhave

Nirayo vuccate tattha yathāsambhavato kathaṃ.

10

Sajīvo kāḷasutto ca saṃghāto dveva roruvā

Tāpanocapatāpo ca mahāvīci athāparo.[A]

-----------------------------------------------

[A] saṃjīvo kālasutto ca saṃghāto roruvo tathā

Mahāroruva tāpāca patāpoca avīcica-aññattha

[SL Page 010] [\x 10/]

Nirayagatiniddeso.

11

Iccete aṭṭhanirayā mahāghorā bhayānakā

Catukkaṇṇā catudvārā vibhattā bhāgaso mitā.

12

Ayopākārapariyantā ayasā paṭikujjitā

Tesaṃ ayomayā bhūmi jalitā tejasā yutā.

13

Samantā yojanasataṃ pharitvā tiṭṭhanti sabbadā

Ākiṇṇā luddakammehi paccekā soḷasussadā.

14

Abbhantaraṃ panetesaṃ vitthataṃāyatampi ca

Ubbhedā'pi ca aṭṭhannaṃ samānā parimāṇato.

15

Yojanasataṃ satadveva bhavatīti vijāniyaṃ

Navayojanikā bhitti puthulā uparīpi ca.

16

Ayokapālaṃ heṭṭhā'pi ayobhūmi'ca tattakā

Samantā ussadene'va saddhiṃ dasasahassakaṃ.

17

Dasasahassakaṃ ye'va yojanānaṃ bhavantite

Samodhānavasenete chattiṃsavasataṃsiyuṃ.

18

Imesaṃ pana aṭṭhannaṃ nirayānaṃ catūsuhi

Disāsu dasadisāsveva yamalokā bhavantihi

19

Lohakumhiva simbalīvanaṃ asinakhāpica

Tambodakaṃ ayogulo esopabbata mevaca.

20

Thusanadī sītanadī sunakhanirayo tathā

Yaṃtathā sānanirayo yamalokā ime dasa.

21

Imesaṃ pana aṭṭhannaṃ nirayānaṃ catūsu'pi

Disāsu yamarājāno cattāro va bhavanti hi

22

Siriguttaamaccā'pi tatheva caturo siyuṃ

Yuttāyuttaṃ vicārentā yathākammānusāsakā.

23

Nirayapālakācāpi bahukā yamarakkhasā

Karontā kammakaraṇā vicaranti bhayānakā. 24

Samodhānavasenete yamalokā'pi sabbathā

Vīsādhikaṃ tisataṃca bhavantīti vijāniyā.

25

Imesuṃ pana aṭṭhannaṃ nirayānaṃ samantato

Ussadanirayānantu āyuṃ nāmadva sabbaso

26

Vattuṃ na sakkā sesena ekaccaṃ kathayāmahaṃ

Tesuuppanna sattānaṃ kammaṃdukkhaṃ anappakaṃ.

[SL Page 011] [\x 11/]

27 Nasakkā sabbaso vattuṃ pavakkhāmi samāsato

Mātalī devaputtena nemirañño padassitaṃ

28

Sabbaṃ taṃ nirayaṃ cāpi sajīvassasamīpakā

Ussadanirayācāpi ekacce yamalokikā.

29

Dassitā itiviññeyyā paṇḍitena nayaññunā

Nirayapālakānāma natthīticavipucchite.

30

Natthīti paṭijānantaṃ suttaṃnehī [a] tiabravī

Itivutte paravādi suttamāharisīghaso.

31

Navesaguṇopipetirājā somoyamovessavanocarājā

Sakkānikasmā nihananti tattha itopanunnaṃ paraloka mattanti.

32

Evaṃsutte samānīte nirayapālakāpana

Atthiyevā'ti vatvāna sakavādī punāparaṃ

33

Tamenaṃ bhikkhave niraye nirayapālakā pana

Tattaṃ ayokhilaṃ hatthe gamenti dutiye'pi ca.

34

Tattaṃ ayokhilaṃ pāde gamenti dutiye'pi ca

Tattaṃ ayokhilaṃ majjhe urasmiṃpatihaññati.

35

So tattha niraye tibbā kharā kaṭukavedanā

Vediyatīti ādinā suttamāhari sīghaso.

36

Tasmā natthisabhāvena nirayapālakātahiṃ

Vohārā pana attheva itiñeyyaṃ vijānatā.

37

Gūthanirayanāmo ca kukkulā kūṭasimbalī

Asipattavanaṃcā'pi tathākhārodakā nadī.

38

Khura [b] ghaṭṭitamaggoca lohakumbhi punāparaṃ

Kālahatthimahāyanto aññe'pi narakā bahu.

39

Abbudaṃ nirabbudaṃ dveva ahahaṃ ababaṃ'pi ca

Aṭaṭañca sogandhikaṃ uppalaṃ padumaṃ tathā.

40

Ete sabbe'pi nirayā mahāghorā bhayānakā

Avīcinirayasse'va parivārā bhavanti te.

41

Sajīvādinirayānaṃ āyuṃ vakkhāmi sādhukaṃ

Tathābbudā'di nirayassa āyudvāpisa māsato

---------------------------------------------------------------

[A] nahīti-kattha.

[SL Page 012] [\x 12/]

42

Cātummahārājikā devatāyu yaṃ sajivanāme niraye karattikaṃ

Rattiṃdivātiṃsaṃca māsamekakaṃ tene'va māsena ca dvādasāpana.

43

Saṃvaccharaṃ tena'ca padvakaṃ sataṃ āyūni sajīvaka nāmake tahiṃ

Devindapuramhi yamāyukadva taṃ rattiṃdivo kāḷaka suttanāmake.

44

Rattiṃdivātiṃsaṃca māsamekakaṃ tene'va māsena ca dvādasāpana

Saṃvaccharaṃ tena sahassakaṃ pana āyuppamāṇaṃ ahu kāḷasuttake.

45

Yāmavhaye devapure yamāyukaṃ saṃghāṭanāme niraye'ka rattikaṃ

Rattiṃdivā tiṃsadva māsamekakaṃ tene'va māsena ca dvādasāpana

46

Saṃvaccharaṃ tena sahassakaṃdve saṃghāṭanāme ahuāyumattaṃ

Āyuppamāṇaṃ tusite puramhi rattiṃdivo roruvanāma ketaṃ

47

Rattiṃdivātiṃ sañcamāsamekakaṃ tenevamāse na cadvādasāpana

Saṃvaccharaṃtena catussahassakaṃ āyuppamāṇaṃ ahuroruvamhica

48

Yaṃāyumattaṃnimmāṇaratimhi rattiṃdivo jeṭṭhakarorucetaṃ

Rattiṃdivātiṃsañcamāsamemakaṃ tenevamāsenacadvādasāpana.

49

Saṃvaccharaṃ aṭṭhasahassakantaṃ āyumahāroruvanāmakamhi

Yaṃāyumattaṃ vasavattikamhi rattiṃdivo tāpana nāmakamhi.

50

Rattiṃdivātiṃsadvamāsamekakaṃ teneva māsena ca dvādasāpana

Saṃvaccharaṃ soḷasasahassakampana āyuppamāṇaṃ ahutāpanamhi.

51

Ghore mahātāpananāmakamhi āyu upaḍḍhantarakappameva

Tassā tighorāya avīciyā'pi āyuppamāṇantarakappameva.

52

Catasso māgadheyyāhi nāliyo kosale pure

Ekanāli tilānantu pamāṇaṃ kittakanti ce.

[SL Page 013] [\x 13/]

53

Aṭṭhalakkhatilā nālī nāliyā caturā ḷhakaṃ

Āḷhakā caturo doṇo catudoṇā ca māṇikā.

54

Catasso māṇikā khārī kārī vīsati vāhako

Ekavāho tilānaṃtu pamāṇaṃ kittakantice.

55

Koṭīnaṃ catusataññeva adhikā navakoṭiyo

Tato saṭṭhica lakkhāni bhavantīti vijāniyaṃ.

56

Tato satassa vassānaṃ [a] satassa accayenatu

Ekeke hārite sabbaṃ khīye natveva abbudo.

57

Tato vīsaguṇaṃ katvā āyu ñeyyaṃ nirabbude

Tato vīsaguṇaṃ katvā ahahe āyu jāniyaṃ.

58

Tato vīsaguṇaṃ katvā ababe niraye'pica

Tato vīsaguṇaṃ katvā aṭaṭe niraye pica.

59

Āyuppamāṇaṃ viññeyyaṃ paṇḍitena nayaññunā

Tato vīsaguṇaṃ katvā āyu sogandhike pica.

60

Tato vīsaguṇaṃ katvā uppale niraye'pica

Āyuppamāṇaṃ viññeyyaṃ paṇḍitena nayaññunā.

61

Tato vīsaguṇaṃ katvā padume niraye'pica

Āyuppamāṇaṃ viññeyyaṃ paṇḍitena nayaññunā.

62

Padume niraye tasmiṃ bhikkhu kokāli nāmako

Aggasāvake parajjhitvā paccatīti jino bravī.

63

Dosamohābhibhūtena pāṇaghātaṃ karonti ye

Te narā parusā pāpā saṃjīve upapajjare.

64

Sajotibhūte te tattha hantvā hantvā vichindayuṃ

Saṃjīvanti hatā hatā tasmā saṃjīva nāmako.

65

Vijjhantā ye aññamaññaṃ ghāṭentā corakāpica

Parapāṇaṃ viheṭhentā saṃjīve te vīpaccayuṃ.

66

Mātāpitusu mittesu guṇavantesu dūsakā

Narā asaccavādā te kāḷasūttamhi jāyare.

67

Kāḷasuttaṃ pasāretvā tacchanti dārukaṃ viya

Kakacehica te tattha chindanti yamarakkhasā.

---------------------------------------------------------

[A] vassasata sahassassa-potthakesu

Vassa satassa vassasahassassa-suttanipāte

Vassa satassa vassa satassa-netti: aṭṭhakathāyaṃ

[SL Page 014] [\x 14/]

68

Yato tato so nirayo kāḷasuttanti sammato

Ajelaka mahāsādi sasamūsika sūkare.

69

Hananti pāṇino caññe saṃghātaṃ yanti te narā

Nānā nanā[a] mahisādi nānākāyā virūpakā.

70

Hatthipālādikā ceva sārathica bhavanti te

Saṃhatā tattha ghātenti sammā vā haṇanaṃ yato

71

Tato saṃghātanāmena sammato nirayo ayaṃ

Yesaṃ manassa santāpaṃ sattānaṃ ye karonti hi

72

Kūṭakā ye ca māyāvī te yanti roruvaṃ narā

Ghoragginā'va ḍayhantā jalamānā nirantaraṃ

73

Ghoraṃ ravaṃ vimuñcanti tasmā so roruvo mato

Buddhasaṃghaguruddabbaṃ hataṃ yehi pi luñcitaṃ [b]

74

Te mahāroruvaṃ yanti ye ca nikkhittahārino

Ghorattā aggitāpassa ravassā'pi mahantatā

75

Mahāroruvapaññattī hotitassā'ti dīpaye

Dāvādidāhanedāhā pāṇāni adahittha yo

76

So jāluddalane jantu tāpane paccate ravaṃ

Tibbaṃvā pana santāpaṃ gatānaṃ ca nirantaraṃ

77

Dukkhaṃ nirantaraṃ tasmiṃ tasmā no tāpano mato

Kusanākusalā dhammā natthī'ti ye pakāsakā

78

Ucchedadiṭṭhiṃ gaṇhantā sattā tappanti te tahiṃ

Vipallāsagatā niraye patāpane vipaccare

79

Patāpīyanti sattā'pi tatthaṭṭhā tikkhaagginā

Santattā tisayenā'pi tasmāvuttopatāpano

80

Adhimattāni pāpāni avisaṅkā caranti ye

Niraye te mahāghore uppajjanti asaṃsayaṃ

81

Mātunaṃ pitunaṃcāpi arahantānañca ghātakā

Saṃghassabhedakā'ceva lohituppādakā'pica

82

Paṃcānantarikā ete bodhisattassaghātakā

Guṇādhikānaṃ mārentā thūpaṃbodhiṃca bhedakā

-----------------------------------------------------

[A] nānānāmā-katthaci.

[B] dukkhinaṃ-potthakesu.

[SL Page 015] [\x 15/]

83

Buddhasaṃghānamāyatta vatthūnaṃ hārakā'pi ca

Mittaddūhī ca sabbe te uppajjanti avīciyaṃ

84

Averesu ca mittesu guṇātirekajantusu

Jāyāsu aparajjhantā musāvādī ca jantuyo

85

Suraṃpivantā gāmaṃ vā ghātentā pi'ca ye narā

Sassatucchedavādā ca dussīlā pi ca ye narā

86

Te sabbe pi narā tattha vipaccanti avīciyā

Tatra uppannasattānaṃ kāyo tigāvuto pi ca

87

Ekayojaniko ceva hoti dviyojano pi ca

Devadattassa kāyo tu satayojanikoccate

88

Sīsaṃ ayokapalle tu paviṭṭhaṃ bhamukopari

Pādā yāvagoppakāpi paviṭṭhā ayabhūmiyaṃ

89

Tattāyabhūmiyā saṅku yāvasīsā bhinikkhami

Puratthimāya bhīttiyā nikkhamma ayasaṅku ca

90

Vijjhitvāna uraṃ tassa bhitthiyaṃ pacchime'hani

Dakkhiṇāya ca bhittiyā nikkhamma ayasaṅku ca

91

Vijjhitvā dakkhiṇaṃ passaṃ bhittiyaṃ uttarehani

Dvepihatthatalāviddhā dakkhiṇuttara bhittisu

92

Evaṃ so niccale buddhe parajjhitvāna dummati.

Niccaloyeva hutvāna paccati niraye bhusaṃ

93

Tipucuṇṇaṃva pakkhittaṃ sampuṇṇaṃnāliyaṃ tahiṃ

Paccamānakasattānaṃ hoti puṇṇaṃ nirantaraṃ

94

Evaṃ vipaccamānānaṃ sattānaṃ kammapaccayā

Gacchantā ṭhitakāvā'pi dhāvantā pica te narā

95

Aññamaññaṃ naghaṭṭesuṃ aññamaññaṃ napassisuṃ.

Mahāsaddaṃ karontānaṃ saddampi nasuṇiṃsu te

96

Evaṃ dukkhānubhottānaṃ sattānaṃ kammapaccayā

Puratthimāya bhittiyā accimanto samuṭṭhito

97

Dahanto pāpakammante pacchimāyā bhihaññati,

Pacchimāya ca bhittiyā accimanto samuṭṭhito

98 Dahanto pāpakammante puratthāyā bhihaññati, dakkhiṇāya ca bhittiyā accimanto

samuṭṭhito

[SL Page 016] [\x 16/]

99

Dahanto pāpakammante uttarāyā bhihaññati

Uttarāya ca bhittiyā accimanto samuṭṭhito

100

Dahanto pāpakammante dakkhiṇāyābhihaññati

Heṭṭhimāya samuṭṭhāya accimanto bhayānako

101

Dahanto pāpakammante uparimāyābhihaññati.

Uparimāya bhittiyā accimanto samuṭṭhito

102

Dahanto pāpakammante heṭṭhimāyā bhihaññati

Sattā nantaritāyeva dukkhā nantaritāya ca

103

Jālānantaritāyā'pi nirayo so avīcito

Tasmiṃ niraye mahādukkhaṃ devadattonubhoti hi

104

Taṃ yeva kāraṇaṃ katvā rājā milindanāmako

Nāgasenavhayaṃ theraṃ pucchi pañhesu kovido

105

Bhagavā bhante kāruṇiko sabbaññūti pavuccati

Tathā ce devadattamhi kasmā dayā na vijjati

106

Yasmā pabbājito eso saṃghabhedaṃ karissati

Lohituppādakaṃcā'pi devadatto karissati

107

Tato avīciniraye mahādukkhānu bhossati

Iti ñatvā dayāpanno taṃ nāpabbajayī yadi

108

Īdisaṃ bahukaṃ dukkhaṃ kasmā so anubhossati

Tasmā bhante kīdisoti tato thero tamabravī

109

Saccameva mahārāja! Sabbaññū so dayāluko

Apabbajitako eso devadatto bahuṃ pana

110

Akusalaṃ caritvāna nirayasmiṃ avīciyaṃ

Bahuvāraṃ pacitvāna mahādukkhānubhossati

111

Mayā pabbājito cāpi saṃghabhedaṃ karissati

Lohituppādakaṃ cāpi karissati asaṃsayaṃ

112

Tato rogāturo ante vandanatthaṃ mamantikaṃ

Mañcenānīyamāno'pi appatvā dvārasantikaṃ

113

Jetavanavihārassa samīpe bhumigālane

Mamaguṇaṃ saritvāna saraṇaṃ so gamissati

114

Imehi aṭṭhehi tamagga puggalaṃ devāti devaṃ naradammasārathiṃ

Samantacakkhuṃ satapuññalakkhaṇaṃ pāṇehi buddhaṃ saraṇaṃ gatosmī'ti

[SL Page 017] [\x 17/]

115

Imaṃ tu saraṇaṃ gāthaṃ vatvā tassa anantaraṃ

Paṭhaviṃ pavisitvāna paccissati avīciyaṃ

116

Paccitvā avasānamhi tasmā dukkhā pamuccaye

Tassa kammassa tejena addhānenāgate pana

117

Paccekabuddhabhāvaṃ so aṭṭhissarotināmakaṃ

Labhitvā sabbadukkhamhā muccissatīti addasa

118

Disvānetaṃ sakalampidukkhā muttassa kāraṇaṃ

Pabbajjāpesi sambuddho devadattaṃ dayāluko'ti.

119

Evaṃ vissajjite pañhe rājā āha punā'paraṃ

Tenahi bhante upamaṃ karohi sādhukaṃ mama

120

Tato thero'pi upamaṃ samāharati taṃkhaṇe

Yathā pana mahārāja puriso rogapīḷito

121

Bhojanaṃca assapāyaṃ bhuñjitumpana icchati

Jirāpetuṃ nasakkoti rogo'pi adhiko ahu

122

Taṃ purisantu kāruññā vejjā ca ñātakādayo

Bhojanañca asappāyaṃ adāpetvāna rakkhisuṃ

123

Tadā so puriso te saṃyācate ca punappunaṃ

Tathā'pi te adāpetvā yāvadosakkhayā pana

124

Tato dese khayaṃ patte bhojanaṃ tassa dāpayuṃ

Tato so bhojanaṃ bhutvā sukhī bhavati sabbadā

125

Tasmāhi te mahārāja vejjā ca ñātakādayo

Hitakāmā'ti vā sabbe noca hitāvahā'ti vā

126

Vattabbāti ca vutte so rājā theraṃ idabravi

Hitakāmāva sabbe te neva ahitakāmakā

127

Evameva mahārāja sabbaññū so dayāluko

Karuṇāyeva taṃ buddho pabbājesīti jāniyaṃ

128

Tadā ca rājāmilindo bhante kallosi tabravī

Sukhaṃ ayo'ti saṃkhātaṃ yamhi so noca labbhati

129

Niggatāyo'ti nirayo itivuttotadaññūhi

Katapāpo hi yaṃ dukkhaṃ satajālanirantaraṃ

130

Jalamānaṅgapaccaṅgo anubhoti avīciyaṃ

Vissaraṃ vīravanto ca vidhāvanto itocito

[SL Page 018] [\x 18/]

131

Tassekadesamattampi ko samattho vibhāvituṃ

Yassāyomayamonaddhaṃ kapālaṃ bahalaṃ pica

132

Anto aggijjalādittaṃ anantaṃ aṇṇavodakaṃ

Catuddisāto pekkhantaṃ khaṇenayadisussati

133

Tassanto vattamānassa sukhumālassudīrato

Vilīyamānagattassa āturassa vihaññato.

134

Kilantassa patantassa mucchantassa muhuṃ muhuṃ

Āsābhaṅgāhi tunnassa āyāsenāpi tappato.

135

Vilapantassa karuṇaṃ anāthassa vicintato

Asayhamatulaṃ tibbaṃ kodukkhaṃ vaṇṇayissati.

136

Simbaliṃāyasatthulaṃ solasaṅgula kaṇṭakaṃ

Jālamālāparikkhittaṃ uddhaṃyojana muggataṃ.

137

Caṇḍehi yamadūtehi unnayanto punappunaṃ

Viddhopatodayaṭṭhīhi sattiyādīhi vā hato.

138

Viphālitaṅgapaccaṅgo vicaranto pi vissaraṃ

Bhīto rudammukho dīno āruhanto punappunaṃ.

139

Ubbattetvāna tu mukhaṃ udikkhanto ca rakkhase

Bhayena ca nimīlento aṃgamaṅgopagūhayaṃ.

140

Aladdhālīyanaṭṭhānaṃ vedhamāno vicetano

Anubhoti bhusaṃ dukkhaṃ tassa kā upamā siyā.

141

Ekantadukkhā nirayā yato evaṃ sudāruṇā

Anakkhāṇena vattabba mititasmā jinobravi.

142

Yathāca antaraṃ dūraṃ aggino candanassaca

Tatheva antaraṃdūraṃ nirayaggi idhagginaṃ.

143

Tisattisata viddhassa yaṃ dukkhamavicintiyaṃ

Taṃ nerayikadukkhassa himavā sāsapantaraṃ.

144

Taṃhinerayikaṃ dukkhaṃ phusitvā veditabbakaṃ

Vadanto pivanissesaṃ kathaṃ taṃ dīpayissati.

145

Etthaaggiti vutte ca kinnupādo dahissati

Asaddahanto akkanto dukkhaṃ pappoti dāruṇaṃ.

146

Tasmāisīnaṃ vacanaṃ saddahanto vicakkhaṇo

Pāpakammaṃ vivajjetvā nataṃ pappoti ālayaṃ.

[SL Page 019] [\x 19/]

147

Kaṇṭakenavivaddhassa ghatabinduvilīyanaṃ

Yāvatāaggitāpopi patikāropi dukkaṭo.

148

Nekavassasahassesu nirayetikhinagginā

Ekajālikatānaṃ ko dukkhassakkhamanaṃvade.

149

Ekaggikkhandhabhūtā'pi kammena parirundhitā

Niraye yadi jīvanti aho kammaṃ sudāruṇaṃ.

150

Atimandasukhassatthaṃ yaṃ muhuttena kibbisaṃ

Kataṃ tassātulaṃ kālaṃ phalaṃ yadipi īdisaṃ.

151

Kohi mānusadukkhena mahantenā'pi addito

Muhuttampi anummatto kare pāpādaraṃ naro.

152

Aho mohānubhāvoyaṃ yenāyaṃ parimohito

Evaṃ dukkhāvahaṃ kammaṃ karotica sukhatthiko.

153

Bhāyitabbaṃ hi pāpāto evaṃ dukkhaphalaṃ yato

Kusale ādaro niccaṃ kattabbo dukkhabhīrunā'ti

154

Iti ca amitadukkhā dukkhite sabbasatte

Akusalabalabhūte bhūtato saṃviditvā

Vividhakusalamaggaṃ maggayantā susanto

Paramaamatamaggaṃ maggayantā bhavantu

Itisujanappasādasaṃvegatthāya kate lokappadīpakasāre nirayagati niddeso nāma

Dutiyo paricchedo.

--------------

1

Athāparaṃ pavakkhāmi petalokassa sambhavaṃ

Muni vuttānusārena yathāsambhavato kathaṃ

2

Asaṃvibhāgasīlā ye yathāsatti yathābalaṃ

Issālukā maccharino te petesūpajāyare

3

Anekānīhi dukkhāni anubhutvāpi sañcitā

Lobhadiggahitā ante yadipetabhavāvahā

4

Atthāatthāti te loko kimatthamabhijappati

Ādimajjhantabhāvesu ye anatthāvahā ime

5

Sakammavāritannāpā āhāratthamatanditā

Itocitoca payatā iti petāti sammatā

[SL Page 020] [\x 20/]

Petagatiniddeso.

6

Buppipāsāparissantā kisā thūlasirā tathā

Dissamānaṭṭhisaṇṭhānā viralantara phāsukā

7

Piṭṭhikaṇṭaka mallīna paṭicchātodarattacā

Apakkasukkhalābūva vallitāpanna aṅgatā [a]

8

Tacaṭṭhinahārusesaṅga parininnakkhigaṇḍakā [b] dīghabyākulakekehi andhakārīkatānanā

[c]

9

Parūḷhakacchanakhalomā sukkhakaṇha valittavā

Virūpateva ekattha piṇḍitā sabbalokikā

10

Pacchānutāpadukkhena accantaparisositā

Paccakkhato alakkhiyā iti diṭṭhehi lakkhiyā

11

Anacchāditakopīnā aladdhannalavodakā

Jighacchāpariḷāhena parissantā sayanti te

12

Nekavassasahassesu tesaṃ āsāvivaddhano

Ehibhuñjapivāhīti saddo sūyati rittako

13

Asamatthāpi te sabbe athodana jalāsayā

Mahādukkhena vuṭṭhanti aññoññamavalambiya

14

Uṭṭhānaturitā petā byathantā patamānakā

Parimocenti ālagge asamatthasabhāvato

15

Pavedhamānaṃ abalaṃ pabalotvaṃ palambasi

Ahonikkāruṇosi tvaṃ itisammāniyojiya

16

Uṭṭhahitvā patante te jalacchāyāva cañcale

Aladdhapubbalābhāsā uṭṭhāpeti punappunaṃ

17

Aṭṭhisaṃghāṭamattānaṃ uṭṭhānabyasanaṃ kathaṃ

Anussaranto dhāreyya jīvitaṃ karuṇāparo

18

Ajja amhehi saddoyaṃ yato jāto bhisuyyati

Udakaṃ udakañceti assasiṃgova abbhuto

19

Ito tatoca vattantā paṭicchantāva añjasi

Apassantā ca dātāraṃ dhāvanti ca diso disaṃ

20

Tato muhuttamattena tesaṃ āyāsakārako

Kaṇṇedaḍḍhasalākāva natthisaddopi vijjati

----------------------------------------------------------

[A] vallitāpannaāsatā-potthakesu,

[B] parininnakkhikaṇṭakā-potthakesu,

[C] antakārikatānatā, andhakārikatānarā-potthakesu.

[SL Page 021] [\x 21/]

21

Kinnasossanti te petā natthisaddaṃ sudāruṇaṃ

Yehi santesu deyyesu khittā natthīti yācakā.

22

Tevisādaparissantā sabhāvenāpi dubbalā

Patanti tālacchinnāva vicchinnāsā visaññino.

23

Yaṃjighacchādukhaṃ loke ekāhacchinnabhattato

Dussahantaṃca petānaṃ ko dukkhaṃ cintayissati.

24

Kesañci romakūpehi jālāmālāsamuṭṭhitā

Dahanti sakalaṃ dehaṃ aggijālā vasāsayaṃ

25

Kucchijighacchādāhena bāhirantena agginā

Cittaṃ pacchānutāpena petānaṃ dayhatesadā.

26

Vicchadditaṃnuṭṭhubhitaṃ vijātānaṃ ca yaṃ malaṃ yadaññcāpi asuciṃ lokenātijigucchiyaṃ.

27

Tadatthañcāpite petā dhāvantā nekayojanaṃ

Acchinditvāna aññoññaṃ labhanti nalabhantica

28

Chāyāātapataṃ yanti rittatañca mahāsarā

Uṇhāca honti petānaṃ vātā pakatisīlatā.

29

Phussanti aggijālāva sisirācandaraṃsiyo

Sabbaṃ viparitaṃ hoti yaṃ loke sādhusammataṃ.

30

Petaloke bhavaṃ dukkhaṃ anantaṃ sattajīvakā

Kathannū vaṇṇiyantīca bindumattañca vaṇṇitaṃ. =========================

Sāmaññadukkhavaṇṇanā niṭṭhitā.

-------------------

31

Evaṃsāmaññatovatvā petadukkhaṃ samāsato

Athāparaṃ pavakkhāmi petadukkhaṃ savatthukaṃ.

32

Itodvānavutīkappe phussotināmanāyako

Āsikāsītinagare rājātujaya senako.

33

Mahārājā pitā tassa mātātu sirimāvhayā

Mahesī āsi phussassa sambuddhassa sirīmato.

34

Tadā ca so mahārājā buddhādiratanattaye

Uppādayitvā mamattaṃ catuhi paccayehi'pi.

[SL Page 022] [\x 22/]

35

Sayameva upaṭṭhāsi sabbakālaṃ sasādaro

Upaṭṭhāpetu maññesaṃ nadadāti kadācipi.

36

Tadāssa rājino puttā tayo rājakumārakā

Upāyene va temāsaṃ upaṭṭhātuṃ labhiṃsute.

37

Tadā tesaṃ janapade niyuttapurisassatu

Pesayitvāna sandesaṃ sabbakiccaṃ vidhāpayuṃ.

38

Tadā so puriso cāpā vihārañca mahārahaṃ

Sabbe dātabbavatthūni saṃvidhāya visesato.

39

Punāpi dūtaṃ pāhesi niṭṭhitaṃ kāriyaṃ iti

Taṃ sutvāna kumārā te tuṭṭhahaṭṭhā pamoditā.

40

Aḍḍhateyyasahassehi posehi parivāritā

Pabbajitvāna sambuddhaṃ upaṭṭhantā va sādaraṃ.

41

Sakaṃ gāmaṃ nayitvāna sabbadānaṃ adāpayuṃ

Tadā tasmiṃ ca gāmamhi niyutto puriso pica.

42

Bhaṇḍāgārika poso ca saddho sabhariyo ahu

Te janā buddhapamukhaṃ saṃghaṃ sammā upaṭṭhahuṃ.

43

Ekacco cāpi purisā dānaṃ sammā pavattayuṃ

Aññe asaddhā bahukā taṃ dānaṃ nappavattayuṃ.

44

Ekacce puttadārānaṃ bhojāpetvā sayampica

Bhuñjitvāna yathākāmaṃ dānaggampi ca jhāpayuṃ.

45

Tato vasse atikkante sambuddhe ca pavārite

Rājaputtā bhagavato katvā sakkāra muttamaṃ.

46

Bhagavantaṃ purakkhatvā gamiṃsu pitu santikaṃ

Bhagavā tatra nagare sambuddho parinibbuto.

47

Rājā ca rājaputtā ca parivārā ca sādhukaṃ

Janā sabbe'pi dhāvantā saggaṃ te upapajjare.

48

Paṭihatā duhadayā cavantā nirayaṃ gatā

Dvīsu etesu pakkhesu tidivā tidivaṃ tathā

49

Nirayato ca nirayaṃ saṃsarantā punappunaṃ

Kappā dvānavutī tītā bhaddakappe ime pana.

50

Petesu yeva uppannā tadā buddho anuttaro

Kakusandhoti nāmena tuppajjati vināyako.

[SL Page 023] [\x 23/]

51

Tadā sabbe manussāpi datvā dānaṃ anappakaṃ

Petānaṃ uddisāpesuṃ te ca petā samāgatā.

52

Taṃ dānaṃ anumodantā mucciṃsu petabhāvato

Taṃ disvā pana te petā sambuddhaṃ taṃ supucchisuṃ.

53

Kadā pana mayaṃ bhante imamhā attabhāvato

Muccissāmāti sambuddho olokento mahādayo.

54

Anāgataṃsañāṇena dīghaddhānaṃ vipassiya

Parinibbāṇato mayhaṃ bhūmiyāyojanuggate [a]

55

Konāgamana nāmeko sambuddho dipaduttamo

Uppajjissati taṃ evaṃ pucchissathāti abravi.

56

Tate kantarakappamhi atīte so jino ahu

Tadā sabbe manussā'pi dānaṃ datvā jinassatu.

57

Dānaṃ ñātipetānaṃ uddisāpesu sādarā

Taṃ petā anumodantā mucciṃsu petabhāvato.

58

Te disvā pana te petā pucchiṃsu taṃ jinampi ca

So konāgamano buddho olokento pureviya.

59

Anāgatasmiṃ uppannaṃ kassapaṃ nāma nāyakaṃ

Pucchathāti pavutte te gatā potā samālayā.

60

Tato antarakappamhi atīte kassapo jino

Loke pāturahū satthā lokasāmi tathāgato.

61

Tadā sabbe manussā,pi samāgantvā kutūhalā

Mahādānaṃ daditvāna petānaṃ uddisāpayuṃ.

62

Tato tesaṃ ñātipetā anumodiya sādaraṃ

Petattabhāvā muccitvā sukhaṃ dibbaṃ labhiṃsute.

63

Te disvāna ime petā patihatamatā janā

Upasaṃkamma sambuddhaṃ idaṃ vacanaṃ mabravuṃ.

64

Bhante sabbe ime petā labhiṃsu dibbasampadaṃ

Kadāmayaṃ labhissāma ācikkha cakkhumā iti.

65

Tadā so kassapo buddho passanto sabbadassiko

Anāgataṃ sañāṇena passitvā imamāhaca.

66

Pacchā antarakappamhi atikkante mahādayo

Gotamo nāma sambuddho bhavissati tadā pana.

---------------------------------------------

[A] bhūmiyojana muggate-potthakesu,

[SL Page 024] [\x 24/]

67

Ito dvanavuti kappe ñātibhūto mahāyaso

Bimbisāro nāma rājā bhavissati hi so pana

68

Buddhappamukha saṃghassa datvā dānaṃ anappakaṃ

Tumhākaṃ uddisitvāna udakaṃ pātayissati.

69

Tadā sabbe'pi petattā muccitvāna asaṃsayaṃ

Dibbasukhaṃ labhitvāna tuṭṭhahaṭṭhā bhavissare.

70

Evaṃ vutte ca te petā sveyeva pana labhissatha

Iti vuttaṃva maññitvā tuṭṭhahaṭṭhatarā ahuṃ.

71

Atha buddhantare tīte amhākaṃ bhagavā pana

Loke uppajji te cāpi rājaputtā tayo janā.

72

Magadharaṭṭhe mahāsāḷa kulamhi brāhmaṇe vare

Nibbattitvāna nikkhamma pabbajitvāna bāhire.

73

Gayāsīsamhi jaṭilā tayo āhuṃ sujeṭṭhakā

Jeṭṭhaposo janapade rājā'sī bimbisārako.

74

Bhaṇḍāgārikapuriso visākhosi gahapati

Jāyā'ssa dhammadinnā'si puññakārāca sesakā.

75

Tasseva bimbisārassa ahesuṃ parivārakā

Buddhabhūto'si bhagavā dhammacakkappavattiyaṃ.

76

Pañcavaggiye vibodhetvā yasattherādike'pica

Bodhetvā bhaddavaggiye gantvāna uruvelakaṃ.

77

Aḍḍhateyya sahassena isinā parivārito

Tayo jaṭile bodhetvā tehi yeva purakkhato.

Agamā rājagahaṃ buddho magadhānaṃ giribbajaṃ.

78

Atharājagahaṃ vararājagahaṃ

Munirājavare nagarūpagate

Nararājavaro munirājavaraṃ

Namituṃ upasaṅkami sīghataraṃ.

79

Athakho bhagavā sujanaṃ narapaṃ

Nijasantikamāgata māgadhakaṃ

Varaseṭṭhadadaṃ nijadhammavaraṃ

Kathayittha tadā varamokkhadadaṃ.

80

Atha rājavaro jinadhammavaraṃ

Savaṇīyataraṃ varadaṃ suṇiya

Paṭhamaṃ varamaggaphalaṃ alabhi

Parivārajanehi saheva tahiṃ.

[SL Page 025] [\x 25/]

81

Tato ca so mahārājā laddhā pīti manuttaraṃ

Svātanāyaca sambuddhaṃ nimantetvā nivattiya.

82

Gantvā sake niketamhi mahādānaṃ vidhāpayi

Tadā sabbe'pi te petā somanassā idabravuṃ.

83

Amhe suve mahārājā mahādānaṃ dadissati

Amhākaṃ uddisitvā'va udakaṃ pātayissatī.

84

Mayaṃ sabbe'pi gantvāna anumodissāma taṃiti

Vatvā sabbe samāgantvā rañño gehe ṭhitā ahuṃ.

85

Atha punadivase so bhikkhusaṅghena saddhiṃ

Narapati varagehaṃ pāvisī buddhaseṭṭho

Atha narapati seṭṭho seṭṭhadānaṃ varehi

Parivisiya jinantaṃ khajjabhojjādikehi.

86

Jinavaravaradānaṃ cintayanto narindo

Naudisi varadānaṃ ñātipetādikānaṃ

Atha ca parama dukkhā dukkhitā rattibhāge

Narapati varagehe vissaraṃ te akaṃsu.

87

Atha narapati seṭṭho bheravaṃ taṃ dusaddaṃ

Suṇiya ativa bhīto dukkhito dummano'hu

Athava sugata buddhaṃ pucchituṃ so pabhāte

Upagamiya pavattiṃ bhāsitabbaṃ kathesi.

88

Tato taṃ bhagavā āha natthi tena upaddavo

Itā dvānavutikappe tuyhaṃ ñāti bahūjanā

89

Petaloke samuppannā ekaṃbuddhantarampana

Tameva patthayantā te vicariṃsuca sālayā.

90

Dānaṃ buddhassa datvāna amhākaṃ uddisissatī

Iti tesaṃ taṃ dānaṃ na uddissituvaṃ pana.

91

Tena te vīcchinnāsā akaṃsu vissaraṃ ravaṃ iti vuttetu te raññā[a] bhante dinne idāni'pi.

92

Labhissantīti vutto[b] so labhissantīti abravī

Tadā ajjatanā yeva rājā buddhaṃ nimattiya.

93

Nivattitvā sakaṃ gehaṃ mahādānaṃ vidhāpiya

Ārocāpesi sambuddhaṃ kālaṃ dānaṃ visārado

--------------------------------------------------------

[A] sorājā-potthakesu, [b] vutte-potthakesu.

[SL Page 026] [\x 26/]

94

Atha buddhopi gantvāna sasaṃgho lokanāyako

Mahārahampi paññatte nisīdi varamāsane

95

Tadā petā samāgantvā labheyyāma mayaṃ iti

Tirokuḍḍādi ṭhānesu aṭṭhaṃsu anumodituṃ

96

Yadā sabbe'pi te petā pākaṭā honti rājino.

Tathā yeva adhiṭṭhāsi sabbadassi jino tadā.

97

Tasmā sabbe'pi te petā pākaṭā tassa rājino

Tato rājā somanasso hutvā sammāva ādaro.

98

Idaṃ me ñātinaṃ hotu sukhitā hontu ñātayo

Itivatvāna āsiñci satthuno dakkhiṇodakaṃ.

99

Kaṅkhaṇe yeva petānaṃ sītodaka supūritā

Pañcapaduma sañchannā jāyiṃsu udakālayā.

100

Tattha nahātvā pivitvā āsuṃ suvaṇṇavaṇṇakā

Paṭippassaddhadarathā vūpasannapipāsitā

101

Tato ca yāgu bhattaṃ ca datvā khajjādi nappakaṃ

Uddisi taṅkhaṇa ññeva dibbannapana khajjakā.

102

Nibbattiṃsuca te tāni bhutvāna pīnitindriyā

Ahesuṃ atha vatthāni senāsanāni dāpiya.

103

Uddisi taṅkhaṇe yeva dibbañca vatthayānakaṃ

Ahesuṃ dibbapāsādā sabbā rañño supākaṭā.

104

Attamano tato rājā ahosi bhagavā pana

Raññova anumodatthaṃ imā gāthā abhāsayī.

105

Tiro kuḍḍesu tiṭṭhanti sandhi siṃghāṭakesu ca

Dvārabāhāsu tiṭṭhanti āgantvāna sakaṃ gharaṃ.

106

Pahūte annapānamhi khajjabhojje upaṭṭhite

Natesaṃ koci sarati sattānaṃ kammapaccayā.

107

Evaṃ dadanti ñātīnaṃ ye honti anukampakā

Suciṃ paṇītaṃ kālena kappiyaṃ pāna bhojanaṃ.

108

Idaṃ vo ñātīnaṃ hotu sukhitāhontu ñātayo

Teca tattha samāgantvā ñātipetā samāgatā

109

Pahūte annapānamhi sakkaccaṃ anumodare

Ciraṃ jīvantu noñāti yesaṃhetu labhāmase.

[SL Page 027] [\x 27/]

110

Amhākañca katā pūjā dāyakāca anipphalā

Nahi tattha kasīatthi gorakkhettha navijjati.

111

Vanijjātādisī natthi hiraññena khayā khayaṃ

Ito dinnena yāpenti petā kālakatā tahiṃ.

112

Unname udakaṃ vaṭṭhaṃ yathāninnaṃ pavattati

Ema meva ito dinnaṃ petānaṃ upakappati.

113

Yathā vārivahā pūrā paripūrenti sāgaraṃ

Eva meva ito dinnaṃ petānaṃ upakappati.

114

Adāsi me akāsi me ñātimittā sakhācame

Petānaṃ dakkhiṇaṃ dajjā pubbe kata manussaraṃ.

115

Nahiruṇṇaṃ vā sokovā yācaññā paridevanā

Nataṃ petānamatthāya evaṃ tiṭṭhanti ñātayo

116

Ayaṃkho dakkhiṇā dinnā saṃghamhi suppatiṭṭhitā

Dīgharattaṃ hitāyassa ṭhānaso upakappati. 117

So ñātidhammo ca ayaṃ nidassito

Petānaṃ pūjā ca katā uḷārā

Balaṃca bhikkhūnamanuppadinnaṃ

Tumhehi puññaṃ pasūtaṃ anappakaṃ'ti.

118

Desanā pariyosāne caturāsīti sahassakā

Pāṇā dhammābhisamayā āsuṃ saṃviggamānasā.

119

Tathā dutiye divase tatiye'pi catutthake

Yāvasattamadivasā dhammābhisamayā ahuṃ.

Tirokuḍḍasuttaṃ.

----------

120

Laṅkādīpe vatthugāme mahādevo upāsako

Saddhopasanno dhammajīvi sassakāle araññako

121

Khettassāsannakuṭiyā nipanno hoti rakkhituṃ

Tatoca aḍḍharattiyā peto aññataropana.

122

Annapānāni yācanto roditvāna mahāpathe

Gacchati tassa taṃ saddaṃ sutvā devo upāsako.

123

Uṭṭhahitvāna dūrato paṭipucchittha taṃ pana

Konu kho āsi tvaṃ samma rattiṃ nimmānuse vane.

[SL Page 028] [\x 28/]

124

Annapānaṃhi yācanto vilapantoca gacchasi.

Evaṃ vutte ca so poto idaṃ vacana mabravi.

125

Ahaṃ hi samma petosmi maccheravasamāgato.

Pāpakammaṃ karitvāna petalokaṃ upāgato.

126

Aññātako anāthohaṃ natthi me koci dāyako

Etamaññe panicchanti bhutvā pītvā yathā sukhaṃ.

127

Hatthiassarathādīhi yāyanti ca disodisaṃ

Alaṅkārehi maṇḍetvā sanāthā kāmakāmino.

128

Taṃ sutvāna mahādevo taṃ petaṃ etadabravi.

Kuhiṃlabhiṃsu eteti kissa tvaṃ mata nalabbhasi.

129

Itivutte tu so peto mahā devaṃ idabravī

Bodhipiṭṭhījanapade bahūjanā samāhitā.

130

Annapāpāni datvāna ñātipetāna muddisuṃ

Te ñātipetā āgantvā anumodiṃsu sādarā.

131

Tena te vijahitvāna petabhāvaṃ jigucchiyaṃ

Atīvaparamaṃ sobhaṃ dibbarūpaṃ labhiṃsu te

132

Te disvā paridevāmi vilapāmi mahāpathe

Gacchamānova socanto yācamāno punappunaṃ.

133

Itivutte mahādevo taṃ petaṃ idamabravi

Jahitvāna manussattaṃ petalokaṃ gatā ca ye.

134

Tesaṃ uddissa dentā te ñātakāvā aññātakā

Itivuttetu so poto mahādevaṃ idabravi.

135

Aññātakā ñātakā vā tesaṃ uddissa denti ye

Yadipetā numodanti taṃ tesaṃ upakappati.

136

Itivutte mahādevo taṃ petaṃ idamabravi

Sādhukaṃ tvaṃ anumoda suvedānaṃ dadāmihaṃ.

137

Sīlavantesu taṃ dānaṃ anna pānādikampica

Tatheva uddisissāmi anumodatuvaṃ pana.

138

Itivatvā mahādevo rattiyā accayenatu

Sajjetvā annapānañca aṭṭha bhikkhu nimantiya

139

Te bhikkhu sagharaṃ netvā nisīdā petva āsane

Pānīyaṃ yāgu bhattaṃca datvā petassa uddisi.

[SL Page 029] [\x 29/]

140

Taṃ peto anumoditvā devattaṃ alabhī tadā

So peto dibbarūpena āgantvā avidūrato.

141

hitoyeva mahādevaṃ imaṃ gāthaṃ abhāsatha

Uṭṭhehi samma kiṃ sesi passa sandiṭṭhikaṃ phalaṃ.

142

Sumittaṃ purisaṃ laddhā pattosmi paramaṃ sukhaṃ

Tato upāsakocāpi saddaṃ sutvāna tassataṃ

143

Nikkhamitvāna kuṭiyā taṃ petaṃ etadabravi

Kissadūre ṭhito samma āgaccha mama santikaṃ.

144

Alaṃkataṃ taṃ passāmi kissa lajjasi maṃ tuvaṃ

Lajjāmi samma naggosmi sāṭakaṃ natthi me pana.

145

Sabbāni paripuṇṇāni tasmā tiṭṭhāmi ārakā

Ekaṃ me sāṭakaṃ atthi gaṇhāhi tvaṃ dadāmite.

146

Sāṭakaṃ tvaṃ nivāsetvā āgaccha mama santikaṃ

Evaṃ vuttetu sopeto mahādevaṃ edabravi.

147

Evaṃ dinnā na mehonti sāṭakāni satānipi

Sīlavantesu yaṃ dinnaṃ taṃ petā paribhuñjare

148

Tadāca so mahādevo tassacca yena rattiyā

Aṭṭhabhikkhū nimantetvā bhojāpetvāna sabbaso.

149

Ekekassaca bhikkhuno datvāna yugasāṭakaṃ udakaṃ pātayitvāna tassapetassa uddisi.

150

Tato peto rattibhāge obhā setvāna sabbadhī

Devatta rūpo āgantvā sabbālaṃkāra bhūsito

Mahādevassa purato ṭhatvāna idamabravi.

151

Mātāpitūhi naṃ kātuṃ ñātisālohi tehivā

Kātuṃ sudukkaraṃ kammaṃ akāsitvaṃ sahāyaka.

152

Tenāhampi upakāraṃ karissāmi tavā iti

Taṃ bāhāya gahetvāna netvāna vaṭamūlakaṃ

153

Tisso nīdhi padassesi suvaṇṇādīhi pūritā

Gahetvāna imaṃ sabbaṃ paribhuñja yathāsukhaṃ.

154

Puñña kammaṃ karitvāna mayhaṃ ca dehi pattikaṃ

Iti vatvā gharaṃ netvā anādiyaṃ parehica.

[SL Page 030] [\x 30/]

155

Vatvāna antaradhāyī devaputto mahiddhiko

Tasmāhi buddhi sampannā atthakāmā hitesino.

156

Maccheraṃ vijahitvāna hontu dāne sadā ratā

Mahādevo viya tepi bhavantu bahukā janā.

157

Etā disāni sutvāna ñāti petāna muddisaṃ

Dānaṃ dhammena dātabbaṃ dhammakāmena viññunāti.

Mahādevavatthu.

----------

158

Laṅkādīpe rohaṇamhi bhikkū tesaṭṭhimattakā

Vandanatthaṃ mahābodhiṃ gantvāna jambudīpakaṃ.

159

Tato kameṇa gacchantā mahāraññaṃ pavesayuṃ

Tattha maggavimūḷhā te hatthīnaṃ maggamādiya.

160

Maggoti maññamānā taṃ paṭipannāca bhikkhavo

Divasehi ca tīheva gantvāna te mahāvane.

161

Mahāpāsāṇa sadisaṃ eka kosappamāṇakaṃ

Petaṃ nipannakaṃ disvā pāsāṇotica maññasuṃ.

162

Ārohitvā tatosabbe nipannā bhikkhavo ahuṃ

Mahāthero panuṭṭhāyaṃ caṃkaṃ manto vipassiya.

163

Saṇṭhānaṃ hatthapādānaṃ disvā peto ayaṃ pana

Napāsāṇoti ñātvāna bhikkhu pakkosi tāvade.

164

Ehāvuso otaratha na pāsāṇo ayaṃ iti

Iti vuttāca te sabbe otaranti ca sīghaso.

165

Sīsaṃ ukkhipi peto'pi mahāthero apucchitaṃ

Ekakosappamāṇo te kāyo pāsāṇa sannibho.

166

hānaṃ caṅkamaṇaṃ natthi kiṃ kammaṃ pakataṃ tayā

Peto ahamasmi bhante manusseko pure ahuṃ.

167

Kassapa buddhakālamhi saṅgha santaka nāsako

Ārāma khetta vatthūnī nāsetvā saṅgha santake

168

Evarūpāni dukkhāni anubhutvāna sabbaso

Petabhāvā cavitvāna avīciṃ hi bhavissahanti

169

Mahāthero pi tampucchi kiṃtvaṃ sammā bhikaṅkhasi

Peto pipāsito mayhaṃ mukhe siñcatha pāniyaṃ.

[SL Page 031] [\x 31/]

170

Saṭṭhimattā'pi te bhikkhū otaritvā nadimpana

Pattehi pāniyaṃ netvā tassa mukhe asecayuṃ.

171

Paṭhamayāmato yāva aruṇuggamanā pana

Siñcante pica petassa jivhā api na temati.

172

Thero taṃ apucchi amho kiñcissādaṃ labhe iti

Peto yadihi me bhante sahassā pica bhikkhavo.

173

Siñcantu sattarattampi jivhaggampi na temaye

Kuto kaṇṭhaṃ paviseyya kimatthāya sukhaṃ labhe.

174

Sace tumhehi siñcitaṃ udakaṃ yadi megalaṃ

Atikkameyya petattā bhaveyyā haṃ amuttako.

175

Edisaṃ kaṭukaṃ kammaṃ saṅghasantakanāsane

Mahādukkhā vahantanti ñatvā taṃ parivajjaye.

176

Mayā saha saṅghadabbaṃ bhuṃñjisu ñātakā api

Mayā saheva petattaṃ upagacchiṃsu te pica.

177

Iti vatvāna so peto bhikkhu pucchittha sādaro

Tumhe bhante kassa sissā tuyhaṃ ācariyopi ko.

178

Itivutte mahāthero taṃ petaṃ idamabravi.

Sakyarājakule jāto jino gottena gotamo.

179

So amhaṃ bhagavā satthā tassa sissagaṇāmayaṃ

Vandanatthaṃ mahābodhiṃ laṅkādīpā idhāgamunti.

180

Aho gotama sambuddho uppanno lokanāyako

Sattāhā haṃ atikkante bhavissāmī avīciyaṃ.

181

Kassapassaca buddhassa gotamassa ca satthuno

Antaramhi ayaṃ bhūmi vaḍḍhitā sattagāvutaṃ.

182

Vassānañca asaṅkheyyā atikkantā bahūpana

Petaloke bahū dukkhaṃ pāpakaṃ anubhomahaṃ.

183

Idānipi avīciyaṃ bhotabbaṃ tassa sesakaṃ

Samādā lobhajaṃ pāpaṃ evaṃ tu vipulaṃ gataṃ.

184

Evaṃ dosāvahaṃ hoti saṅghasantaka nāsanaṃ

Guṇāvahampi vā tesaṃ ye taṃ rakkhanti sabbadā.

185

Tumhe tu gacchathedāni jālā jālenti me tanuṃ

Maṃ disvā appamādena yuñjatha buddhasāsane.

[SL Page 032] [\x 32/]

186

Iti vutte tu te bhikkhu tato kiñci apakkamuṃ

Tadā tassa sarīramhi aggikkhandho samuṭṭhahi

187

Te ca bhikkhū rattibhāge gantvā gāvutamattakaṃ

Saṃviggahadayā hesuṃ sabbe visesa lābhino

Pāsāṇapetavatthu.

-----------

188

Laṅkādīpe sambahulā bhikkhū saddhā pasannakā

Vandanatthaṃ mahābodhiṃ jambudīpaṃ gatā ahuṃ

189

Tato kamena gantvāna mahāraññaṃ supāvisuṃ

Tattha te maggasammuḷhā paribbhantā diso disaṃ

190

Hatthiyūthagataṃ maggaṃ disvā taṃ paṭipannakā

Hutvā aññataraṃ petaṃ silāpabbatamuddhanī

191

Aḍḍha sarīraṃ nimuggaṃ disvā posoti cintayuṃ

Yena so puriso peto tena te upasaṅkamuṃ

192

Upasaṃkamma taṃ thero maggaṃ pucchitu mabravi

Sattarattiṃdivaṃ amho maggamūḷhā mayaṃ pana

193

Silāmajjhe ṭhitoyeva maggaṃ dassehi bhikkhunaṃ'ti

Tassa taṃ vacanaṃ sutvā poto taṃ idamabravī

194

Sattarattindivaṃ sabbe maggamūḷhā gamittha vo

Catubuddhantareyeva maggamūḷho ṭhito ahaṃ.

195

Evaṃ vutte tu taṃ petaṃ mahāthero idabravī

Evaṃ sudīghamaddhānaṃ kissatvaṃ maggamohito.

196

Kovā panattha sammatvaṃ kiṃvā kammaṃ kataṃ purā

Iti therena puṭṭhotu peto theraṃ idabravī

197

Kakusandhajino loke uppajji lokanāyako

Manussohaṃ tadā āsiṃ pāpakammaratonaro.

198

Pāpakammaṃ karitvāna petalokagato ahuṃ

Catuyojanaāyāme selapabbata muddhani

199

Pāpakammena jātohaṃ catubuddhantaraṃ gataṃ

Kammakkhayaṃ napassāmi kadā kammakkhayo mama.

200

Iti vuttetu mahāthero taṃ petaṃ idamabravī

Kena samma vijānāsi buddhabhūtassa kāraṇaṃ.

201

Iti vuttetu so peto taṃ theraṃ idamabravi

Gabbhokkante vijāteva bujjhante dhamma desane.

[SL Page 033] [\x 33/]

202

Āyussanteva nibbāṇe bahukā honti vimhayā

Itivuttetu taṃ thero ke te sammaṃsuvimbhayā.

203

Iti vuttetu so peto taṃ theraṃ etadabravi

Ākāse sela sikhare silāyaṃ dharaṇītale.

204

Jaleva padumā honti disvā jānāmahaṃ tadā

Tassa taṃ vacanaṃ sutvā mahāthero idabravi.

205

Evaṃ accantakaṭukaṃ mahādukkhaṃ anappakaṃ

Bahuvassāni labbhosi kissa kammassidaṃ phalaṃ.

206

Therassa vacanaṃ sutvā peto taṃ etadabravī

Bhante atītakālamhi kakusandho vināyako.

207

Loke uppajjisambuddho tadāhaṃ kassako bhaviṃ

Saṃghakhettasamīpamhi mama khettaṃ ṭhitaṃ ahu

208

Khetta dvayamariyāde ussitaṃ sela thambhakaṃ

Uddharitvāna saṃghassa khette nikhanitaṃ mayā.

209

Saṃgha khette parajjhitvā jātohaṃ selamuddhanī

Jātaṭṭhānā naiñjāmi [a] passa kammassidaṃ phalaṃ.

210

Itivatvāna so peto bhikkhu pucchittha sādaraṃ

Tumhe sabbepi bhaddantā kassa sissagaṇā iti.

211

Taṃsutvāna mahāthero taṃ petaṃ etadabravi

Pūretvā pāramī sabbā patto sambodhi muttamaṃ.

212

Gottena gotamo buddho tassa sissagaṇāmayaṃ

Iti vuttetu so peto idaṃ vacana mabravi.

213

Saccaṃ gotama sambuddho uppanno loka nāyako

Ahaṃ sattāhatikkante bhavissāmi avīciyaṃ.

214

Tattha asayha matūlaṃ mahā dukkhānu bhossahaṃ

Jinassa kakusandhassa gotamassa ca satthuno.

215

Etthantare'yaṃ vasudhā vaḍḍhitā catuyojanaṃ

Ekagāvuta ūṇaṃca vassānaṃ gaṇanā bahu

Asaṃkheyyā atikkantā kadā muccāmi dukkhato.

---------------------------------------------

[A] icchāmi=potthakesu.

[SL Page 034] [\x 34/]

216

Evaṃ dosāvahaṃ hoti saṃghasantaka nāsanaṃ

Guṇāvahampi taṃ tesaṃ yetaṃ rakkhanti sabbadā

217

Evaṃ ananta dukkhāni jāyanti kammapaccayā

Iti ñatvāna pāpāni sammāva parivajjaye.

Pāsāṇa thambha petavatthu.

---------------

218

Tamba paṇṇiyadīpamhi bahukā bhikkhavo pana

Vanda natthaṃ mahābodhiṃ gacchiṃsu jambudīpakaṃ.

219

Gacchantā anupubbena bahukā rājadhāniyo

Atikkamitvā te bhikkhū mahāaṭavimāgatā.

220

Araññe satta divasaṃ cariṃsu maggamūḷhakā

Te tattha hatthi yūthānaṃ maggaṃ disvāna taṃ pana.

221

Maggo ayanti saññāya āsu taṃ paṭi pannakā

Tato aññataraṃ petaṃ naṅgalamhi ayomaye.

222

Mahante balivadde ca yojitvāna mahākasiṃ

Kasantaṃ petakaṃ disvā manussotica saññiya.

223

Avidūre ṭhito thero taṃ maggaṃ paripucchati

Satta rattiṃ divaṃ amhe magga mūḷhā bhavāmase.

224

Maggaṃ desehi bhikkhūnaṃ yadi jānāsi kassaka

Itivuttetu so peto taṃ theraṃ etadabravi.

225

Sattarattiṃ divaṃ sabbe maggamūḷhā bhavitthavo

Ahaṃ ekantara kappo maggamūḷho bhavāmiti

226

Tassa taṃ vacanaṃ sutvā taṃ thero etadabravi

Evaṃsu dīghamaddhānaṃ kena tvaṃ maggamuyhito.

227

Kovā panettha tvaṃ samma kiṃvā kammaṃ kataṃ pure

Iti vuttetu so poto taṃ theraṃ etadabravi

228

Kāle kassapa buddhassa manusso kassako ahaṃ

Mukhena pāpakaṃ katvā kasi petatta māgato,

229

Napivāmi na bhuñjāmi āsanaṃ sayanaṃ kuto

Nicca rattiṃ divaṃ sohaṃ kasanto yeva sañcariṃ.

230

Evaṃ mayhaṃ kasantassa kāyo jalati rattiyaṃ

Yuganaṅgalagoṇā ca jalanti phālapācanaṃ

[SL Page 035] [\x 35/]

231

Dayhamānassa kāyassa petalokāgatassame

Ayaṃ ca mahatī bhūmi vaḍḍhitā satta gāvutaṃ.

232

Evaṃ bahūni vassāni dukkhā kāyika mānasaṃ

Abhibhūto va dayhāmi passa kammassidaṃ phalaṃ.

233

Tassa taṃ vacanaṃ sutvā thero taṃ etadabravi

Kīdisaṃ kaṭukaṃ kammaṃ kiṃ mukhena kataṃ tayā.

234

Taṃ sabbaṃ sotu micchāmi kathehi pucchito mama

Therassa vacanaṃ sutvā peto taṃ etadabravi.

235

Sādhu sabbe samāgantvā suṇātha mama bhāsato

Taṃ kammaṃ byākarissāmi yaṃ kammaṃ pakataṃ mayā

236

Addhānamhi atītamhi nagare kāsīnāmake

Kikīnāma mahārājā rajjā kāresi bhūpati

237

Tassa rañño taṃ nagaraṃ nissāya kassapo jino

Vassaṃ vasitvā cārikaṃ caramāno mahādayo.

238

Sattānaṃ anukampāya amhaṃ gāmaṃ upāgami

Tasmiṃ gāme janā sabbe samāgantvā kutūhalā

239

Kassapaṃ taṃ mahāvīraṃ nimantesuṃ sasāvakaṃ

Ahaṃca tasmiṃ samaye paṃsunaṃgala tālakaṃ.

240

Gaṇhitvā tena gacchāmi kasi kammassa kāraṇā

Mama disvā aññataro atthakāmo hitesiko.

241

Mameva anukampāya idaṃ vacana mabravi

Ayañca kassapo buddho sampanno lokanāyako.

242

Taṃ sabbe sādhu pūjenti kiṃ tvaṃ samma na pūjasi

Iti vutte ahaṃ tassa kodhaṃ katvāna sīghaso.

243

Avattabbaṃ kataṃvocaṃ kodhena parimohito

Yadikassapa sambuddho mayhaṃ khettaṃ kasissati

244

Evāhaṃ pūjayissāmi noce pūje kathaṃiti

Evaṃ vācaṃ udaditvā tato kāla kato ahaṃ.

245

Petattabhāvaṃ patvāna vedemi dukkhavedanaṃ

Mahā dukkhānu bhontaṃmaṃ disvā saṃviggamānasā

246

Sabbe paṇḍitā tumhe yuñjatha dukkha muttiyā

Iti vatvāna sopeto bhikkhu pucchi tato paraṃ

[SL Page 036] [\x 36/]

247

Tumhetu kassa sissāti kathetha mama pucchitāti

Yo so dasabalo satthā vesārajja visārado.

248

Gottena gotamo buddho tassa sissagaṇā mayaṃ

Iti vuttetu sopeto taṃ theraṃ etadabravī.

249

Saccaṃ gotama sambuddho uppanno lokanāyako

Sattā hehaṃ atikkante bhavissāmi avīciyaṃ.

250

Kassapassaca buddhassa gotamassaca satthuno

Etthantare yaṃ vasudhā uggatā satta gāvutā.

251

Vassānamhi asaṃkheyyā atikkantā bahūpica

Pattassa petalokamme kammapāko nakhīyati

252

Avīciṃhi ito gantvā bhottabbaṃ tassa sesakaṃ

Mohādi pāpakaṃ kammaṃ evantu vipulaṃ gataṃ.

253

Evaṃ dosāvahaṃ hoti aparaddhaṃ guṇādhike

Sukhāvahaṃpi taṃ hoti tesu cittappasādanaṃ

254

Ettakavācādosena dukkhaṃpattaṃ anūnakaṃ

Viramantuca sabbepi vācādosā asaccatoti.

Kasi petavatthu.

--------

255

Tamba paṇṇiya dīpamhicetiya pabbate kira

Vasataññataro bhikkhu sambahulehi bhikkhuhi

256

Saddhiṃ gantvāna so gāmaṃ āgantvā pitunā saha

Cetiyagiri vihāramhi ārāmikassa hatthato.

257

Attano pitu atthāya aḍḍhanālika taṇḍulaṃ

Sve dassāmīti cintetvā saṃghasantakamādiya.

258

So tassā yeva rattiyā taṃ adatvā matoahu

Tato gāmadvayassāpi cetiya pabbatassaca

259

Antare petako hutvā mahādukkhānubhosica

Tadāhi piṇḍacāriko bhikkhu taṃ maggamādiya.

260

Gacchanto pacchime yāme jalamānaṃ tamaddasa

Disvāna taṃ paṭipucchi bhikkhu so karuṇāparo.

261

Dīghakāyo suduggandho iggikkhandhova dissati

Aṭṭhicammāvanaddhova konutvaṃ idha tiṭṭhasīti.

[SL Page 037] [\x 37/]

262

Peto hamasmiṃ bhaddante dukkhito buppipāsito.

Appakaṃ pāpakaṃ katvā petalokaṃ idhā gato.

263

Tassa taṃ vacanaṃ sutvā thero taṃ etadabravi

Kinnu kāyena vācāya manasā dukkaṭaṃ kataṃ

264

Kissa kammavipākena petalokaṃ idhāgato

Iti vutte tu taṃ thero peto so etadabravī.

265

Bhikkhu ahaṃ pure hutvā vasiṃ cetiyapabbate.

Pituno bhojanatthāya taṇḍulaṃ pariyesayaṃ

266

Nāladdhaṃ pariyesitvā tato rāmikahatthato

Saṃghasantaka sambhutaṃ aḍḍhanālika taṇḍulaṃ.

267

Svenāliṃ paripūretvā dassāmīti pagaṇhiya

Adatvā rattibhāgamhi kālaṃ katvā idhā gato'ti.

268

Tassa taṃ vacanaṃ sutvā thero taṃ etadabravī

Etaṃ bhikkhuṃ pajānāmi sīlavā so bahussuto.

269

Ediso silasampanno kena gaccheyya duggatiṃ

Therassa vacanaṃ sutvā peto theraṃ idabravī

270

Evaṃ so sīlasampanno sutavā sāsane rato.

Saṃghasantakaharaṇaṃ accāsanne cipaccati.

271

Yaṃ kiñcisaṃghikaṃ bhaṇḍaṃ appanti nābhimaññatha

Vipākakāle taṃ kammaṃ vipulena vipaccati.

272

Iti vutte mahātero taṃ petaṃ etadabravī

Kiṃ nāma kusalaṃ katvā tuyhaṃ dukkho itosiyāti.

273

Therassa vacanaṃ sutvā peto taṃ etadabravi

Girito yāva taṃ gāmaṃ gāvuta ttayamantare.

274

Sakaṭaṃ sampayojetvā ṭhapetvāna nirantaraṃ

Taṇḍulaṃ paripūretvā yadisaṃghassa dassatha.

275

Evāhaṃ parimuccāmi imāya petayoniyā

Evaṃ vepullataṃ pattaṃ aḍḍhanālika taṇḍulaṃ.

276

Yadipana nalabhāpetha mayhaṃ mutti sudullabhāti

Tato thero pabhātamhi atikkantāya rattiyā.

277

Anurādhapuraṃ gantvā saddhātissassa rājino

Puratoṭṭhāsi pattena sa rājāpatta maggahī

[SL Page 038] [\x 38/]

278

Gahetvā cāpi taṃ theraṃ pucchi āgata kāraṇaṃ

Tatothero taṃ pavattiṃ vitthārena pavedayī

279

Tassa taṃ vacanaṃ sutvā saddhātisso mahipati

Tigāvutantare ṭhāne sakaṭe paṭipāṭiyā.

280

Taṇḍule heva pūretvā uddisitvāna petakaṃ

Tassa petassa bhotūtī siñcitvā dakkhiṇodakaṃ.

281

Bhikkhu saṃghassa dāpesi puññakāmo narādhipo

Petopi anumoditvā petattā muttako ahu

282

Tato ca rattibhāge āgantvā therasantikaṃ

Therassa vandanaṃ katvā obhāsento ṭhito ahū

283

Taṃ disvāna tato thero pucchati karuṇākaro

Paramamakuṭa dhāro sabbālaṃkāra bhusito

284

Sugandha gandhavilitto ko nu tvaṃ idha māgato

Therassa vacanaṃ sutvā devo taṃ etadabravi

285

Bhante ahaṃ pure āsīṃ peto dukkhena pīḷito

Mahādukkhānubhontaṃ maṃ disvāna karuṇākaro.

286

Mahārañño nivedetvā mahantaṃ dāna muttamaṃ

Dāpayitvāna saṃghassa uddisāpesi maṃpana

287

Mahārājā mahādānaṃ datvā maṃ uddisī tadā

Anumoditvāna taṃ dānaṃ mutto petatta bhāvato

Alabhiṃ devasampattiṃ ananta karuṇākara.

288

Yathā ahaṃ sukhappatto modāmi kāma kāmiko

Tatheva tvaṃ mahāvīra modāhi kāmakāmiko

Aḍḍhataṇḍula nāli petavatthu.

------------------

289

Tamba paṇṇiya dīpamhi janapadamhī rohaṇe

Dīghāvuko mahāthūpo ahosi tassa santako.

290

Patāko tatta ukkhitto khettekaṅgumhi yassatu

Apati khettasāmīca āhiṇḍanto vipassiya.

291

Gaṇhanto akkharaṃdisvā lobha cittena jijjayi.

Pārupitvāna taṃ vatthaṃ pakkāmi so sakaṃ gharaṃ

292

Kālantarena matvā so petattaṃ samupāgami

Sahassaguṇa mayopaṭṭaṃ dhārenno jalamānako.

[SL Page 039] [\x 39/]

293

Sajoti bhutā hiṇḍanto gantvā majjhima yāmake

Aññatarassa bhikkhuno santike āhu sotthiko.

294

Disvā petaṃ ṭhitaṃ thero pucchituṃ etadabravi

Sabbo kāyo paṭicchanno lopaṭṭāva guṇṭhito.

295

Aggijālāhi santatto konutvaṃ idha tiṭṭhasīti

Therassavacanaṃ sutvā peto taṃ etada bravi.

296

Peto hamasmi bhaddante ayopaṭṭāva guṇṭhito.

Sahassa paṭaleneva saṃtattena carāmahaṃ.

297

Petassa vacanaṃ sutvā thero taṃ etadabravi

Kinnu kāyena vācāya manasā dukkaṭaṃ kataṃ

298

Kena kamma vipākena ayo paṭṭena dayhasīti

Therassa vacanaṃ sutvā peto taṃ etadabravi.

299

Manussohaṃ tadāhutvā bahūdhana kuṭumbiko

Bahu khettāni pekkhanto viharanto itogato

300

Mahādīghāvu thūpamhā patākā pavanā bhatā

Aneka gāvutaṃ gantvā mama khette patiṭṭhitā.

301

Taṃ disvā pica hatthena gaṇhanto taṃ vipassiya

Akkharāni pivācetvā lobhena taṃ samaggahiṃ

302

Gahetvā taṃ pārupitvā agacchiṃ sagharaṃ yato

Tato kālaṃ karitvāna petalokā gato ahaṃ

303

Sahassapaṭaleneva ayopaṭṭāva guṇṭhito

Tāni paṭṭāni me kāyaṃ santhatāni dahantica

304

Assādaṃ natthi me kiñci dukkhameva nirantaraṃ

Āsanaṃ sayanaṃ natthi annapānaṃ kuto mama

305

Accantaṃ dukkhito santo maraṇaṃ me navijjati

Tassa taṃ vacanaṃ sutvā thero taṃ etadabravī.

306

Kiṃ kammaṃ te karissāmi muñcāmi kena hetunā

Buddhe dhammeca saṃgheca dhajaṃ dassāmihaṃ tava

307

Iti vutte tu so peto taṃ theraṃ etadabravi

Yadi vatthasahassānaṃ paṭākā ābhatā idha

308

Dīghāvuthūpe pūjetha evaṃ muttibhavissati.

Iti vatvāna so peto tatthevantaradhāyiti.

[SL Page 040] [\x 40/]

309

Tato thero pabhātāya rattiyā sīghaso pana

Paṭākā pariyesitvā laddhā paṇṇāsamattakā.

310

Dīghāvuthūpe pūjetvā thero petassa uddisi

Rattibhāge punāgantvā peto theraṃ idabravī.

311

Aṭṭhaṅgulappamāṇamme vivaṭaṃ matthakaṃ iti

Thero punapi maggitvā paṇṇāsā pūjitā tato.

312

Tadāpi aṭṭhaggulakaṃ vivaṭaṃ hoti tassatu

Sahassamhi paripuṇṇe sakalaṃ vivaṭaṃ ahu

313

Tato puna divase so sabbālaṅkāra bhūsito

Āgantvā aḍḍharattiyā vanditvā purato ṭhito.

314

Taṃ disvāna ca so thero pucchituṃ etadabravi

Vaṇṇavā abhirūposi sabbābharaṇa bhūsito.

315

Suddhavattho sugandhosi konutvamasi mārisa

Therassa vacanaṃ sutvā devaputto idabravī

316

Bhiṃsarūpo pure āsiṃ ayo paṭṭehihāriko

Santattehi sahassehi mahādukkhānu bhosahaṃ.

317

Evaṃ dukkhānu bhuttaṃ maṃ uddhāresi bhavaṃ pana

Mayhaṃ mātā pitūnañca ñātakānañca sabbaso

318

Kattabbakiccakaṃ yeva katvādāsi sukhaṃ mama

Tava mettānubhāvena muccitvā peta bhāvato.

319

Devattabhāvaṃ laddhāna vandituṃ idha āgato

Yathā ahampi dukkhamhā muccitvāna sukhe ṭhito

320

Tathā tuvaṃ mahāvīra hohi aggasukhe ṭhito'ti

Evaṃ vatvāna sodetvā puna theraṃ ida bravī

321

Bhante buddhe ca dhamme ca saṃghe cāpi anuttare

Appakampikataṃ pāpaṃ anantadukkha māvahaṃ.

322

Tatheva tīsu vatthusu pūjampi katamappakaṃ

Anantaphaladaṃ hoti sampattittaya sādhakaṃ

323

Tasmā tīsupi vatthusu nakattabbaṃ parajjhanaṃ

Pūjādikaṃva kattabbaṃ sabbasampattikāminā.

324

Edaṃ vatvāna so peto theraṃ katvā padakkhiṇaṃ

Sādarenābhivanditvā tatthevantara dhāyiti

Patākāpetavatthu.

[SL Page 041] [\x 41/]

325

Yakkhapetaṃ paṭicceva rājāmilinda nāmako

Nāgasenavhayaṃ theraṃ pucchi pañhesu kovido

326

Bhante atthi ca petānaṃ yakkhānaṃ maraṇaṃ iti

Atthīti vutto so rājā kuṇapesaṃ navijjati

327

Tesaṃ kuṇapagandho vā navijjatīti abravī

Vijjatītica vuttetu kathaṃ bhante ti abravī.

328

Tato tamabravī thero vijjati kuṇapampi ca

Migasūkararūpādi paṭaṅgādi pirupakaṃ

329

Iti vuttetu so rājā taṃ theraṃ etadabravī

Kallosi bhante pañhesu na aññe hi ca abravī.

330

Petā bahuvidhā honti ahetukādikā pica

Yebhuyyena ahetūti vuccantīti vijāniyaṃ.

331

Piyaṅkarassa mātāca mātāca uttarassa'pi

Etesaṃ vinipātānaṃ dhammābhisamayo ahu.

332

Tāsu piyaṅkara mātā therassa nuruddhassatu

Sutvā sajjhāyana saddaṃ suṇantī sādarā ahu

333

Paccūse chātabhāvena rodantaṃ sakaputtakaṃ

Saññāpetuñca sā petī idaṃ vacana mabravī

334

Māsaddaṃ kari piyaṃkara=pe=pisāca yoniyā.

335

Evaṃ puttaṃ saññapetvā suṇantī dhammamuttamaṃ

Taṃ divasaṃhi sampattā sotāpatti phaluttamaṃ

336

Uttarassaca mātāpi satthuno dhammadesanaṃ

Suṇantī sādarāyeva sotā pattiphale ṭhitā.

337

Yecaññe vinipātāpi santi visesalābhino

Tasmā tesu sahetūpi saṃvijjantīti abravī

338

Petā bahuvidhā honti paradattūpajīvino

Nijjhāmataṇhikā ceva petāca khuppipāsakā

339

Paṃsu pisāca kāceva kālakañjāsurāpica

Etesu pana petesu paradattūpajīvino

340

Sattāhabbhantare dānaṃ anumoditvāva muccare

Nijjhāmataṇhikā petā khuppipāsā tathāpica

[SL Page 042] [\x 42/]

341

Ete sabbe mahāpetā nekabuddhantare ṭhitā

Ñātīhi dinnakaṃ dānaṃ anumoditvāva muccare

342

Paṃsupisācakā nāma asuciṭṭhāna sambhavā

Khelasiṃghānikādīni bhuñjantā vicaranti te.

343

Ekabhesajjamūlakaṃ gahetvāna karenatu

Adissamānā gacchanti bhesajjeheva dissare.

344

Kālakañjāsurānāma petā honti bhayānakā

Tesaṃ tigāvuto deho mukhaṃsuci visaṃviya.

345

Kakkaṭakkhīva akkhinī bahinikkhamma tiṭṭhare

Sīsūpari mukhaṃ cāpi akkhīni vāpi dissare.

346

Onametvāna sisante bhuñjantica pivantica

Santattāyomayeheva muggarehica pothiya

347

Aññamaññasarīramhi uṭṭhitaṃ pubbalohitaṃ

Bhuñjantā honti te petā nissirikā bhayānakā.

348

Petānaṃ eva uddissa dinnadānaṃ vipucchituṃ

Milindarājā taṃ theraṃ nāgasenaṃ idabravi.

349

Dāyakā pana sabbe hi bhante ñātīna muddisa

Petānaṃ denti taṃ dānaṃ tesaṃva upakappati?

350

Tassa taṃ vacanaṃ sutvā thero taṃ etadabravi.

hāneyeva mahārāja noca aṭṭhānake iti.

351

Tatoca rājā taṃ theraṃ pucchi pañhesu kovido

Katamaṃ pana taṃ ṭhānaṃ aṭṭhānaṃ katamaṃ iti.

352

Tassataṃ vacanaṃ sutvā thero taṃ etadabravi.

Niraye upapannāca tiracchāna gatāpica.

353

Manussesu ca devesu uppannā honti ye janā

Te sabbe api aṭṭhānā tesaṃ taṃ nūpakappati.

354

Ñātisā lohitā ceva petalokūpapajjare

Tesaṃ eva ca taṃ dānaṃ ṭhānaso upakappati. 355

Sabbesampi ca petānaṃ paradattūpajīvino

Petā ati lahuṭṭhānā santāhenapi labbhare.

356

Aññe nijjhāmataṇhikā petā ca khuppipāsino

Anekantara kappesu atīte svevalabbhare.

[SL Page 043] [\x 43/]

357

Itivutte tu therena rājā taṃ etadabravī

Bhante yadi ca te ñāti taṃ ṭhānaṃ nopapajjare.

358

Ke vā bhuñjanti taṃdānaṃ vadethā'tica abravi.

Tato thero mahārāja aññe ñātī hi bhuñjare.

359

Te caññe cāpi natthī ce bhante ke taṃca bhuñjare

Taṃdānaṃhi mahārāja dāyakāyeva bhuñjare.

360

Iti vuttetu taṃ rājā bhante katvā sakāraṇaṃ

Vadethā'tica vutto so tassa āhari kāraṇaṃ

361

Mahārāja idhe kacce sālohitā ca ñātakā

Sajjetvāna surābhattaṃ ñātigehaṃ gatā ahu.

362

Te tattha ñātake disvā tesaṃ sabbaṃ adāpayuṃ

Yadi natthi paraṃ tattha surābhattaṃ kathaṃ kare.

363

Chaḍḍenti vāpi te novā itivutte narādhipo

Kuto chaḍḍenti te bhante teyeva paribhuñjare.

364

Evameva mahārāja natthi ce ñātakā tahiṃ

Dāyakāyeva bhuñjanti tassa dānassa taṃ phalaṃ.

365

Evaṃ vuttetu so rājā taṃtheraṃ etadabravi.

Kallosi bhante pañhesu natthañño tavasādiso.

366

Petavatthuppakaraṇe bahukā vatthu sesakā

Oloketvāna te tasmiṃ gahetabbā va viññunā

367

Itica sakala pete tibbadukkhānu bhonte

Akusala bala bhūte bhūtato saṃviditvā.

Tividhakusalaṃ kammaṃ sañcayanto anantaṃ.

Tividhasukha mahantaṃ vāyame seṭṭha magganti.

Iti sujanappasāda saṃvegatthāya kate lokappadīpakasāre petagati niddeso nāma

Tatiyo paricchedo.

-------------

1.

Athāparaṃ pavakkhāmi tiracchānassa sambhavaṃ

Jinavuttānu sārena yathāsambhavato kathā

2

Paṭisandhi vaseneva sabbo ekavidho bhave

Ahetukāva etesaṃ paṭisandhiti jāniyaṃ

[SL Page 044] [\x 44/]

3

Diṭṭhā diṭṭha vasenete tiracchānā dvidhāsiyuṃ

Pakati cakkhunāyeva diṭṭhādiṭṭhā viñāyare

4

Dīghamajjhima rassānaṃ vasena tividhaṃ matā

Anumajjha mahantānaṃ vasenāpi tidhā siyuṃ.

5

Aṇḍajāca jalābujā saṃsedajopapātikā

Iti bhedena sabboyaṃ tiracchāno catubbidho.

6

Apadā dipadā ceva catuppada bahuppadā

Iti bhedena sabboyaṃ tiracchāno catubbidho.

7

Apadā ahimacchādi dipadā pakkhi jātikā

Catuppadāca sīhādi vicchikādi bahuppadā.

8

Sabbepime tiracchānā aññamañña vihesakā

Tenetesamaraññepi sukhaṃ natthi kadācipi.

9

Vyagghotu sūkaraṃkhāde sappādimpana sūkaro

Sappotu maṇḍukaṃ bhakkhe maṇḍuko khudda pānake.

10

Yathāpi thalajā evaṃ jalajāpica pānakā

Mahante khuddakaṃ khāde khuddako atikhuddakaṃ.

11

Khādati tena te niccaṃ sasokā dukkhapīḷitā

Sayanti ceva tiṭṭhanti vīcarantica sabbadā.

12

Manussāsannakedese tiracchāne anekadhā

Tacamaṃsānamaṭṭhīnaṃ dantasiṃgādi kāraṇā.

13

Manussā haññare tetu pāpakammānu bhontihi

Tiracchāne bhavaṃ dukkhaṃ evamāhaṃsu pubbakā.

14

"Dunniggame mahādukkhe tibbarāge mahā bhaye

Vidhammasaññe jāyanti tiracchāne pi pāpake [a]

15

Tiriyato eva cintenti gacchantica sayantica

Tiro gaticchā dhammesu tiracchānā tatomatā.

16

Tiracchajāti saṃkhāhi tatatthehipi [b] dukkarā

Tāsudukkhaṃ mahantaṃko sakalaṃ vaṇṇayissati.

17

Pūtimacche vaṇe vāpi tathā candanikāya vā

Tuthitāsuciduggandhe pheṇile samale pivā

----------------------------------------------------------

[A] pāpato, saddhammopāyane. [B] katatthehipi, sa:pāyane.

[SL Page 045] [\x 45/]

18

Kecisattā vijāyanti jāyanti vicarantica

Khādanti kāmaṃ sevanti sayantica miyantica.

19

Atho imasmiṃ dehepi sakalāsuci ākare.

Asīti kulamattāni kimīṇaṃ niyatānahuṃ.

20

Tesaṃ saputtadārānaṃ yato sutigharo ayaṃ

Pavuddhikalahaṭṭhānaṃ caṃkamo sayanīgharo.

21

Khādaniyammalaṭṭhānaṃ rogabhogādi bhūmica

Dehavicchaḍḍha naṭṭhānaṃ susānaṃca idaṃyato.

Tato dehe virajjanti narajjanti vipassino.

22

Accantā sucijātānaṃ amejjhāhāra bhājinaṃ

Cintā vicchaḍḍhanakari kimutajāti dassanaṃ

23

Jātā khalu tiracchāne thalajā jalajāpivā

Aññoññama pi bhītāva sayanti vicarantica.

24

Vālaloma nakhanahāru maṃsasiṅgaṭṭhi kādinaṃ

Kāraṇā keci niddosā mārayanti anekadhā.

25

Cammuppāṭana dukkhena phandantā gāviādayo

Yaṃ dukkha madhigacchanti kānu tassopamā siyā.

26

Vijjhitvā akkhi yugalaṃ vilambitvā avaṃsirā

Nīyantā māraṇatthāya dukkhaṃ papponti aṇḍajā.

27

Sajivāca jale uṇhe khipitā paccamānakā

Yaṃ dukkhamadhigacchanti taṃ ko khalu minissati.

28

Adiṭṭha pubba thalakā avicchinnodakeratā

Niddayehi manussehi sajivāva samuddhaṭā.

29

Nihitā lūkha paṃsumhi pāsāṇena samutthaṭā

Samudditāpāturitā khuppipāsā balāhatā.

30

Karuṇaṃ parikūjantā samātāpitu bandhavā

Aladdha parivattantā anantarita vedanā.

31

Yaṃdukkhamadhi gacchanti niddosā saṃkha sippikā

Tesaṃ dukkhaṃ sabhāvampi nāhaṃ sakkomi dipituṃ.

32

Vahanti avasā keci daṇḍaṅkusa kasāhatā

Patodapaṇṇi pāṇīhi bahuso paritajjitā.

[SL Page 046] [\x 46/]

Tiracchānagatiniddeso.

33

Baddhā nekehi rajjūhi aladdhacchanda cārino

Pabalā dubbale sante sakammaparināmitā.

34

Yesaṃ sabbaṃ parāyattaṃ chandacāro na vijjati

Tesaṃ dukkhassa pariyantaṃ tadañño kohi ñassati.

35

Keci yuttā rathadhūre naṅgale sakaṭe pivā

Vahanti vaṇitakkhandhā tajjitā ati bhāriyaṃ.

36

Nāhaṃ sakkomi vahituṃ uṇho chāto pi pāsino

Bhāriyaṃ tica vattumpi tesaṃ satti na vijjati.

37

Tesaṃ āro payitvāna avisayhaṃ mahābharaṃ

Asamatthe ṭhite dīne tāḷayanti punappunaṃ.

38

Kaḍḍhanti nāsārajjumpi vālaṃ nibbeṭhayanti ca

Nibbijjhanti patodehi paṇhī hi paharantica.

39

Dahantivāla mūlaṃsa piṭṭhi passodarādisu

Kaṇṇe chindanti tajjanti vilikkhanti ca sabbaso. 40

Te bhītā uṭṭhahantā ca patantā asamatthato

Yaṃ dukkha madhigacchanti konu taṃ dīpayissatī.

41

Tiracchānesu lokesu devataṃsā tisammatā

Rasaggassopadānena mātāca paripositā.

42

Manuññā maṃgalā puññā suddhidātica saññitā

Tāsampi dukkha matulaṃ tattha aññesu kā kathā.

43

Pāde khāṇusu bandhitvā katvā aggiṃ samantato

Tasite puna pāyetvā duppeyyaṃ lavaṇodakaṃ.

44

Viritte puna pāyetvā sudukkhaṃ kaṭukodakaṃ.

Mahādaṇḍehi nekehi ākoṭetvāna niddayaṃ.

45

Jīvagāhavi dayhantā yavane gāvi ādayo

Mahādāha parissantā passantā pāpajaṃ phalaṃ.

46

Vissaraṃ viravantāva nissasaṃtāva āyataṃ milātadīna vadanā udikkhantā ito tato.

47

Yaṃ dukkhamanu bhontīhi savaṇepi asāhiyaṃ

Taṃ dukkhaṃ cintayaṃtassa hadayaṃ phalatīvame.

48

Yāhi bālattane nāma sabbalokānukampiye

Anukampā vipannāva sā tiracchāna jātiyaṃ.

[SL Page 047] [\x 47/]

49

Taṃkathaṃ iti ceviññū vade visada matthato

Asahantā viyo gantuṃ muhuttaṃpica mātuyā.

50

Pillakā atimandattā anāthā sayitā tahiṃ.

Kathaṃ nadissate ammā tadā pātoca niggatā.

51

Kinnu me pillakā atthi iticintā pi natthivā

Iti cintā parāhutvā kūjantā dīna locanā.

52

Udikkhantā gatadisaṃ ussiṅghantā disodisaṃ

Disvāna mātaraṃ sāyaṃ gocarāto samāgataṃ.

53

Pahaṭṭhā paṭidhāvanti pāmojjubbilla bhāvato

Vissatthe mātupemena vilaṃghante samantato.

54

Lālante kaṇṇapucchepi salīlopagate vate

Chāte yāte thanampātuṃ mātā noti sinehato.

55

Taruṇo karuṇakkhīhi cañcalehi udikkhi tā

Jaḍḍhetvā puttapemañca adiṭṭhāya paruddataṃ.

56

Taṃkhaṇeneva aññāva jātā mātāpi puttake

Viravante cakaruṇaṃ endante yadi khādati.

57

Ito paraṃ kiṃvattabbaṃ bhayaṃ tiriya sambhavaṃ

Yattha gacchati puttānaṃ mātuto pima hābhayaṃ.

58

Yatthanatthihi vissambho lajjādhammo satīpivā

Akattabbanti vātamhā kathaṃniggamanaṃsiyā.

59

Ayaṃhi dunniggamano niccubbiggo mahādukho

Aññoññabhakkho asivo mohajālāva guṇṭhito.

60

Sabbānattha samavāyo tiracchāno tisaññito

Saṃsāre saṃsarantānaṃ sakkilesāna nicchayā.

61

Siyāadiṭṭha saccānaṃ itisaṃvigga mānaso

Saccāhi samayatthāya parakkamati paṇḍitoti"

Sāmaññadukkhavaṇṇanā.

62

Evaṃ sāmaññato dukkhaṃ tiracchānesu sambhavaṃ

Vatvā dāni pavakkhāmi savatthuṃ sukha missakaṃ.

63

Apadā ahimacchādi dvīpadā pakkhijātikā

Catuppadāca sīhādi vicchikādi bahuppadā.

[SL Page 048] [\x 48/]

64

Apadesu hināgatto dipadesu supaṇṇako

Ājāneyyo catuppāde hasthi assoca uttamo.

65

Tattha nāgo mahātejo āsivisesu uttamo mahāghoraviso ceva sukhasampatti saṃyuto.

66

Tatthāsivi sajātīpi bhedena caturo siyuṃ

Kaṭṭhamukho satthamukho aggimukho tatoparo.

67

Putimukhopi iccete caturo āsivisāpana

Daṭṭha diṭṭha phuṭṭhavāta visānaṃ pana bhedato.

68

Katvā catuguṇo kekaṃ solase te bhavantihi

Āgataviso na ghoro ghoro nāgata vīsako.

69

Āgata visoca ghoroca naghoro nā gatoviso

Itibhedā catuguṇaṃ katvā te catu saṭṭhikā.

70

Aṇḍajāca jalābujā saṃsedajopapātikā

Iti bhedā catuguṇaṃ katvā te pana sabbathā.

71

Chapaṃca dvi sataṃceva bhavantīti vijāniyaṃ

Jale thale sujātānaṃ vasena dviguṇaṃ kataṃ.

72

Dvādasādhikapañcasataṃ bhavantīti vijāniyaṃ

Te sabbe kāmarūpīca akāmarūpīca bhedato.

73

Dviguṇaṃ katvā sahassañca adhikaṃ catu vīsati

Āsivisā bhavantīti jānitabbaṃ ca viññunā.

74

Āsittaṃva visaṃ yassa asitamassa visantivā

Asiviya visaṃ yassa tato āsiviso mato

75

Nāgesu nāgarājāno sukhappattā mahiddhikā

Sattaratana pākāre pāsāde rata nāmaye.

76

Dibbasukhaṃnu bhontāpi saccabodhāya ārakā

Sabbe ahetukā honti tasmā dukkhā ime ahu.

77

Tatoyevaca sabbepi bodhisattā mahāyasā

Campeyya bhuridattāca saṃkhapālādayo pica.

78

Nāgattabhāvā mokkhāya daḷhaṃ katvāna mānasaṃ

Manussapathamāgantvā kariṃsute uposathaṃ.

79

Samuddodaka piṭṭheva bahunāgā vasanti yaṃ

Saputtadārā vasanti nāgiyo gabbhinī ahuṃ.

[SL Page 049] [\x 49/]

80

Tadāhi nāgiyo sabbā samāgantvāna mantayuṃ

Yadimayaṃ idha yeva vijāyeyyāma puttake.

81

Te amhaṃ puttakā sabbe udakā visivegasā

Kilamissanti vattantā assāsaṃ na labhissare.

82

Tato supaṇṇa vātampi sahituṃ nalabhissare

Tasmā mayā himavantaṃ gamissāmāti cintayuṃ

83

Cintetvāna tadā sabbā nimujjitvāna nāgiyo

Udakeyeva gantvāna mahānadiṃ upāgamuṃ.

84

Nadiyā anusārena patvāna himavantakaṃ

Tasmiṃ soṇṇaguhādīsu nisīditvāna nāgiyo.

85

Puttake tā vijāyetvā rakkhayantipi nāgiyo

Jaṇṇumatte ukadamhi kīḷāpetvāna te pana.

86

Niccakālūdakeyeva kīḷā petvāva vaḍḍhite

Ekabbyāma dibbyāmādi attabhāve ṭhitepana.

87

Sattaratana nāvāyo māpayetvā tatoparaṃ.

Mahāvitānaṃ bandhitvā sattaratana cittakaṃ.

88

Sabbe nāgā samāgantvā parivāretvāna sabbaso

Mahāsamajjakaṃ katvā nayiṃsu sakaṭṭhānakaṃ.

89

Tato udaka piṭṭheva vaḍḍantā nāgadārakā

Byāmasata mattakāpi kāyā tesaṃ bhavantihi.

90

Tato aññe apādesu mahantāmaccha jātikā.

Ānandoca ajjhāroho [a] mahātimi timiṅgalo.

91

Timira piṅgalo ceva timindo timievaca.

Etehesuṃ sattamacchā mahākāyā bhayānakā

92

Etesvādi tayomacchā yojanāṇaṃ pamāṇato.

Paṃca paṃca satā honti tayosatā sahassikā.

93

Supaṇṇo pakkhiṇaṃ seṭṭho tassaca parimāṇato

Diyaḍḍhayojana sataṃ bhavatīti vijāniyaṃ.

94

Paññāsayojanotassa hoti dakkhiṇa pakkhako

Tathevavāma pakkhopi piñjotusaṭṭhi yojano.

----------------------------------------------

[A] ajjhohāro-potthakesu.

[SL Page 050] [\x 50/]

95

Tiṃsayojanikā gīvā sīsantu nava yojanaṃ

Dvādasayojanā pādā supaṇṇassāti jāniyaṃ.

96

Supaṇṇoso pakkhirājā dutiyālinde sineruno

Atthi simbalī daho so paññāsayo janāyato.

97

Parikkhi pitvā taṃ dahaṃ mahantaṃ simbalīvanaṃ

Atthi tasmiṃ vaneyeva mahāsimbali pādape

98

Vasati sabbakālaṃ so rājā supaṇṇa nāmako

Tasmiṃ supaṇṇa kavātaṃ kātuṃ āraddhakepana.

99

Sattaṭṭhayojanasata ṭṭhānaṃ na ppahotihi

Tato caleke parāya uppatitvā sakālayā

100

Samuddapiṭṭhe āsinaṃ nāgarājaṃ vipassiya

Gaṇhituṃpatate sīghaṃ jalaṃsaṃ khubbhate tadā.

101

Tathāsogaruḷogaṇhaṃ pannagaṃ bhakkha mattano

Samantāyojanasataṃ vikkhobhetī ca sāgaraṃ.

102

Paṇṇagaṃ solabhitvāna adhosīsaṃ viheṭṭhasaṃ

Ādāya so pakkamati yathākāmaṃ dijuttamo.

103

Garuḷo sabbapannage gaṇhituṃ sakkuneyyavā

Novāti ce nasakkoti sabbaso yeva gaṇhituṃ.

104

Dhataraṭṭho mahārājā kambalassatarāpica

Sattantara samuddesu nāgarājā mahiddhikā.

105

Bhummaṭṭhā pabbataṭṭhāca vimānesu ṭhitāpica

Te sabbe nāgarājāno nasakkonti ca gaṇhituṃ

106

Dataraṭṭhā dayo ceva kambalassa tarādayo

Ete senāpatī yuddhe supaṇṇāpi camūpati.

107

Tasmāca te aññamaññaṃ passantāpi vivajjayuṃ

Sattantara samuddesu paṭhavī pabbate suca

108

Nāgāhi garuḷe disvā nilīyanti ito tato

Tasmāva te supaṇṇāpi nevasakkonti gaṇhituṃ.

109

Catuppādeda ājāniyo uttamoti pakāsito

Hatthivevāpi assāpi ājānīyyā catuppadā.

110

Kālāvakañca gaṅgeyyaṃ paṇḍaraṃ tamba piṅgalaṃ

Gandhamaṅgala hemañca uposatha chaddanti medasa.

[SL Page 051] [\x 51/]

111

Dasannaṃ purisānaṃyaṃ balaṃ kālāca kassataṃ

Yaṃpurisa satānantu balaṃgaṅgeyya hatthino.

112

Iminā cakkamaṃ katvā dasadaseva vaḍḍhitaṃ

Koṭisata purisānaṃ yaṃ balaṃ taṃ uposathe.

113

Koṭisahassa posānaṃ yaṃbalaṃ taṃ chaddantake

Dasachaddanta nāgānaṃ yaṃbalaṃ taṃ jinassatu.

114

Balaṃ purisa gaṇanā koṭisata sahassakaṃ

Bhavatītica viññyeṃ paṇḍitena nayaññunā.

115

Chaddanto so nāgarājā uccatosīti hatthako

Vīsuttara satāyāmo dantātu tiṃsa hatthakā.

116

Paṇṇarasa ratanā vattā chahiraṃsihi sobhitā

Chaddanto nāma sonāgo chaddanta nāmake dahe.

117

Suppatiṭṭhita nigrodho tedasayoja nuggato

Aṭṭhasahassa pāroha maṇḍito ati rocati.

118

Tassa mūlamhi gimhesu nivasati so gajuttamo

Tassajāyāduve aggā ahesuṃ seta hatthinī.

119

Mahāsubhaddanā mekā ekā cūlasubhaddakā

Vāsesuṃ soṇṇa guhāya dvādasayojanāyatu

Nisīdi saparivāro sabbakālaṃ gajuttamo.

120

Rakkhanti taṃ aṭṭhasahassanāgā

Īsādantā vāta javāpahārino

Tiṭṭhanti tehimūlaṃ passantā

Kuppanti vātassa īritassa.

121

Santi aññe mahānāgā hatthi hatthinī yopica

Kālā nīlā sitā rattā santi lohita kāpica.

122

Te sabbe nāgarājassa atthāya bhisamūlakaṃ

Phalapupphā dikañceva pariyesanti sabbadā.

123

Yadāca so nāgarājā kātuṃ udaka kīḷakaṃ

Otarato dake tassa sarīraṃseta hatthinī.

124

Parimajjantānahā petvā dvebhaddāpica nahāpayi

Udakatopi otiṇṇaṃ nāgarājaṃ chaddantakaṃ.

125

Alaṃkariṃsu pupphehi uppalādīhi sabbaso

Tāpisabbe na hāyitvā otiṇṇā parivārayuṃ.

[SL Page 052] [\x 52/]

126

Tatoca so nāgarājā saparivāro vijambhayaṃ

Nigrodhamūla māgantvā aṭṭhāsi nijaālaye.

127

Tatovadanti vattabbaṃ sakalantaṃ asesato

Chaddanta jātakeyeva gahetabbaṃ vibhāvinā

128

Valāhakula sañjāto assarājā valāhako

Sabbeseto muñjakeso kākasīso mahiddhiko.

129

Surattamukha pādoca bhītānaṃ khema kārako

Vātavegā kāsago seṭṭho ajāneyyo mahabbalo.

130

Cakkavāla parikkhitta pākāre paridhāviya

Purebhattaṃ sakaṭṭhānaṃ pāpuṇātihi sīghaso

131

Tato aññe catuppadā santi seṭṭhāti sammatā.

Sīhoca asabhoceva usabho nisabho pica.

132

Tesu sīho paṇḍusīho kālasīho catubbidho

Tiṇasīhoca kesaro munindena pakāsito.

133

Catubbidhesu sīhesu kesaro yeva uttamo

Gavasahassa jeṭṭhako usabhoti vijāniyaṃ.

134

Gavasahassa jeṭṭhako nisabhotica sammato

Gavasatasahassassa jeṭṭhako asabhomato.

135

Mahā bhāravaho eso sabba seto pasārito

Asanipātasaddena akampanīya jātiko.

136

Añehica asaṃhīro īdiso āsa bhuttamo

Ete sabbe tiracchānā ahetu paṭisandhikā.

137

Saddhamma saññārahitā sadāubbigga jīvitā

Satthārādesite dhamme neva sakkonti bujjhituṃ.

Abhabbakāva tesabbe dukkhamūla sadā ahuṃ.

138

Evaṃ tiracchāna gatā sudukkhā dukkhena dukkhā vigatā bhavanti

Evaṃhi ñatvāna tiracchabhāvā sammā vimokkhāya careyya dhammaṃ

Itisujanappasāda saṃvegatthāyakate lokappadīpakasāre tiracchānagati niddesonāma

Catuttho paricchedo. --------------

[SL Page 053] [\x 53/]

1

Athāparaṃ pavakkhāmi manussānaṃ gatimpica

Munivuttānu sārena yathāsambhavato kathaṃ.

2

Ādikappamhi sambhutā manutī nāmakā narā

Tesaṃ apaccambhūtattā manussā tica vuccare.

3

Athāpī satisūrattā brahmacariya yogato

Mano ussanna metasaṃ tasmā manussa nāmakā.

4

Manussajāti sāmaññā sabbo eka vidho bhave

Bhabbā bhabba vasenete manussā duvidhā siyuṃ.

5

Ahetuka duhetuka tihetuka pabhedato

Sabbe manussā tividhā bhavantīti vijāniyaṃ

6

Khattiya brāhmaṇavessa suddavaṇṇappa bhedato

Manussā catudhāhonti tatrādo khattiyo varo.

7

Ādikappe mahārājā puññavanto mahiddhiko

Mahājana sammatattā mahāsammata nāmako.

8

Khettādhipati bhutattā khattiyo ti ca nāmako

Tassa puttotu rojo ca tassa tu vararojako.

9

Tathā kalyāṇakādveca upoghatā duvetathā

Mandhātā varamandhātā tato cetiya nāmako

10

Mucala kāmakā ceva mahāmucala nāmako

Mucalindo sagaro ceva samuddo devaka nāmako.

11

Bharato bhagīratho ceva rucīca surucī pica

Patāpo mahāpatāpo panādāca tathāduve.

12

Sudassano ca meru ca tathā eva duveduve

Acchimā cā pirājāno tassaputtappa puttakā.

13

Asaṃkheyyā yukā ete aṭṭhavīsati bhūmipā

Kusāvatiṃ rajagahaṃ mithilaṃcāpi āvasuṃ.

14

Tato satañca rājāno chappaññāsañca saṭṭhica

Caturāsīti sahassāni chattiṃsāca tatopare.

15

Dvattiṃsaṃ aṭṭha vīsañca dvāvīsati tato pare aṭṭhārasa sattarasa pañcadasa catuddasa

16

Navasatta dvādasaṃca pañcavīsa tato pare

Pañca visañca dvāvīsa dvā dasaca navā pica.

[SL Page 054] [\x 54/]

Manussagatiniddeso.

17

Caturāsīti sahassāni makhādevā dikāpica

Caturāsīti sahassāni kalārajanakādayo.

18

Soḷasa yāva okkākā tassa puttapa puttakā

Ime visuṃ vīsuṃ rajjaṃ kamato anu sāsayuṃ.

19

Okkāmukho jeṭṭha putto okkā kassaca rājino

Nipuno candimā canda mukho ca sivisañjayo.

20

Vessantaro mahārājā jālīva sihavāhano [a]

Sīhassaro ca iccete tassaputta paputtakā.

21

Dve asīti sahassāni sīhassarassa rājino

Puttappa putta rājāno jayaseno tadantimo.

22

Ete kapilavatthusmiṃ sakyarājāti vissutā

Sihahanu mahārājā jayasenassa atrajo.

23

Jayasenassa dhītāca nāmenā si yasodharā

Devadahe devadahasakko nāmāsibhūpati

24

Añjano cātha kaccānā āsuṃ tassa sutā duve

Mahesī āsi kaccānā rañño sīhahanussa sā

25

Āsi añjana sakkassa mahesī sā yasodharā

Añjanassa duve dhītā māyā cātha pajāpati

26

Puttā duve daṇḍapāṇi suppabuddho ca sākiyo

Pañcaputtā duve dhītā āsuṃ sīhahanussatu.

27

Suddhodano dhotodano sakyā sukkāmitodanā

Amitā pālitā [d] cāti ime pañca ime duve.

28

Suppabuddhassa sakkassa mahesī amitā ahu

Tassāsuṃ bhaddakaccānā devadatto duve sutā.

29

Māyā pajāpatī ceva suddhodana mahesiyo

Suddhodana mahārañño putto māyāya nojino

30

Mahāsammata vaṃsamhā asambhinno mahāmuni

Evaṃ pavatte sañjāto sabbakhattiya muddhani.

31

Siddhatthassa kumārassa bodhisattassa tassatu

Mahesī bhaddakaccānā putto tassā ti rāhulo -----------------------------------------------------

[A] pamitā, aññattha. [B] sivibāhano-potthakesu.

[SL Page 055] [\x 55/]

32

Bimbisāro ca siddhattha kumāroca sahāyakā

Ubhinnaṃ pitaro cāpi sahāyā eva te ahuṃ

33

Bodhisatto bimbisārā pañca vassādhiko ahu.

Ekūnatiṃso vayasā bodhisatto bhinikkhami.

34

Padahitvāna chabbassaṃ bodhiṃ patvā kameṇa ca

Pañcatiṃsotha vayasā bimbisāra mupāgami.

35

Bimbisāro paṇṇarasa vasse sa pitarāsayaṃ

Abhisitto mahāpuñño patto rājassa tassatu.

36

Patte soḷasame vasse satthā dhamma madesayī

Dvepaṇṇāseva vassāni rajjaṃ kāresi so pana

37

Rajje samāpaṇṇarasa pubbe jinasamāgamā

Sattatiṃsa samātassa dharamāne tathāgate.

38

Bimbisāra suto jāta sattu taṃ ghatiyā mari

Rajjaṃ dvattiṃsa vassāni mahāmittadu kārayi.

39

Ajātasattuno vasse aṭṭhame muni nibbuto

Pacchā so kārayī rajjaṃ vassāni catu vīsati.

40

Pañcanetto jino pañca cattāḷīsa samāsamo

hatvā sabbāni kiccāni katvā lokassa sabbathā.

41

Kusinārāya mallānaṃ yamasālāna mantare.

Uttarasīsakaṃ katvā supaññatte mahārahe.

42

Nipanno dakkhiṇā passā sīhaseyyaṃ mahāmuni

Dhātubheda mabhedañca dhātuyā pāṭihāriyaṃ

43

Kāretuṃ so adhiṭṭhāya visākhapuṇṇamāsiyaṃ

Parinibbāyi sambuddho bhumicālo mahā ahū.

44

Pāṭihīrā bahū honti accherāca bahū tadā

Tadā te mallarājāno samāgantvā kutūhalā.

45

Rodantā paridevantā katvā pūjaṃ anappakaṃ

Sattāhaṃ sādhukīḷanaṃ kārāpetvāna sabba so.

46

Ahatehi ca vatthehi kappāsa picunā saha

Jinaṃ pañca satakkhattu veṭhayitvāna sādhukaṃ.

47 Sattaratana cittāya sovaṇṇa mañjusāyatu

Pakkhipitvāna pūjentā makuṭabandhana cetiye.

[SL Page 056] [\x 56/]

48

Visuttarasatucchamhi citake candanāmaye

Āropayitvā jhāpesuṃ sarīraṃ satthuno pana

49

Sammā anavasesañca jhāyī dhātūca sissayī

Sabbantovatthakaṃ cekaṃ sabba bāhiramekakaṃ.

50

Dve najjhāyiṃsu vatthāni sesā jhāyiṃsu sabbaso

Chādetvā sakalaṃ dhātu sobhantī yeva tiṭṭhare.

51

Uṇhīsaṃ catudāṭhā ca akkhakā dve ca satthuno

Asambhinnā vimāsatta sesā bhinnāca dhātuyo.

52

Bhinnamuggappamāṇāca bhinnataṇḍula sannibhā

Mahantā majjhimā ceti khuddakā sāsasūpamā.

53

Mahantā suvaṇṇa vaṇṇā ca majjhimā muttikāppabhā

Khuddakā makulāvaṇṇā tidhā bhijjhiṃsu dhātuyo. 54

Aṭṭha sārīrikāthūpā navamo tumbacetiyo

Dasamaṅgārathūpo ca ete seṭṭhasukhappadā.

55

Aṭṭhadoṇā cakkhumato sarīrā

Sattadoṇaṃ jambudīpe mahenti

Ekañcadoṇaṃ purisuttamassa

Rāmagāme nāgarājā mahenti.

56

Ekādāṭhā tidasapure ekānāgapure ahu

Ekāgandhāravisaye ekāsi puna sīhale.

57

Kesā lomādikā dhātu adaḍḍhā honti te pica

Devā hariṃsu ekekaṃ cakkavālaṃ paramparā.

58

Mahākassapa nāmo so dighadassī mahāmuni

Anāgate chandavatā kātuṃ dhātuṃ nidhāpayī.

59

Ajātasatturājā pi therassa vacanampati

Dhātunidhāna matulaṃ akāsi kusalatthiko.

60

Tassa putto dayabhaddo ghātitvā taṃ narādhipaṃ

Rajjaṃ soḷasavassāni kāresi mittaduhiko.

61

Udayabhaddaputto taṃ ghātetvā anuruddhako

Anuruddhassa puttotaṃ ghātetvā muṇḍa nāmako.

62

Mittadduno dummatino te pirajjamakārayuṃ

Tesaṃ ubhinnaṃ rajjesu aṭṭhavassānatikkamuṃ.

----------------------------------------------------------

[A] kumbha-aññattha.

[SL Page 057] [\x 57/]

63

Muṇḍassa putto pitaraṃ ghātetvā nāgadāsako

Catuvīsati vassāni rajjaṃ kāresi pāpako.

64

Pitughātakavaṃsoya miti kuddhātha nāgarā

Nāgadāsakarājānaṃ apanetvā samāgatā.

65

Susunāgoti paññātaṃ amaccaṃ sādhusammataṃ

Rajje samabhi siñciṃsu sabbesaṃ hitamānasā.

66

So aṭṭhārasavassāni rājā rajjamakārayi

Kāḷāsoko tassa putto aṭṭhavīsati kārayi.

67

Atīte dasame vasse kāḷāsokassa rājino

Sambuddhaparinibbāṇā evaṃ vassa sataṃ ahu.

68

Tadā vesāliyā bhikkhū dasasahassā samāgatā

Dasavatthūni dīpentā 'akaṃsu dhammasaṃgahaṃ.

69

Te sabbe pica maddetvā yasaserā dayo puna

Sattā satā arahantā akaṃsu dhammasaṃgahaṃ

70

Kāḷāsokassa puttātu ahesuṃ dasabhātukā

Dvāvīsati te vassāni rajjaṃ samanusāsayuṃ.

71

Navanandā tato āsuṃ kameneva narādhipā

Te pi dvāvīsavassāni rajjaṃ samanusāsayuṃ.

72

Moriyānaṃ khattiyānaṃ vaṃsajātaṃ sirīdharaṃ

Candaguttoti paññātaṃ bhaṇaka [a] brāhmaṇo tato.

73

Navamaṃ dhananandaṃ taṃ ghātetvā caṇḍakodhasā

Sakala jambudīpamhi rajje samabhi siñci so.

74

So catuvīsati [b] vassāni rājā rajjamakārayī

Tassa putto bindusāro aṭṭhavīsati kārayī.

75

Bindusāra sutā āsuṃ sataṃ ekoca vissutā

Asoko āsi sabbesu uggatejo mahiddhiko.

76

Vemātika bhātareso hantvā ekūnakaṃ sataṃ

Sakale jambudīpamhi ekarajjamapāpuṇi

77

Jinanibbāṇato pacchā pure tassābhisekaho

Aṭṭhārasavassa satadvaya mevaṃ vijāniyaṃ.

----------------------------------------------

[A] cāṇakko-aññattha. [B] catuttiṃsa-mahāvaṃse.

[SL Page 058] [\x 58/]

78

Patvā catūhi vassehi ekarajjaṃ mahāyaso

Pure pāṭaliputtasmiṃ attānaṃ abhisiñcayī.

79

Abhisekānu bhāvena ākāse bhūmiyaṃ pica

Yojane yojane niccaṃ āṇā pavattitā ahu.

80

Anotattā dakakāje aṭṭhānesuṃ dine dine.

Tato aṭṭha ghaṭe niccaṃ bhikkhusaṃghassa dāpayī

81

Dve ghaṭe saṭṭhimattānaṃ tepiṭaka bhikkhunaṃ dade

Dve asandhimittāya deviyā dāpayī sadā

82

Cattāroca ghaṭe niccaṃ attanā paribhuñjati

Nāgalatādantakaṭṭhaṃ ānesuṃ himavantato.

83

Soḷasitthisahassānaṃ saṭṭhisahassa bhikkhuno

Yena devasikaṃ danta poṇa kiccaṃ nipaccati.

84

Agadāmalakañceva tathāgada harītakī

Tatova ambapakkañca vaṇṇagandharasuttamaṃ.

85

Tathā chaddantadahato pañcavaṇṇaṃ nivāsanaṃ

Pāvāraṇampi ānesuṃ pītaka hatthacolakaṃ.

86

Dibbannapānakaṃ niccaṃ āhariṃsuca devatā

Sumanaṃ pupphathālakaṃ [a] asuttaṃ dibbagandhakaṃ

87

Vilepanaṃ ca añjanañca nāgabhavanato haruṃ

Chaddantadahano navuti vāha sahassataṇḍulā.

88

Divase divase sūkā āharantica sabbadā

Te sabbe mūsikā ceva karonti nitthusaṃ tato.

89

Te sabbe taṇḍulā suddhā akhaṇḍā akaṇaṃpica

Taṇḍulehica teheva bhattaṃ rājakule ahu.

90

Akaṃsu satataṃ tassa madhūni madhumakkhikā

Tathā kammārasālāsu acchā kūṭā pahārayuṃ.

91

Karavīkā sakuṇikā manuññā madhurassarā

Akaṃsu tassa gantvāna rañño madhura vassitaṃ.

92

Rājābhisitto so'soko kaṇiṭṭhaṃ tissanāmakaṃ

Bhātikaṃ sodariyakaṃ uparajje bhisiñcihi.

93

Evaṃ aneka iddhīhi sampanno so mahīpati

Ekasmiṃ divase soṇṇa saṃkhalikaṃ vipesiya

[SL Page 059] [\x 59/]

94

Catunnaṃ tītabuddhānaṃ adhigata sudassanaṃ

Kappāyukaṃ kālanāmaṃ nāgarājāna māniya

95

Setacchattassa heṭṭhāva pallaṅke ratanāmaye.

Nisīdāpiya sammāva pupphagandhehi pūjito.

96

Soḷasitthi sahassehi samantā laṅkatehi so

Parikkhipitvā sammāva evamāha mahāyaso.

97

Nāgarājatuvaṃ dāni sambuddhassa sirīmato

Rūpaṃ imesaṃ akkhīnaṃ sammā pātukarohi'ti.

98

Vatvā kālena nimmitaṃ sabbalakkhaṇa maṇḍitaṃ

Vyāmappabhāparikkhittaṃ anekasata vimhayaṃ.

99

Taṃbuddharūpaṃ sattāhaṃ akkhipūjāya pūjayī

Dassitaṃ nāgarājena satthu rūpaṃ suvimbhayaṃ

100

Jīvamānaka buddhassa rūpaṃ kīdisaṃ bhave

Iti vatvāna so rājā saddho āsi pasannako

101

Tato nigrodha therassa ovāde ca patiṭṭhiya

Asokārāmakaṃ nāma katvā seṭṭhaṃ vihārakaṃ.

102

Saṭṭhisahassa bhikkhūnaṃ bhojāpesi ca sabbadā

Sakale jambudīpamhi caturāsīti sahassake

103

Nagare caturāsīti sahassāni vihārake

Caturāsīti sahassāni cetiyānica kārayi

104

Dhammakkhandhaṃ pūjanatthaṃ dhammeneva mahīpati

Chanavutikoṭidhanaṃ ekadine visajjiya.

105 Āṇāpetvā amacce so ekeka nagare pana

Ekekañca vihārantu kārāpethāti pesiya,

106

Sayañca asokārāme vihāratthāya ārabhi

Indaguttaṃ mahiddhikaṃ kammādhiṭṭhāya kammani.

107

Saṃgho adāsi theropi yaṃ yaṃ kammaṃ na niṭṭhati.

Attano ānubhāvena taṃ taṃ niṭṭhāpayī sadā.

108

Evaṃhi tīhi cassehi kammaṃ niṭṭhāpayī tadā

Sabbehi nagareheva ekadivasa mevaca

109

Paṇṇāni sampāpuṇiṃsu taṃ rañño paṭivedayuṃ

Taṃ sutvāna mahārājā hutvā pasanna mānaso.

[SL Page 060] [\x 60/]

110

Mahabheriṃ [a] carāpesi satthu sāsana māmako

Ito sattadivasānaṃ accayena bhavissati.

111

Vihārassa maho sabbe aṭṭhasīlaṃ samādiya

Anto bahica nagare pūjaṃ samārabhantuti.

112

Tato satta divasānaṃ accayena mahīpati

Caturaṅginisenāya samantā parivārito.

113

Agamāsi sakārāmaṃ bhindanto viya mediniṃ

Saṃghamajjhamhi aṭṭhāsi vanditvā saṃghamuttamaṃ.

114

Tasmiṃ samāgame āsuṃ asīti bhikkhu koṭiyo

Ahesuṃ satasahassā tesaṃ khīṇāsavāyatī

115

Navuti satasahassāni āsuṃ bhikkhuniyo tahiṃ

Khīṇā savā bhikkhuniyo sahassaṃ āsi tā sutu.

116

Lokavivaraṇaṃ nāma pāṭihīra makaṃsu te

Khīṇāsavā pasādatthaṃ dhammāsokassa rājino

117

Caṇḍāsokoti ñāyittha pure pāpena kammunā

Dhammāsokoti ñāyittha pacchā puññena kammunā.

118

Samuddapariyantaṃ so jambudīpaṃ samantato

Passī sabbavihāreca nānāpūjā vibhūsite.

119

Atīva tuṭṭho te disvā saṃghaṃ pucchi nisīdiya

Kassa bhante pariccāgo mahā sugatasāsane.

120

Thero moggali putto so rañño pañhaṃ viyākari

Dharamāne pi sugate natthi vāgī tayā samo.

121

Taṃ sutvā vacanaṃ bhiyyo tuṭṭho rājā apucchitaṃ

Buddhasāsanadāyādo hoti kho mādiso iti

122

Thero ca rājaputtassa mahindasso panissayaṃ

Tatheva rājadhitāya saṅghamittāya pekkhiya 123

Sāsanassābhi vuddhiṃ ca taṃ hetuka mavekkhiya

Paccābhāsatha rājānaṃ so sāsana dhuraṃdharo.

124

Tādiso pi mahācāgī dāyādo sāsanassa na

Paccayadāyako yeva uccate manujādhipa.

----------------------------------------------------

[A] mahābheriṃ-potthakesu.

[SL Page 061] [\x 61/]

125

Yotu puttaṃ dhītaraṃvā pabbajjāpeti sāsane

So sāsanassa dāyādo hoteva dāyako pica.

126

Sāsanassātha dāyāda bhāvamicchaṃ mahīpati

Mahindaṃ saṅghamittañca ṭhite tattha apucchatha.

127

Pabbajissatha kiṃ tātā pabbajjā mahatī matā

Pituno vacanaṃ sutvā pitaraṃ te abhāsisuṃ.

128

Ajjeva pabbajissāma sace tvaṃ deva icchasi

Amhañca lābho tayhañca pabbajjāya bhavissati.

129

Uparājassa pabbajjā kālato pabhūtihi so

Pabhuti aggibrahmassa pabbajjākata nicchayā.

130

Uparajjaṃ mahindassa dātukāmo pi bhūpati

Tato pi adhikā sāti pabbajjāyeva roca yi.

131

Piyaṃ puttaṃ mahindañca buddharūbalerito [a]

Pabbajjāpesi sumati saṃghamittañca dhītaraṃ.

132

Tadā vīsati vasso so mahindo rājanandano

Saṃghamittā rājadhītā aṭṭhārasa samātadā.

133

Tadaheva ahūtassa pabbajjā upasampadā

Pabbajjā sikkhādānañca tassā ca tadahe ahu.

134

Upajjhāyo kumārassa ahu moggaliyātrajo

Pabbājesi mahādeva tthero majjhantiko pana.

135

Kammavācaṃ akā tasmiṃ yo pasampadamaṇḍale

Aharattaṃ susampatto pabhinna paṭisambhido

136

Saṃghamittā yupajjhāyā dhammāpālāti vissutā

Ācariyā āyupālīti kāle sāpi anāsavā.

137

Ubho sāsana pajjotā laṅkādīpopa kārino

Chaṭṭhe vasse pabbajiṃsu dhammāsokassa rājino.

138

Mahāmahindo vassehi tīhi dīpappasādako.

Piṭakattaya muggaṇhī upajjhāyassa santike.

139

Sābhikkhunī candalekhā mahindabhikkhu sūriyo

Sambuddha sāsanākāsaṃ tosadā sobhayuṃ tadā[a]

--------------------------------------------------

Buddharūpaṃ baleritaṃ-potthakesu.

[SL Page 062] [\x 62/]

140

Devānampiya tisso ca laṅkādīpamhi issaro.

Asoko dhammarājāca etā diṭṭhasahāyakā

141

Bhavanti tasmā hi yeva asoko so mahīpati

Attano puññatejena uppannaṃ vividhaṃ dhanaṃ.

142

Dussādikañca vividhaṃ bhesajjaṃ añjanādikaṃ

Lohitacandanañcā pi pesesi tassa rājino.

143

Pesetvā saraṇattañca buddhādi ratanattaye

Kārāpesi mahārājā attanā samakaṃ piyo.

144

Pubbe kira tayo āsuṃ bhātaro madhuvāṇijā

Eko madhuṃ vikkiṇāti āharanti madhuṃ duve.

145

Paccekabuddhe bhikkhante madhutthaṃ kumbhadāsikā

Madhuṭṭhānaṃ padassesi sakahatthaṃ pasāriya.

146

Vaṇijjo so madhuṃ datvā patthesi ekarajjakaṃ

Dāsi savattakaṃ datvā mahesittamapanthayi.

147

Dve bhātaropi āgantvā sutvā taṃ kāraṇaṃ tadā

Abhāsitabbaṃ bhāsitvā pacchā te anumodisuṃ.

148

Asoko madhudo tesu mittā devītu ceṭikā

Caṇḍālavādī nigrodho tisso so pāravādiko.

149

Jambudīpe rājavaṃso dīpito paṭipāṭiyā

Evaṃca jambudīpamhi kathetvā rājavaṃsakaṃ.

150

Laṃkādīpe rājavaṃsaṃ kathessāmi samāsato

Vaṅgesu vaṅganagare vaṅgarājā ahu pure.

151

Kāliṅgarañño dhītā'si mahesī tassa rājino

So rājā deviyā tassā ekaṃ alabhi dhītaraṃ.

152

Nemittā byākaruṃ tassā saṃvāsaṃ migarājino

Atīva rūpinī āsī atīva kāmagiddhinī

153

Teneva deviyā cāpi lajjāyāsi jigucchitā

Ekākinī sā nikkhamma sericāri sukhatthinī.

154

Satthena saha aññātā agā magadhagāminā

Lāḷaraṭṭhe aṭaviyā sīho satthamabhiddhavi.

----------------------------------------------

[A] te sadā-potthakesu.

[SL Page 063] [\x 63/]

155

Aññattha sesā dhāviṃsu sīhāgatadisaṃ tu sā

Gaṇhitvā gocaraṃ sīho gacchaṃ disvā tamāgataṃ.

156

Ratto upāga lālento naṅguṭṭhaṃ paṇṇakaṇṇake

Sā taṃ disvā saritvāna nemittavacanaṃ pure.

157

Abhītā tassa aṅgāni rañjayanti parāmasi

Tassā phassenātiratto piṭṭhiṃ āropiyāsu taṃ.

158

Sīho sakaguhaṃ gantvā tāya saṃvāsa mācarī

Tena saṃvāsa manvāya kālena yamake duve.

159

Puttañca dhītarañcāpi rājadhītā janesi sā

Puttassa hatthapādāsuṃ sīhākārā tato akā.

160

Nāmena sīhabāhuṃ taṃ dhitaraṃ sīhasīvaliṃ

Putto soḷasavasso so mātaraṃ pucchi saṃsayaṃ

161

Tuvaṃ pitā ca no amma kasmā aññādisā iti

Sā sabbamabravī tassa kinnu yāmāti sobravī

162

Guhaṃ thaketi tāto te pāsāṇenāti abravi

Mahāguhāya thakanaṃ khandhenādāya so akā.

163

Ekāheneva paññāsa yojanānaṃ gatāgataṃ

Gocarāya gate sīhe dakkhiṇasmiṃhi mātaraṃ

165

Vāme kaniṭṭhaṃ katvāna tato sīghaṃ apakkami

Nivāsetvāna sākhaṃte paccantagāma māgamuṃ

166

Nisinno tarumūle so kammantaṃ saṃvidhāpayaṃ

Disvā te pucchi tāvoca aṭavivāsino mayaṃ.

167

Iti so dāpayī tesaṃ vatthāni dhajinīpati

Tāni hesuṃ uḷārāni bhattaṃ paṇṇesu dāpayī.

168

Suvaṇṇa bhājanā nāsuṃ tesaṃ puññena tāni'pi

Tena so vimbhito pucchi kenu tumhe camūpati.

169

Tassa sā jāti gottāni rājadhitā nivedayī

Pitucchādhītaranti so ādāya dhajanī pati.

170

Gantvāna vaṃganagaraṃ saṃvāsaṃ tāya kappayī

Sīhopi migarājā so guhāyaṃ puttake'pica

[SL Page 064] [\x 64/]

171

Dārañcāpi apassitvā mahādukkhena pīlito

Anvesaṃ puttadāraṃ so gāmesu nigamesu ca.

172

Pattaṃ taṃ manujā disvā palāyiṃsu ito tato

Tato sabbe samāgantvā rañño taṃ paṭivedayuṃ

173

Sīho pīḷeti teraṭṭhaṃ taṃ deva paṭisedhayāti

Taṃ sutvāna mahārājā mahāyodhe mahabbale.

174

Mahāsakkāraṃ katvāna idaṃ vacana mabravī

Tumhesu tātā konāma sīhaṃ gaṇhitu mussahe

175

Iti vutte tu sabbe'pi tuṇhi āsuṃ tato pana

Nisedhanaṃ alabhanto hatthikkhandhagataṃ pure.

176

"Ādetu sīhādāyīti" sahassaṃ so pavārayī

Tatheva deva sahassāni tīniapi narissaro.

177

Tato ca so sīhabāhu mātaraṃ etadabravi

Amma dhanaṃ gahetvāna sīhaṃ ghāte mahaṃ iti

178

Dvīsu vāresu vāresi mātā sīhabhujaṃ sutaṃ

Aggahī tatiye vāre sīhabāhu apucchiya.

179

Mātaraṃ tisahassaṃ taṃ ghātetuṃ pitaraṃ sakaṃ

Rañño kumāraṃ dassesuṃ taṃrājā etadabravī

180

Gahito yadi sīho te dammiraṭṭhaṃ taveva ca

So gantvāna guhādvāraṃ sīhaṃ disvāna ārakā.

181

hitaṃ putta sinehena vijjhituṃ taṃ saraṃ khipi

Saro nalāṭamāhacca mettacittena tassatu.

182

Kumārassa pādamūle nivatto pati bhūmiyaṃ

Tathāpi yāva dutiyaṃ tato kujjhi migādhipo

183

Tato khitto saro tassa kāyaṃ nibbhijja nikkhami.

Sakesaraṃ sīhasīsaṃ ādāya sa puraṃ agā

184

Matassa vaṅgarājassa sattāhāni tadā ahu

Raññe aputtakattā ca patītā cassa kammunā.

185

Sutvā ca rañño nattattaṃ saṃjānetvā ca mātaraṃ

Amaccā sannipatitā akhilā ekamānasā.

186

Sihabāhu kumāraṃ taṃ 'rājā hohī"ti abravuṃ

So rajjaṃ sampaṭicchitvā datvā taṃ sakamātuyā.

[SL Page 065] [\x 65/]

187

Sīhasīvalī mādāya jātabhūmiṃ gato sayaṃ

Nagaraṃ tattha māpesī sīhapuranti nāmakaṃ.

188

Araññe yojana sate gāme cāpi nivesayī

Lāḷaraṭṭhe pure tasmiṃ sīhabāhu narādhipo

189

Rajjaṃ kāresi katvāna mahesiṃ sīhasivaliṃ

Mahesī soḷasakkhattuṃ yamakeca duve duve

190

Putte janayi kāle sā vijayo nāma jeṭṭhako

Sumitto nāma dutiyo sabbe dvattiṃsa puttakā.

191

Kālena vijayaṃ rājā uparajjebhisiñcayī

Vijayo visamācāro āsi tamparisāpica

192

Sahassāni anekāni dussahāni kariṃsu te

Kuddho mahājano rañño tamatthaṃ pativedayī.

193

Rājā te saññapetvāna puttaṃ ovadi sādhukaṃ

Sabbaṃ tatheva dutiyaṃ ahosi tatiyaṃ pana.

194

Kuddho mahājano āha puttaṃ ghātehi te iti

Rājātha vijayaṃ pattaṃ parivārehi tassa te.

195

Sattasatāni purise kāretvā addhamuṇḍake

Nāvāya pakkhipitvāna vissajjāpesi sāgare.

196

Tathā tesañca bhariyāyo tathevaca kumārake

Visuṃ visuṃ te vissaṭṭhā purisitthi kumārakā.

197

Visuṃ visuṃ dīpakamhi okkamiṃsu vasiṃsuca

Naggadīpo'ti [a] ñāyittha kumārokkanta dīpako

198

Mahilokkantadīpotu mahilo dīpako [b] iti

Suppārake pattanamhi vijayo pana okkami.

199

Parisā sāhasenettha bhīto nāvaṃ punāruhi

Laṅkaṃ so vijayo nāma sīhabāhu narindajo.

200

Kumāro buddhaseṭṭhassa patto nibbāna vāsare

Patvā sabbaññutaṃ buddo katvā lokahitaṃ tato.

201

Parinibbāṇa mañcamhi nibbuto lokanāyako

Devatā santipātamhi mahantamhi mahāmuni.

202

Sakkaṃ tattha samīpaṭṭhaṃ avoca vadataṃ varo

Vijayo lāḷavisayā sīhabāhu narindajo.

------------------------------------------

[A] niggarepo'ti-potthake. [B] mahindadīpakā-mahāvaṃse.

[SL Page 066] [\x 66/]

203

Eso laṅkamanuppatto bhaccasattasatānugo

Patiṭṭhissati devinda laṃkāyaṃ mama sāsanaṃ.

204

Tasmā saparivāraṃ taṃ rakkha laṅkañca sādhukaṃ.

Tathāgatassa devindo vācaṃ sutvāva sādaro.

205

Devāyuppalavaṇṇassa laṅkārakkhaṃ samappayī

Sakkena uttamatto so laṅkāmāgamma sajjukaṃ.

206

Paribbājaka vesena rukkhamūlaṃ upāvisi

Vijayappamukhā sabbe taṃ upecca apucchiṃsu.

207

Ayaṃ bho konu dīpoti laṅkādīpoti so bravī

Sa sanni manujā ettha naca hessati vo bhayaṃ.

208

Iti vatvā kuṇḍikāya te jalena nisiñciya

Suttañca tesaṃ hatthesu lagetvā nabhasāgamā

209

Dassesi soni rūpena paricārika yakkhiṇī

Eko taṃ vāriyantepi rājaputte tamanvagā. 210

Gāmammi vijjamānamhi bhavanti sunakhā iti

Tassā ca sāminī tattha kuveṇī nāmayakkhiṇī.

211

Nisīditvā rukkhamūle kantantī tāpasī viya

Disvāna so pokkharaṇiṃ nisinnaṃ taṃ ca tāpasiṃ.

212

Tattha nahātvā pivitvā ca ādāyaca mulālaye

Vāriñca pokkhareheva uṭṭhāsī sā tamabravi.

213

"Bhakkhosi mama tiṭṭhā"ti aṭṭhā baddhova so naro

Parittasuttatejena bhakkhituṃ sā nasakkuni.

214

Yāciyantopi taṃ suttaṃ nādā yakkhiṇiyā naro

Taṃ gahetvāna bandhitvā kāsuyā khipi yakkhiṇī

215

Yathā eko tathā tathā oḍḍi sattasatāni pi

Anāyantesu sabbesu vijayo bhayasaṅkito

216

Pañcāyudhena sannaddho gantvā pokkharaṇiṃ tato

Apassi muttiṇṇapādaṃ passi tañceva tāpasiṃ

217

Imāya khalu bhaccā me gahitānū ti cintiya

Kinnapassi bhacce me bhoti tvaṃ iti āha taṃ.

218

Kiṃ rājaputtabhaccehi piva nahāyā ti āha sā

Yakkhiṇī tāca jānāti mama jātinti nicchito.

[SL Page 067] [\x 67/]

219

Saṃvadhāmiti taṃ vatvā dhanuṃ sandhāyupāgato

Yakkhiṃ ādāya gīvāya anāgatabhayena so

220

Vāma hatthena kesesu gahetvā dakkhiṇena tu.

Ukkhipitvā asiṃ āha macce me dehi dāni taṃ

221

Māremīti bhayaṭṭāsā jīvitaṃ yāci yakkhiṇī

Dehi me jīvitaṃ sāmi rajjaṃ dassāmi te ahaṃ.

222

Karissāmitthi kiccaṃ ca aññaṃ kiñci yathicchitaṃ

Adubbhatthāya sapathaṃ tassā sā yakkhiṇī akā.

223

Ānehi macce sīghanti uttamattāva sā nayi

"Ime chātā"ti vuttā sā taṇḍulādīni niddisi.

224

Bhakkhitānaṃ vāṇijānaṃ nāvaṭṭhaṃ vividhaṃ bahuṃ

Bhaccā te sādhayitvāna bhattāni byañjanāni ca.

225

Rājaputtaṃ bhojayitvā sabbe cāpi abhuñjisuṃ

Dāpitaṃ vijayenaggaṃ yakkhi bhuñjiya pīṇitā.

226

Soḷasavassikaṃ rūpaṃ māpayitvā manoharaṃ

Rājaputtaṃ upāgañchi sabbābharaṇa bhūsitā.

227

Māpesi rukkhamūlasmiṃ sayanañca mahārahaṃ.

Sāniyā suparikkhittaṃ vitānasamalaṅkataṃ.

228

Taṃ disvā rājatanayo pekkhaṃ atthamanāgataṃ

Katvāna tāya saṃvāsaṃ nipajji sayane sukhaṃ.

229

Sāniṃ parikkhipitvāna sabbe bhaccā nipajjasuṃ

Rattiṃ turiyasaddañca sutvā gītaravañca so.

230

Apucchi sahasemānaṃ "kiṃ saddo" iti yakkhiṇiṃ

Rajjaṃ ca sāmino deyyaṃ sabbe yakkhe ca ghātiya.

231

Manussa vāsakaraṇā yakkhā maṃ ghātayanti hi

Iticintiya yakkhīsā abravī rājanandanaṃ.

232

Sirīsa vatthunāmetaṃ sāmi yakkhapuraṃ iti

Tattha jeṭṭhassa yakkhassa laṅkānagara vāsino.

233

Kumārikā idhānītā tassā mātā ca āgatā

Āvāhamaṅgale tasmiṃ sattāhaṃ ussavo mahā.

234

Vattate tattha saddoyaṃ mahā hesa samāgamo

Ajjeva yakkhe ghātehi nahi sakkā ito paraṃ.

[SL Page 068] [\x 68/]

235

So āhā dissamāne te ghātessāmi kathaṃ ahaṃ

Tattha saddaṃ karissāmi tena saddesa ghātaya.

236

Āyudhaṃ menubhāvena tesaṃ kāye patissati

Tassā sutvā tathā katvā sabbe yakkhe aghātayi.

237

Sayampi laddhavijayo yakkharājapasādhano

Pasādhanehi sesehi taṃ taṃ bhaccaṃ pasādhayī.

238

Katipāhaṃ vasitvettha tambapaṇṇi mupāgami

Māpayitvā tabbaṇṇi nagaraṃ vijayo tahiṃ.

239

Vasi yakkhiṇiyā saddhiṃ amaccaparivārito.

Nāvāya bhūmimotiṇṇā vijayappamukhānarā.

240

Kilantā pāṇinā bhūmi ālambiya nisīdisuṃ

Tamba bhūmirajophuṭṭhā tambapāṇi yato ahu.

241

So dese ceva dīpoca tambapaṇṇi tato ahu.

Sīhabāhu narindo so sīhaṃ ādinnako iti

242

Sīhaḷo tena sambandhā ete sabbeva sīhaḷā

Tattha tattha ca gāme te tassā maccā nivesayuṃ

243

Anurādhanāmagāmo kadambanadisantike

Gambhiranadiyā tīre upatisso purohito

244

Upatissagāmaṃ māpesi anurādhasusa uttare

Ujjeniṃ uruvelañca vijitaṃ nagaraṃ tathā.

245

Aññe tayo amaccātu māpayiṃsu visuṃ visuṃ

Nivāsetvā janapadaṃ sabbe maccā samecca taṃ.

246

Avacuttha mayaṃ sabbe icchāma tamabhisiñcituṃ

Iti vutto rājaputto na icchi abhisiñcanaṃ

247

Vinā khattiya kaññāya abhisekaṃ mahesiyā

Athā maccā sāmino te abhiseke katādarā.

248

Dukkaresupi kiccesu tadatthaṃ yeva cintiya

Paṇṇākāre mahārahe maṇi muttādike bahu.

249

Gāhāpayitvā pāhesuṃ dakkhiṇaṃ madhurampuraṃ

Paṇḍurājassa dhitutthaṃ sāmino sāmibhattino.

250

Aññesañcāpi dhitutthaṃ amaccānaṃ janassa ca

Sīghaṃ nāvāca gantvāna dūtā te madhurampuraṃ.

[SL Page 069] [\x 69/]

251

Paṇṇākārañca lekhañca tassa rañño adāpayuṃ

Tato rājā amaccehi mantayitvā sadhītaraṃ.

252

Pāhetukāmo maccānaṃ aññesañcāpi dhīrato.

Laddhā ūnasataṃ kaññā atha bheriṃ carāpayī.

253 Laṅkāya dhītugamanaṃ icchamānā narā idha

Nivāsayitvā dviguṇaṃ gharadvāresu dhītaro.

254

hapentu tena liṅgena ādiyissāma tāiti

Evaṃ laddhā bahū kaññā tappayitvāna taṃ kulaṃ

255

Sampanna sabbā laṅkāraṃ dhītaraṃ saparicchadaṃ.

Sabbā tā laddhasakkārā kaññāyo ca yathārahaṃ.

256

Rājārahaṃca hatthassa rathapesiya kārake

Aṭṭhārasannaṃ seṇīnaṃ sahassaṃ ca kulāni so.

257

Lekhaṃ datvāna pāhesi vijayassa jitārino

Mahātitthe otariṃsu sabo pica mahājano.

258

Teneva pattanaṃ taṇhi "mahātitthaṃ"ti vuccati

Vijayassa duve puttā tassā yakkhiṇiyā ahu.

259

Rājakaññāgamaṃ sutvā vijayo āha yakkhiṇiṃ

Gacchidāni tuvaṃ bhoti ṭhapetvā puttake duve

260

Manussā amanussehi bhāyantīhi sadā iti

Taṃ sutvā yakkhabhayato bhītaṃ taṃ āha yakkhiṇiṃ

261

Mā cintayi sahassena dāpayissāmi te baliṃ

Punappunaṃ taṃ yācayitvā ubho ādāya puttake.

262

Bhītāpi sā maraṇato laṅkāpura mupāgami

Putte bahi nisīdetvā sayaṃ pāvisi taṃ puraṃ.

263

Sañjānitvāna taṃ yakkhiṃ paviṭṭhaṃ nagaraṃ pana

Saṃkhubhiṃsu pure yakkhā eko sāhasiko pana. 264

Ekapāṇippahārena māresi yakkhiṇiṃ tadā

Tassā tu mātulo yakkho nikkhamma nagarābahi.

265

Disvā te dārake pucchi tumhe kassa sutā iti

Kuveṇiyāti sutvāna mātā vo māritā idha

266

Tumhe pi disvā māreyyuṃ palāyātha lahuṃ iti

Aguṃ sumanakūṭaṃ te palāyitvā tato lahuṃ.

[SL Page 070] [\x 70/]

267

Vāsaṃ kappesi jeṭṭho so putto tāya kaṇiṭṭhiyā

Putta dhītāhi vaḍḍhitvā rājānuññāya te vasuṃ

268

Paṇḍurājassa dūtā te paṇṇākāre samappayuṃ

Vijayassa kumārassa rājadhītādikāca tā.

269

Katvā sakkāra sammānaṃ dūtānaṃ vijayo pana

Ādāyathārahaṃ kaññā amaccānaṃ janassa ca.

270

Yathāvidhi ca vijayaṃ sabbe maccā samāgatā.

Rajje samabhi siñciṃsu kariṃsuca mahāchanaṃ.

271

Tato so vijayo rājā paṇḍurājassa dhītaraṃ

Mahatā parihārena mahesitte bhisecayi.

272

Dhanāni so amaccānaṃ adāsi sasurassatu

Anuvassaṃ saṅkhamuttaṃ paṇṇākāraṃ apesayī.

273

So tambaṇṇi nagare dhammena vijayo tadā

Aṭṭhatiṃsa samāyeva rajjaṃ kāresi bhūpati.

274

Vijayo so mahārājā vaye antimake ṭhito

Iti cintayi vuddhohaṃ naca vijjati me suto.

275

Kicchena vāsitaṃ raṭṭhaṃ nasseyya mama accaye

Āṇāpeyyaṃ rajjahetu sumittaṃ bhātaraṃ mama.

276

Athā maccehi mantetvā lekhaṃ tattha visajjayi

Lekhaṃ datvāna vijayo nacirena divaṃ gato.

277

Tasmiṃ mate amaccāte pekkhantā khattiyāgamaṃ

Upatissagāme ṭhatvāna rajjaṃ samanusāsayuṃ

278

Mate vijayarājamhi khattiyā gamanā purā

Ekaṃ vassaṃ ayaṃ laṅkā dīpo āsi arājiko.

279

Tasmiṃ sīhapure tassa sīhabāhussa rājino

Accayena sumitto so rājā tassa suto ahu.

280

Tassa puttā tayo āsuṃ maddarājassa dhituyā

Dūtā sīhapuraṃ gantvā rañño lekhaṃ adaṃsu te.

281

Lekha sutvāna so rājā putto āmantayī tayo

Ahaṃ mahallako tātā eko tumhesu gacchatu.

282

Laṅkaṃ nekaguṇaṃ kantaṃ mama bhātussa santakaṃ.

Tassaccayena tattheva rajjaṃ kāretu sobhanaṃ.

[SL Page 071] [\x 71/]

283

Kaṇiṭṭhako paṇḍuvāsu devo rājakumārako

Gamissāmīti cintetvā ñatvā sotthi gatimpica.

284

Pitarā samanuññāto dvattiṃsā maccadārake

Ādāya āruhī nāvaṃ paribbājakaliṅgavā

285

Mahākandara najjāte mukhadvāramhi otaruṃ.

Te paribbājake disvā jano sakkari sādhukaṃ.

286

Pucchitvā nagaraṃ ettha upayantā kamena te

Upatissagāmaṃ sampattā devatā paripālitā.

287

Amaccānumato macco pucchi nemittakaṃ tahiṃ

Khattiyā gamanaṃ tassa so vyākāsi parampica

288

Sattame divase yeva te paribbājake tahiṃ

Patte disvāna pucchitvā amaccā te vijāniya.

289

Sattame divase yeva te paribbājake tahiṃ

Patte disvāna pucchitvā amaccā te vijāniya.

290

Taṃ paṇḍuvāsudevaṃ te laṅkārajje samappayuṃ

Mahesiyā abhāvā so natāva abhisecayi.

291

Amitodana sakkassa paṇḍusakko suto ahu

Ñatvā vināsaṃ sakyānaṃ so ādāya sakaṃ janaṃ

292

Gantvā aññātavesena gaṃgāpāraṃ tahiṃ puraṃ

Māpetvā tattha kāresi rajjaṃ satta sutelabhi.

293

Dhītā kaṇiṭṭhikā āsi bhaddakaccāna nāmikā

Sovaṇṇamaya itthīva surūpā abhipatthitā.

294

Tadatthaṃ sattarājāno paṇṇākāre mahārahe.

Pesesuṃ rājino tassa bhīto rājūhi so pana.

295 Ñatvāna sotthigamanaṃ abhiseka phalampi ca

Saha dvattiṃsa itthīhi nāvaṃ āropiyāsu taṃ.

296

Gaṅgāyaṃ khipi gaṇhantu pahu me dhītaraṃ iti

Gahetuṃ te nasakkhiṃsu nāvā sā pana sīghagā

297

Dutiye divase yeva goṇagāmaka pattanaṃ

Pattā pabbajitā kārā sabbā tā tattha otaruṃ.

298

Pucchitvā nagaraṃ ettha tā kamena payantiyo

Upatissagāmaṃ sampatvā devatā paripālitā.

[SL Page 072] [\x 72/]

299

Nemittikassa vacanaṃ sutvā tatthāgatāpi tā

Disvā amacco pucchitvā rañño santika mappayī.

300

Taṃ paṇḍuvāsudevaṃ te amaccā suddhabuddhino

Rajje samabhisiñciṃsu puṇṇasabba manorathā.

301

Bhaddakaccāna nāmaṃ taṃ rājakaññaṃ surūpiniṃ

Tassa rañño mahesitte abhisiṃñciṃsu nāgarā.

302

Mahesī janayī putte dasa ekaṃ ca dhītaraṃ

Sabbajeṭṭho bhayo nāma cittānāma kaṇiṭṭhikā.

303

Passitvā taṃ viyākaṃsu brāhmaṇa mantapāragā

Rajjahetu suto assā ghātayissati mātule.

304

"Ghātessāma kaṇiṭṭhinti" nicchite bhātarābhayo

Vāresi kāle vāsesuṃ gehe taṃ ekathambhake.

305

Rūpenummādayī nare diṭṭhamattāva sā yako

Tato ummāda cittāti nāmaṃ sopapadaṃ labhi

306

Sutvāna laṅkāgamanaṃ bhaddakaccāna deviyā

Mātarā coditaṃ tassā bhātaro pañca āgamuṃ.

307

Disvāna tampi laṅkindaṃ kaṇiṭṭhiñca tato paraṃ raññā sukatasakkārā laṅkādīpamhi

cāsayuṃ

308

Rāmena vusitaṭṭhānaṃ rāmaṭṭhāna [a]nti vuccati

Uruvelānurādhānaṃ nivāsāca tathā tathā

309

Tathā vijitadīghāvu rohaṇanaṃ nivāsakā

Laṅkindo abhayaputtaṃ uparajjebhi siñcayī

310

Dīghāyussa kumārassa tanayo dighagāminī

Sutvā ummāda cittaṃ taṃ tassaṃ sevaca kārattha.

311

Gantvopa tissagāmattaṃ apassi manujādhipaṃ adā sahoparājena rājupaṭṭhāna massa so.

312

Vātapānaka jiddena taṃ upecca ṭhitātu sā

Disvāna gāminiṃ cittā rattacittāha dāsitaṃ.

313

"Ko eso"ti tato sutvā mātulassa suto iti

Dāsiṃ tattha niyojesi sandhiṃ katvāna so tato.

------------------------------------------

[A] rāmagoṇaṃ-mahāvaṃse

[SL Page 073] [\x 73/]

314

Tāya saddhiṃ sayitvāna paccuseyeva nikkhami

Sā tena aggahī gabbhaṃ gabbhe parinate pana.

315

Mātu ārocayī dāsi mātā pucchiya dhītaraṃ

Rañño ārocayī rājā āmantetvā sute'bravī.

316

Posiyo sohi amhehi dema tasseva taṃ iti

Putto ce mārayissāma tanti tassa adaṃsu te.

317

Pasūtikāle sampatte sūtigehaṃ ca pāvisi

Saṅkitvā gopakaṃ cittaṃ kāḷavelañca dāyakaṃ.

318

Ghātayiṃsu tadā yakkhā hutvā gabbhaṃ surakkhisuṃ

Cittā sā janayī puttaṃ sā dāsīpana dhītaraṃ.

319

Cittā sahassaṃ dāpetvā tassā puttaṃ adāpayi

Tassā tu dhītaraṃ tampi nipajjāpesi santike.

320

Dhītā laddhāti sutvāna tuṭṭhā rājasutā ahu

Mātā ca mātumātā ca ubho pana kumārakaṃ.

321

Mātā mahassa nāmañca jeṭṭhassa mātulassa ca

Ekaṃ katvāna kāresi paṇḍukābhaya nāmakaṃ.

322

Laṅkādīpe paṇḍuvāsu devo rajjamakārayi

Tiṃsa vassāni jātamhi mato so paṇḍukābhaye.

323

Tasmiṃ mate janāsabbe abhayaṃ jeṭṭhakaṃ sutaṃ

Rajjābhisekaṃ akaruṃ bhātaroca samāgatā

324

Ummāda cittāyā nattā dāsi ādāya dārakaṃ

Samugge pakkhipitvāna dvāra maṇḍalakaṃ agā.

325

Rājaputtā pi migavaṃ gatā disvāna tampana

"Kuhiṃyāsi" "kimetanti" pucchitā sā idabravī

326

Dvāramaṇḍalakaṃ sāmi dhitu me guḷapūvakaṃ

Āharāmīti uttā te oropehīti abravuṃ.

327

Citto ca kāḷavelo ca tassa rakkhāya niggatā

Mahantaṃ sūkaraṃ vesaṃ taṅkhaṇe yeva dassayuṃ.

328

Te taṃ samanubandhiṃsu sā tamādāya tatragā

Dārakañca sahassaṃ ca āyuttassa adā raho

329

Tasmiṃ yeva dine tassa bhariyā janayi sutaṃ

Yamake janayi putte bhariyā meti posito.

[SL Page 074] [\x 74/]

330

So sattavassiko cāpi taṃ vijāniya mātulā

Hantuṃ sarasi kīḷante dārake ca payojayuṃ.

331

Jalaṭṭharukkha susiraṃ jalacchādita chiddakaṃ

Nimujjamāno chiddena pavisitvā ciraṃ ṭhito.

332

Tato so mārako sabbe mārayittha kumārake

Rañño ārocayī sabbe kumārā māritā iti.

333

Tato so cirakālena nemitte pucchiya tato.

Gopālakehi kīḷanti vutte māriṃsu te pica

334

Tasmiṃ dine kumāro so gehe hutvāva muccayī

Tato te mārakāhaṃsu sabbe te māritā iti.

335

Athāpi tena tenāpi kāraṇena nirantaraṃ

Mārāpentāpi māretuṃ na sakkontīti mātulā.

336

Tato ca so kameneva patto soḷasavassikaṃ

Tato mātā sahassaṃca datvā rakkhaṃ ca ādisi.

337

Āyuttako nimantetvā kumārassa hi mātuyā

Sahassaṃ ceva sovaṇṇaṃ sahassapurisampi ca.

338

Uyyojesi kumāraṃ taṃ paṇḍula brāhmaṇantikaṃ

Tato ca so kumāropi gantvā maṇḍalagāmakaṃ.

339

Dhanaṃ dāsi brāhmaṇassa pucchi so sabbakāraṇaṃ

Tato ca so paṇḍulopi tāta tvaṃ paṇḍukābhayoti.

340

Āmāti vutte jānitvā kumāraṃ etadabravī

Bhavissasi tuvaṃ rājā vassāni samasattati

341

Rajje patiṭṭhahitvāna saddho puññaṃ karissasi

Iti vatvā brāhmaṇopi attano puttakena ca.

342

Saddhiṃ candakumārena sikkhāpayi susikkhītaṃ

Tato ca so mahābhogī brāhmaṇo paṇḍulo pana.

343

Sadhanampi bahuṃ datvā yuddhaṃ kārehi tvaṃ iti.

Vutte tu so kumāropi yuddhatthāyā bhinikkhami.

344

Mahatā parivārena girikaṇḍaka pabbataṃ

Agamāsi kumāro so senāya parivārito.

345

Girikaṇḍasivo nāma paṇḍukābhaya mātulo

Taṃ paṇḍuvāsu devenadinnaṃ bhuñjati desakaṃ.

[SL Page 075] [\x 75/]

346

Tadā karīsasataṃ pakkaṃ so lavāpeti khattiyo

Tassa dhītā rūpavatī pālā nāmāsi khattiyā.

347

Sā mahāparivārena yānamāruyha sobhanaṃ

Pitu bhattaṃ gāhayitvā lāvakānañca gacchati.

348

Kumārassa manussā taṃ disvā tattha kumārikaṃ

Ārocesuṃ kumārassa kumāro sahasā nugo.

349

Dvedhā taṃ parisaṃ katvā sakaṃ yānamapesayi

Tadantikaṃ sapariso "kā tvaṃ yāsīti" pucchi taṃ.

350

Tāya vutte sa sabbasmiṃ tassa sārattamānaso

Attano saṃvibhāgatthaṃ bhattamāyāci khattiyo.

351

Sā samoruyha yānamhā adā sovaṇṇa pātiyā

Bhattaṃ nigrodha mūlasmiṃ rājaputtassa khattiyā.

352

Gaṇhi nigrodhapaṇṇāni bhojetuṃ sesake jane

Sovaṇṇa bhājanānāsuṃ tāni paṇṇāni taṅkhaṇe.

353

Tāni disvā rājaputto saritvā dvija bhāsitaṃ

Mahesī bhāvayoggā me kaññā laddhāti tussi so

354

Sabbe bhojāpayitvā pi taṃ na khīyittha bhojanaṃ

Ekassa paṭiviṃsova gahito tattha dissatha.

355

Evaṃ puññakhalūpetā sukumāla kumārikā

Suvaṇṇapāli nāmena tatoppabhūti āsi sā.

356

Taṃ kumāriṃ gahetvāna yānamāruyha khattiyo

Mahābala paribbuḷho haṭṭhatuṭṭho apakkami.

357

Taṃ sutvāna pitā tassā nare sabbe apesayī

Te gantvā kalahaṃ katvā tajjitā tehi āgamuṃ.

358

Kalahanagaraṃ nāma gāmo tattha kato ahu

Taṃ sutvā bhātaro tassā pañca yuddhāya āgamuṃ.

359

Te sabbe paṇḍulasūto, cando yeva aghātayī

Lohitasarakhaṇḍāti tesaṃ yuddhamhī ahū.

360

Mahatā balakāyena tato so paṇḍukābhayo

Gaṃgāya pārime tīre doḷapabbatakaṃ agā.

361

Tattha cattāri vassāni vasi taṃ tepi mātulā

Sutvā evaṃ gataṃ jātaṃ yuddhatthaṃ samupāgamuṃ.

[SL Page 076] [\x 76/]

362

Khandhāvāraṃ nivāsetvā dhumarakkhana gantike

Bhāgineyyena yujjhiṃsu bhāgineyyotu mātule.

363

Anubandhi orahaṅgaṃ palāpetvā nivattayi

Tesañca khandhāvāramhi duve vassāni so vasī.

364

Gantvopatissa gāmante tamatthaṃ rājino bravuṃ

Rājā lekhaṃ kumārassa sarahassaṃ sa pāhini.

365

"Bhuñjassu pāragaṃgaṃ tvaṃ māgā oraṃ tato" iti

Taṃ sutvā satta kujjhiṃsu bhātaro navarājino.

366

Upatthamho tvamevāsi ciraṃ tassa idānitu

Raṭṭhaṃ adāsi tasmā tvaṃ māressāmāti abravuṃ.

367

So tesaṃ rajja mappesi te tissaṃ nāma bhātaraṃ

Sabbeva saṃhitākaṃsu rajjassa parināyakaṃ.

368

Eso vīsati vassāni abhayo bhayadāyako

Tattho patissagāmamhi rājā rajjamakārayī.

369

Vasanti dhūmarakkhāge sare tumbariyaṅgane

Carate vaḷavārūpā yakkhiṇī balavāmukhī [a]

370

Eko disvāna setaṅgaṃ rattapādaṃ manoramaṃ

Ārocesi kumārassa vaḷavetthīdisī iti.

371

Kumāro rasmimādāya gahetuṃ taṃ upāgami

Pacchako āgataṃ disvā bhītā tejena tassa sā

372

Dhāvi'nantaradhāyitvā dhāvantiṃ anubandhi so

Dhāvamānā saraṃ taṃ sā pariyāyati sattakaṃ.

373

Otaritvā mahāgaṅgaṃ uttaritvā tato pana

Dhūmarakkhaṃ pabbataṃ taṃ sattakkhattuṃ parikkhipi.

374

Taṃ saraṃ puna tikkhattuṃ pariyāyitvāna sā puna

Gaṅgaṃ kacchapatitthena samosari tahiṃtu so.

375

Gahesi taṃ vāladhimhi tālapattaṃ ca toyagaṃ

Tassa puññānu bhāvena so ahosi mahāasi.

376

Uccāresi asiṃ tassā māremīti tamāha sā

Rajjaṃ te sāmi dassāmi māmaṃ mārayī iti.

---------------------------------------------

[A] cetiya nāmikā-mahāvaṃse.

[SL Page 077] [\x 77/]

377

Gīvāya taṃ gahetvāna vijjhitvā asikoṭiyā

Nāsāya rajjuyā bandhi sā ahosi vasānugā.

378

Gantvā taṃ dhūmarakkhaṃ so tamāruyha mahabbalo

Tattha cattāri vassāni dhūmarakkhanage vasi.

379

Tato nikkhamma sabalo āgamāriṭṭha pabbataṃ

Yuddhakāla mapekkhanto tattha satta samā vasi.

380

Dve mātule ṭhapetvāna tassa sesaṭṭhamātulā

Yuddhasajjā ariṭṭhaṃ taṃ upasaṃkamma pabbataṃ.

381

Khandhāvāraṃ nivāsetvā pabbatassa samantato

Parikkhipitvā aṭṭhaṃsu rājāno aṭṭha mātulā

382

Mantetvā yakkhiṇiyā so tassā vacanayuttiyā

Datvā rājaparikkhāraṃ paṇṇākārāyudhānica.

383

Gaṇhatha sabbānetāni khamāpessāmi vo ahaṃ.

Iti vatvāna pesesi kumāro purato balaṃ,

384

Gaṇhissāma paviṭṭhaṃ taṃ vissatthesu ca tesu so

Āruyha vakkha vaḷavaṃ mahābala purakkhato

385

Yuddhāya pāvisi yakkhī mahārāva marāvi sā

Anto bahi balaṃ cassa ukkuṭṭhiṃ mahatiṃ akā

386

Kumāra purisā sabbe parasenā nare bahu

Ghātetvā mātule aṭṭha sīsarāsi makaṃsu te

387

Senāpati palāyitvā gumbaṭṭhānaṃ sa pāvisi

Senāpatigumbakoti tena esa pavuccati.

388

Upari ca tālasīraṃ sīsarāsiṃ supassiya

Lābūrāsīva iccāha tenāsī lābugāmako

389

Evaṃ vijita saṅgāmo tato so paṇḍukābhayo

Ayyakassanurādhassa vasanaṭṭhānamāgami. 390

Attano rājagehaṃ so tassa datvāna ayyako

Aññattha vāsaṃ kappesi sotu tasmiṃ ghare vasi.

391

Pucchāpetvāna nemittaṃ vatthuvijjā viduṃ tathā

Māpetuṃ nagaraṃ tasmiṃ gāmeyeva amāpayī.

392

Nivāsattānurādhassa anurudhapuraṃ ahu

Nakkhattenānurādhena patiṭṭhāpita tāyaca.

[SL Page 078] [\x 78/]

393

Āṇāpetvā mātulānaṃ chattaṃ jātassare idha

Dhovāpetvā dhārayitvā taṃ sareyeva vāranā

394

Attano abhisekaṃ so kāresi paṇḍukābhayo

Suvaṇṇapāli deviṃtaṃ mahesittebhisecayi.

395

Adā candakumārassa porobhiccaṃ yathāyidhi

hānantaraṃ ca sesānaṃ vaccānaṃ ca yathārahaṃ.

396

Mātuyā upakārattā attanoca mahīpatiṃ

Aghātetvā va jeṭṭhaṃ taṃ mātulaṃ abhayaṃ pana.

397

Rattiṃ rajjaṃ adā tassa ahu nagaraguttiyo

Tadupādāya nagare ahū nagaraguttikā.

398

Sasuraṃ taṃ aghātetvā girikaṇḍasivampica

Girikandaresu tasseva mātulassa adāsi so.

399

Saraṃ tañca khanāpetvā kārāpesi bahūdakaṃ

Jaye jalassa gāhena jayavāpīti taṃ ahu.

400

Kāḷavelaṃ nivāsesi yakkhaṃ purapuratthime

Yakkhaṃ tu cittarājaṃ taṃ heṭṭhā abhayavāpiyā.

401

Pubbopakāradāsiṃ taṃ nibbattaṃ yakkhayoniyā

Purassa dakkhiṇe dvāre so kataññū nivesayī.

402

Anto narindavatthussa vaṇavāmukha yakkhiṇiṃ

Nivesesi baliṃ tesaṃ añññesaṃ cānuvassakaṃ.

403

"Dāpesi chanakāletu cittarājena so pana

Samāsane nisīditvā dibbamānusa nāṭakaṃ.

404

Kārento bhiramī rājā khiḍḍhārati samappito

Tato aññesu gāmesu taṃ taṃ kiccamakārayī

405

Paṇḍukābhaya rañño ca abhayassa ca antare

Rājasuññāni vassāni ahesuṃ dasa satta ca.

406

So paṇḍukābhayo rājā vassāni samasattati

Anurādhapure ramme rajjaṃ kāresi issaro

407

Tassaccaye tassa putto muṭasīvoti vissuto

Suvaṇṇapāliyā putto patto rajjamanākulaṃ.

408

Mahāmeghavanu yyānaṃ nānārāmopa sobhitaṃ

Phalapupphadu mūpetaṃ so rājā kārayī puraṃ.

[SL Page 079] [\x 79/]

409

Uyyānaṭṭhāna gahaṇe mahāmegho akālajo

Pāvassi tena uyyānaṃ mahāmeghavanaṃ ahu.

410

Saṭṭhivassāni muṭasīvo rājā rajjamakārayī

Anurādhapuravare laṅkābhūvaraṇe subhe.

411

Tassa puttā dasa āsuṃ aññamañña hitesino

Duve dhītā anukūlā kulā nuvacchivikā ahuṃ.

412

Devānampiyatissoti vissuto dutiyo suto

Tesu bhātusu sabbesu puññatejādhiko ahu.

413

Devānampiyatisso so rājāsi pitu accaye.

Tassābhisekena tadā bahūnacchariyā nahuṃ.

414

Laṃkādīpamhi sakale nidhayo ratanānica

Anto ṭhitāni uggantvā paṭhavītala māruhuṃ.

415

Laṅkādīpa samīpamhi bhinnanāvāgatāni ca

Tattha jātānica thalaṃ ratanāni samāruhuṃ.

416

Jāta pabbata pādamhi tisso ca veluyaṭṭhiyo

Jātāratha patodena samānā parimāṇato

417

Tāsu ekā latāyaṭṭhi rajatābhā tahiṃ latā

Suvaṇṇavaṇṇā rucirā padissanti manoramā

418

Ekātu pupphayaṭṭhiti nāmajātā tahiṃ pana

Nānāni nānāvaṇṇāni pupphā dissanti sabbadā.

419

Ekā sakuṇayaṭṭhiti tahiṃ pakkhimihā ahuṃ nānā ca nānāvaṇṇā ca sajīvā viya dissare.

420

Hayagajarathāmalakā valayaṅguli veṭhakā

Kakudhathala pākatikā iccete aṭṭhajātito.

421

Muttā samuddā uggatā tīreyeva taṭā viya

Devānampiya tissassa ṭhitā puññavijambhitā.

422

Indanīla veluriya lohitaṃka maṇicime

Ratanāni ca nekāni muttā tā tā ca yaṭṭhiyo.

423

Sattāhabbhantareyeva rañño santika māruhuṃ

Tāni disvā patīto so rājā iti vicintayī

424

Ratanāni anagghāni dhammāsoko imāni me

Sahāyo rahate nāñño tassa dassaṃ imāna to.

[SL Page 080] [\x 80/]

425

Devānaṃ piyatisso ca dhammāsoko ca te ime

Adiṭṭhasahāyakā honti cirappabhuti bhūpatī.

426

Bhāgineyyaṃ mahāraṭṭhaṃ amaccapamukhaṃ tato

Dījaṃ amaccaganakaṃ rājā te caturo jane.

427

Dūte katvāna pāhesi baloghaparivārito

Gāhāpetvā anagghāni ratanāni imāni so.

428

Maṇivikatī tisso tā tisso ca rathayaṭṭhiyo

Saṃkhaṃ ca dakkhiṇā vattaṃ muttājāti ca aṭṭha tā.

429

Āruyha jambukolamhī nāvaṃ sattadinena te

Sukhena titthaṃ laddhāsuṃ sattāhena tato pana.

430

Pāṭaliputtaṃ gantvāna dhammāsokassa rājino

Adaṃsu paṇṇākāre te disvā tāni pasīdiya.

431

Ratanānīdisānettha natthi me iti cintiya

Adāsenā patiṭṭhānaṃ tuṭṭho riṭṭhassa bhūpati.

432

Porohiccaṃ brāhmaṇassa daṇḍanāyakataṃ pana

Adāsi tassa maccassa seṭṭhittaṃ gaṇakassa tu.

433

Tesaṃ anappake bhoge datvā vāsagharāni ca

Sahāmaccehi mantetvā passitvā paṭipābhataṃ.

434

Vālavījanimuṇhisaṃ khaggaṃ chattaṃ ca pādukaṃ

Molipaṭṭaṃ ca pāmaṃgaṃ bhiṅkāraṃ haricandanaṃ.

435

Adhovimaṃ vatthayugaṃ mahagghaṃ hatthapuñjaniṃ

Nāgāhaṭaṃ candanaṃ ca aruṇābhaṃ ca mattikaṃ.

436

Anotattodakaṃ ceva gaṅgāsalilameva ca

Saṃkhaṃ ca nandiyāvattaṃ vaḍḍhamānaṃ kumārikaṃ.

437

Hemabhājanabhaṇḍaṃ ca sīvikaṃ ca mahārahaṃ

Harītakī āmalakaṃ mahagghaṃ agadosadhaṃ.

438

Sukāhatānaṃ sālīnaṃ saṭṭhivāha satāni ca abhisekopakaraṇaṃ paraṃ tadabhisekataṃ.

439

Datvā kāle sahāyassa paṇṇākāraṃ narissaro dūtaṃ pāhesi saddhammaṃ paṇṇākāramimaṃ

pica.

440

Ahaṃ buddhaṃ ca dhammaṃ ca saṃghaṃ ca saraṇaṃ gato

Upāsakattaṃ vedemi sakyaputtassa sāsane.

[SL Page 081] [\x 81/]

441

Tvametāni ratanāni uttamāni naruttama

Cittaṃ pasādayitvāna saddhāya saraṇaṃ vaja

442

Karotu me sahāyassa abhisekaṃ puno iti

Vatvā sahāyamacce te sakkaritvātha pesayi.

443

Paṃcamāse vasitvāna te maccā tīvasakkatā

Vesākhasukkapakkhādi dine dūte viniggatā.

444

Tambalittiya māruyha nāvaṃ tejambu kolake

Oruyha bhūpaṃ passiṃsu pattā dvādasiyaṃ iti.

445

Adaṃsu paṇṇākāre te dūtā laṅkādhipassa te tesaṃ mahantaṃ sakkāraṃ laṅkādhipati kārayī.

446

Te māgasiramāsassa ādicandodaye dine

Abhisittaṃ pilaṅkindaṃ amaccā sāmibhattino.

447

Dhammāsokassa vacanaṃ vatvā sāmīhite ratā

Punopi abhisiṃciṃsu laṅkāhitasukhe rataṃ.

448

Vesākhapuṇṇamāyaṃ so devānaṃ piyatissako

Laṅkindo so mahārājā punopi abhisecayi.

449

Thero moggaliputto so jinasāsana jotako

Niṭṭhāpetvāna saṃgītiṃ pekkhamāno anāgataṃ

450

Sāsanassa pitiṭṭhānaṃ paccantesu apekkhiya

Pesesi kattike māse te tethere tahiṃ tahiṃ.

451

Theraṃ kasmīragandhāraṃ majjhantikamapesayi

Apesayi mahādevaṃ theraṃ mahisamaṇḍalaṃ.

452

Vanavāsiṃ apesesi theraṃ rakkhitanāmakaṃ

Tathāparantakaṃ yona dhammarakkhita nāmakaṃ.

453

Mahāraṭṭhaṃ mahādhamma rakkhitatthera nāmakaṃ

Mahārakkhita theraṃ taṃ yonalokamapesayi.

454

Pesesi majjhimattheraṃ hivavantappadesakaṃ

Suvaṇṇabhūmiṃ theredve sonamuttamameva ca

455

Mahāmahindatheraṃ taṃ theraṃ ittiyamuttiyaṃ

Sambalaṃ bhaddasālaṃ ca paṃca saddhivihārike.

456

Laṃkādīpe manuññamhi manuññajinasāsanaṃ

Patiṭṭhāpetha tumheti paṃcathere apesayi

[SL Page 082] [\x 82/]

457

Mahāmahindathero so tadā dvādasavassiko

Upajjhāyena ānatto saṃghena ca mahāmati.

458

Laṃkādīpaṃ pasādetuṃ kālaṃ pekkhaṃ vicintayi

Vuddho mūṭasivo rājā rājā hotu suto iti.

459

Tadantare ñātigaṇaṃ daṭṭhuṃ katvāna mānasaṃ

Upajjhāyaṃ ca saṃghaṃ ca vanditvā pucchi bhūpatiṃ.

460

Ādāya caturo there saṃghamittāya atrajaṃ

Sumanasāmaṇeraṃ ca jaḷabhiññaṃ mahiddhikaṃ. 461

Ñātīnaṃ saṃgahaṃ kātuṃ agamā dakkhiṇāgiriṃ

Tathā tattha paraṃ tassa cha māsā samatikkamuṃ.

462

Kamena vedisagiraṃ nagaraṃ mātudeviyā

Sampatvā mātaraṃ passi devī disvā piyaṃ sutaṃ.

463

Bhojayitvā saparīsaṃ attanāyeva kāritaṃ

Vihāraṃ vedisagiriṃ theraṃ āropayī sutaṃ.

464

Avantiraṭṭhaṃ bhuñjanto pitarā dinnamattano

So asokakumāro hi ujjenigamane purā

465

Vedise nagare vāsaṃ upagantvā tahiṃ subhaṃ

Deviṃ nāmalabhitvāna kumāriṃ seṭṭhidhitaraṃ.

466

Saṃvāsaṃ tāya kappesi gabbhaṃ gaṇhiya tena sā

Ujjeniyaṃ kumāraṃ taṃ mahindaṃ janayī subhaṃ.

467

Vassadvayamatikkamma saṃghamittaṃ ca dhītaraṃ

Tasmiṃ kāle vasati sā vedise nagare tahiṃ.

468

Thero tattha nisīditvā kālaṃ ca iti cintayī

Pitarā me pahitaṃ taṃ abhiseka mahussavaṃ.

469

Devānaṃ piyatisso so mahārājā nubhotu ca

Vatthuttayaguṇaṃ cāpī sutvā jānātu dūtato.

470

Ārohatu missanagaṃ jeṭṭhamāsassuposathe

Tadaheva gamissāma laṃkādīpa varaṃ mayaṃ

471

Mahindo upasaṃkamma mahindatthera muttamaṃ

Yāhi laṃkaṃ pasādetuṃ sambuddhenāpi byākato.

472

Mayampi tatthopatthambhā bhavissāmāti abravi

Deviyā bhaginīdhītu putto bhaṇḍukanāmako.

[SL Page 083] [\x 83/]

473

Therena deviyā dhammaṃ sutvā desitamevatu

Anāgāmi phalaṃ patvā vasi therassa santike.

474

Tattha māsaṃ vasitvāna jeṭṭhamāsassuposathe

Thero catuhi therehi sumanenātha bhaṇḍunā.

475

Saddhiṃ tena gahaṭṭhena naratāñattihetunā

Tasmā vihārā ākāsaṃ uggantvāna mahiddhiko.

476

Gaṇena sahitāgamma laṃkaṃ missakapabbate

Aṭṭhāsi pīlukūṭamhi rucirambhatthale vare.

477

Devānaṃ piyatisso so rājā salilakīḷakaṃ

Katvā nagaravāsīnaṃ migavaṃ kīḷituṃ agā.

478

Cattāḷīsa sahassehi posehi parivārito

Dhāvanto padasā yeva agā so missakaṃ nagaṃ

479

Thero dassetumicchanto devo tasmiṃ mahīdhare

Gumbaṃ bhakkhayamāno ca aṭṭhā gokaṇṇarūpavā.

480

Rājā disvā pamattaṃ taṃ na yuttaṃ vijjhituṃ iti

Jiyāsaddamakā dhāvī gokaṇṇo pabbatantaraṃ

481

Rājānudhāvi so dhāvaṃ therānaṃ santikaṃ gato

There diṭṭhe narindena sayamantaradhāyi so.

482

Thero bahusu diṭṭhesu atibhāyissatī iti

Attānameva dassesi passitvā taṃ mahīpati.

483

Bhīto aṭṭhāsi taṃ thero "ehi tissāti" abuvi

Tissoti vacaneneva rājā yakkhoti cintayī.

484

Samaṇā mayaṃ mahārāja dhammarājassa sāvakā

Tameva anukampāya jambudīpā idhāgatā.

485

Iccāha thero taṃ sutvā rājā vītabhayo ahu

Saritvā sakhisaṃdesaṃ samaṇā iti nicchito.

486

Dhanuṃ sarañca nikkhippa upasaṃkamma taṃ isiṃ

Sammodamāno theramhi so nisīdi tadantike

487

Tadā tassa manussā te āgamma parivārayuṃ

Tadā sese ca dassesi mahāthero sahāgate.

488

Te disvā abravī rājā kadā me āgatā iti

Mayā saddhiṃ ti therena vutte pucchi idaṃ pana.

[SL Page 084] [\x 84/]

489

Santi īdisakā aññe jambudīpe yatī iti

Āha kāsāvapajjoto jambudīpo yatīhi tu.

490

Tevijjā iddhipattā cetopariyakovidā

Dibbasotārahanto ca bahū buddhassa sāvakā

491

Pucchi kenāgatatthāti na thalena na vārinā

Āgatamhāti vutte so vijāni nabhasāgamaṃ.

492

Vīmaṃsaṃ so mahāpañño paññaṃ pañhamapucchi taṃ

Puṭṭho puṭṭho viyākāsi taṃ taṃ pañhaṃ mahīpati.

493

Rukkhoyaṃ rāja kiṃnāmo? Ambo nāma ayaṃ taru

Idaṃ muñciya atthambo? Santi ambatarū bahū.

494

Idaṃ ca ambaṃ tecambe muñciyatthi mahīruhā?

Santi bhante bahū rukkhā anambā pana te taru.

495

Aññe ambe anambe ca muñciyatthi mihīruhā?

Ayaṃ bhante ambarukkho paṇḍitoti narissaro.

496

Santi te ñātakā rājā? Santi bhante bahū janā santi aññātakā rāja? Santi aññātakā bahū.

497

Ñātake te ca aññāte muñciyaññepi atthinu?

Ahameva bhante sādhu tvaṃ paṇḍitosi narissara.

498

Paṇḍitoti viditvāna cūlahatthipadopamaṃ

Suttantaṃ desayī thero mahīpassa mahāmati.

499

Desaṇāpariyosāne saddhiṃ tehi narehi so

Cattāḷīsasahassehi saraṇesu patiṭṭhahi.

500

Tato ca so mahārājā gantvāna sakamandiraṃ

Theraṃ netvā sakaṃ gehaṃ annapānehi tappayī.

501

Mahāmeghavanuyyānaṃ attano pitusantakaṃ

Demi saṃghassa datvāna dakkhiṇodakamākiri.

502

Tadā mahī akampittha naccamānāva pītiyā

Kasmā kampati bhūmīti bhūmipālo apucchi taṃ.

503 Sammā patiṭṭhitaṃ dīpe sāsaṇaṃ iti so bravī

Tato paṭṭhāya so rājā kattabbaṃ kusalaṃ bahuṃ.

504 Cetiyādiṃ kāretvāna bodhipūjaṃ ca nappakaṃ

Dhammena rajjaṃ kārento bhikkhusaṃghaṃ upaṭṭhahi.

[SL Page 085] [\x 85/]

505

Aṭṭhārasamhi vassamhi dhammāsokassa rājino

Mahāmeghavanārāme mahābodhipatiṭṭhahi.

506

Tato dvādasamevasse mahesi tassa rājino

Piyā asandhimittā sā matā sambuddha māmikā.

507

Tato catutthe vassamhi dhammāsoko mahīpati

Aññaṃ itthiṃ mahesitte ṭhapesi visamāsayaṃ.

508

Tato tu tatiye vasse sā bālā rūpamāninī

Mayā pica ayaṃ rājā mahābodhiṃ mamāyati.

509

Iti kodhavasaṃ gantvā attano natthakārikā

Maṇḍukaṇṭakayogena mahābodhiṃ aghātayi.

510

Tato catutthe vassamhi dhammāsoko mahāyaso

Aniccataṃva sampatto sattatiṃsasamāimā.

511

Devānaṃ piyatisso hi rājā dhammaguṇe rato

Mahāvihāre navakammaṃ tathā cetiya pabbate.

512

Thūpārāme navakammaṃ niṭṭhāpetvā yathārahaṃ

Dīpappasādakaṃ theraṃ pucchi pucchita kovidaṃ.

513

Kārāpessāmahaṃ bhante vihāre subahū idha

Patiṭṭhapetuṃ thūpesu kathaṃ lacchāma dhātuyo.

514

Sambuddha pattaṃ pūretvā sumanenāhaṭā idha

Cetiya pabbate rāja ṭhapitā atthi dhātuyo.

515

Hatthikhandhe ṭhapetvā tā dhātuyo idhaāhara

Itivutto sa therena tathā āhari dhātuyo.

516

Vihārekārayitvāna ṭhāne yojana yojane

Dhātuyo tattha thūpesu nidhāpesi yathārahaṃ.

517

Sambuddha bhuttaṃ pattaṃtu rājā vatthughare subhe

hapayitvāna pūjesi nānāpūjāhi sabbadā.

518

Pañcasatehissarehi mahātherassa santike

Pabbajjavasitaṭṭhāno issara samaṇako ahu.

519

Pañca satehi vessehi mahātherassa santike

Pabbajja vasitaṭṭhāno tathāvessa girī ahu.

520

Yā yā mahā mahindena therena vasitā guhā

Pabbatesu vihāresu sā mahinda guhā ahū.

[SL Page 086] [\x 86/]

521

Mahāvihāre paṭhamaṃ dutiyaṃ ceti yavhayaṃ

Thūpārāmantu tatiyaṃ thūpa pubbaṃ imaṃ subhaṃ.

522

Catutthātu mahābodhi patiṭṭhā pana mevaca

Thūpaṭṭhāniya bhūtassa pañcamaṃ pana sādhukaṃ.

523

Mahācetiya ṭhānamhi silā thūpassa cāruno

Sambuddha bimba dhātussa [a] patiṭṭhā pana mevaca.

524

Issara samaṇaṃ jaṭṭhaṃ tissavāpiṃtu sattamaṃ

Aṭṭhamaṃ paṭhamaṃ thūpaṃ navamaṃ vessa gavhayaṃ.

525

Upāsikāvhayaṃ rammaṃ tathā hatthāḷha kavhayaṃ

Bhikkhunūpassaye dveme bhikkhunī phāsu kāraṇa.

526

Hatvāḷhake osaritvā bhikkhunīnaṃ upassaye

Gantvāna bhikkhu saṃghena bhattaggahaṇa kāraṇā.

527

Mahāpālināma bhatta sālaṃ sūpagharaṃ subhaṃ

Sabbupakaraṇūpetaṃ sampanna paricārikaṃ.

528

Tathā bhikkhu sahassassa saparikkhāra muttamaṃ

Pavāraṇāya dānañca anuvassaka mevaca.

529

Nāgadīpe jambukola vihāraṃtamhi paṭṭane

Tissamahā vihārañca pācīnārāma mevaca

530

Iti etāni kammāni laṅkājanahitatthiko

Devānaṃ piyatisso so laṅkindo puññapaññavā.

531

Paṭhameyeva vassamhi kārāpesi guṇappiyo

Yāvajīvantu nekāni puññakammāni ācini.

532

Ayaṃ dīpo ahūphīto vijite tassarājino

Vassāni cattāḷīsaṃ so rājā rajja makārayī.

533

Tassaccaye taṃ kaniṭṭho [b] khattiyo iti vissuto

Rāja putto aputtotaṃ rajjaṃ kāresi sādhukaṃ.

534

Mahā mahinda therotu jinasāsana muttamaṃ

Pariyattiṃ paṭi pattiṃca pativedhaṃca sādhukaṃ

535

Laṅkādīpamhi dīpetvā laṅkādīpo mahāgaṇī

Laṅkāya satthu kapposo katvā lokahitaṃ bahuṃ.

------------------------------------------------------

[A] gīvā-aññattha. [B] uttiyo-mahāvaṃse

[SL Page 087] [\x 87/]

536

Tassa khattiya rājassa jayavassamhi aṭṭhame

Cetiya pabbate vasaṃ saṭṭhivasso'va saṃvasī.

537

Assa yujassa māsassa sukkapakkhaṭṭhame dine

Parinibbāyi tena taṃ dinaṃ taṃ nāmakaṃ ahu.

538

Taṃsutvā khattiyo rājā sokasallasamappi to

Gantvā theraṃ ca vanditvā kanditvā bahudhā bahuṃ.

539

Āsittagandhatelāya lahuṃ sovaṇṇa doniyā

Thera dehaṃ khipā petvā taṃdoniṃ sādhu phussi taṃ

540

Sovaṇṇakūṭāgāramhi ṭhapāpetvā alaṃkate

Kūṭāgāraṃ gāhayitvā kārento sādhu kīḷanaṃ.

541

Mahatāca jano ghena āgatena tato tato

Mahatāca baloghena karonto pūjanā vidhiṃ.

542

Alaṃ katena maggena bahudhālaṃkataṃ puraṃ

Ānayitvāna nagare cāretvā rājavīthiyā.

543

Mahāvihāraṃ ānetvā ettha pañhamba mālake

Kūṭāgāraṃ ṭhapāpetvā sattāhaṃ so mahīpati.

544

Toraṇaddhaja pupphehi gandhapuṇṇaghaṭehi ca

Vihāretu samantāca maṇḍetvā yojanattayaṃ.

545

Mahārājānubhāvena dīpaṃtu sakalaṃpana

Ānubhāvena devānaṃ tathevā laṃkataṃ ahū.

546

Nānāpūjaṃ kārayitvā taṃsattāhaṃ mahīpatī

Puratthima disābhāge therānaṃ gandhamālake.

547

Kāretvā gandha citakaṃ mahāthūpaṃ padakkhiṇaṃ

Karonto tattha netvātaṃ kūṭāgāraṃ manoramaṃ.

548

Citakamhi ṭhapāpetvā sakkāraṃ aggikaṃ akā

Cetiyaṃ cettha kāresi gāhāpetvāna dhātuyo.

549

Upaḍḍhadhātuṃ gāhetvā cetiya pabbate pica

Sabbesu ca vihāresu thūpaṃkāresi khatti yo.

550

Isino dehanikkhepa kataṭṭhānaṃ hitassataṃ

Vūccate bahumānena isībhumaṅgaṇaṃ iti.

551

Tatoppabhuti ariyānaṃ samantā yojanattaye.

Sarīraṃ āharitvāna tamhi desamhi ḍayhati.

[SL Page 088] [\x 88/]

552

Saṃghamittā mahātherī mahābhiññā mahāmatī

Katvā sāsana kiccāni tathā lokahitaṃ bahuṃ.

553

Ekūna saṭṭhi vassā sā khattiyasseva rājino

Vassamhi navame kheme hatthāḷhaka upassaye.

554

Vasantī parinibbāyī rājātassāpi kārayī

Therassa viya sattāhaṃ pūjā sakkāra muttamaṃ.

555

Sabbālaṃkatalaṃkā therassa viya āsica

Kūṭāgāra gataṃ therī dehaṃ satta dinaccaye.

556

Nikkhā metvāna nagarā thūpārāma purattha to

Citta sāla samīpamhi mahābodhi padassaye.

557

Theriyā vutta ṭhānamhi aggikicca makārayī

Thūpaṃca tattha kāresi khattiyo so mahīpati.

558

Paṃcapi te mahātherā therādiṭṭhāni no pica

Tathāneka sahassāni bhikkhu khīṇāsavā pica.

559

Saṅghamittāpabhutayo tāca dvādasa theriyo

Khīṇāsavā bhikkhuṇiyo sahassāni bahussutā.

560

Mahāpaññā iddhimantā vinayādi jināgamā

Jotayitvāna kālena gatā tā niccatā vasaṃ.

561

Dasavassāni sorājā rajjaṃ kāresi khattiyo

Evaṃ aniccatā esā sabbasoka vināsini.

562

Khattiyassa kaniṭṭhotu magāsīvo tadaccaye

Dasavassāni kāresi rajjaṃ sujana sevito.

563

Bhaddasālamhi so there pasīditvā manoramaṃ

Kāresi purimāyantu vihāraṃ nagaraṃ gaṇaṃ.

564

Mahāsiva kaniṭṭhotu sūratisso tadaccaye

Dasavassāni kāresi rajjaṃ puññesu sādaro

565

Anappakaṃ puññarāsiṃ saṃcayanto manorame

Vihāre bahuke ṭhāne kāretvā so mahī patī

566

Pure rajjāca rajjeca saṭṭhivassāni sādhukaṃ

Kāresi kusale dhamme ratanattaya gāravo

567

Tadaññaṃ vaṃsa sambhūtā damiḷā senaguttikā

Sūratissaṃ mahī patiṃ taṃ gahetvā mahabbalā.

[SL Page 089] [\x 89/]

568

Duve dvādasa vassāni rajjaṃ dhammena kārayuṃ

Tegahetvā aselotu muṭasīvassa atrajo.

569

Sodariyānaṃ bhātūnaṃ navamo bhātuko tato

Anurādha pure rajjaṃ dasavassāni kārayī.

570

Colaraṭṭhā idhāgamma rajjattaṃ uju jātiko

Eḷāronāma damiḷo gahetvā seḷabhūpatiṃ.

571

Vassānaṃ cattāḷīsañca cattārica akārayi

Rajjavohāra samaye majjhatto mitta sattusu.

572

Sayanassa siropasse ghaṇṭhaṃ so dīgha yottakaṃ

Lambāpesi virocetuṃ icchantehi vinicchayaṃ.

573

Eko puttoca dhītāca ahesuṃ tassa rājino

Rathena tissavāpiṃ so gacchanto bhumipālajo.

574

Taruṇaṃ vacchakaṃ magge nipannaṃ saha dhenukaṃ

Gīvāya kkamma cakkena asañcicca aghātayī.

575

Gantvāna dhenu ghaṇṭhaṃ taṃ ghaṭṭesi ghaṭṭitāsayā

Rājā teneva cakkena sīsaṃ puttassa chedayi.

576

Dījapotaṃ tālarukkhe eko sappo abhakkhayi

Taṃ potamātā sakuṇī gantvā ghaṇṭha maghaṭṭayi.

577

Ānāpetvāna taṃ rājā kucchiṃ tassa vipāḷiya

Potakaṃ nīharāpetvā tāle sappaṃ samappayi.

578

Ratanattayassa ratanataṃ tassa ca guṇasārataṃ

Ajānantopi so rājā cārittamanupālayaṃ.

579

Cetiyapabbataṃ gantvā bhikkhusaṃghaṃ pavāriya

Āgacchanto rathagato rathassa yugakoṭiyā

580

Akāsi jinathūpassa ekadesassa bhañjanaṃ amaccā deva thūpo no tayā bhinnoti āhutaṃ.

581

Asañcicca kate pesa rājā oruyha sandanā

Cakkena mama sisaṃpi chindathāti pathe sayi.

582

Purahiṃsa mahārāja satthā no neva icchati

Thūpaṃ pākatikaṃ katvā khamāpehīti āhu taṃ.

583

Te ṭhapetuṃ pañcadasa pāsāṇe pātite tahiṃ

Kahāpanasahassāni adā pañcadaseva so.

[SL Page 090] [\x 90/]

584

Ekā mahallikā vīhiṃ sosetuṃ ātape khipi

Devo akāle vassitvā tassā vīhi atemayi.

585

Vīhiṃ gahetvā gantvā sā ghaṇṭaṃ taṃ samaghaṭṭayi

Akālavassaṃ sutvāna vissajjetvā tamitthikaṃ.

586

Rājā dhammamhi vattanto kālevassaṃ labhe iti

Tassā vinicchayatthāya upavāsaṃ nipajji so.

587

Baliggāhī devaputto rañño tejena otthaṭo

Gantvā cātummahārāja santikaṃ taṃ nivedayi.

588

Tetamādāya gantvāna sakkassa paṭivedayuṃ

Sakko pajjuṇṇamāhūya kāle vassaṃ upādisi.

589

Baliggāhi devaputto rājino taṃ nivedayi

Tadā pabhūti taṃ rajje divā devo navassatha.

590

Rattiṃ devo nusattāhaṃ vassi yāmamhi majjhime

Puṇṇānahesuṃ sabbattha khuddakāvāṭa kānipi.

591

Eḷāraṃ ghātayitvāna rājāhu duṭṭhagāmaṇī

Tadatthaṃ dīpanatthāya anupubbakathā ayaṃ.

592

Devānaṃ piyatissassa rañño dutiyabhātiko

Uparājā mahānāgo nāmāhu bhātuno piyo.

593

Rañño devī saputtassa bālā rajjābhi kāmini

Uparājavadhatthāya jātacittā nirantaraṃ.

594

Vāpiṃ taracchanāmaṃ sā kārāpentassa pāhiṇi

Ambaṃ visena yojetvā ṭhapetvā ambamatthake.

595

Tassā putto sahagato uparājena bālako bhājane vivaṭeyeva taṃ ambaṃ khādiyāmari.

596

Uparājā tatoyeva sadārabalavāhano

Rakkhituṃ sakamattānaṃ rohanābhimukho agā.

597

Yaṭṭhālaya vihāramhi mahesī tassa gabbhinī

Puttaṃ janesi so tassa bhātu nāmamakārayi.

598

Tato gantvā rohaṇaṃ so rohaṇe issaro khile

Mahābhogo mahāgāme rajjaṃ kāresi khattiyo.

599

Kāresi so nāgamahāvihāraṃ sakanāmakaṃ

Uddhakandarakādīca vihāre kārayī bahu

[SL Page 091] [\x 91/]

600

Yaṭṭhālayakatisso so tassa putto tadaccaye

Tattheva rajjaṃ kāresi tassa putto bhayotathā

601

Goṭhābhayasuto kākavaṇṇatisso ti vissuto

Tadaccaye tassa suto rajjaṃ kāresi khattiyo.

602

Vihāradevī nāmāsi mahesi tassa rājino

Saddhassa saddhāsampannā dhītā kalyāṇirājino.

603

Kalyāṇiyaṃ narindohi tisso nāmāsi khattiyo

Devisaññoga janita kopo tassa kaṇiṭṭhako.

604

Bhīto tato palāyitvā ayyakhattiya nāmako

Aññattha vasi sodeso tena taṃ nāmako ahu.

605

Datvā rahassalekhaṃ so bhikkhuvesadharaṃ naraṃ

Pāhesi deviyā gantvā rājadvāre ṭhito tu so

606

Rājagehe arahatā bhuñjamānena sabbadā

Aññāyamāno therena rañño gharamupāruhi

607

Therena saddhiṃ bhuñjitvā rañño saha viniggame

Pātesi bhūmiyaṃ lekhaṃ pekkhamānāya deviyā

608

Saddena tena rājā taṃ nivattitvā vilokayaṃ

Ñatvāna lekhasandesaṃ kuddho therassa dummatī.

609

Theraṃ taṃ purisaṃ tañca mārāpetvāna kodhasā samuddasmiṃ khipāpesi kujjhitvā tena

devatā

610

Samuddenottharāpesuṃ taṃ desaṃ sotu bhūpati

Attano dhītaraṃ suddhaṃ devīnāmaṃ surūpiniṃ.

611

Likhitvā rājadhītāti sovaṇṇukkhaliyā lahuṃ

Nisīdāpiya tattheva samuddasmiṃ visajjayi.

612

Okkantaṃ taṃ tato laṅke kākavaṇṇo mahīpati

Abhisecayi tenāsi vihāropapada hvayā

613

Tissamahāvihārañca tathā cittalapabbataṃ

Kamittavālaṃ [a] kūṭāliṃ vihāre evamādike.

614

Kāretvā suppasannena manasā ratanattaye

Upaṭṭhahi sadā saṅghaṃ paccayehi catubbhi so

615

Koṭipabbata nāmamhi vihāre sīlavattimā

Tadā ahu sāmaṇero nānāpuññakaro sadā

--------------------------------------------------

[A] gamiṭṭhavāliṃ-ma: va:

[SL Page 092] [\x 92/]

616

Sukhenārohaṇatthāya ākāse cetiyaṅgane

hapesi tīni sopāṇe pāsāṇaphalakāni so

617

Adāpānīya dānañca vattaṃ saṅghassacākari

Sadā kīḷantakāyassa tassābādho mahā ahu.

618

Sivikāya tamānetvā bhikkhavo katavedino

Saṅghupassaya [a] pariveṇe tissārāme upaṭṭhahuṃ

619

Sadā vihāradevī sā rājagehe susaṅkhate

Purebhattaṃ mahādānaṃ datvā saṅghassa saññatā

620

Pacchābhattaṃ gandhamālaṃ bhesajjavasanānica

Gāhayitvā gatārāmaṃ sakkarontī yathārahaṃ.

621

Tadā tameva katvā sā saṅghattherassa santike

Nisīdi dhammaṃ desento thero taṃ idamabravī

622

Mahāsampatti tumhehi laddhāyaṃ puññakammunā

Appamādova kātabbo puññakamme idānipi

623

Evaṃ vuttā tusā āha kiṃ sampatti ayaṃ idha

Yesaṃ no dārakā natthi vāñjha sampatti tena no

624

Jaḷabhiñño mahāthero puttalābhamapekkhiya

Gilānaṃ sāmaṇeraṃ taṃ passa devīti abravī

625

Sā gantvā sannamaraṇaṃ sāmaṇera mavoca taṃ

Patthehi mama puttattaṃ sampattī mahatīhi no

626

Na icchatīti ñatvāna tadatthaṃ mahatiṃ subhaṃ

Pupphapūjaṃ kārayitvā puna yāci sumedhasā.

627 Evampānicchamānassa atthāyupāyakovidā

Nānābhesajja vatthāni saṅghe datvā tayācitaṃ

628

Patthesi so rājakulaṃ sā taṃ ṭhānaṃ anekadhā

Alaṅkaritvā vanditvā yānamāruyha pakkami.

629

Tato cuto sāmaṇero gacchamānāya deviyā

Tassā kucchimhi nibbatti taṃ jānitvā nivatti sā.

630

Rañño taṃ sāsanaṃ datvā raññā saha punāgami

Sarīrakiccaṃ kāretvā sāmaṇerassu bhopi te

------------------------------------------------

[A] silāpassaya-ma: vaṃse.

[SL Page 093] [\x 93/]

631

Tasmiṃ yeva pariveṇe vasantā santamānasā

Mahādānaṃ pavattesuṃ bhikkhusaṅghassa sabbadā.

632

Tasseva dohaḷo āsi mahāpuññāya deviyā

Usabhamattaṃ madhugaṇḍaṃ katvā ussīsake sayaṃ.

633

Vāmetarena passena nipannā sayane subhe

Dvādasannaṃ sahassānaṃ bhikkhūnaṃ dinnasesakaṃ.

634

Madhuṃ bhuñjituṃ kāmāsi atha eḷāra rājino

Yodhānaṃ maggayodhassa sīsacchinnāsidhovanaṃ

635

Tasseva sīse ṭhatvāna pātumeva akāmayi

Anurādhapurasseva uppalakkhettato pana.

636

Ānituppalāmālañca amilātaṃ piḷandhituṃ

Taṃ devī rājino āha nemitte pucchi bhūpati.

637

Taṃ sutvā āhu nemittā devī putto nighātiya

Damiḷe katvekarajjaṃ sāsanaṃ jotayissati.

638

Edisaṃ madhugaṇḍaṃ yo dassesi tassa vīdisaṃ

Sampattiṃ demi seṭṭhanti ghosāpesi mahīpati.

639

Goṭhasamuddavelante madhupuṇṇaṃ nikujjitaṃ

Nāvaṃ disvāna ācikkhi rañño jānapado naro.

640

Raññā deviṃ tahiṃ netvā maṇḍapamhi susaṅkhate

Yathicchitaṃ tāya madhuṃ paribhogaṃ akārayī.

641

Itare dohaḷe tassā sampādetuṃ mahīpati

Velusumana nāmantaṃ yodhaṃ tattha niyojayi.

642

Sonurādhapuraṃ gantvā rañño maṅgalavājino

Gopakena akā mettiṃ tassa kiccañca sabbadā.

643

Tassa vissatthataṃ ñatvā pātova uppalānasiṃ

Kadambanadiyā tīre ṭhapāpetvā asaṅkito.

644

Assaṃ netvā tamāruyha gaṇhitvā uppalānipi

Nivedayitvā attānaṃ assavegena pakkami

645

Sutvā rājā gahetuṃ taṃ mahāyodha mapesayi

Dutiyaṃ sammataṃ assaṃ āruyha sonudhāvi taṃ

646

So gumbanissito assa piṭṭheyeva nisīdiya

Entassa piṭṭhito tassa ubbayhāsiṃ pasārayi.

[SL Page 094] [\x 94/]

647

Assavegena yantassa sīsaṃ chindi ubho haye

Sīsañcādāya sāyaṇhe mahāgāma mupāgami.

648

Dohaḷe te ca sā devi paribhuñji yathāruci

Rājā yodhassa sakkāraṃ kārāpesi yathārahaṃ.

649

Sā devī samaye dhaññaṃ janayī putta muttamaṃ

Mahārājakule tasmiṃ ānandopi mahā ahu.

650

Tassa puññānubhāvena tadaheva upāgamuṃ

Nānāratana sampannā satta nāvā tato tato.

651

Tasseva puññatejena chaddantakulato karī

Hatthicchāpaṃ āharitvā ṭhapetvā idha pakkami.

652

Taṃ titthasaratīramhi disvā gumbantare ṭhitaṃ

Kuṇḍalo [a] nāma bālisiko rañño ācikkhitāvade.

653 Pesetvācariye rājā tamānapiya posayi

Kuṇḍalo [a] iti ñāyittha diṭṭhattā kuṇḍalena so

654

Suvaṇṇabhājanādīnaṃ puṇṇanāvā idhā gatā

Iti rañño nivedesuṃ rājā tānāharāpayī.

655

Puttassa nāmakaraṇe maṅgalamhi mahīpati

Dvādasa sahassasaṅkhaṃ bhikkhusaṃghaṃ nimanteyi.

656

Evaṃ cintesi yadime putto laṅkātale khile

Rajjaṃ gahetvā sambuddha sāsanaṃ jotayissati.

657

Aṭṭhuttara sahassañca bhikkhavo pavisantuca

Sabbe te uddhapattañca cīvaraṃ pārupattu ca.

658

Paṭhamaṃ dakkhiṇaṃ pādaṃ ummāranto ṭhapentu ca

Ekacchattayutaṃ dhamma karakaṃ nīharantu ca

659

Gotama nāmako thero patigaṇhātu puttakaṃ

Sova saraṇasikkhāyo detu sabbaṃ tathā ahu

660

Sabbaṃ nimittaṃ disvāna tuṭṭhe citte mahīpati

Saṃghassa pāyasaṃ datvā nāmaṃ puttassa kārayī.

661

Mahāgāme nāyakattaṃ pitunāmañca attano

Ubho katvāna ekajjhaṃ gamaṇi abhayo iti

------------------------------------------------- [A] kaṇḍula-mahāvaṃse.

[SL Page 095] [\x 95/]

662

Mahāgāmaṃ pavisitvā navame divase tato

Saṅgamaṃ deviyā kāsi tena gabbhaṃ agaṇhi sā

663

Kāle jātaṃ sutaṃ rājā tissa nāmaṃ akārayi

Mahatā parivārena ubho vaḍḍhiṃsu dārakā.

664

Sitthappavesamaṅgala kāle dvinnaṃ visārado

Bhikkhusatānaṃ pañcannaṃ dāpayitvāna pāyasaṃ.

665

Tehi upaḍḍhe bhu tamhi gahetvā thokathokanaṃ

Sovaṇṇasarakenesaṃ deviyā saha bhūpati.

666

Sambuddha sāsanaṃ tumhe yadichaḍḍhetha puttakā.

Mā jīratu kucchigataṃ idaṃ voti adāpayi.

667

Viññāya bhāsitatthaṃ te ubho rājakumārakā

Pāyāsaṃ taṃ abhuñjiṃsu tuṭṭhacittāmataṃ viya.

668

Dasa dvādasa vassesu tesaṃ vīmaṃsanatthiko

Tatheva bhikkhu bhojetvā tesaṃ ucciṭṭha bhojanaṃ.

669

Gāhāpetvā taṭṭakena ṭhapāpetvā tadantike

Tibhāgaṃ so karitvāna idamāha mahīpati.

670

Kuladevatānaṃ no tātā bhikkhūnaṃ vimukhā mayaṃ

Nahessāmāti cintetvā bhāgaṃ bhuñjathimantica

671 Dve bhātaro mayaṃ niccaṃ aññamañña mabhedakā

Bhavissamāti cintetvā bhāgaṃ bhuñjathimampica.

672

Amataṃ viya bhuñjiṃsu te dve bhāge ubhopica

Nayujjhissāma damiḷehi iti bhuñjathimanti ca.

673

Evaṃ vutte tu tisso so pāṇinā khipi bhojanaṃ

Gāmaṇī bhattapiṇḍantu khipitvā sayanaṃ gato.

674

Saṅkhipitvā hatthapāde nipajji sayane sayaṃ

Devī gantvā tosayantī gāmaṇiṃ etadabravī.

675

Pasāritaṅgo sayane kinna sesi sukhaṃ suta

Gaṅgāpāramhi damiḷā ito gāmā mahodadhi.

676

Kathaṃ pasāritaṅgohaṃ nipajjāmīti so bravī

Sutvāna tassādhippāyaṃ tuṇhi āsi mahīpati.

677

So kameṇābhi vaḍḍhento ahu soḷasa vassiko.

Bālalakkhaṇa rūpehi tejo jīvaguṇe hica.

[SL Page 096] [\x 96/]

678

Aggo ahu mahākāyo so ca kuṇḍalavāraṇo

Nandimitto suranimalo mahāseno goṭhayimbaro

679

Theraputto bhayo bharaṇo velusumano tathevaca

Khañjadevo phussadevo labhiyavasabho iti.

680

Ete dasamahāyodhā tassahesuṃ mahabbalā

Ekoko tesu yodhesu dasahatthibalo ahu.

681

Ekekassa parīvāra yodhā dasadase bahu.

Tesañcāpi parīvāra yodhā dasadase bahu.

682 Tesañcāpi parīvāra yodhā dasadase bahu

Ekādasasahassā ca dasuttara satampica.

683

Yodhā sampiṇḍitā honti balavantā visāradā

Tesaṃ gahitakhaggāhi dīghaso catuhatthakā.

684

Caturaṅgulekaratana puthulāva bhavantihi

Hatthassadhanukammesu kusalo katupāsano.

685

So gāmaṇirājaputto mahāgāme vasī tadā

Rājā rājasutaṃ tissaṃ dīghavāpimhi vāsayi.

686

Ārakkhituṃ janapadaṃ sampannabalavāhanaṃ. Kumāro gāmaṇī kāle sampassanto sakaṃ

balaṃ.

687

Yujjhissaṃ damiḷehīti pitu rañño kathāpayi

Rājā naṃ anurakkhanto "oragaṅgaṃ alaṃ" iti.

688

Vāresi yāva tatiyaṃ so tatheva kathāpayi

Pitā me puriso bhonto nevaṃ vakkhati tenidaṃ.

689

Piḷandhatūti pesesi itthālaṅkāramassa so

Rājāha tassa kujjhitvā karotha hemasaṅkhaliṃ.

690

Tāya naṃ bandhayissāmi nāññathā rakkhiyo hi so

Palāyitvāna malayaṃ kujjhitvā pituno agā

691

Duṭṭhattāyeva pitari āhu taṃ duṭṭhagāmaṇiṃ

Rājātha ārabhī kātuṃ mahāduggaha [a] cetiyaṃ

692

Niṭṭhite cetiye saṅghaṃ sannipātayi bhūpati

Dvādasettha sahassāni bhikkhū cittala pabbatā.

693

Tato tato dvādaseva sahassāni samāgamuṃ

Katvāna cetiya mahaṃ rājā saṅghassa sammukhā.

---------------------------------------------------

[A] mahānuggala-ma: va:

[SL Page 097] [\x 97/]

694 Sabbe yodhe samānetvā kāresi sapathaṃ tadā

Puttānaṃ kalahaṭṭhānaṃ na gacchissāma no iti.

695

Akaṃsu sapathaṃ sabbe taṃ yuddhaṃ tena nāgamuṃ

Catusaṭṭhi vihāre so kārāpetvā mahīpati.

696

Tatthakāneva vassāni ṭhatvā kālamakāsi so

Rañño sarīraṃ gāhetvā channayānena rājini

697

Netvā tissamahārāmaṃ taṃ saṃghassa nivedayī

Sutvā tissakumārotu gantvāna dīghavāpito

698

Sarīrakiccaṃ kāretvā sakkaccaṃ pituno sayaṃ

Mātaraṃ kuṇḍalaṃ hatthiṃ ādiyitvā mahabbalo

699

Bhātu bhayā dīghavāpiṃ agamāsi lahuṃ tato.

Taṃ pavattiṃ nivedetuṃ duṭṭhagāmaṇi santikaṃ.

700

Lekhaṃ datvā visajjesuṃ sabbe maccā samāgatā

So guttahālaṃ āgantvā tattha cāre visajjiya

701

Mahāgāma mupāgantvā sayaṃ rajjebhisecayi

Mātatthaṃ kuṇḍalatthañca bhātu lekhaṃ visajjayi.

702

Aladdhā yāvatatiyaṃ yuddhāya tamupāgami

Ahu dvinnaṃ mahāyuddhaṃ cūlaṅganiya piṭṭhiyaṃ.

703

Tattha nekasahassāni patiṃsu rājino narā

Rājā ca tissā macco ca valavā dīgha tūnikā.

704

Tayo yeva palāyiṃsu kumāro anubandhi te ubhinnamantare bhikkhū māpayiṃsu

mahīdharaṃ.

705

Taṃ disvā bhikkhusaṅghassa kammaṃ iti nivatti so

Kappakandara najjā so jīvamāli mupāgato.

706

Rājāha tissā maccantaṃ chātajjhattā mayaṃ iti suvaṇṇa sarake khitta bhattaṃ nīhari tassa so

707

Saṃghassa datvā bhuñjanato kāretvā catubhāgikaṃ

Ghosaya kālaṃ iccāha tisso kālamaghosayi.

708

Sutvāna dibbasotena rañño sikkhāya dāyako

Thero piyaṅgudīpaṭṭho theraṃ tattha niyojayī.

[SL Page 098] [\x 98/]

709

Tissakuṭumbikasutaṃ so tattha nabhasāgamā

Tassa tisso karā pattaṃ ādāyadāsi rājino.

710

Saṃghassa bhāgaṃ sambhāgaṃ rājā patte khipāpayī

Sabhāgaṃ khipi tisso ca sabhāgaṃ vaḷavāpica.

711

Na icchi tassā bhāgañca tissopattamhi pakkhipi

Bhattassa puṇṇa pattaṃ taṃ adā therassa bhūpati.

712

Adā gotamatherassa so gantvā nabhasā lahuṃ

Bhikkhūnaṃ bhuñjamānānaṃ datvā ālopabhāgaso.

713

Pañcasatānaṃ so thero laddhehi tu tadantikā

Bhāgehi pattaṃ pūretvā ākāse khipi rājino.

714

Gataṃ disvā gahetvā taṃ tisso bhojesi bhūpatiṃ

Bhuñjitvāna sayañcāpi vaḷavañca abhojayī

715

Sannāhaṃ cumbaṭaṃ katvā rājā pattaṃ visajjayī

Gantvāna so mahāgāmaṃ samādāya balaṃ puna.

716

Saṭṭhisahassaṃ yuddhāya gantvā yujjhi sabhātarā

Rājāvaḷava māruyha tisso kuṇḍalahatthinaṃ.

717

Dve bhātaro samāgacchuṃ yujjhanāya raṇe tadā

Rājā kariṃ karitvanto vaḷavaṃ maṇḍalaṃ akā.

718

Tathāpi jiddaṃ nodisvā laṃghāpetuṃ matiṃ akā

Vaḷavaṃ laṃghayitvāna hatthinaṃ bhātikopari.

719

Tomaraṃ khipi cammañca yathā jijjati piṭṭhiyaṃ

Anekāni sahassāni kumārassa narā tahiṃ.

720

Patiṃsu yuddhe yujjhantā bhijji ceva mahabbalaṃ

Ārohakassa vekallā itthi maṃ laṃghayī iti.

721

Kuddho karī taṃ cālento rukkhameka mupāgami

Kumāro āruhī rukkhaṃ hatthi sāmimupāgamī.

722

Tamāruyha palāyantaṃ kumāramanu bandhiso

Pavisitvā vihāraṃ so mahātheragharaṃ gato.

723

Nipajji heṭṭhā mañcassakumāro bhātuno bhayā

Pasārayi mahāthero cīvaraṃ tattha mañcake.

724

Rājāanupadaṃ gantvā kuhiṃ tissoti pucchata

Mañce natthi mahārāja iti thero avoca taṃ.

[SL Page 099] [\x 99/]

725

Heṭṭhā mañceti jānitvā tato nikkhamma bhūpati

Samantato vihārassa rakkhaṃ kārayī tampana.

726

Mañcakamhi nipajjetvā datvā upari cīvaraṃ

Mañcapādesu gaṇhitvā cattāro daharā yatī.

727

Matabhikkhuniyāmena kumāraṃ bahi nīharuṃ

Nīyamānantu taṃ ñatvā idamāha mahīpati.

728

Tissa tvaṃ kuladevānaṃ sīse hutvāna nīyasi

Balakkārena gahaṇaṃ kuladevehi natthi me

729

Guṇaṃtvaṃ kuladevānaṃ sareyyāsi kadācipi

Tato yeva mahāgāmaṃ agamāsi mahīpati.

730

Āṇāpesica tattheva mātaraṃ mātugāravo

Vassāni aṭṭhasaṭṭhiṃ so aṭṭhadhammaṭṭhamānaso

731

Aṭṭhasaṭṭhi vihāre ca kārāpesi mahīpati

Nikkhāmito so bhikkhūhi tisso rājasuto pana

732

Dīghavāpiṃ tato yeva agamaññataro viya

Kumāro godhagattassa tissattherassa āha so

733

Sāparādho ahaṃ bhante khamāpessāmi bhātaraṃ

Veyyāvaccakarākāraṃ tissaṃ pañcasatāni ca.

734

Bhikkhūna mādiyitvāso thero rājamupāgami

Rājaputtaṃ ṭhapetvāna thero sopāṇamatthake

735

Sasaṃgho pāvisi saddho nisīdāpiya bhumipo

Upānayi yāguādiṃ thero pattaṃ pidhesi so

736

Kinti vutte bravī tissaṃ ādāya āgatāiti

Kuhiṃ coroti vuttova ṭhitaṭṭhānaṃ nivedayī.

737

Vihāradevī gantvāna chādiyaṭṭhāyī puttakaṃ

Rājāha theraṃ ñāto vo dāsabhāvo idāni no

738

Sāmaṇeraṃ pesayetha tumhe me satta vassikaṃ

Janakkhayaṃ vināyeva kalaho nabhaveyya no.

739

Rājā saṃghassa doseso saṃgho daṇḍaṃ karissati

Hessatānāgataṃ kiccaṃ tumheyāgādi gaṇhatha.

740

So taṃ datvāna saṃghassa pakkositvāna bhātaraṃ

Tatveva saṃghamajjhamhi nisinno bhātarā saha

[SL Page 100] [\x 100/]

741

Bhuñjitvā ekato yeva bhikkhusaṃghaṃ visajjayī.

Sassakammāni kāretuṃ tissaṃ tattheva pāhiṇi.

742

Sayampi bheriñcāretvā sassakammāni kārayī

Duṭṭhagāmaṇirājātha katvāna janasaṃgahaṃ.

743

Kunte dhātuṃ nidhāpetvā sayoggabalavāhano

Gantvā tissamahārāmaṃ vanditvā saṃgha mabravī.

744

Pāragaṅgaṃ gamissāmi jotetuṃ sāsanaṃ ahaṃ

Sakkātuṃ bhikkhavo detha amhehi sahagāmino. 745

Maṅgalañceva rakkhā ca bhikkhūnaṃ dassanaṃhi no

Adāsi daṇḍakammatthaṃ saṅgho pañcasataṃ yatī

746

Bhikkhusaṃghaṃ tamādāya tato nikkhamma bhūpati

Sodhāpetvāna malaye idhāgamana mañjasaṃ.

747

Kuṇḍalaṃ hatthimāruyha yodhehi parivārito

Mahatā balakāyena yuddhāya abhinikkhami

Mahāgāmena sambaddhā senāgā guttahālakaṃ [a]

748

Athaca narapati so mātuyāmantayitvā

Sakalabalasamūhe soḷasucce ṭhapetvā

Navanarapatirūpaṃ ṭhāpayitvāna tesu

Sayamatha sitachattaṃ dhārayanto agañcchi

749

Athava damiḷarājā dīghajantādi yodhe

Sakalajanasamūhe sannipāte karitvā. Mama nagarasamīpaṃ gāmaṇī yujjhanatthaṃ

Samupagami sayodho sopi rājāca yodho.

750

Athamayamiha yuddhaṃ kārayissāma tumhe

Samaracaturayodhā kinnumaññātha sabbe

Athaca paramayodhā dīghajattādayo pi

Suṇiya mahipavācaṃ mantayitvāna sabbe.

751

Narapativara amhe sveva yuddhaṃ karoma

Itica paramayodhā tassa rañño kathetvā

Atha punadivasasmiṃ te tano tena raññā

Saha samarapedesaṃ yujjhituṃ āgamiṃsu.

752

Athaca paramayodho dīghajantābhidhāno

Pavara ratana khaggaṃ so gahetvā karena

Gagana tala mabhīto ṭṭhārasuccaṃ balena

Paṭhamaka balakoṭṭhe maññamāno tirājā.

-----------------------------------------------

[A] bhuttasālā-saravāhiniya.

[SL Page 101] [\x 101/]

753

Paṭhamaka balakoṭṭhaṃ bhindamāno kamena

Narapativaraṭhānaṃ koṭṭhakaṃ āgamāsi

Athaca uparī rañño āgatuṃ dīghajantuṃ

Avaci pharusuvācaṃ nimmalo taṃtu sūro

754

Athaca ativa kuddho otaritvāna hantuṃ

Paharī ca asinā taṃ māraṇatthaṃ nimīlaṃ.

Phalaka mupanayī so kampayantova tañca

Parinamitamatho taṃ sattiyā haññi sūro.

755

Athaca vijayasaṅkhaṃ phussadevo dhamittha

Sakaladamiḷasenā bhijjitāyeva hesuṃ

Athaca damiḷarājaṃ tappadesā nivattaṃ

Nihani damiḷasenaṃ sabbaso tamhi ṭhāne

756

Tato ca so mahārājā abhayo duṭṭhagāmaṇī

Carāpetvā tahiṃ bheriṃ eḷāraṃ mā pamuñcathātī.

757

Sannaddho sayamāruyha sannaddhaṃ kuṇḍalaṃ kariṃ

Eḷāraṃ anubandhanto dakkhiṇa dvāramāgami.

758

Pure dakkhiṇa bhāgamhi ubho yujjhiṃsu bhūmipā tomaraṃ khipi eḷāro gāmaṇī

tamavañcayī.

759

Vijjhāpesica dantehi taṃ hatthiṃ sakahatthinā

Tomaraṃ khipi eḷāraṃ sahatthi tattha so pati.

760

Tato vijita saṃgāmo sayoggabalavāhano

Laṅkaṃ ekātapattaṃ so katvāna pāvisi puraṃ.

761

Pure bheriṃ carāpetvā samantā yojane jane.

Sannipātiya kāresi pūjaṃ eḷāra rājino.

762

Taṃ dehapatitaṭṭhāne kūṭāgārena jhāpayī.

Cetiyaṃ tattha kāresi parihāramadāsi ca. 763

Ajjāpi laṅkāpatino taṃ padesasamipagā

Teneva parihārena navādāpenti tūriyaṃ.

764

Evaṃ dvattiṃsa damiḷa rājāno duṭṭhagāmaṇī

Gaṇhitvā ekachantena laṅkārajjamakāsi so.

765

Bhinnamhi vijitanagare yodho so dīghajantuko

Eḷārassa nivedetvā bhāgineyyassa attano.

[SL Page 102] [\x 102/]

766

Tassa bhallukanāmassa bhāgineyyassa yodhataṃ

Pesayidhā gamanatthaṃ tassa sutvāna bhalluko.

767

Eḷāradaḍḍhadivasā sattame divase idha

Purisānaṃ sahassehi saṭṭhiyā saha otari.

768

Otinno so suṇitvāpi patanaṃ tassa rājino

Yujjhissāmiti lajjāya mahātitthā idhāgamā.

769

Khandhāvāraṃ nivesesi gāme koḷambahālake

Rājā tassāgamaṃ sutvā yujjhāya abhinikkhami.

770

Yuddhasannāha sannaddho hatthimāruyha kuṇḍalaṃ

Hatthassarathayodhehi pattihi ca anūnako.

771

Ummādaphussadevo so dīpe aggadhanuggaho

Tappacchatohu sannaddho sesayodhāca anvaguṃ

772

Pavatte tumule yuddhe sannaddho bhalluko tahiṃ

Rājābhimukhamāyāsi nāgarājātu kuṇḍalo.

773

Taṃvegamandibhāvatthaṃ paccosakki saniṃ saniṃ

Rājāha pubbe yuddhesu aṭṭhavīsatiyā ayaṃ.

774

Napaccosakki kiṃ etaṃ phussadevopi āha so

Jayo no paramo deva jayabhūmiṃ ayaṃ gajo.

775

Pacco sakkati pekkhanto jayaṭṭhānamhi ṭhassati.

Nāgotha pacco sakkitvā puradevassa passato.

776

Mahāvihāra sīmante aṭṭhāsi suppatiṭṭhito

Tatraṭṭhite nāgarāje bhalluko damiḷo tahiṃ

777

Rājabhimukhamāgantvā uppaṇḍesi mahīpatiṃ.

Mukhampidhāya khaggena rājā akkosi tampana.

778

Rañño mukhamhi pātemi iti kaṇḍañca so khipi

Āhacca so khaggatalaṃ kaṇḍo pi pati bhūmiyaṃ

779

Mukhe viddhoti saññāya ukkuṭṭhiṃ bhalluko akā.

Rañño pacchā nisinno so phussadevo mahabbalo.

780

Kaṇḍaṃ khipi mukhe tassa ghaṭṭanto rājakuṇḍalaṃ

Rājānaṃ pādato katvā patamānassa tassatu.

781

Khipi taṃ aparaṃ kaṇḍaṃ vijjhitvā tassa jannukaṃ

Rājānaṃ sīsato katvā pātesi lahuhatthako.

[SL Page 103] [\x 103/]

782

Bhalluke patite tasmiṃ jayanādo pavattayī

Phussadevo tahiṃ yeva ñāpetuṃ sesamattano.

783

Kaṇṇavalliṃ sakaṃ chetvā pasataṃ lohitaṃ sayaṃ

Raññe dassesi taṃ disvā rājā taṃ pucchikiṃ iti.

784

Rājadaṇḍo kato meti so avoca mahīpatiṃ

Ko te dosoti vuttoca āha kuṇḍalaghaṭṭanaṃ.

785

Adosaṃ dosasaṃñāya kimevaṃ kari bhātika

Iti vatvā mahārājā kataññū idamāhaca.

786

Kaṇḍānucchaviko tuyhaṃ sakkāro hessate mahā

Ghātetvā damiḷe sabbe rājā laddhajayo tato.

787

Pāsādatalamāruyha sīhāsanagato tahiṃ

Nāṭakāmaccamajjhamhi phussadevassa taṃ saraṃ.

788

Āṇāpetvā ṭhapāpetvā puṃkhena ujukaṃ talaṃ

Kahāpanehi kaṇḍaṃ taṃ āsitto uparūpari.

789

Chādāpetvāna dāpesi phussadevassa taṅkhaṇe

Narindapāsādatale narindotha alaṅkate.

790

Sugandhadīpujjalite nānāgandha samāyute

Nāṭakajanayogena accharāhi vibhūsite.

791

Anagghattharaṇatthiṇṇe muduke sayane subhe

Sayito sirisampattiṃ mahatiṃ api pekkhiya.

792

Kataṃ akkhohiṇīghātaṃ saranto nasukhaṃ labhi

Piyaṅgudīpe rahanto ñatvā taṃ tassa takkitaṃ

793

Pāhesuṃ aṭṭhārahante tamassāsetu missaraṃ

Āgamma te aḍḍharatte rājadvāramhi otaruṃ.

794

Nivedi gabbhāgamanaṃ pasādatala māruhuṃ

Vanditvā te mahārājā nisīdāpiya āsane.

795

Katvā vividha sakkāraṃ pucchi āgatakāraṇaṃ

Piyaṅgudīpe saṅghena pesitā manujādhipa.

796

Tamassāsayituṃ amhe itirājā punāha te

Kathannubhante assāso mama hessati yena me 797

Akkhohiṇi mahāsenā ghāto kārā pito iti

Saggamaggantarāyoca natthi te tena kammunā.

[SL Page 104] [\x 104/]

798

Diyaḍḍhamanujā cettha ghātitā manujādhipa

Saraṇesu ṭhito eko pañcasīlepi cāparo.

799

Micchādiṭṭhica dussīlā sesā pasu samā matā

Jotayissasi cevatthaṃ bahudhā buddhasāsanaṃ

800

Manovilekhaṃ tasmā tvaṃ vinodaya narissara

Iti vutto mahārājā tehi assāsamāgato.

801

Vanditvā te visajjetvā sayito puna cintayi

Vinā saṅghena āhāraṃ mābhuñjetha kadācipi.

802

Iti mātā pitā hāre sapiṃsu dahareva no

Adatvā bhikkhusaṅghassa bhuttaṃ atthīnu no iti.

803

Addasa pātarāsamhi ekammarica vaṭṭikaṃ

Saṃghassa aṭṭhapetvāca paribhuttaṃ satiṃ vinā.

804

Tadatthaṃ daṇḍakammaṃ me kattabbaṃ ti vicintayī

Ekarajjaṃ kārayitvā laṅkādīpe mahāyaso.

805

ṭhānantaraṃ saṃvidahi yodhānaṃ so yathārahaṃ

Theraputtābhayo yodho dīyamānaṃ na icchi taṃ.

806

Pucchito ca kimatthaṃti yuddhamatthīti abravī

Ekarajje kate yuddhā kinnāmantica pucchica.

807

Yuddhaṃ kilesa corehi karissāmi sudujjayaṃ

Icceha māha taṃ rājā punappuna nisedhayī.

808

Punappunaṃ so yācitvā rājānuññāya pabbaji

Pabbajitvāca kālena arahattamapāpuṇi.

809

Pañcakhīṇāsavasataṃ parivāro ahosica

Chattamaṅgalasattāhe gate gatabhayo bhayo.

810

Rājākatābhiseko ca mahatāvibhavena so

Tissavāpimagākīḷā vidhinā samalaṅkataṃ.

811

Kiḷituṃ abhisittānaṃ cārittaṃ cānurakkhituṃ

Rañño paricchadaṃ sabbaṃ upāyanasatāni ca.

812

Maricavaṭṭivihārassa ṭhānamhi ṭhapayiṃsu ca

Tattheva thūpaṭṭhānamhi sadhātuṃ kuntamuttamaṃ.

813

hapesuṃ kuntadhārakā ujukaṃ rājamānusā

Sahorodho mahārājā kīḷitvā salile divā.

[SL Page 105] [\x 105/]

814

Sāyamāha "gamissāma kuntaṃ ānetha bho iti cāletuṃ naṃ nasakkhiṃsu kuntaṃ rājādhikārikā

815

Gandhamālāhi pūjesuṃ rājasenā samāgatā

Rājāmahantaṃ accheraṃ disvā taṃ haṭṭhamānaso.

816

Vidhāya tattha ārakkhaṃ pavisitvā puraṃ tato

Kuntaṃ parikkhipāpetvā cetiyaṃ tattha kārayī.

817

Thūpaṃ parikkhipāpetvā vihārañca akārayī

Tīhi vassehi niṭṭhāyi vihāraṃ so narissaro

818

So saṃghaṃ sannipātesi vihāramaha kāraṇā

Bhikkhūnaṃ satasahassāni tato bhikkhuṇiyo pana.

819

Navutiñca sahassāni abhiviṃsu samāgatā

Tasmiṃ samāgame saṃghaṃ idhamāha mahīpati.

820

Saṃghaṃ bhante vissaritvā bhuñjiṃ marica vaṭṭikaṃ.

Tassa taṃdaṇḍakammaṃ me bhavatūti akārayi.

821

Sacetiyaṃ maricavaṭṭi vihāraṃ sumanoharaṃ

Patigaṇhātu taṃ saṃgho iti so dakkhiṇodakaṃ.

822

Pātetvā bhikkhusaṃghassa vihāraṃ sumano adā

Vihāre taṃ samantāca mahantaṃ maṇḍapaṃ subhaṃ.

823

Kāretvā tattha saṃghassa mahādānaṃ pavattayī

Pāde patiṭṭhapetvā pi jale abhayavāpiyā.

824

Tato so maṇḍapo āsi sesokāse kathāvakā

Sattāhaṃ annapānādiṃ datvāna manujādhipo.

825

Adā sāmaṇakaṃ sabbaṃ parikkhāraṃ manoharaṃ ahu satasahassaggho parikkhāro sa ādiko.

826

Ante sahassagghanako sabbaṃ saṅgho ca taṃlabhi

Yuddhe dāne ca sūrena sūrinā ratanattaye.

827

Pasannāmala cittena sāsanujjota natthinā

Raññā kataññunā tena thūpakārāpanādito.

828

Vihāramahanantāni pūjetuṃ ratanattayaṃ

Pariccattadhanānettha anagghāni vimuñciya.

829

Sesānī honti ekāya ūnavīsati koṭiyo

Tato rājā vicintesi vissutaṃ sussutaṃ sutaṃ.

[SL Page 106] [\x 106/]

830

Mahāpañño pahāpuñño paññāya katanicchayo dīpappasādako thero rājino ayyyakassa me.

831

Evaṃ kirāha nattā te duṭṭhagāmaṇi bhūpati

Mahāpañño mahāthūpaṃ soṇṇamāliṃ manoramaṃ.

832

Vīsaṃ hatthasataṃ uccaṃ kāressati anāgate

Puno uposathāgāraṃ nānāratanamaṇḍitaṃ.

833

Navabhūmaṃ karissati lohapāsāda meva ca iti cintiya bhūmindo likhitvevaṃ ṭhapāpitaṃ.

834

Pekkhāpento rājagehe ṭhitaṃ eva karaṇḍake

Soṇṇaṃ paṭṭaṃ laddhāna lekhaṃ tattha avācayi.

835

Chattiṃsa satavassāni [a] atikkamma anāgate

Kākavaṇṇa suto duṭṭha gāmaṇīmanujādhipo.

836

Idañcidañca evañca kāressatīti vācitaṃ sutvā haṭṭho udānetvā appoṭesi mahīpati

837

Tato pātova gantvāna mahāmeghavanaṃ subhaṃ

Sannipātaṃ kārayitvā bhikkhu saṃghassa abravī

838

Vimānatulyaṃ pāsādaṃ kārayissāmi vo ahaṃ

Dibbaṃ vimānaṃ pesetvā tulyaṃ lekhaṃ dadātha me

Bhikkhu saṃgho visajjesi aṭṭha khīṇāsave tahiṃ.

839

Laṅkāya so narindo damiḷajanagaṇe gāmiṇivho jinitvā

Laṅkāyaṃ ekarajjaṃ atulasirisukhaṃ vindamāno mahantaṃ

Eke te nekakoṭī nihatajanagaṇe sabbaso so saritvā

Seṭṭhaṃ puññaṃ karitvā akusalaphalato muccayissāmahanti.

840

Saṃghassatthāya seṭṭhaṃ vararatanamayaṃ devavyamhaṃva sobhaṃ

Pāsādaṃ kātukāmā dasasatakirasseva vijjotamānaṃ

Gantvā ārāmaseṭṭhaṃ pavarayatigaṇaṃ vandamāne kathetvā

Saṃghānattaṭṭhabhikkhū gaganatalagatā khīraṇissā vimānaṃ.

841

Disvā tasseva rūpaṃ likhiya varapaṭe ānayitvāna rañño

Dassesuṃ tampi disvā pamuditahadayo taṃ vimānaṃ va sabbaṃ

Katvā thamhiṃ sahassaṃ varakanakacitaṃ seṭṭhagabbhaṃ sahassaṃ

Kūṭāgārehi sobhaṃ navabhuvanadharaṃ tambalohena chādī,

--------------------------------------------------- [A] cattāḷīsasataṃ vassa-ma: vaṃse,

[SL Page 107] [\x 107/]

842

Muttājālāvanaddhaṃ varamaṇikhacitaṃ soṇṇasambhārasiddhaṃ

Soṇṇabhā svābhiyuktaṃ suratana khacitaṃ soṇṇa pallaṅkaseṭṭha

hāpetvā tassa majjhe samaratanamayaṃ ropayitvā dhajañca

843

hāpetvā saṅghabhattaṃ tahiṃ tiṃsakoṭibbayena

Pāsādaṃ niṭṭhapetvā varatanamayaṃ bhājanampī ṭhapesi

Sabbaṃ bhaṇḍaṃ ṭhapetvā sanarapati jalaṃ siñcayitvā karena

Pāsādaṃ dāsi saṃghe pamuditahadayo icchamānova santiṃ.

844

Tato ca so mahārājā pāsādasmiṃ tahiṃ pana

Tambalohena chādesi lohapāsāda nāmako.

845

Puthujjane vasāpesi heṭṭhimāyā ca bhūmiyā

Dutiyāyaṃ vasāpesi tipeṭakadharā yatī.

846

Sotāpannādayo bhikkhū tatiyādisi bhumisu

Uddhaṃ catusu bhūmīsu arahante vasāpayī

847

Pasādassa mahāraṭṭhe sabbantu pūjanāvidhiṃ

Varicavaṭṭimahārāma maheviya sa kārayī.

848

Tato so satasahassaṃ vissajjetvā mahīpati

Kārāpesi mahābodhiṃ pūjaṃ suḷāramuttamaṃ.

849

Tato puraṃ pavisanto thupaṭṭhāne nivāsitaṃ

Passitvāna silāthūpaṃ saritvā pubbakaṃ sutiṃ.

850

Kāressāmi mahāthūpaṃ itihaṭṭho mahātalaṃ

Āruyha rattiṃ bhuñjitvā sayito iti cintayī

851

Damiḷe maddamānena lokoyaṃ pīḷito mayā.

Nasakkā balimuddhattuṃ taṃ vajjiya baliṃ ahaṃ.

852

Kārayanto mahāthūpaṃ kathaṃ dhammena iṭṭhikā

Uppādessāmi iccevaṃ cintayantassa cintanaṃ.

853

Chattamhi devatā jāni tato kolāhala ahu

Devesu ñatvā taṃ sakko vissakammāna mabravi

854

Iṭṭhakatthaṃ cetiyassa rājā cintesi gāmaṇī

Gantvā purā yojanamhi gambhīranadisantike.

855

Māpehi iṭṭhakaṃ tattha iti sakkena codito

Vissakammo idhāgamma māpesi tattha iṭṭhakā.

[SL Page 108] [\x 108/]

856

Pabhāte luddako tattha sunakhehi caraṃ agā

Godhā rūpena dassesi luddakaṃ bhummadevatā.

857

Luddo taṃ anubandhanto gantvā disvāna iṭṭhakā

Antarahitāya godhāya iti cintesi so tahiṃ.

858

Kāretu kāmo kira no mahāthūpaṃ mahīpati

Upāya namidaṃ tassa iti gantvā nivedayī.

859

Tassa taṃ vacanaṃ sutvā piyaṃ janahitatthiyo

Rājā kāresi sakkāraṃ mahantaṃ tuṭṭhamānaso.

860

Purā pubbuttare dese yojanattaya matthake

Ācāraviṭṭhigāmamhi soḷasakarise tale.

861

Suvaṇṇabījā uṭṭhiṃsu vividhāni pamāṇato

Vidatthukkaṭṭhamānāni heṭṭhā aṅguli mattakā.

862

Suvaṇṇa puṇṇaṃ taṃ bhūmiṃ disvā taṃ gāmavāsikā

Suvaṇṇapātiṃ ādāya gantvā rañño nivedayiṃ

863

Purā pācīna passamhi sattayojana matthake

Gaṃgāpāre tambapiṭṭhe tambalohaṃ samuṭṭhahi

864

Taṃgāmikā tambaloha bījamādāya pātiyā

Rājānamupasaṃ kamma tamatthañca nivedayuṃ

865

Pubbadakkhiṇadesamhi purato catuyojane

Sumanavāsi gāmamhi uṭṭhahiṃsu maṇī bahu.

866

Uppalakuru vindehi missakeneva gāmikā

Ādāya pātiyā eva gantvā rañño nivedayuṃ.

867

Purato dakkhiṇāpasse aṭṭhayojana matthake

Ambaṭṭhakola leṇamhi rajataṃ upapajjatha,

868

Nagare vāṇijo eko adāya sakaṭe bahu

Malayā siṅgiverādiṃ ānetuṃ malayaṃ gato,

869

Lenassa avidūramhi sakaṭāni ṭhapāpiya

Patoda dāramicchanto āruhī sa mahīdharaṃ

870

Pātippamāṇakaṃ pakkaṃ pakkākārena nāmitaṃ

Disvā panasalaṭṭhiñca pāsāṇaṭṭhañca taṃ phalaṃ,

871

Vaṇṭe taṃ vāsiyā chetvā dassāmagganti cintiya

Kālaṃ ghosesi taṃ sutvā cattāro "nāsavā" gamuṃ,

[SL Page 109] [\x 109/]

872

Haṭṭho so te 'bhivādetvā nisīdāpiya sādaro

Vāsiyā vaṇṭasāmantā tacaṃ chetvā apassayaṃ,

873

Siñcitvā so rasapuṇṇaṃ yusaṃ pattehi ādiya

Caturo yusapūre te patte te samadāsi so,

874

Te taṃ gahetvā pakkāmuṃ kālaṃ ghosesi so puna

Aññe khīṇāsavā therā cattāro tattha āgamuṃ,

875

Tesaṃ patte gahetvā so paṇasa miñjāhi pūriya

Pādāsi te apakkāmuṃ tato eko na pakkami,

876

Rajataṃ tassa dassetuṃ orohitvā tato hi so

Nisajjalenā sannamhi tā miñjā paribhuñjatha,

877

Sesā miñjā vāṇijopi bhuñjitvā yāvadatthakaṃ

Bhaṇḍikāya gahetvāna sesā thera padānugo,

878

Gantvāna theraṃ passitvā veyyāvaccamakāsica

So thero lena dvārena tassa maggaṃ amāpayī

879

Theraṃ vandiya so tena gacchanto lenamaddasa

Lenadvāramhi ṭhatvā taṃ rajatampi apassi so,

880

Sakaṭāni [a] ṭhapāpetvā sajjhupiṇḍaṃ tamādiya

Anurādhapurāgamma rañño dassesi vāṇijo,

881

Purato pacchime passe pañca yojana matthake

Uruvela paṭṭane muttā mahāmalaka mattiyo,

882

Pavālantarikā saddhiṃ samuddā thalamokkamuṃ

Kevaṭṭā tā samānetvā rañño santikamānayuṃ

883

Purato uttare passe sattayojana matthake

Keṭivāmika [b] gāmassa vāpiṃ pakkantakandare,

884

Jāyiṃsu vālukāpiṭṭhe cattāro uttamā maṇī

Nisata potappamāṇā ummāpuppha nibhā subhā,

885

Te disvāna maṇī luddo āgantvā rājasantikaṃ

Evarūpā maṇī diṭṭhā mayā iti nivedayi.

886

Iṭṭhakādīni ca tāni mahāpuñño mahīpati

Mahāthūpattha muppannā niti ñatvā pamodito.

--------------------------------------------------

[A] sakaṭesu-potthakesu, [b] peḷivāpika ma: vaṃse.

[SL Page 110] [\x 110/]

887

Yathānurūpaṃ sakkāraṃ tesaṃ katvā sumānaso

Te eva rakkhake katvā sabbāni āharāpayī.

888

Evaṃ samatte sambhāre vesākha puṇṇamāsiyaṃ

Patte vesākha nakkhatte mahāthūpattha mārabhi.

889

Hāretvāna tahiṃ gacche thūpaṭṭhāna makhānayi

Sattahatthe mahīpālo thirīkātumanekadhā.

890

Yodhehi āharāpetvā gulapāsānake tahiṃ

Kūṭehi paharāpetvā pāsāṇe cuṇṇite atha.

891

Cammāvanaddhapādehi mahāhatthīhi maddayī

Bhūmiyā thirabhāvatthaṃ atthānattha vicakkhaṇo

892

Ākāsagaṅgā patita ṭṭhāne satata tintake.

Mattikā sukhumā tattha samantā tiṃsa yojane

893

Navanīta mattikā tesaṃ sukhamattā pavuccati

Khīṇāsava sāmaṇerā mattikā āharuṃ tato.

894

Ābhataṃ sāmaṇerehi himavantā sugandhakaṃ

Santharāpesi bhūmindo eḷikantu tatopari.

895

Pāsāṇe santharāpesi eḷikāsanthatopari

Sabbattha mattikā kicce navanītavhaye ahu.

896

Nīyāsena kapitthassa santintena rasodakā

Aṭṭhaṅgulaṃ bahalato lohapaṭṭaṃ tato pari.

897

Manosilā tilatela madditāya tatoparī

Mahāthūpa patiṭṭhāna ṭṭhāne evaṃ hi kārayī.

898

Kāretvā parikammāni vippasannena cetasā

Āsāḷha sukkapakkhassa divasepi catuddase.

899

Kāretvā bhikkhusaṃghassa sannipāta midaṃ varaṃ

Mahācetiya atthāya bhadantā maṅgaliṭṭhakaṃ

900

Patiṭṭhapessaṃ sve ettha sabbo saṅgho sametu no

Buddhapūjāya yogena mahājana hitatthiko

901

Mahājano posathiko gaṇṭamālāni gaṇhiya

Mahāthūpa patiṭṭhānaṭṭhānaṃ yātu suve iti.

902

Cetiyaṭṭhāna bhūsāya amacceva niyojayi

Anekehi pakārehi te taṃ ṭhānamalaṅkaruṃ

[SL Page 111] [\x 111/]

903

Nagaraṃ sakalaññeva maggaṃ ceva idhāgataṃ

Anekehi pakārehi alaṅkārayi bhūpati.

905

Sabhāyañca catudvāre nagarassa ṭhapāpayi

Nahāpite nahāpate kappake ca bahū tathā.

906

Vatthāni gandhamālāca annāni madhurāni ca

Mahājanatthaṃ bhūmindo mahājanahito rato.

907

Paṭiyattāni etāni ādiyitvāna yathā ruci

Sabbe jānapadā ceva thūpaṭṭhāna mupāgamuṃ

908

Sumaṇḍitehi neketi ṭhānantara vidhānato

Ārakkhito amaccehi yathā ṭhānaṃ mahīpati.

909

Sumaṇḍitāhi nekehi devakañño pamāhi ca

Nāṭakitthihi paribbuḷho sumaṇḍita pasādito

910

Cattāḷīsa sahassehi posehi parivārito

Nānāturiya saṃghuṭṭho devarāja vilāsavā

911

Mahāthūpa patiṭṭhānaṃ ṭhānaṭhāna vicakkhaṇo

Sāyaṇheva upāgañchi nandayanto mahājane.

912

Aṭṭhuttara sahassaṃ so sāṭakāni ṭhapāpiya

Puṭabaddhāni majjhamhi catupasse tato pana.

913

Vatthāni rāsiṃkāresi anekāni mahīpati

Madhusappi guḷādiñca maṅgalatthaṃ ṭhapāpayī.

914

Tasmiṃ ṭhāne āgamiṃsu jambudīpe mahiddhikā

Nānādisāhi bhikkhavo pūjanatthaṃ asesato.

915

Laṅkādīpaṭṭhakā bhikkhū āgacchiṃsu asesato

Puthujjanādayo cāpi arahantāpi sabbaso.

916

Tasmā puthujjanānañca sotāpannā dinampica gaṇanāya paricchedo porāṇehi nabhāsito. 917

Samāgatānaṃ sabbesaṃ bhikkhūnaṃ taṃ samāgame

Sapaṭisambhidā eva vuttā channavuti koṭiyā.

918

Te mahācetiyaṭṭhānaṃ parivāretvā yathārahaṃ

Majjhe ṭhapetvā okāsaṃ rañño aṭṭhaṃsu bhikkhavo.

919

Pavisitvā tahiṃ rājā bhikkhusaṅghaṃ tathā ṭhitaṃ

Disvā pasanna cittena vanditvā haṭṭhamānaso.

[SL Page 112] [\x 112/]

920

Gandhamālāhi pūjetvā katvāna taṃ padakkhiṇaṃ

Majjhe puṇṇaghaṭaṭṭhānaṃ pavisitvā samaṅgalaṃ

921

Suvaṇṇagghī paṭimukkaṃ paribbhamana daṇḍakaṃ

Rajatena kataṃ suddhaṃ saddhāpīti balodayo.

922

Gāhayitvā amaccena paṇḍitena sujātinā

Abhimaṅgala bhūtena bhūtabhūti parāyano.

923

Mahantaṃ cetiyaṃ vaṭṭaṃ kāretuṃ katanicchaye

Bhūmāpayitumāraddho parikammita bhūmiyaṃ.

924

Siddhattho nāma nāmena mahāthero mahiddhiko

Tathā karontaṃ rājānaṃ dīghadassi nivārayī.

925

Evaṃ mahantaṃ thūpañca ayaṃ rājārabhissati

Thūpe aniṭṭhite yeva maraṇaṃ assa hessati.

926

Bhavissati mahanto ca thūpo duppaṭisaṅkharo

Iti so nāgataṃ passa mahantaṃ taṃ nivārayiṃ.

927

Saṅghassa ca anuññāya therasambhāvanāya ca

Mahantaṃ kattukāmopi gaṇhi therassa bhāsitaṃ.

928

Therassa upadesena tassa rājā akārayī

Majjhimaṃ cetiyāvaṭṭaṃ patiṭṭhāpetra miṭṭhikā

929

So vaṇṇa rajate ceva ghaṭe majjhe ṭhapāpayī

Aṭṭhaṭṭha aṭṭhitussāho parivāro yato pana.

930

Aṭṭhuttara sahassañca ṭhapāpesi nave ghaṭe

Aṭṭhuttara aṭṭhuttare vatthānantu sate pana

931

Iṭṭhikā pavarā aṭṭha ṭhapāpesi visuṃ visuṃ

Sammatena amaccena bhūsitena anekadhā.

932

Tato ekaṃ gāhayitvā nānāmaṅgala saṅkhate

Puratthima disābhāge paṭhamaṃ maṅgaliṭṭhikaṃ

933

Patiṭṭhāpesi sakkaccaṃ manuññe gandhakallale

Jātisumana pupphesu pūjitesu tahiṃ pana.

934

Ahosi paṭhavikampo sesā sattapi iṭṭhakā

Patiṭṭhāpesiṃ maccehi maṅgalānica kārayī.

935

Evaṃ āyāḷhamāsassa sukkapakkhamhi sammate

Uposathe paṇṇarase patiṭṭhāpesi iṭṭhakā

[SL Page 113] [\x 113/]

936

Cātuddase ṭhite tattha mahāthere anāsave

Vanditvā pūjayitvāna suppatītaka mānaso.

937

Pubbuttara disaṃ gantvā piyadassiṃ anāsavaṃ

Vanditvāna mahātheraṃ aṭṭhāsi tassa santike.

938

Maṅgalaṃ tattha vaḍḍhento tassa dhamma mabhāsi so

Therassa desanā tassa janassāhosi sātthikā.

939

Tecattāḷīsa sahassāni dhammā bhi samayā ahuṃ

Cattāḷīsa sahassāni sotāpannā ahuṃ tahiṃ.

940

Sahassaṃ sakadāgāmi anāgāmi ca tattakaṃ

Sahassaṃ yeva arahanto tatthā hesuṃ gihījanā

941

Aṭṭhārasa sahassāni bhikkhū bhikkhuṇiyo pana

Cuddaseva sahassāni arahatte patiṭṭhahuṃ.

Thūpāramhakathā.

--------

942

Vanditvāna mahārājā sabbaṃ saṅghaṃ nimantayi

Yāvacetiya niṭṭhānā bhikkhaṃ gaṇhatha me iti.

943

Saṅgho taṃ nādhivāsesi anupubbena so pana

Yācanto yāvasattāhaṃ alabhiṃ adhivāsanaṃ.

944

Alanthopaḍḍha bhikkhūhi te laddhā sumano so

Aṭṭhārasasu ṭhānesu thūpaṭṭhānasamantato.

945

Maṇḍapaṃ kārayitvāna mahādānaṃ pavattayī

Sattāhaṃ tattha saṅghassa tato saṃghaṃ visajjayī.

946

Tato bheriṃ carāpetvā iṭṭhakāvaḍḍhakī lahuṃ

Sannipātesi te āsuṃ pañcamatta satāni hi.

947

Kathaṃ karissasī te ko pucchito āha bhūpati

Paṃsusakaṭaṃ khepetvā patiṭṭhāpessāmi cetiyaṃti

948

Taṃ rājā patipāhesi tato upaḍḍupaḍḍhakaṃ

Vadantānaṃ nivāresi thirakāmo mahīpati

949

Atheko paṇḍito vyatto vaḍḍhakī āha bhupatiṃ

Udukkhale koṭṭayitvā ahaṃ suppehi mattikaṃ.

950

Piṃsāpayitvā tisade ekaṃ paṃsūna ammaṇaṃ

Khepayitvā niṭṭhapeyyaṃ cetiyaṃ sumanoramaṃ.

[SL Page 114] [\x 114/]

951

Itivuttetu aññāsi tiṇādīnettha nosiyā

Cetiyamhīti bhūmindo indatulya parakkamo

952

Kiṃ saṇṭhānaṃ cetiyaṃ taṃ karissasi tuvaṃ iti

Pucchitaṃ taṃ khaṇaññeva vissakammo tamāvisi.

953

Sovaṇṇapātiṃ toyassa pūrāpetvāna vaḍḍakī

Pāṇinā vārimādāya vāripiṭṭhiya māhani.

954

Phalikāgolasadisaṃ mahābubbula muṭṭhahi

Āhedisaṃ karissāmi tussitvānassa bhūpati.

955

Sahassaggha vatthayugaṃ tathālaṅkāra pādukā

Kahāpaṇāni dvādasa sahassāni padāpayi.

956

Iṭṭhakā āharāpessaṃ apīḷento kathaṃ nare

Iti rājā vicintesi rattiṃ ñatvāna taṃ marū.

957

Cetiyassa catudvāre āharitvāna iṭṭhakā

Rattiṃ rattiṃ ṭhapayiṃsu ekekāha pahonakā

958

Taṃ sutvā sumano rājā cetiya kammāmārabhi

Amūḷakaṃ hattha kammaṃ nakātabbanti ñāpayī.

959

Ekekasmiṃ dvārasmiṃ ṭhapāpayī kahāpaṇe

Soḷasa satasahassāni vatthāni subahūnica.

960

Vividhañca alaṅkāraṃ khajjabhojjaṃ sapānakaṃ

Gandhamāla guḷādiñca mukhavāsaka pañcakaṃ

961

Taṃ yathāruci gaṇhantu kammaṃ katvā yathāruci

Te tatheva apekkhitvā adaṃsu rājakammikā.

962

Mahāthūpe kayiramāne bhatiyā kammakārakā

Anekasatā sujanā cavantā sugatiṃ gatā

963

Cittappasāda mattena sugate gatimuttamā

Labbhatīti viditvāna thūpathūpaṃ kare buḍo.

964

Ettheva bhatiyā kammaṃ karitvā itthiyo duve

Tāvatiṃsamhi nibbattā mahāthūpamhi niṭṭhite.

965

Āvajjetvā pubbakammaṃ diṭṭhakammaphalā ubho

Gandhamālā ādiyitvā thūpaṃ pūjetu māgatā.

966

Gandhamālāhi pūjetvā cetiyaṃ abhivandisuṃ

Tasmiṃ khaṇe mahāgaṃgā [a] vāsi there mahāsivo.

----------------------------------------------------------

[A] bhātivaṃka ma: vaṃsa,

[SL Page 115] [\x 115/]

967

Rattibhāge mahāthūpaṃ vandissāmīti āgato

Taṃ disvāna mahāsatta paṇṇarukkha mupāgato.

968

Adassayitvā attānaṃ passi sampattimabbhutaṃ

hatvā tāsaṃ vandanāya pariyosāne apucchitā.

969

Bhāsito sakalo dīpo devo bhāsena vo idha

Kinnu kammaṃ karitvāna devalokaṃ ito gatā.

970

Mahāthūpe kataṃ kammaṃ tassa vyākāsi devatā

Evaṃ tathāgate tasmiṃ pasādehi mahamphalo

971

Pupphayānattayaṃ thūpe iṭṭhikāni citaṃ citaṃ

Samaṃ paṭhaviyā katvā iddhimantova sādayuṃ.

972

Navavāre citaṃ evaṃ sabbā osādayiṃsu te

Atha rājā bhikkhusaṅgha sannipāta makarayī.

973

Tatrā sītisahassāni sannipātamhi bhikkhavo

Rājā saṅghaṃ upāgamma pūjetvā abhivandiya

974

Iṭṭhakosīdane hetuṃ pucchi saṅgho viyākari

Ciraṭṭhitatthaṃ thūpassa iddhimantehi bhikkhuhi.

975

Kataṃ evaṃ mahārāja naidāni karissare

Aññathattaṃ akatvā tvaṃ mahāthūpaṃ samāpaya.

976

Taṃ sutvāttamano rājā thūpe kamma makārayi

Pupphayānesu dasasuiṭṭhikā dasakoṭiyo.

977

Bhikkhusaṃgho sāmaṇeraṃ uttaraṃ sumanampi ca

Cetiya dhātugabbhatthaṃ pāsāṇe medavaṇṇake,

978

Ārathāti yojesuṃ te gantvā uttaraṃ kuruṃ

Asītiratanāyāma vitthārera vibhāyure

979

Aṭṭhaṅgulāni bahale gaṇṭhipupphanibhe subhe

Cha medavaṇṇa pāsāṇe āhariṃsu khaṇe tato.

980

Pupphayānassa upari majjhe ekaṃ nipātiya

Catupassamhi caturo mañjusaṃ viya chādiya

981

Ekaṃ pidhānakatthāya disābhāge puratthime

Adassanaṃ karitvāte [a] ṭhapayiṃsu mahiddhikā.

----------------------------------------------

[D] āsanaṃ tārayitvāna-potthakesu.

[SL Page 116] [\x 116/]

982

Majjhamhi dhātugabbhassa tassa rājā akārayī

Ratanamayaṃ bodhirukkhaṃ sabbākāra manoramaṃ.

983

Aṭṭhārasarataniko khandho sākhassa pañca ca

Pavālamayamūlo so indanīle patiṭṭhito

984

Susuddha rajatakhandho maṇipattehi sobhito

Hemamaya paṇḍupatta phalo pavāla aṅkuro.

985

Aṭṭha maṅgalikā tassa khandho pupphalatā pica

Catuppadānaṃ pantīca haṃsapanti ca sobhanā.

986

Uddhaṃ cāru vitānante muttākiṅkini jālakaṃ

Suvaṇṇaghaṭa pantīca dāmānica tahiṃ tahiṃ.

987

Vitāna catukonamhi lambiṃsu muttadāmakā

Navasatasahassaggho ekeko āsi lambito

988

Ravindutārārūpāni nānāpadumakāni ca

Ratanehi katāneva vitāne appitānahuṃ

989

Aṭṭhuttarasahassāni vatthāni vividhāni ca

Mahagghanānāraṅgāni vitāne lambitā nahuṃ.

990

Bodhiṃ parikkhipitvāna nānāratana vedikā

Mahāmalaka muttā hi santhārotu tadantare

991

Nānā ratana pupphānaṃ catugandhudakassa ca

Puṇṇa puṇṇa ghaṭapanti bodhimūle katā nahuṃ

992

Bodhipācīna paññatte pallaṅke koṭi agghake

Sovaṇṇa buddhapaṭimaṃ nisīdāpayi bhāsuraṃ.

993

Sarīrāvayavā tassā paṭimāya yathārahaṃ

Nānāvaṇṇehi ratanehi katā surucirā ahuṃ.

994

Mahābrahmā ṭhito tattha rajatacchattadhārako

Vijayuttara saṅkhena sakko ca abhisekado

995

Vīṇāhattho pañcasikho kālanāgo sanāṭako

Sahassahattho māroca sahatthi saha dhītuhi [b]

996

Pācīnapallaṅkanibhā tīsu sesa disāsupi

Koṭi koṭi dhanagghāva pallaṅkā atthatā ahuṃ.

-------------------------------------------------

[B] sahakiṅkaro ma: vaṃse.

[SL Page 117] [\x 117/]

997

Bodhiṃ ussīsake katvā nānāratana maṇḍitaṃ

Koṭidhanagghakaṃ yeva paññattaṃ sayanaṃ ahu.

998

Sattasattāha ṭhānesu tattha tattha yathārahaṃ

Adhikāre akāresi brahmāyācana mevaca

999

Dhammacakkappavattiñca pabbajjampi yasādinaṃ

Bhaddavaggiyānaṃ pabbajjaṃ jaṭila damanampi ca.

1000

Bimbisārāgamañcāpi rājagahappavesanaṃ

Veluvanassa gahaṇaṃ asīti sāvake tathā,

1001

Kapiḷavatthu gamanañca tattheva ratanacaṅkamaṃ

Rāhulananda pabbajjaṃ gāhaṃjetavanassa ca

1002

Ambamūle pāṭihīraṃ tāvatiṃsamhi desanaṃ

Devorohana pāṭihīraṃ therapañhe samāgamaṃ,

1003

Mahāsamaya suttantā rāhulovāda meva ca

Mahāmaṅgala suttañca dhanapāla samāgamaṃ.

1004

Ālavakaṅguli mālañca apalāladamanampi ca

Pārāyanaka samitiṃ āyuvossajjanaṃ tathā.

1005

Sūkaramaddavaggāhaṃ siṅgivaṇṇayugassa ca

Pasannodaka pānañca parinibbāṇa mevaca.

1006

Devamanussa paridevaṃ therena pādavandanaṃ

Dahanaṃ agginibbāṇaṃ tattha sakkāra mevaca

1007

Dhātuvibhāgaṃ doṇena pāsādajanakāni ca

Yebhuyyena akāresi jātakāni sujātimā.

1008

Vessantara jātakantu vitthārena akārayi

Tusitā purato yāva bodhimaṇḍaṃ tathevaca.

1009

Catuddisaṃ te cattāro mahārājā ṭhitā ahuṃ

Tettiṃsa devaputto ca dvattiṃsā ca kumāriyo.

1010

Yakkhasenāpatī aṭṭha vīsatī ca tato pari

Añjaliṃ paggahā devā pupphapuṇṇaghaṭā tato:

1011

Naccakā devatā ceva turiya vādakadevatā

Adāsagāhakā devā pupphasākhadharā tathā.

1012

Padumaggāhakādevā aññe devāca nekadhā

Ratanagghiya pantīca dhammacakkāna mevaca,

[SL Page 118] [\x 118/]

1013

Khaggadharā devapanti devā pātidharā tato

Tesaṃ sīse pañcahatthā gandhatelassa pūritā,

1014

Dukūlavaṭṭikāpanti sadā pajjalitā ahu

Phalikagghicatukkaṇṇe ekeke ca mahāmaṇiṃ.

1015

Suvaṇṇamaṇimuttānaṃ rasayo vajirassa ca

Catukkaṇṇesu cattāro katāhesuṃ pabhassarā.

1016

Medavaṇṇaka pāsāṇa bhittiyaṃ eva ujjalā

Vijjutā appitā āsuṃ dhātugabbhehi bhūsitā.

1017

Rūpakānettha sabbāni dhātugabbhe manorame

Ghanakoṭṭima hemassa kārāpesi mahīpati

1018

Indagutto mahāthero chaḷabhiñño mahāmatī

Kammādhiṭṭhāyako ettha sabbaṃ saṃvidahī imaṃ.

1019

Sabbaṃ rājaddhiyā ettha devatānañca iddhiyā

Iddhiyā ariyānañca asambādhaṃ patiṭṭhitaṃ.

Thūpakaraṇa kathā.

--------

1020

Dhātugabbhamhi kammāni niṭṭhāpetvaṃ arindamo

Sannipātaṃ kārayitvā saṅghassa idamabravī,

1021

Dhātugabbhamhi kammāni mayā niṭṭhāpitāni ti

Suve dhātu nidhessāmi bhante jānātha dhātuyo

1022

Idaṃ vatvā mahārājā nagaraṃ pāvisī tato

Dhātu āharakaṃ bhikkhuṃ bhikkhusaṅgho vicintayī,

1023

Sonuttaraṃ nāmayatiṃ pūjā pariveṇa vāsikaṃ

Dhātābhihāra kammamhī chaḷabhiññaṃ niyojayī,

1024

Cārikaṃ caramānamhi nāthe lokahitāya hi

Nanduttaroti nāmena gaṅgātīramhi mānavo,

1025

Nimantetvā bhisambuddhaṃ sasaṅghaṃ so abhojayī

Satthā payāgapaṭṭhāne sasaṅgho nāvamāruhi,

1026

Tattha bhaddaji therotu chaḷabhiñño mahiddhiko

Jalapakkhalitaṭṭhānaṃ disvā bhikkhu idaṃ vadi,

1027

Mahāpanāda bhūtena mayā vuttho suvaṇṇayo

Pāsāde patito ettha pañcavīsati yojano.

[SL Page 119] [\x 119/]

1028

Taṃ pāpuṇitvā gaṅgāya jalaṃ pakkhalitaṃ idha

Bhikkhū asaddahantā te satthuno taṃ nivedayuṃ,

1029

Tato satthā viyākāsi bhaddajisseva bhikkhuno

Pubbakammābhibhāvatthaṃ imā gāthā abhāsayī,

1030

Patādo nāma so rājā yassa thūpo suvaṇṇayo

Tiriyaṃ soḷasubbedho uccamāhu sahassadhā.

1031

Sahassa khaṇḍasatakhaṇḍa dhajāsuṃ haritāmayā

Anaccuṃ tattha gandhabbā chasahassāni sattadhā.

1032

Evametaṃ tadā āsi yathā bhāsati bhaddaji.

Sakko ahaṃ tadā āsiṃ veyyāvaccakaro tava.

1033

Evaṃ vatvā mahāvīro sabbadassī idabravī

Tenahi tvaṃ vinodehi sabbesaṃ saṃsayaṃ iti

1034

Itivutte tu se thero uggantvāna nabhotalaṃ

Ñāpetuṃ brahmalokehi vasavattisamatthataṃ.

1035

Iddhiyā nabhamuggantvā sattatālasame ṭhito

Dussathūpaṃ brahmaloke ṭhapetvā vaḍḍhite kare.

1036

Idhānetvā dassayitvā janassa puna taṃ tahiṃ

hapayitvā yathāṭhāne iddhiyā gaṅgamāgato.

1037

Pādaṅguṭṭhena pāsādaṃ gahetvā thūpikāya so

Ussāpetvāna dassetvā janassa khipi taṃ tahiṃ.

1038

Nanduttaro mānavako disvā taṃ pāṭihāriyaṃ

Parāyattamahaṃ dhātuṃ pahū ānayituṃ siyā.

1039

Iti patthesi tenetaṃ saṅgho sonuttaraṃ yatiṃ

Tasmiṃ kamme niyojesi soḷasavassikaṃ api.

1040

Āharāmi kuto dhātuṃ itisaṅghe mapucchi so

Kathesi saṃgho therassa tassa tā dhātuyo iti.

1041

Parinibbāṇa mañcamhi nipanno lokanāyako

Dhātūhipi lokahitaṃ kātuṃ devinda mabravī.

1042

Devindaṭṭhasu deṇesu mama sarīradhātusu

Ekaṃ doṇaṃ rāmagāme koḷiyehica sakkataṃ.

1043

Nāgalokaṃ tato nītaṃ tato nāgehi sakkataṃ

Laṅkādīpe mahāthūpe nidhānāya bhavissati.

[SL Page 120] [\x 120/]

1044

Mahākassapa theropi dīghadassī mahāyati

Dhammāsoka narindena dhātuvitthāra kāraṇā.

1045

Rājagahassa sāmante rañño ajātasattunā

Kārāpento mahādhātu nidhānaṃ sādhusaṅkhataṃ.

1046

Sattadoṇāni dhātūnaṃ āharitvāna kārayī

Rāmagāmamhi doṇantu satthu cittaññunāggahī.

1047

Mahādhātu nidhānantaṃ dhammāsokopi bhūpati

Passitvā aṭṭhamaṃ doṇaṃ āṇāpetuṃ matiṃ akā.

1048

Mahāthūpe nidhānatthaṃ vihitaṃ tuṃ jineti ti

Dhammāsokaṃ nivāresi tattha khīṇāsavā yatī.

1049

Rāmagāmamhi thūpotu gaṅgātīre kato tato

Bhijji gaṃgāya oghena so tu dhātukaraṇḍako.

1050

Samuddaṃ pavisitvāna dvidhā bhinno jale tahiṃ

Nānāratana pīṭhamhi aṭṭhā raṃsisamākulo.

1051

Nāgā disvā karaṇḍaṃ taṃ kālanāgassa rājino

Mañjerika nāgabhavanaṃ upagamma nivedayuṃ.

1052

Dasakoṭi sahassehi gantvā nāgehi so tahiṃ

Dhātu tā abhipūjetvā netvāna bhavanaṃ sakaṃ.

1053

Sabbaratana mayaṃ thūpaṃ tassopari gharantathā

Māpetvā sahanāgehi sadā pūjeti sādaro.

1054

Ārakkhā mahatī tattha gantvā dhātu idhānaya

Suve dhātunidhānaṃ hi bhūmipālo karissati.

1055

Garukaṃ saṅghavacanaṃ sutvā sādhuti so pana

Gantabbakālaṃ pekkhanto pariveṇa magā sakaṃ.

1056

Bhavissati suve dhātu nidhānanti mahīpati

Cāresi nagare bheriṃ sabbakicca vidhāyakaṃ.

1057

Nagaraṃ sakalaṃ ceva idhā gāmiñca añjayaṃ

Alaṅkāriya sakkaccaṃ nāgare ca vibhūsayi.

1058

Sakko devānamindoca laṅkādīpa masesakaṃ

Āmantetvā vissakammaṃ alaṃkārayi nekadhā.

1059

Nagarassa catudvāre vatthabhattādikāni so

Mahājana pabodhatthaṃ ṭhapāpesi narādhipo.

[SL Page 121] [\x 121/]

1060

Uposathe paṇṇarase aparaṇhe sumānaso

Paṇḍito rājakiccesu sabbālaṅkāra maṇḍito.

1061

Sabbāhi nāṭakitthīhi yodhehi parivārito

Mahatāca janoghena hatthi assarathehi ca.

1062

Nānāvidha vibhūsehi sabbaso parivārito

Āruyha so rathavaraṃ suseta catusindhavaṃ.

1063

Bhūsitaṃ kuṇḍalaṃ hatthiṃ kāretvā purato subhaṃ

Suvaṇṇa caṅgoṭa dharo setacchattassa heṭṭhato.

1064

Aṭṭhuttara sahassāni nāgaranāriyo subhā

Suvaṇṇaghaṭa bhusāyo taṃ rataṃ parivārayuṃ.

1065

Nānāpupphasamuggāni tatheva daṇḍadīpikā

Tattakā tattakāyeva dhārayitvāna itthiyo.

1066

Aṭṭhuttara sahassāni dārakā samalaṅkatā

Gahetvā parivāresuṃ nānāvaṇṇaddhaje subhe.

1067

Nānāturiya ghosehi anekehi tahiṃ tahiṃ

Hatthassa rathasaddehi bhindanto viya bhūtalaṃ.

1068

Yanto mahāmeghavana uyyānaṃ so mahāyaso

Yantova nandanavanaṃ devarājā asobhatha.

1069

Rañño niggamanārambhe pure turiyarāvakaṃ

Pariveṇe nisissova sutvā sonuttaro yati.

1070

Nimmujjitvā paṭhaviyaṃ gantvāna nāgamandiraṃ

Nāgarājassa purato tattha pāturahū lahuṃ.

1071

Vuṭṭhāya abhivādetvā pallaṅke taṃ nivesiya

Sakkaritvāna nāgindo pucchi āgatadesakaṃ.

1072

Tasmiṃ vutte atho pucchi tassāgamana kāraṇaṃ

Vatvādhikāraṃ sabbaṃ so saṃghasandesa mabravi.

1073

Mahāthūpa nidhānatthaṃ buddhena vihitā idha

Tava atthagatā dhātu dehi tākira me tuvaṃ.

1074

Taṃ sutvā nāgarājā so atīva domanassito

Pahū ayaṃ hi samaṇo balakkārena gaṇhituṃ.

1075

Tasmā aññattha netabbā dhātuyo iti cintayī

Tatthaṭhitaṃ bhāgineyyaṃ ākāreṇa nivedayī.

[SL Page 122] [\x 122/]

1076

Nāmena so vasu datto [a] jānitvā tassa iṅgitā.

Gantvā taṃ cetiyagharaṃ giḷitvā taṃ karaṇḍakaṃ

1077

Sineru pādaṃ gantvāna kuṇḍalāvattako sayi

Tiyojaka sataṃ dīgho bhogo yojanamattato.

1078

Anekāni sahassāni māpitāni phaṇānitu

Dhūmāyati pajjalati sayitvā so mahiddhiko

1079

Anekāni sahassāni attanā sadise agī

Māpayitvā sayāpesi samantā parivārite.

1080

Bahū nāgāca devāca osariṃsu tahiṃ tadā

Yuddhaṃ ubhinnaṃ nāgānaṃ passissāma mayaṃ iti

1081

Mātulo bhāgineyyena haṭā tā dhātuyo iti

Ñatvā theraṃ tā dhātu natthi me santike iti.

1082

Ādito yeva so thero tāsaṃ dhātūna māgamaṃ

Mantvāna nāgarājantaṃ dehi dhātūti abravi.

1083

Atha ñatvā saññapetuṃ theraṃ so uragādhipo taṃ ādā cetiya gharaṃ gantvā taṃ tassa

vaṇṇayī.

1084

Anekadhā anekehi ratanehi susaṅkhataṃ

Seṭṭhena cetiyagharaṃ passa bhikkhu sunimmalaṃ.

1085

Laṅkādīpamhi sakale sabbāni ratanāni ca

Sopānante ṭhapitamhi nāgghantaññesu kā kathā.

1086

Mahāsakkāra ṭhānamhā appasakkāra ṭhānataṃ

Dhātūnaṃ nayanaṃ nāma nayuttaṃ bhikkhu vo idaṃ.

1087

Saccābhisamayo nāga tumhakaṃ hi navijjati

Saccābhisamayaṭṭhānaṃ netuṃ sakkāhi dhātuyo.

1088

Dhātunidhāna majjeva sohi rājā karissati

Tasmā papañcaṃ akatvā lahuṃ me dehi dhātuyo

1089

Nāgo āha sace bhante tuvaṃ passasi dhātuyo

Gaṇhitvā yāhi taṃ thero tikkhattuṃ ca anāpayi.

1090

Sukhumataraṃ māpayitvā thero tattha ṭhitova so

Bhāgineyyassa vadane hatthaṃ pakkhipi tāvade.

---------------------------------------------

[A] vāsuladatto-ma: vaṃse.

[SL Page 123] [\x 123/]

1091

Dhātukaraṇḍa mādāya tiṭṭhanāgāti bhāsiya

Nimmujjitvā paṭhaviyaṃ pariveṇamhi uṭṭhahi.

1092

Nāgarājā tato bhikkhu amhehi vañcito iti

Dhātu ānayanatthāya bhāgineyyassa pāhiṇi.

1093

Bhāgineyyotu kucchimhi apassitvā karaṇḍakaṃ

Paridevamāno āgantvā mātulassa nivedayī.

1094

Tadā so nāgarājāpi vañcitamhā mayaṃ iti

Paridevi nāgā sabbepi parideviṃsu paṇḍitā.

1095

Bhikkhunāgassa vijaye tuṭṭhā devā samāgatā

Dhātuyo pūjayantāva teneva saha āgamuṃ.

1096

Parivemānā āgantvā nāgā saṅghassa santike

Bahudhā parideviṃsu dhātāharaṇa dukkhitā.

1097

Tesaṃ saṅgho nukampāya thokaṃ dhātumadāpayī

Tena te tuṭṭhā āgantvā pūjābhaṇḍāni āharuṃ.

1098

Sakko ratanapallaṅkaṃ suvaṇṇacaṅgoṭa mevaca

Ādāya sahadevehi taṃ ṭhānaṃ samupāgato.

1099

Therassa uggataṭṭhāne kārite vissakammunā

Patiṭṭhapetvā pallaṅkaṃ suddhe ratana maṇḍape.

1100

Dhātukaraṇḍamādāya tassa therassa hatthato

Caṅgoṭake ṭhapetvāna pallaṅkapavare vasī.

1101

Brahmā chattamadhāresī tusito vālavījaniṃ

Maṇitāla vaṇṭaṃ suyāmo sakko saṅkhaṃ tu sodakaṃ.

1102

Cattāroca mahārājā aṭṭhaṃsu khaggapāṇino

Samuggahatthā tettiṃsa devaputtā mahiddhikā.

1103

Pāricchattaka pupphehi pūjayantā tahiṃ gatā

Kumārikāca dvattiṃsa daṇḍadīpaka dhārikā.

1104

Palāpetvā duṭṭhayakkhe yakkhasenāpatī pana

Aṭṭhavīsati aṭṭhaṃsu ārakkhaṃ kurumānakā.

1105

Vīṇaṃ cāraya mānova aṭṭhā pañcasikho tahiṃ

Raṅgabhūmiṃ sajjayitvā timbaru turiya ghosavā.

1106

Anekā devaputtā ca sādhugītappayojakā

Mahākālo nāgarājā thutamāno anekadhā.

[SL Page 124] [\x 124/]

1107

Dibbaturiyāni vajjanti dibbasaṃgīti vattati

Dibbagandhādi vassāni vassāpentica devatā

1108

So indaguttattherotu mārassa paṭisedhako

Cakkavāla samaṃ katvā loha chatta madhārayi.

1109

Dhātūnaṃ parito ceva tattha tatthe va paṃcasu

Dhātunidhānesu sajjhāyaṃ kariṃsu khalu bhikkhavo.

1110

Tatthāgamā mahārājā pahaṭṭho duṭṭhagāmaṇī

Sīsenādāya ānīte caṅgoṭamhi suvaṇṇake.

1111

hapetvā dhātu caṅgoṭaṃ patiṭṭhāpiya āsane

Dhātuṃ pūjiya vanditvā ṭhito pañjaliko tahiṃ.

1112

Dibbacchattā dikānettha dibbagandhā dikāni ca

Passitvā dibbaturiyāni sadde sutvā ca khattiyo

1113

Apassitvā brahmadevaṃ tuṭṭho acchariyabbhuto

Dhātuṃ chattehi pūjesi laṅkā rajjebhi siñcayi.

1114

Dibbacchattaṃ mānusaṃ ca vimutticchatta mevaca

Saha caṅgoṭakeneva sīsenādāya khattiyo

1115

Iti ticchatta dhārissa lokanāthassa satthuno

Tikkhattumeva me rajjaṃ dammīti haṭṭhamānaso

1116

Tikkhattumeva dhātūnaṃ laṅkārajjamadāsi so

Pūjayanto dhātuyo tā devehi mānusehica.

1117

Sahacaṅgoṭa keheva sīsenādāya khattiyo

Bhikkhu saṅgha paribbuḷho katvā thūpaṃ padakkhiṇaṃ

1118

Pācīnato āruhitvā dhātugabbhamhi otari

Arahantā chanavati koṭiyo thūpa muttamaṃ.

1119

Samantā parivāretvā aṭṭhaṃsu katapañjalī

Otaritvā dhātugabbhaṃ mahagghe sayane subhe.

1120

hapessāmīti cintente pītipuṇṇe narissare

Sadhātu dhātu caṅgoṭo uggantvā tassa sīsato.

1121

Sattatālappamāṇamhi ākāsamhi ṭhito tato

Sayaṃ karaṇḍo vivari uggantvā dhātuyo tato.

1122

Buddhavesaṃ gahetvāna lakkhaṇa byañjanujjalaṃ

Gaṇḍambamūle buddho va yamakaṃ pāṭihāriyaṃ.

[SL Page 125] [\x 125/]

1123

Akaṃsu dharamānena sugatena adhiṭṭhitaṃ

Taṃ pāṭihāriyaṃ disvā pasanne kaggamānasā.

1124

Devā manussā arahattaṃ pattā dvādasa koṭiyo

Sesāphalattayaṃ pattā atītā gaṇanāpathaṃ.

1125

Hitvā ca buddhavesaṃ taṃ karaṇḍamhi patiṭṭhahuṃ

Tato oruyha caṅgoṭo rañño sīse patiṭṭhahi.

1126

Sahindaguttattherena nāṭakīhi ca so pana

Dhātugabbhaṃ pariharaṃ patvāna sayanaṃ subhaṃ.

1127

Caṅgoṭaṃ ratanapallaṅke ṭhapāpetvā jutindharo

Dhovitvāna puno hatthe gandhavāsita vārinā

1128

Catujātiya gandhena ubbaṭṭetvā sagāravo

Karaṇḍaṃ vivaritvāna tāgahetvāna dhātuyo

1129

Iti cintesi bhūmindo mahājana hitatthiko

Anākulā kehi cipi yadi hessanti dhātuyo.

1130

Janassa saraṇaṃ hutvā yadi ṭhassanti dhātuyo

Satthu nipannākārena parinibbāṇa mañcake.

1131

Nipajjantu supaññatte āsanamhī mahārahe

Iti cintiya so dhātu ṭhapesi sayanuttame.

1132

Tadākārā dhātuyoca sayiṃsu sayanuttame

Āsāḷha sukkapakkhassa paṇṇarasa uposathe.

1133

Uttarāsāḷha nakkhatte evaṃ dhātu patiṭṭhitā

Sahadhātu patiṭṭhānā akampittha mahāmahī.

1134

Pāṭihīrāni nekāni pavattiṃsu anekadhā

Rājā pasanno tā dhātu setacchattena pūjayī.

1135

Laṅkāya rajjaṃ sakalaṃ sattāhāni adāsi ca

Kāye ca sabbālaṅkāraṃ dhātu gabbhamhi pūjayī.

1136

Tathānāṭakiyo maccā parisā devatā'pi ca

Vattha guḷa ghatādīni datvā saṃghassa bhūpati.

1137

Bhikkhūhi gaṇasajjhāyaṃ kāretvā khila rattiyaṃ

Tato ca so mahārājā pure bheriṃ carāpayi.

1138

Vandantu pi ca sattāhaṃ sabbe puññatthikā janā

Indagutto mahāthero adhiṭṭhāsi mahiddhiko.

[SL Page 126] [\x 126/]

1139

Dhātuvanditu kāmā ye laṅkādīpamhi mānusā

Taṃ khaṇaṃ yeva āgantvā vandantu dhātuyo idha.

1140

Yathā sakasakagharaṃ tathevā diṭṭhitaṃ ahu

So mahā bhikkhu saṃghassa mahārājā mahāyaso

1141

Mahādānaṃ pavattetvā sattāhaṃ ca nirantaraṃ

Ācikkhi dhātugabbhamhi kiccaṃ niṭṭhāpitaṃ mayā

1142

Dhātugabbhapidhānantu saṅgho jānitu marahati

Saṃgho te dve sāmaṇere tasmiṃ kamme niyojayī.

1143

Pidahiṃsu dhātugabbhaṃ pāsāṇenāhaṭena te

Mālettha mā milāyantu gandhā sussantu mā ime.

1144

Mā nibbāyantu dīpā ca mā kiñcāpi vipajjatu

Medavaṇṇa chapāsāṇā sandhiyantu nirantarā.

1145

Iti khīṇāsavā tattha sabbametaṃ adhiṭṭhahuṃ

Āṇāpesi mahārājā yathāsatti mahājano

1146

Dhātunidhānakānettha karotūti hitatthiko

Mahādhātu nidhānassa piṭṭhimhi ca mahājano

Akā sahassa dhātūnaṃ nidhānāni yathā balaṃ.

1147

Pidahāpiya taṃ sabbaṃ rājā thūpaṃ samāpayi

Caturassacayaṃ tattha cetiyamhi samāpayi.

1148

Aniṭṭhite chattakamme sudhākammeca cetiye

Māraṇantika rogena rājā āsi gilānako.

1149

Tissaṃ pakkosayitvā so kaniṭṭhaṃ dīghavāpito

Thūpe aniṭṭhitaṃ kammaṃ niṭṭhāpehīti abravī.

1150

Bhātuno dubbalattā so tunnavāyehi kāriya

Kañcukaṃ suddhavatthehi tena chādiya cetiyaṃ.

1151

Cittakārehi kāresi vedikaṃ tattha sādhukaṃ

Pantiṃ puṇṇaghaṭānañca pañcaṅgulika pattikaṃ

1152

Naḷakārehi kāresi chattaṃ velumayaṃ tathā

Kharapattamaye canda suriye muddavedikaṃ.

1153

Lākhākuṅkumake hetaṃ cittayitvā sucittikaṃ rañño nivedayī thūpe kātabbaṃ niṭṭhitaṃ iti.

[SL Page 127] [\x 127/]

1154

Sivikāya nipajjitvā idhāgantvā mahīpati

Padakkhiṇaṃ karitvāna sivikāyeva cetiyaṃ.

1155

Vanditvā dakkhiṇa dvāre sayane bhūmisatthate

Sayitvā dakkhiṇa passena so mahāthūpa muttamaṃ.

1156

Sayitvā vāmapassena lohapāsāda muttamaṃ passanto sumano āsi bhikkhusaṅgha purakkhato

1157

Gelañña pucchanatthāya āgatātu tato tato

Channavatikoṭi bhikkhū tasmiṃ āsuṃ samāgame.

1158

Gaṇasajjhāya makaru vaggabandhena bhikkhavo

Theraputtābhayattheraṃ tatthādisvā mahīpati.

1159

Aṭṭhavīsa mahāyuddhaṃ yujjhanto aparājayaṃ

Yo so na paccudāvatto mahāyodho vasī mama.

1160

Maccuyuddhamhi sampatte disvā maññe parājayaṃ

Idāni so ca nopeti thero therasutābhayo.

1161

Iti cintesi so thero jānitvā tassa cintitaṃ

Karindanadiyā tīre vasaṃ pañjali pabbate.

1162

Pañca khīṇā savasata parivārena iddhiyā

Nabhāsāgamma rājānaṃ aṭṭhāsi parivāriya.

1163

Rājā disvā pasanno taṃ purato ca nisīdiya

Tumhe dasamahāyodhe gaṇhitvāna pure ahaṃ.

1164 Yujjhiṃ idāni eko ca maccunā yuddhamārabhiṃ maccusattuṃ parājetuṃ nasakkomīti

āhaca.

1165

Āhathero mahārāja mābhāyi manujādhipa

Kilesa sattuṃ ajinitvā ajeyyo maccusattuko

1166

Sabbampi saṅkhāra gataṃ avassaṃ yeva bhijjati

Tasmā aniccā saṅkhārā dukkhā nattāti cintiya.

1167

Dutiye attabhāvepi dhammacchando mahāhi te

Upaṭṭhite devaloke hitvā dibbaṃ sukhaṃ tuvaṃ

1168

Idhāgamma bahuṃ puññaṃ akāsi ca anekadhā

Karaṇampeka rajjassa sāsanujjotanāya te.

1169

Mahāpuññampi yāvajja divasāva tayā kataṃ

Sabbamanussaramevaṃte sukhaṃ sajju bhavissati.

[SL Page 128] [\x 128/]

1170

Therassa vacanaṃ sutvā rājā attamano ahu

Avassayo dviyuddhamhi tuvaṃ me'si abhāsi taṃ.

1171

Tadā patā harāpetvā pahaṭṭho puññapotthakaṃ

Vāvetuṃ lekhakaṃ āha so taṃ vācesi potthakaṃ.

1172

Ekūna sata vihārā mahārājena kāritā

Ekūna vīsakoṭīhi vihāro marica vaṭṭica.

1173

Uttamo lohapāsādo tiṃsakoṭīhi kārito

Mahāthūpe anagghāni kāritā catuvīsati.

1174

Mahāthūpamhi sesāni kāritāni subuddhinā

Koṭisahassaṃ agghanti mahārājāti vācayī.

1175

Koḷambanāma malaye akkhakkhāyika chātake

Kuṇḍalāni mahagghāni duve datvāna gaṇhiya.

1176

Khīṇāsavānaṃ pañcannaṃ mahātherānamuttamo

Dinno pasanna cittena kaṅguambila piṇḍako

1177

Cuḷaṅganiya yuddhamhi parājitvā palāyatā

Kālaṃ ghosāpayitvāna āgatassa vihāyasā.

1178

Khīṇāsavassa yatino attāna manapekkhiya

Dinnaṃ saraka bhattanti vutte āha mahīpati.

1179

Vihāramaṅgasattāhe pāsādassa mahe tato

Thūpārambhana sattāhe tadā dhātu nidhānake.

1180

Catuddisassa ubhato saṅghassa mahato mayā

Mahārahaṃ mahādānaṃ asesampi pavattitaṃ.

1181

Mahāvisākha pūjañca catuvārama kārayiṃ

Dīpe saṅghassa dvikkhattuṃ ticīvaramadāpayiṃ.

1182

Satta satta dināneva dīparajjamahaṃ imaṃ

Pañcakkhattuṃ sāsanamhi adāsiṃ haṭṭhamānaso.

1183

Satataṃ dvādasaṭṭhāne sappinā suddhavaṭṭiyā

Dīpasahassaṃ jālesiṃ pūjento sugataṃ ahaṃ.

1184 Niccaṃ aṭṭhārasaṭṭhāne vejjehi vihitaṃ ahaṃ

Gilānabhattaṃ bhesajjaṃ gilānāna madāpayiṃ.

1185

Catuttāḷīsaṭhānamhi saṅkhataṃ madhupāyasaṃ

Tattakeyeva ṭhānesu telullopakameva ca

[SL Page 129] [\x 129/]

1186

Ghate pakke mahājāla pūve ṭhānamhi tattake

Tatheva sahabhattehi niccameva adāpayiṃ

1187

Uposatha divasesu māse māse ca aṭṭhasu

Laṅkādīpe vihāresu dīpatelamadāpayiṃ.

1188

Dhammadānaṃ mahantanti sutvā āmisadānato

Lohapāsādake heṭṭhā saṅghamajjhamhi āsane

1189

Osāressāmi saṅghassa maṅgalasutta miccahaṃ

Nisinno osārayituṃ nāsakkhiṃ saṅghagāravā.

1190

Tatoppabhuti laṅkāyaṃ vihāresu tahiṃ tahiṃ

Dhammakathaṃ kathāpesiṃ sakkaritvāna desake. 1191

Dhammakathikatherassa sappiphāṇita sakkharaṃ

Nāḷiṃ nāḷimadāpesiṃ dāpesiṃ caturaṅgulaṃ.

1192

Muṭṭhikaṃ yaṭṭhimadhukaṃ dāpesiṃ sāṭakadvayaṃ

Sabbaṃ pissariye dānaṃ name hāseti mānasaṃ.

1193

Jīvitaṃ anapekkhitvā duggatena satā mayā

Dinnaṃ dānadvayaṃ eva taṃ me hāseti mānasaṃ.

1194

Taṃ sutvā abhayo thero taṃ dānadvayameva so

Rañño cittappasādatthaṃ saṃvaṇṇesi anekadhā.

1195

Tesu pañcasu theresu kaṅguambila gāhako

Maliyadeva mahāthero sumana kūṭamhi pabbate.

1196

Navannaṃ bhikkhusatānaṃ datvā taṃ paribhuñjiso

Paṭhavīpālako dhammaguttattherotu tampana.

1197

Kalyāṇika vihāramhi bhikkhūnaṃ bhājayaṃ tato

Parasaṭṭhisaṅkhānaṃ [a] paribhogamakāsayaṃ.

1198

Talaṅgavāsiko dhamma dinnatthero piyaṅguko

Dīpe dasa sahassānaṃ datvāna paribhuñji taṃ.

1199

Maṅganavāsiko khudda tissatthero mahiddhiko

Kelāse saṭṭhisahassānaṃ datvāna paribhuñji taṃ.

1200

Mahāvyaggho ca thero taṃ okkanarādha [b] vihārake

Datvā satānaṃ sattannaṃ paribhoga makāsayaṃ.

1201

Sarakabhattaggāhītu thero piyaṅgudīpake

Dvādasabhikkhu sahassānaṃ datvāna paribhuñji taṃ.

---------------------------------------------------

[A] dasaddhasatasaṃkhānaṃ-ma: va: [b] okkāgana-ma: va:

[SL Page 130] [\x 130/]

1202

Iti vatvā bhayatthero rañño hāsesi mānasaṃ

Rājā cittaṃ pasādetvā taṃ theraṃ idamabravī.

1203

Catuvīsati vassānaṃ saṃghassa upakārako

Ayaṃ me hotu kāyopi saṃghassa upakārako.

1204

Mahāthūpadassanaṭṭhāne saṃghassa kammamālake

Sarīraṃ saṅghadāsassa tumhe jhāpetha me iti

1205

Kaṇiṭṭhaṃ āha bho tissa mahāthūpe aniṭṭhitaṃ

Niṭṭhāpehi tuvaṃ sabbaṃ kammaṃ sakkacca sādhukaṃ.

1206

Sāyaṃ pāto ca pupphāni mahāthūpamhi pūjaya

Tikkhattuṃ upahārañca mahāthūpassa kāraya.

1207

Paṭiyāditaṃ ca yaṃ vaṭṭaṃ mayā sugata sāsane

Sabbaṃ aparihāpetvā tāta vattaya taṃ tuvaṃ.

1208

Saṃghassa tāta kiccesu māpamādittha sabbadā

Iti taṃ anusāsitvā tuṇhī āsī mahīpati.

1209

Taṅkhaṇaṃ gaṇasajjhāyaṃ bhikkhusaṃgho akāsi ca.

Devatā cha ratheceva chahi devehi ānayuṃ.

1210

Yācuṃ visuṃ visuṃ devā rājānaṃ te rathe ṭhitā

Amhākaṃ devalokaṃ tvaṃ ehi rājamanoramaṃ.

1211

Rājā tesaṃ vaco sutvā yāvadhammaṃ suṇomahaṃ

Adhivāsetha tāvāti hatthākārena vārayī.

1212 Vāreti gaṇasajjhāya miti mantvāna bhikkhavo

Sajjhāyaṃ ṭhapayuṃ rājā pucchi taṃ ṭhānakāraṇaṃ.

1213

Āgamethāti saññāya dinnattā ti vadiṃsu te

Rājā netaṃ tathā bhante iti vatvāna taṃ vadi.

1214

Taṃ sutvāna janā keci bhīto maccubhayā ayaṃ

Vippalapatīti maññiṃsu tesaṃ kaṅkhāvinodanaṃ.

1215

Kāretuṃ abhayatthero rājānaṃ evamāha so

Jānāpetuṃ kathaṃ sakkā ānītā te rathā iti.

1216

Pupphadāmaṃ khipāpesi rājā nabhasi paṇḍito

Tānilaggāni lambiṃsu rathisāsu visuṃ visuṃ.

1217 Ākāse lambamānāni tāni disvā mahājano

Kaṅkhaṃ paṭivinodesi rājā theramabhāsi taṃ.

[SL Page 131] [\x 131/]

1218

Katamo devalokehi rammo bhante ti sobravī

Tusitānaṃ puraṃ rāja rammaṃ iti sataṃ mataṃ.

1219

Buddhabhāvāya samayaṃ olokento mahādayo

Metteyyo bodhisattopi vasate tusite pure.

1220

Therassa vacanaṃ sutvā mahārājā mahāmati

Olokento mahāthūpaṃ nipannova nimīlayi.

1221

Cavitvā taṃ khaṇaṃyeva tusitā āgate rathe.

Nibbattitvā ṭhito yeva dibbadeho adassatha.

1222

Katassa puññakammassa phalaṃ dassetu mattano

Mahājanassa dassento attānaṃ samalaṅkataṃ.

1223

Rathaṭṭho yeva tikkhattuṃ mahāthūpaṃ padakkhiṇaṃ

Katvāna thūpaṃ saṃghañca vanditvā tusitaṃ agā.

1224

Nāṭakiyo idhāgantvā makuṭaṃ yattha mocayuṃ

Makuṭamuttasālāhi ettha sālā katā ahu.

1225

Citake ṭhapite rañño sarīramhi mahājano

Yattha viraviṃsu tattha sālā tannāmikā ahu:

1226

Rañño sarīraṃ jhāpesuṃ yasmiṃ nissīma mālake

So evamālako ettha vuccate rājamālako.

1227

Duṭṭhagāmini rājā so saddho dānaguṇe rato

Mettayyassa bhagavato hessati aggasāvako.

1228

Rañño pitā pitā tassa mātā mātā bhavissati

Saddhātisso kaniṭṭhotu dutiyo hessati sāvako

1229

Sālirājakumāro yo tassa rañño suto tu so

Metteyyassa bhagavato putto yeva bhavissati.

1230

Itica vacana seṭṭhaṃ seṭṭhakhīṇāsavānaṃ

Avitatha thirabhūtaṃ bhutato saṃviditvā

Sugatacarita sabbaṃ sabbaso cintayitvā

Tusiti pavarasattaṃ bodhisattaṃ bhajantu.

Abhaya duṭṭhagāmaṇirañño tusita devaloka gamanakathā niṭṭhitā.

----------------------------------------

[SL Page 132] [\x 132/]

1231

Duṭṭhagāmaṇī raññotu rajje phitā janā ahu

Sālirājakumārotu tassāsi vissuto suto.

1232

Atīva dhañño so āsi puñña kammarato sadā

Atīva cārurūpāya satto caṇḍāliyā ahu.

1233

Asokamālādeviṃ taṃ sambuddhaṃ pubba jātiyā

Rūpenāti piyāyanto so rajjaṃ neva kāmayī.

1234

Kena sā cārurūpasi kena caṇḍālikā ahu

Kena asoka mālāti nāmaṃ assāsi sā pana.

1235

Atīte jambudīpamhi nibbute kassape jine

Bārāṇasiṃ aññatarā duggatitthi mahallikā.

1236

Saṃghassa ca dvi bhikkhūnaṃ bhattāni deti sādaraṃ

Ekasmiṃ divase tassā gharaṃ pageva āgate.

1237

Bhikkhū disvāna sā gantvā bhattaṃyāvatu sijjhati

Tāva āsanasālāyaṃ nisīdathāti abravi.

1238

Te tattha dhammaṃ desentā nisīdanti ca bhikkhavo

Mahallikā ca bhattādiṃ niṭṭhapetvā ca sabbaso.

1239

Dhītaraṃ pesayī amma bhikkhu ānehi tvaṃ iti

Sā gantvāna tadā sīghaṃ dhammaṃ sutvā nisīdiya.

1240

Sādhukāraṃ pavattentī yāvaniṭṭhāna māvasi

Dhammakathāya osāne tikkhattuṃ sādhukārakaṃ

1241

Datvāna sādarā tesaṃ vanditvāna idabravi

Kālo bhante samāyantu piṇḍatthamhaṃ gharaṃ iti.

1242

Tato thokaṃ nivattitvā bhadantā āgatā iti

Ārocesi tadā mātā paribhāsiya āha taṃ

1243

Caṇḍāli suciraṃ kālaṃ katthaṭṭhāne ṭhitā tuva

Bhattādi sītalā jātā velā āsannakā iti.

1244

Mātuyā vacanaṃ sutvā kuddhā dhītāpi āha taṃ

Kissa rosasi caṇḍāli dhammo me suṇito tahiṃ.

1245

Evaṃ dhammaṃ suṇantiṃ maṃ kimatthaṃ paribhāsayi

Dhītuyā vacanaṃ sutvā mātā dhītara mabravī

1246

Tenahi dānaṃ bhikkhūnaṃ parivesa tuvaṃ iti

Tato pasannā sumanā bhikkhusaṃghaṃ upaṭṭhahuṃ.

[SL Page 133] [\x 133/]

1247

Evaṃ tā yāvajīvampi katvāna kusalaṃ bahuṃ

Āyūnaṃ pariyosāne devalokaṃ gatā ubho.

1248

Tattha jīvita pariyantaṃ bhutvā sampattiyo pana

Tato cutā manussesu mātāhu uttame kule

1249

Dhītātu caṇḍālakule mahābhoge mahaddhane

Mātu caṇḍāla vādena ahu caṇḍālagāmake.

1250

Tato cutā devalokaṃ agamaṃsu yathicchitaṃ

Tato cutā manussesu yathāvuttesu jāyaruṃ.

1251

Itimānusa lokacutā tidivaṃ

Tidivā ca cutā naraloka mimaṃ

Anusaṃsaritā punadeva imaṃ

Tidivaṃ agamuṃ varadānaratā.

1252

Devalokā manussesu saṃsarantisu tāsu hi

Ekabuddhantare tīte ṭhitā sīhaladīpake.

1253

Mātucaṇḍālavācāya ahu caṇḍālagāmake

Jeṭṭhakadhītādānāsi devakaññū pamā subhā.

1254

Dhammaṃ sutvā sādhukāra dānena mukhato pana

Asokamālāvaṇṇābhā raṃsimālā nigacchati.

1255

Sugandho ca sadā cāti tenāhā sokamālinī

Ekadā kira sā puraṃ āgacchati tadāpana,

1256

Rājaputto'pi āyāto senāya parivārito

Rājaputtāgamaṃ ñatvā maggā okkamma sāpana.

1257

Bhītā nissāya pākāraṃ aṭṭhāsi taṅkhaṇe pana

Rājāpitaṃ padisvāna itthirūpanti cintiya.

1258

Amho pākāra passamhi itthirūpaṃ manoramaṃ

Kena taṃ kāritaṃ ettha devakaññūpamaṃ subhaṃ.

1259

Tato taṃ purisāvocuṃ netaṃ devitthi rūpakaṃ

Ekā kumārikā deva bhittiṃ nissāya tiṭṭhatīti.

1260

Kumārikāti sutvāna rattacittodamabravi

Antopuraṃ pavesetha bhariyā me bhavissati.

1261

Tassa taṃ vacanaṃ sutvā te gantvā purisā lahuṃ

Gehaṃ netvā nahāpetvā nānālaṅkāra maṇḍitaṃ.

[SL Page 134] [\x 134/]

1262

Kārāpetvā kumārassa purisā te nivedayuṃ

Tato rājakumāro taṃ katvā sakkāra muttamaṃ

1263

Aggamahesiṭṭhānamhi ṭhapetvā saha saṃvasi

Taṃ sutvāna mahārājā abhayo duṭṭhagāmanī.

1264

Vaṃsānurakkhako neso pabbājessāmi naṃ iti

Kodhābhibhūto hutvāna puttasantika māgami.

1265

Kumāro otaritvāna pitupādāni vandati

Tato rājā abhiruhi puttassa bhavanaṃ subhaṃ.

1266

Asokamālinī devī rañño pādāni dhovituṃ

Soṇṇa bhiṅkāra mādāya āgacchati tadāpana.

1267

Taṃ disvāva mahārājā sāratto āha vimbhito

Aho rūpavatī esā sabbalakkhaṇa maṇḍitā.

1268

Īdisaṃ itthiratanaṃ kathaṃ sakkā visajjituṃ

Evaṃ so cintayitvāna putte kopaṃ vinodiya

1269

Napassa'nti kulagottaṃ satto etassa jantuno

Tathāpi rajjasukhato esāhu uttamā iti

Ettakameva vatvāso mahārājā nivattayī.

1270

Tassa rañño suto āsī sālināmo kumārako

Mahiddhiko mahāpuñño sabbaṭṭhānesu pākaṭo.

1271

Yaṃ yaṃ padesaṃ bhajati tattha tattheva pūjito

Pannākārasahassāni ānayiṃsu sadevakā.

1272

Kena so sālināmāsi kena āsi mahiddhiko

Kena so sabbaṭhānesu pannākāre bahū labhi.

1273

Laṅkādīpamhi atīte anurādhapure vare

Eko upāsako āsi kammāra kammakovido.

1274

Saddho pasanno so āsi buddhādiratanattaye

Tadā eko gahapati khettasamhāra kāraṇā.

1275

Sālimaṃsādi bahūke paṇṇākāre samāniyi

Te disvāna vicintesi paṇḍito kusalatthiko.

1276

Etaṃ sabbaṃ sukhettamhi ropayitvā asesato

Paṇṇākāra sahassaṃ va labhissāmi asaṃsayanti.

[SL Page 135] [\x 135/]

1277

Tadā piyaṅgudīpamhā bhikkhū khīṇāsavā tahiṃ

Cattārova samāyanti piṇḍatthaṃ so tadā pana. 1278

Haṭṭhatuṭṭho pavattesi gahetvā tepi āniya

Pubbapaññatte gharamhi nisīdāpiya āsane.

1279

Bhojāpetvā paṇītena piṇḍapātena sabbathā

Parivāretvāna pūjetvā patthanaṃ akarī tadā

1280

Iminā pana me bhante puññakammena nāgate

Paṇṇākārasahassaṃ me pātuhotu bhavābhave.

1281

Gāme vā yadivā raññe jalevā yadivā thale

Yaṃ yaṃ icchāmi taṃ sabbaṃ khippameva samijjhatuti.

1282

Itivara paṇidhānaṃ patthayitvāna tamhā

Supurita paritoso so ca vitvāttabhāvā.

Narapatibhaya rañño gāmanivhassa gehe

Apagami varadātā deviyā kucchiyā ca

1283

Tasmiṃ kucchigate yeva paṇṇākāraṃ anappakaṃ

Tamhā tamhā padesamhā āhariṃsu ca deviyā.

1284

Dasamāse paripuṇṇe vijāyati tadāpi ca

Sampatta paṇṇākāraṃ taṃ devī eva vicārayi.

1285

Vuddhippatte kumāramhi kumārasseva ānayuṃ

Paṇṇākāresu sabbesu sālī bahutarā ahuṃ.

1286

Tena sālikumāroti nāmaṃ tassa kataṃ ahu

Vayappatto kumāro so ānetvā sokamāliniṃ.

1287

Aggamahesiṃ katvāna piyavāsaṃ vasī tadā

Dhaññapuñño rājaputto sālināmoti vissuto.

1288

Tato ca so rājaputto sakapuññaṃ vimaṃsitu

Kālasseva ca vuṭṭhāya katvā sarīra jagganaṃ

1289

Rattavatthaṃ nivāsetvā katvaññātaka vesakaṃ

Pacchimadvārā nikkhamma araññe ekako vasī.

1290

Tasmiṃ khaṇe devasaṃghā mantayitvāna ekato

Suvaṇṇamayaṃ rūpimayaṃ tambakaṃsamayampi ca.

1291

Bhājanaṃ sakaṭasatehi kumārassābhi hārayuṃ taṃ netvāna sakaṃ hegaṃ cintetvāna tatheva

so.

[SL Page 136] [\x 136/]

1292

Uttaradvārā nikkhamma vane eko nisīdayī

Tasmiṃ khaṇe manussāpi sammantetvāna ekato.

1293

Suddhasugandhasālīnaṃ sakaṭehi ca pañcahi

Satehi paripūretvā kumārassābhi hārayuṃ

1294

Te sabbepi gahetvāna sakagehaṃ gato ahu

Punapi rājaputto so puññakammaṃ vimaṃsituṃ.

1295

Pācīnadvārā nikkhamma araññe ekako vasī

Tadā aññe manussāpi mantayitvāna ekato.

1296

Ghataṃ sugandhaṃ manāpaṃ sakaṭehi ca pañcahi

Satehi paripūretvā kumārassāhi hārayuṃ.

1297

Punapi rājaputto so sakapuññaṃ vimaṃsituṃ

Dakkhiṇadvārā nikkhamma araññe ekako vasī.

1298

Tadā aññe manussāpi madhupāṇita sakkaraṃ

Pañcasata sakaṭehi pūrayitvābhihārayuṃ.

1299

Rājaputto pi taṃ sabbaṃ āharitvā sakaṃ gharaṃ

Samantā nagaresveva mama puññaṃ va atthinu

1300

Udāhu duradesepi atthi natthīti cintayī

Sakapuññaṃ vimaṃsituṃ asokamāliniyā saha.

1301

Rathamāruyha nagarā nikkhamitvāna ekako

Gacchamāno rājaputto cetiyagiri santikaṃ

1302

Patvā vanantaraṃ yeva chamāyaṃ so nisīdiya

Asokamālinī devī avhāya etada bravī.

1303

Bhadde chāto ahaṃ dāni bhattamānehi tvaṃ iti

Tassa taṃ vacanaṃ sutvā devī taṃ etadabravī.

1304

Ayyaputta brahāraññe nimmanusse kuto pana

Bhattaṃ labhissa'nti tato taṃ deviṃ etadabravī.

1305

Imaṃ patodaṃ gaṇhitvā etaṃ pahara pādapaṃ

Paharitvāna taṃ bhattaṃ ānehīti vadāhi tvaṃ

1306

Taṃ gahetvāna sā devī tathā vatvāna pādapaṃ

Paharitena patodena taṃ rukkha devatāya hi

1305

Sarīramhi paharitamhi sā ca taṃ etadabravī

Kasmā maṃ pahari ayye kiṃ doso mama santike ti.

[SL Page 137] [\x 137/]

1308

Chāto ahu rājaputto tassa āṇāya taṃ iti

Itivuttetu sā āha sabbaṃ sampāditaṃ mayā.

1309

Idāneva harissāmi sabbaṃ bhattādikaṃ sayaṃ

Iti vatvāna sā tattha sesadevehi āniya

1310

Maṇḍapaṃ tattha māpetvā ghosāpetvā tahiṃ tahiṃ

Sabbaṃ bhattādikaṃ netvā bhojāpenti ca devatā

1311

Tasmiṃ khaṇe kumārassa parivārā bahūjanā

Aneka sahassā sampattā tepi tattha abhuñjisuṃ.

1312

Tadā so rājaputtopi cetiyagiri vāsinaṃ

Mahādānampi datvāna bhojāpetvā sakaṃ janaṃ.

1313

Sattarattindivaṃ yeva araññe vasati tato

Nivattitvāna nagaraṃ agamāsi mahāyaso.

1314

Tato so pituno daṭṭhuṃ gantvāna rājamandiraṃ

Vanditvāna mahārājaṃ nisīdi yuttamāsane

1315

Taṃ disvāna mahārājā evamāha mahīpati

Sāli tvaṃ mama raṭṭhamhi nippīḷitvā mahājane

1316

Bhuñjitvāna yathākāmaṃ kasmā idāni āgato

Itivutte tu so āha nāhaṃ nippīḷayaṃ janaṃ.

1317

Devatā maṃ samāgantvā tadāraññe upaṭṭhahuṃ

Bhattādiñca āharitvā bhojāpiṃsu ca devatā

1318

Tāhi ānītabhattehi datvā dānaṃ yadicchakaṃ

Sattarattindivaṃ tattha vasitvāna nivattayiṃ.

1319

Iti vutte mahārājā vīmaṃsītvā vijāniya

Mahāpuñño kumāroti tuṇhī āsi mahīpati.

1320

Tato paṭṭhāya so āsi mahāpuññoti vissuto

Tasmā pi so rājabhāvaṃ rājaputto na icchati.

Sālirājassa uppattikathā.

----------------

1321

Duṭṭhagāmaṇibhātā so saddhātisso tadaccaye

Rajjaṃ kāresābhisitto aṭṭhārasasamāsamo

1322

Chattakammaṃ sudhākammaṃ hatthipākārameva ca.

Mahāthūpassa kāresi so saddhātissa nāmako.

[SL Page 138] [\x 138/]

1323

Dīpena lohapāsādo uḍḍayahittha susaṅkhato

Kāresi lohapāsādaṃ so sattabhūmakaṃ puna.

1324

Navutisata sahassaggho pāsādo āsi so tadā

Dakkhiṇāgirivihāraṃ dhākaleṇañca [a] kārayī.

1325

Kulambika vihārañca [b] tadā pettaṅgavālikaṃ

Veccavavattikañceva [c] dumbalavāpi tissakaṃ

1326

Dīghavāpimhi kāresi vihāre yojane pica

Dīghavāpi vihārañca kāresi sahacetiyaṃ

1327

Nānāratana sañchannaṃ tattha kāresi cetiyaṃ

Sandhiyaṃ sandhiyaṃ tattha rathacakkappamāṇakaṃ.

1328

Sovaṇṇamālaṃ kāretvā laggāpesi manoramaṃ

Caturāsīti sahassānaṃ dhammakkhandhāna missaro

1329

Caturāsīti sahassāni pūjācāpi akārayī

Evamādini puññāni katvāna kusalatthiko

1330

Rahogato nisīditvā evaṃ cintesi so tadā

Anappakaṃ bahuṃ puññaṃ puññakkhette kataṃ mayā.

1331

Dānavatthu suvisuddhaṃ sambuddhena suvaṇṇitaṃ

Tasmā suddhaṃ dānavatthuṃ karissāmīti cintayī

Deviyā santikaṃ gantvā evamāhamahīpati.

1332

Khettūpamā arahanto dāyakā kassakūpamā

Bījūpamaṃ deyyadhammaṃ ito nibbattate phalaṃ.

1333

Icceva buddhaseṭṭhena vuttattānussaraṃ ahaṃ

Etesu dānavatthusu parisuddhaṃ nahotihi.

1334

Tasmā bhadde dānavatthuṃ pariyesissāmi bhaddakaṃ

Bhatiṃ katvā laddhabhaṇḍaṃ ānessaṃ tava santikaṃ.

1335 Tato ahañca tvaṃ vāpi dassāma dānamuttamaṃ

Iti vatvā mahārājā kālassevābhi nikkhami.

1336

Rattavatthaṃ nivāsetvā gahetvā dhaññalāvakaṃ

Mahāmaggamhi aṭṭhāsi pucchanto āgate jane

--------------------------------------------

[A] kallakallena-ma: va: [b] kulumbāla-ma: va: [c] velaṅgaviṭṭita-ma: va:

[SL Page 139] [\x 139/]

1337

Kassa dhaññaṃ lāvitabbaṃ lavissāmi ahaṃ iti.

Tadā eko gahapati khettasāmīpi āgato.

1338

Tassa taṃ vacanaṃ sutvā taṃ rājānaṃ idabravī

Mālāva abhirūposi hatthapādāca sobhanā.

1339

Nivatthavatthaṃ sukhumaṃ bhatiko nīdiso iti.

Tassa taṃ vacanaṃ sutvā mahārājā idabravī

1340

Amho evaṃ navattabbaṃ surūpaṃ kiṃ kathaṃ tayā

Surūpo vā durūpo vā dhanasseva ca kāraṇā. 1341

Bhatikammakaro eva tasmā dassehi dhaññakaṃ

Iti vuttetu so gantvā khettaṃ khettassa sāmiko.

1342

Dassetvāna tahiṃ sassaṃ lavitabbaṃ idabravī

Mā tāva lāvayī gaṇha imaṃ sassaṃ yathicchitaṃ.

1343

Yattakaṃ gahituṃ sakkā gaṇhāhi tattakaṃ iti

Tassa taṃ vacanaṃ sutvā mahārājā mahabbalo.

1344

Khettasāmike sayante lācayitvāna dhaññakaṃ

Atthaṃ gatamhi suriye attano tthāya lāvitaṃ.

1345

Mahantaṃ dhaññakalāpa dvayamādāya pakkami

Ānetvā taṃ sakagehaṃ ṭhapetvā devisantike

1346

Taṃ devīca sayaṃ cāpi maddetvāna sahatthato

Dvinālimattaṃ taṇḍulaṃ karitvāna susādhukaṃ.

1347

Avasesena khīrañca sappisakkara mevaca

Gāhāpetvā mahārājā bhattaṃ niṭṭhāpayī tato.

1348

Ekaṃ dāsiṃ pakkosetvā evamāha narādhipo

Khippameva vihāraṃ tvaṃ gantvāna sīghasopana

1349 Ānehi ekaṃ bhikkhunti taṃ sutvā sīghameva sā

Agamāsi vihārantaṃ tadāpiyaṅgu dīpake

1350

Tissanāmo mahāthero dibbāya sotadhātuyā

Sutvāna rañño vacanaṃ ekaṃ khīṇāsavaṃ yatiṃ

1351

Laṅkādīpaṃ ito gantvā sanasālāya motara

Otaritvā yathābuḍḍhaṃ tiṭṭhāhi tvaṃ tato pana

1352

hitikāya ca sampattaṃ rañño bhattaṃ paṭiggaha

Itivuttetu so thero abbhuggantvā nabhotalaṃ

[SL Page 140] [\x 140/]

1353

Laṅkādīpe otaritvā bhikkhunaṃ paṭipāṭiyā

Aṭṭhāsi taṅkhaṇeyeva sā dāsīpi nivedayī

1354

Bhante tumhesu sabbesu ekaṃ saṅghena sammataṃ

Bhikkhuṃ ānehi bhikkhatthaṃ iti rājā apesayī

1355

Iti vutte ca dāsiyā te bhikkhu ṭhitikāya tu

Sampattaṃ taṃ arahantaṃ nīyādiṃsu ca dāsiyā

1356

Tadā taṃ sā bhivanditvā nimantitvā nivattayi

Rañño nivedayī deva esa'yyo āgato iti.

1357

Taṃ sutvāna mahārājā sīghaṃ vuṭṭhāya āsanā

Paccuggantvāna taṃ theraṃ pattaṃ gaṇhiya sādaraṃ.

1358

Gharaṃ netvāna taṃ theraṃ nisīdāpiya āsane

Omuñcitvāna sāṭakaṃ attano ca nivāsanaṃ.

1359

Pattadhāraṃ karitvāna saddho pasannamānaso

Patte pakkhippa bhattampi sappikhīrādikampica

1360

Vatthena saha taṃ pattaṃ ānetvā therasantikaṃ

Mayā bhante akattabbaṃ bhatiṃ katvāna dukkaraṃ.

1361

Sampāditaṃ idaṃ bhattaṃ patigaṇhiya sādhukaṃ

Mayhaṃ tāvaca nibbāṇaṃ hitatthāya tuvaṃ kuru.

1362

Iti vatvā mahārājā pattaṃ bhattena pūritaṃ

Adāsi theropi tadā taṃ pattaṃ patigaṇhiya.

1363

Icchitaṃ patthitaṃ sabbaṃ sabbasova samijjhatu

Iti vatvāna gehamhā pattamādāya nikkhami.

1364

Rājā dūraṃ gamī therā tadā thero nabhattalaṃ

Abbhuggantvāna iddhiyā pakkhirājava ambare.

1365

Yāva rañño cakkhupathaṃ tāvagantvāna taṅkhaṇe

Piyaṅgudīpaṃ patvāna taṃ therassa adā siso

1366

Tadā ca so mahāthero bhojayitvāna tampana

Sahassa arahantānaṃ paribhogama kārayī.

1367

Tato sopi mahārājā disvā taṃ pāṭihāriyaṃ

Pītiyāva abhissanto udānampi pavattayī.

1368

Aho dānaṃ varadānaṃ arahante patiṭṭhitaṃ.

Tato paṭṭhāya so rājā saddhātissoti pākaṭo.

[SL Page 141] [\x 141/]

Bhatikamma karaṇa kathā.

------------

1369

Ekadāpica so rājā saddho tisso mahīpati

Anekabhikkhu sahassaṃ jānāpetvāna sādaro

1370

Dātabbayuttakaṃ dānaṃ taṃ datvāna idabravī

Bhante tumhesu sabbesu ekaṃ saṅghena sammataṃ.

1371

Bahussutaṃ mahāpaññaṃ bhikkhuṃ ovādituṃ mama

Uddisatūti taṃ sutvā bhikkhusaṅgho avoca taṃ.

1372

Mahārāja imamhātu catuyojanamatthake

Araññāvāsiko thero kuṇḍalatisso ti vissuto

1373

So thero taṃ ovadituṃ samattho iti abravi

Taṃ sutvāna mahārājā tato sīghaṃ nivattayī.

1374 Caturaṅginisenāya samantā parivārito

Puna divase nagaramhā nikkhamitvāna sīghaso

1375

Taṃ theraṃ dassanatthāya taṃ padesaṃ upāgami.

Tattha ṭhatvā mahārājā evaṃ cintesi so tadā.

1376

Parivārena gamanaṃ therassa santikaṃmpi ca

Nayuttaṃ ahamekova passissaṃ paṭhamaṃ iti.

1377

Cintitvevaṃ mahārājā padasā ekakova so

Therassa vasanaṭṭhānaṃ agamāsi mahīpatī.

1378

Taṃ ñatvāna mahāthero evaṃ cintesi so tadā

Raññā saha vissāse natthi mayhaṃ payojanaṃ.

1379

Attano taṃ vihārañca māpetvā nīcavatthukaṃ

Dvattiṃsākārakaṃ sabbaṃ likhanto yeva bhūmiyaṃ.

1380

Dvārañcāpi thaketvāna nisīdati ca taṅkhaṇe

Rājāpi santikaṃ yeva taṃvihārassupāgamī.

1381

Upagantvā tālacchiddā taṃ theraṃ so valokayi

Disvā therassa ākāraṃ evaṃ cintesi so tadā.

1382

Hatthakukkuccako eso sakammapasuto ca so

Mayhaṃ ovāda dānatthaṃ nānārūpo ayaṃ iti.

1383

Cintitvevaṃ mahārājā tato sīghaṃ nivattiya

Upekkhakova hutvāna nisīdi sakamandire.

[SL Page 142] [\x 142/]

1384

Tato tu cirakālena saṅghaṃ āyāciso pana

Saṅgho punapi taṃ theraṃ eso yevāti uddisi. 1385

Dutiyampi so mahārājā taṃ theraṃ upasaṅkami

Tadāpi so mahāthero kuṇḍalatissa nāmako.

1386

Rañño ovādadānatthaṃ rañño gehaṃ gatena me

Kiṃ payojana miccevaṃ cintayitvā mahāmatī.

1387

Dutiyampi tathākāsi mahāthero mahiddhiko

Tato ca so mahārājā dutiyampi nivattayī.

1388

Majjhattakova hutvāna nisīdi sakamandire

Therassa guṇadesampi nakathesi mahīpati

1389

Tato tu cirakālena mahātherassa tassatu

Rogo uppajji sothero oloketvāna jīvitaṃ.

1390

Sakaṃ āyukkhayaṃ ñatvā evaṃ cintesi so tadā

Eso saddhātisso mayhaṃ ajānitvā guṇampana.

1391

Katvāna aññathattaṃ so katvā dosāna cintanaṃ

Nirayaṃ vāadhigaccheyya tasmā raññopi kāraṇā

1392

Adhiṭṭhānampi katvāna pahāya tampi kāraṇaṃ

Nibbāyissāmahaṃ evaṃ cintayitvā adhiṭṭhahi.

1393 Mayhaṃ nibbāṇa kālamhi jhāpanatthāya maṃ janā

Kūṭāgāre ṭhapetvāna pūjākāraṃ karissare.

1394

Tadā mayhaṃ sarīrampi tesaṃ hatthā vimucciya

Kūṭāgārena sahitaṃ abbhuggantvā nabhattalaṃ.

1395

Nabhasā rājagehaṃva gantvā raññā bhivandite

Nivattitvā tampadesā gantvāna nabhasā lahuṃ.

1396

Mahābyagghavhatherassa sahāyasseva santikaṃ

Mahājana parivāre tiṭṭhatu ambare tadā.

1397

Tadā silāmayo thūpo ṭhānato apagacchatu

Tato sahāyattherassa kūṭāgārena so pana

1398

Ākāseva nivattitvā citakamhi patiṭṭhatu.

Tato thūpe sakaṭṭhāne pakatiyā yeva tiṭṭhatū ti

1399

Evaṃ katvā adhiṭṭhānaṃ nibbuto so mahiddhiko

Tato tato janāsabbe samāgamma samantato.

[SL Page 143] [\x 143/]

1400

Tassa sarīraṃ pūjentā sakkarontā ca sādhukaṃ

Mañchusāyaṃ pakkhipitvā [a] kūṭāgāre ṭhapāpiya.

1401

Mahatā parihārena nayiṃsu citakantikaṃ

Sampatto citakāsannaṃ kūṭāgāro patiṭṭhahi

1402

Nasakkonteva cāletuṃ sabbe janā samāgatā

Tato taṃ nikkhamitvāna aṭṭhaṃsu te mahājanā.

1403

Tesaṃtu hatthato mutto kūṭāgāro tadāpana

Abbhuggantvāna ākāsaṃ gantvāna nabhasā tato.

1404

Rājagehassa purato patiṭṭhāsi nabhattale

Tato ca so mahārājā saddhātisso ti nāmako

1405

Nikkhamitvā sakā gehā orodhaparivārito

Vanditvā pūjayitvāna idaṃ vacanamabravī.

1406

Bhante tayi jīvamāne nākāsi karuṇaṃ mama

Aññathattaṃ mamaṃ katvā vijjamānattano guṇaṃ

1407

Paṭicchādesi sakalaṃ idāni yeva pākaṭaṃ

Tasmā bhante nibbutamhi karuṇā tayi sabbadā.

1408

Mayi atthīti maññāmi āgatasseva kāraṇā

Evaṃ vatvā mahārājā roditvāna tato paraṃ.

1409

Sabbaṃ dosaṃ khamāpetvā bhante yāthāti abravī

Tadā sopi nivattitvā ākāseneva sīghaso

1410

Mahābyagghiya therassa vasanaṭṭhāna māgamā

Rājāpi taṃ anubandhaṃ pacchato eva āgato.

1411

Tadā so byagghatherotu lohapāsādanāmake

Pāsāde bhikkhusaṅghassa dhammaṃ vāceti taṅkhaṇe.

1412

Kūṭāgāro nātidure ākāseva ṭhito ahu

Tadā silāmayo thūpo ahu antaravāsito.

1413

Tadā so byagghatheropi sutvā saddaṃ mahantakaṃ

Kimho eso mahāghoso kuto so āgato idha.

1414

Iti vuttetu taṃ theraṃ bhikkhu ārocayiṃsu te

Bhante tumhaṃ sahāyotu kuṇḍala tisso ti vissuto

1415

Thero so nibbuto santo tavasantikamāgato

Etasmiṃ kho mahati ghose mahārājāpi āgato

------------------------------------------------

[A] mañjuse pakkhipitvāna-potthakesu.

[SL Page 144] [\x 144/]

1416

Etantu kāraṇaṃ bhante jānitabbaṃ tayā iti

Tesaṃ taṃ vacanaṃ sutvā mahāthero mahiddhiko.

1417

Labhitvā dhammasaṃvegaṃ evaṃ cintesi so tadā

Eso thero atītepi idāni ceva me saha.

1418

Daḷhamitto ahu soti idāni pari nibbuto

Mayhaṃtu āyusaṃkhāro kīdisoti vipassiya

1419

Imasmiṃ divase yeva āyu khīyīti addasa

Sakkārantu labhissāmi nissāya kata puññake.

1420

Itivatvā khamāpetvā tato ntevāsike tahiṃ

Adiṭṭhānaṃ karitvāna abbhuggantvā nabhattalaṃ.

1421

Kūṭāgāraṃ pavisitvā nibbuto so mahiddhiko

Tato dvinnampi therānaṃ nivattitvāna dvepica.

1422

Kūṭāgārā citakesu patiṭṭhahiṃsu tāvade

Tato samuṭṭhahitvāna aggikkhandhā samantato.

1423

Jhāpesuṃ atha nissesaṃ sesiṃsu dhātumattakaṃ

Etaṃ acchariyaṃ disvā abbhutaṃ lomahaṃsanaṃ.

1424

Sabbe devā manussā ca ye tatthāsuṃ samāgatā

Sabbe te parideviṃsu kāruññaṃ vilapiṃsu ca.

1425

Tato te pūjayitvāna sakaṭṭhānaṃ nivattayuṃ

Etesu dvīsu theresu kuṇḍalatissa nāmako.

1426

Mahāthero atītamhi jambudīpassa issaro

Asoko dhammarājāsi ratanattaya gāravo.

1427

Byagghatthero mahānāmo tassa sahāyako ahu

Ete dvepi mahārājā laṅkāyaṃ parinibbutā

Etaṃ sīhalavatthumhi āgatattā mayā bhataṃ.

Ovādayācana kathā

1428

Tato paṭṭhāya so rājā saddhātisso ti nāmako

Bhikkhusaṅghe atirato saddho āsi pasannako.

1429

Bhikkhusaṅghe mahādānaṃ datvāna so mahīpati

Aṭṭhāraseva vassāni rajjaṃ kāresi sotadā.

1430

Evaṃ puññāni katvāna mahantāni mahīpati

Kāyassa bhedā devesu tusitesū papajjatha.

[SL Page 145] [\x 145/]

1431

Ito paresaṃ rājūnaṃ vaṃsassa kathanenatu

Visesassa abhāvena yaṃca vitthāritaṃ na ca

1432

Taṃ vaṃsaṃ icchamānena vitthārena vijānituṃ

Mahāvaṃsāva taṃ sabbaṃ gahetabbaṃ hi viññunā

1433

Vaṃsaṃ tu brāhmaṇādīnaṃ visesassa abhāvato

Tattha vitthārabhītā ca mayā vitthāritaṃ naca.

1434

Ito aññesu dīpesu tīsu uttaradīpake

Manussā tattha jāyantī amamā apariggahā.

1435

Nate bījaṃ pavapanti napinīyanti naṅgalā

Akaṭṭhapākimaṃ sāliṃ paribhuñjanti mānusā.

1436

Tuṇḍikīre pacitvāna tato bhuñjanti bhojanaṃ

Anicchamānā pacituṃ kapparukkhāva bhuñjare.

1437

Kapparukkheva taṃ sabbaṃ suvaṇṇādi pasādhanaṃ

Bhattaṃ senāsanañceva vatthālaṅkāra kampica.

1438

Sabbupakaraṇañcāpi kapparukkhāva labbhare

Sattāhi tāva etesaṃ kīḷākāmaratī ahu.

1439

Ayaṃ itthi me bhariyā ayaṃ ca duhitā mama

Ayaṃ me itthi mātāti purisāpi nañāyare

1440

Itthi api najānanti ayaṃ me sāmiko iti

Ayaṃ putto me puriso ayaṃ pitā mamātivā.

1441

Aññamaññaṃ najānanti tasmā me amamā siyuṃ.

Gabbhaṃ dhārenti ye cāpi vijāyitvāva gacchare

1442

Dārakānaṃva puññena khīraṃ aṅguliyā ahu

Itthiyo pica passanti pivāpetvā va gacchare

1443

Te kumārāpi uṭṭhāya pakkamanti yathāruci

Yadā putto rattacitto ajānitvāna mātaraṃ

1444

Parāmasati tadāmātu thānā khīraṃ nigacchati

Tato mātā asammosā ratibhāvamatikkame.

1445

Pitādayo pi sabbe te dhītādīsu narajjare

Sabhāvena pañcasīle sadā honti patiṭṭhitā

Cavantā pica sabbe te sugatiṃ upapajjare.

1446

Vassānaṃ sahassaṃ āyu tesaṃ bhavanti sabbadā

Pubbavidehe sattasataṃ goyāne satapañcakaṃ.

[SL Page 146] [\x 146/]

1447

Jambudīpe aniyamaṃ kadāci dasavassakaṃ

Kadācipi asaṅkhayya vassaṃ āyuṃ vijāniyaṃ

1448

Iti ca manujaseṭṭhe seṭṭha vaṃsānuyāte

Sucaritabala bhūte bhūtato saṃviditvā

Atulakusala seṭṭhaṃ seṭṭhadaṃ sañcayantā

Atulamamatamaggaṃ maggayantā bhavantu.

1449

Laddhāna dullabhatarañca manussayoniṃ

Mokkhākaraṃ sugatasāsana mīdisañca

Sutvāna āsava harekahitañca dhammaṃ

Ko paññavā hi nipuṇaṃ nabhajeyya dhammaṃ

Iti sujanappasāda saṃvegatthāya kate lokappadīpakasāre manussagatiniddeso nāma

Pañcamo paricchedo.

--------------

1

Athāparaṃ pavakkhāmi devatānaṃ gatimpi ca

Munivuttānusārena yathāsambhavato kathaṃ.

2

Kāmaguṇehi pañcahi jhānābhiññādikehi ca

Yasmā dibbanti kīḷanti tasmā devāti sammatā.

3

Devoti nāmasāmaññā sabbo ekavidho bhave

Bhummā bhummādibhedena devotu duvidho bhave.

4

Sammutidevopapatti visuddhadeva bhedato

Tividho hoti devoyaṃ tesu sammuti ādisu.

5

Rājā devī pabhūtayo sammutidevatā narā

Devabrahmādi sabbe te devāsuṃ upapattikā

6

Cha kāmāvacarā devā brahmā soḷasarūpino

Arūpinopi cattāro iti te tividhā siyuṃ.

7

Cātummahārājikā ca tāvatiṃsā ca yāmakā

Tusitā nimmāṇaratī devāca vasavattino.

8

Ime cha kāmāvacarā tesvādi dukabhūmikā

Paṭhavinissitā thala samuddaṭṭhā kāsaṭṭhakā.

9

Yāva cakkavālasīlā tāvatiṭṭhanti devatā

Tatopari sabbadevā ākāsaṭṭhāva honti te

[SL Page 147] [\x 147/]

10

Cattāroca mahārājā sakko devasuyāmako

Santusito suyāmoca vasavatticime kamā

11

Rājāno chasu devesu ādhipaccaṃ karonti te

Dvīsupi devalokesu sakko āsi mahissaro

12

Tasseva puññatejena vimāno āsi sobhano

Sahassa yojanubbedho vejayantoti nāmako.

13

Uppajjati sabhāvāpi sattasatikayojanā

Sudhammānāma uppajji vejayanto rathopica.

14

Diyaḍḍhayojana sato hatthi erāvaṇo pica

Dasasahassakaṃ ceva yojanānaṃ pamāṇato

15

Sattaratanapākāra parikkhittaṃ puraṃ ahu

Yāmādi devalokepi devarājūna muttamaṃ.

16

Yāmavhayaka nagarañca yānavanādikampi ca

Sabbaṃ asesaṃ hoteva visesassa abhāvato

Ganthavitthāra bhītena mayā vitthāritaṃ naca

17

Devalokese devānaṃ sampattina mahantataṃ

Konāma kathituṃ sakkā lokanāthaṃ vināparo.

18

Evaṃ mahantaṃ sampattiṃ katvāna kusalaṃ bahuṃ

Labhatītica ñatvāna sabbaṃ puññaṃ kare budho

19

Aṭṭhakkhaṇa vinimmuttaṃ khaṇaṃ paramadullabhaṃ

Upaladdhena kattabbaṃ puññaṃ paññavatā sadā

20

Tayo apāyā āruppā saññaṃ paccantimampica

Pañcindriyānaṃ vekallaṃ micchādiṭṭhica dāruṇā.

21

Apātubhāvo buddhassa saddhammāmata dāyino

Aṭṭhakkhaṇā asamayā iti ete pakāsitā

22

Kārente kammakaraṇaṃ niraye atidāruṇaṃ

Bhayānakaṃ bhave satto kathaṃ puññaṃ karissati

23

Saddhamma saññārahite sadā ubbigga jīvite

Tiracchāna bhave satto kathaṃ puññaṃ karissati

24

Gantvāna pettivisayaṃ santāsa pariposito

Khuppipāsā parissanto kathaṃ puññaṃ karissatī.

[SL Page 148] [\x 148/]

Sattalokaniddeso.

25

Accantā dhammabahule muninda suta vajjite

Paccanta visaye jāto kathaṃ puññaṃ karissati.

26

Jaḷo mūgādiko vāpi vipākāvaraṇe ṭhito

Gahaṇo pāyarahito kathaṃ puññaṃ karissati

27

Pakkhanto pāpikaṃ diṭṭhiṃ tabbathā anivattiyaṃ

Saṃsārakhāṇu bhūtesu kathaṃ puññaṃ karissati.

28

Buddhādicce anudite suddhimaggāva bhāsake

Mohandhakāre vattanto kathaṃ puññaṃ karissati.

29

Yaṃ bhavanāmayaṃ puññaṃ saddhābhisamayāvahaṃ

Tassa nokāsa bhāvena ete akkhaṇa sammatā.

30

Aṭṭhakkhaṇa vinimmutto khaṇo parama dullabho

Taṃ laddhā ko pamajjeyya sabbasampatti sādhakaṃ

31

Avekallaṃ manussattaṃ buddhādiccābhi maṇḍitaṃ

Sudullabhataraṃhi khaṇo nibbāṇa suddhiyā.

32

Hotu dukkarato ceva sāratoca mahagghato

Mahāsāraṃva ratanaṃ manussattaṃ sudullabhaṃ

33

Manussattassa hetūhi puññaṃ taṃ atidukkaraṃ

Lokehi puññakāmānaṃ mandatā tassa sādhikā

34

Puññassa dukkarattañca apuññasukarattanaṃ

Gharaṃ katvāna dānena dahanenaca vediyaṃ

35

Pāpe anādarenāpi satataṃ vattate mano

Puññe accādarenāpi nadiyā sādhitabbakaṃ.

36

Yathā dissanti sampuṇṇā apuññaphala bhūmiyo

Tathā puṇṇā nadissanti puññānaṃ phalabhūmiyo.

37

Kipillikānaṃ puñjo hi bilā ekā viniggato

Kinnu so nātiricceyya manusse jabbudīpake

38

Puññassa dukkarattā va manussattaṃ sudullabhaṃ bījābhāve phalābhavo alaṃ taṃ

paribhāvituṃ

39

Yaṃ yamhi sammataṃ loke tattha taṃ sārasaññitaṃ

Tato sāraṃ manussattaṃ sādhusammata bhāvato.

40

Uḷāraphaladaṃ kammaṃ nibbāṇāvahameva ca

Idha ijjhati sabbanti ñeyyā ettha mahagghatā

[SL Page 149] [\x 149/]

41

Eva mādīhi hetūhi manussattaṃ sudullabhaṃ

Tassālābhetu saggādi sampatticāpi dullabhā.

42

Accantalāmakāyāpi attatthapaṭipattiyā

Labbhanīyaṃ manussattaṃ yadi evaṃ sudullabhaṃ.

43

Atho accantaseṭṭhāya parattha paṭipattiyā

Dukkarattassa upamā tilokepi navijjati.

44

Puttassa dukkhaṃ katvāpi loke attasukhatthike

Paratthaṃ paṭipajjanto kohi nāma bhavissati.

45

Asanthussa lokassa saraṇanti ayācito

Akataññussa duṭṭhassa ko siyā bhāravāhako

46

Narakaṅgāramajjhamhi ṭhapetvā sītalaṃ jalaṃ

Kociraṃ anurakkheyya sītibhāvaṃ aniddhimā.

47

Tatheva sattadosaggi sampaditte bhavāvaṭe

Karuṇā sītalībhāvaṃ pālayissati ko ciraṃ.

48

Parinubhaviyaṃ dukkhaṃ sabbaṃ attani ropituṃ

Yesaṃ niccaṃ avicchinno vimokkhanto manoratho

49

Rajjadānocitatayā buddharajjamasaṅkamaṃ

Ada dantā ciraṃ ṭhātuṃ lajjitā vābhinibbutā.

50

Ye paratthacarā loke vīrā sāraguṇākarā

Dukkarattaṃ hi viññātā ko tesaṃ paṭipattiyā

51

Avīcīva nirassādaṃ lokaṃ ñatvā dukhadditaṃ

Kevalaṃ parasattatthaṃ ko samatthovagāhituṃ

52

Yesaṃ nettādi dānesu pasannaruhirassa ca

Samānabhāvaṃ nopenti caturopi mahaṇṇavā.

53

Tesaṃ puññekadesampi saddhātā hi sudullabho

Kātuṃ tassādaraṃ katvā kohi nāma bhavissati.

54

Evaṃ sudullabhattāva paratthapaṭipattiyā

Buddhādiccodayo cāpi mato accanta dullabho

55

Buddhādicce anudite maggaṃ nibbāṇasādhakaṃ

Brahmindacandādiccāpi nasakkonti vibhāvituṃ.

56

Yathāṭṭhānasabhāvāya garubhāvena leḍḍuyā

Uddhaṃ khepena ākāse ṭhānaṃ atiparittakaṃ.

[SL Page 150] [\x 150/]

57

Desena sīdāpentassa tathevā pāya bhūmiyaṃ

Atīva bahukaṃ ṭhānaṃ mandaṃ sugatiyaṃ mataṃ.

58

Ekapuggalasuttena kāṇakacchupamena ca

Ubhinnaṃ dullabhattaṃ hi veditabbaṃ vijānatā.

59

Ubhayesaṃ samāyogo khaṇo accanta dullabho

Attadatthaparo viññū navirodheyya taṃ khaṇaṃ

60

Khaṇassa dullabhattāva buddhaputtā atanditā

Kāmaṃ taco nahārūca aṭṭhīca avasussatu

61

Adisvā accutaṃ santaṃ padaṃ sambuddhadesitaṃ

Natāva pallaṅkamimaṃ bhindissāmi kathañcana

62

Iti sabbādarenāpi bhāvetvā maggamuttamaṃ

Khaṇabhaṅgabhayātīta pattā parama nibbutiṃ.

63

Tesaṃ paramavīrānaṃ ussāhova acintiyo

Kiṃ na dīpeti amhākaṃ khaṇaggassāti pātanaṃ

64

Dullabhaṃ atipātiñca laddhā ṭhānamimaṃ budho

Jīvite jālamajjhaṭṭha makasasseva appake.

65

Appassādesu bhogesu nissāresu pabhaṅgusu

Sabbadā aghamūlesu asajjanto kathañcana

66

Jano jīvitukāmoca viditaṃ visabhojanaṃ

Pāpaṃ samparivajjetvā puññakammarato siyā

Aṭṭhakkhaṇa paridīpana kathā niṭṭhitā.

---------------------

67

Evaṃ aṭṭhakkhaṇamuttaṃ buddhādiccādi maṇḍitaṃ

Laddhā khaṇantu navamaṃ sutvā saddhammadesanaṃ.

68

Saddho pasanno hutvāna buddhādiratanattaye

Sabbadā puññakammaṃ ca kare seṭṭhasukhatthiko.

69

Annaṃ pānaṃ vatthaṃyānaṃ mālāgandhavilepanaṃ

Seyyāvasatha padīpeyya yuttaṃ satto dade sadā.

70

Evaṃ dānamayaṃ puññaṃ nipphādetvāna sādhukaṃ

Tato paraṃ pañcasīlaṃ niccaṃ rakkheyya sādhukaṃ

71

Cātuddasiṃ paṇṇarasiṃ yāva pakkhassa aṭṭhamiṃ

Pāṭihāriya pakkhañca aṭṭhaṅga susamāhitaṃ.

[SL Page 151] [\x 151/]

72

Uposathaṃ upavasetha sadā sīlesu saṃvuto

Evaṃ sabbaṃtu kusalaṃ karontā yāvajīvakaṃ.

73

Ito cutā manussattā saggaṃ gacchanti netare

Teca saggagatā tattha modanti kāmakāmino.

74

Vipākaṃ saṃvibhāgassa anubhonti amaccharā

Ye caññepi narā honti puññakāma sukhatthikā.

75

Ārāmaropā vanaropā ye janā setukārakā

Papañca udapānañca ye dadanti upassayaṃ

76

Tesaṃ divā ca ratto ca sadā puññaṃ pavaḍḍhati

Dhammaṭṭhā sīlasampannā te janā saggagāmino

77

Te ca saggahatā tattha modanti kāmakāmino

Vipākaṃ saṃvibhāgassa anubhonti amaccharī.

78

Ye bodhirukkhaṃ ropenti jalaṃ siñcanti ye janā

Cetiyaṃ buddharūpañca karonti kārayanti ca.

79

Pabbajanti sayaṃ ceva pabbājenti parampi ca

Baddhasīmampi yecañe bandhāpenti tato paraṃ.

80

Uposathādikāretuṃ bhikkhūnaṃ sīmamaṇḍalaṃ

Vihārampica sakkaccaṃ karonti kusalatthikā.

81

Ye caññe kaṭhinaṃ denti bhikkhusaṅghassa sādarā dīpasahassapūjañca

pupphasahassapūjanaṃ.

82

Chattaṃ dhajaṃ patākañca pūjaṃ karonti ye narā

Te sabbe kusalaṃ katvā saggaṃ gacchanti dāyakā.

83

Te ca saggatā tattha modanti kāmakāmino

Vipākaṃ sakadānassa anubhonti amaccharī.

84

Salākabhattakañceva pakkhikañca uposathaṃ

Bhattañca sītakālamhi aggidānaṃ dadanti ye.

85

Osadha ghata bhesajjaṃ yāgupānañca sakkaraṃ

Sabbaṃ paccayadānañca ye dadanti punappunaṃ.

86

Te janā saggasampattiṃ labhanti vipulaṃ subhaṃ

Ye janā paṭipathe disvā bhikkhusaṃghañca sādarā.

87

Añjalimpaggahetvāna mettāyanti ca te tathā

Pasādasommanettena oloketvābhivandayuṃ.

[SL Page 152] [\x 152/]

88

Vihārampi ca ye gantvā vātena vippakīritaṃ

Buddhassa pūjitaṃ pupphaṃ saṃkaḍḍhetvāna sādhukaṃ

89

Cinitvā sobhanaṃ katvā vanditvāna nivattayuṃ

Te janā saggaṃ gacchanti labhanti vipulaṃ sukhaṃ.

90

Ekacce duggatā santā āmalaka harītakī.

Ucchukaṇḍādi mattampi datvā pasannamānasā

91

Saggaṃ gacchanti te cāpi labhanti vipulaṃ sukhaṃ

Tesu sabbesu devesu ye devā appamattakaṃ.

92

Puññakammaṃ karitvāna saggaṃ gacchanti te pana

Khiḍḍāpadosikā ceva honti manopadosikā.

93

Khiḍḍāpadosikā tesu laddhā sampattimuttamaṃ

Sampattiṃ taṃ nasakkoti ciraṃ kātuṃ tato pana

94

Accharānaṃ sahassena saheva nandane vane

Uyyānakīḷaṃ kīḷitvā pammussa bhattakālakaṃ

95

Ñatvāna taṃ sadā sabbe orodha paricārake

Rodante paridevante so cavitvāna taṅkhaṇe.

96

Yathākammaṃ gato tena khiḍḍāpadosiko ahu

Ekaccopana devotu laddhā sampatti muttamaṃ

97

Sahassadeva kaññāhi samantā parivārito

Setacchattañca dhāretvā sabbālaṅkāra laṅkato.

98

Rathayānena sāyanto hoti maggantare pana

Eko taṃ sadiso devo ratheneva samāgato

99

Tamatikkamma purato virocanto va gacchati

Taṃ disvā itaro devo evaṃ cintiya kodhasā.

100

Aladdhapubbasampattiṃ labhitvāna ayaṃ pana

Mānatthaddho ahutassa kiṃ etenāti cintayī.

101

Purato'pi ca so devo kodhasā iti cintayi

Mama puññavasā etā laddhā sampattiyo mayā.

102

Usūyani kimatthaṃ tvaṃ iti cintayi taṃkhaṇe

Orodhānaṃ rudantānaṃ dvepica visuṃ sīghaso.

103

Yathākammaṃ gatā tepi tena manopadosikā

Yathāpi ca mahantamhi tilakkhammaṇappavesane.

[SL Page 153] [\x 153/]

104

Koṭṭhāgāre'mahantampi catupañcakanālike

Dhaññānaṃ vikirantetu na paññāyati sabbathā.

105

Tatheva devalokamhi sampattiṃ appapuññako

Anubhontuṃ na sakkoti sīghameva vinassati.

106

Ekaccetu narā puññaṃ mahantaṃ yāvajīvakaṃ

Kāretvāna cutā tamhā devalokūpapajjare.

107

Te janā heṭṭhato yāva vasavatti bhavūpagā

Sampattimanu bhuñjantā viharanti tahiṃ tahiṃ.

108

Tato heṭṭhākameneva sampatti manubhuñjare

Mahārājika lokamhi sampattiṃ yāvajīvakaṃ.

109

Navutivassalakkhañca ṭhatvā tamhā cutā pana

Tāvatiṃse va koṭiṃ ca saṭṭhilakkhañca vassakaṃ.

110

hatvā sampattiyo bhutvā cutā tamhā tatopari

Yāmāyaṃ yāvajīvante cuddaseva ca koṭiyo.

111

Tāḷīsalakkhaadhikaṃ ṭhatvā sampattiyo pi ca

Bhutvā tamhā cutā uddhaṃ tusite upapajjare

112

Sattapaññāsa koṭīnaṃ saṭṭhilakkhādhikampi ca

Vassānaṃ gaṇanā tattha bhūtvā sampattiyo pana.

113

Tamhā cutāpi uddhaṃte nimmāṇa rati bhūmiyaṃ

Dvisatañceva koṭīnaṃ tiṃsā cāpi punāparaṃ.

114

Tāḷīsalakkhaṃ vassānaṃ bhutvā sampattiyo pana

Tamhā cutā ca uddhaṃ ca vasavattīti nāmake.

115

Devaloke uppajjitvā yāvajīvaṃva te narā

Navasatañcekavīsaṃ vassānaṃ koṭiyo tathā.

116

Vassasatasahassāni saṭṭhiñca vasavattisu

Mahāsampattiyo tepi anubhontā kameṇatu.

117

Heṭṭhimadevalokato āgantvā paṭipāṭiyā

Punapi uddhaṃ gacchanti sampattiṃ anubhonti te.

118

Imināva niyāmena ekabuddhantarampi ca

Devalokeva sampattiṃ anubhontā caranti te.

119

Tasmāhi atthakāmena labhitvā navamaṃ khaṇaṃ

Puññakammaṃ sadāyeva kattabbaṃ dukkhabhīrunā.

[SL Page 154] [\x 154/]

120

Sotāpatti phalappattā mahāpuññā mahiddhikā

Mahāupāsikānāma visākhā iti vissutā

121

Anātha piṇḍiko seṭṭhi sakko cūlaratho pica

Tato mahāratho cāpi nāgadanto ti nāmako.

122

Anekavaṇṇadevo ca ime satta sudhāsino

Vattābhiratikā honti vattajjhāsayakā pica.

123

Atimahantaṃ puññaṃ te katvāna tidivaṃ gatā

Tasmāva kāmāvacare devalokampi heṭṭhato

124

Yāvajīvaṃca ṭhatvāna kamena paṭipāṭiyā

Vasavattidevaloke ṭhatvāna yāvajīvakaṃ.

125

Tatuddhaṃ brahmalokampi gantvāna paṭipāṭiyā

Tasmiṃ tasmiṃ brahmaloke ṭhatvāna yāva jīvakaṃ

126

Kappassa tatiyabhāgaṃ upaḍḍhakappamevaca

Ekakappaṃ dvikappañca caturaṭṭhaca soḷasa.

127

Dvattiṃsa catusaṭṭhiṃca pārisajjādi bhūmīsu

Sampattiṃ anubhontā te suddhāvāsaṃ gamissare.

128

Tatthapi avihāyañca kappampica sahassakaṃ

Atappāyaṃ dvisahassaṃ sudassābhūmiyaṃ pana.

129

Catusahassakappaṃva ṭhatvā sudassi bhūmiyaṃ

Aṭṭha kappasahassānaṃ ṭhatvāna yāvajīvakaṃ.

130

Akaniṭṭhabhavaṃ gantvā tattha kappāni soḷasa

Sahassānañca ṭhatvāna nibbāyissanti te pana.

131

Ekabīja kolaṃ kola sattakkhattuparo iti

Vuttehi tīhi maggehi ñātabbāva vibhāvinā.

132

Kāmāvacara devesu ye devā bahisāsane

Puññaṃ kammaṃ bahuṃ katvā saggaṃ gacchanti te pana

133

Sāsane kusalaṃ katvā buddhādi ratanattaye

Pasīditvā samuppannā navakā devatā pana.

134

Dibbena āyunā ceva vaṇṇe naca sukhenaca

Yasena ādhippaccena adhigaṇhanti pañcahi.

135

Khettūpamā arahantā dāyakā kassakūpamā

Bījūpamaṃ deyyadhammaṃ tasmiṃ hoti mahapphalaṃ.

[SL Page 155] [\x 155/]

136

Sāsanato bahiddhātu silavantā sudullabhā

Tasmiṃ dana mahantamhi na hoti vipulaṃ phalaṃ.

137

Sabbesu devalokesu surammaṃ tusitaṃ varaṃ

Itiñatvā bodhisattā tasmiṃ ca upajjisuṃ.

138

Idāni tusite tasmiṃ metteyyo iti nāmiko

Bodhisatto mahāvīro rajjaṃ kāreti issaro.

139

Panidhānaṃ karitvā so muhuttaṃ jinasantike

Laddhavyākaraṇo hutvā daḷhaṃ katvāna mānasaṃ.

140

Kappānaṃ satasahassaṃ soḷasa ca asaṃkhiyaṃ

Pūretvā pāramī sabbā samattiṃsati sabbaso.

141

Vessantarattasadise osāne attabhāvake

hatvā datvā puttadāre cavitvāna gato pana.

142

Amhākampana buddhassa abhisambodhito pure

Tasmiṃ tusita puramhi nibbattitvā mahādayo.

143

Anubhutvāna sampattiṃ desento dhammamuttamaṃ

Mahataṃ devasaṃghānaṃ vasate purisuttamo.

144

Mettayya suttapadassa atthasaṃ vaṇṇanāyatu

Amataṃ dharā nāmāya ābhataṃ aparampi ca.

145

Taṃ bhāgadānaṃ samanussaranto

Gacchāmi sohaṃ tusitaṃ surammaṃ

Yatthaṭṭhito so ajito mahesī

Anāgate hessati kaṃkhachedoti.

146

Sīhaḷānaṃva vatthumhi āgataṃ tañca sādhukaṃ

Metteyyo so niṭṭhaṃ patto gantvāna tusitaṃ puraṃ.

147

Buddhabhāvāya samayaṃ olokento mahodayo

Metteyyo bodhisattopi vasate tusite pure.

148

Mahākhīṇāsavo thero abhayo iti vissuto

Rañño ovādadānatthaṃ avoca dīghadassiko ti

149

Mahāvaṃse āgatattā vīmaṃsetvāna sādhukaṃ

Pāramīniṭṭhitampatto metteyyo iti cintaye.

150

Chaṭṭhetu devalokamhi māra rājā duve siyuṃ

Eko saddho pasīditvā jinaseṭṭhamhi sādaro.

[SL Page 156] [\x 156/]

151

Ekotu duṭṭhacittova hutvā bhagavati agāravo

Bodhimūlepi taṃ buddhaṃ yuddhatthaṃ samupāgato.

152

Diyaḍḍhayojana sataṃ girimekhala vāraṇaṃ

Āruhitvāna māpetvā sahassaṃ attano bhujaṃ.

153

Agahitagahaṇena gahetvā vividhāyudhaṃ

Sahuggaseno āgantvā sambuddhaṃ aparajjhiya.

154

Tato sambuddhatejena parājitvā sasenako

Palāyitvā dummano so nivatti sakaṭhānakaṃ.

155

Tadaññadevarājūnaṃ uppattikāraṇādikaṃ

Visesassa abhāvena mayā vitthāritaṃ naca.

156

Sabbesaṃ pana devānaṃ paricāraka itthiyo

Nibbattā sayane tesaṃ alaṅkārādi kārakā.

157

Sayanapasse pajāyanti pesakārādayo pana

Vimānanto uppajjanti tāsu natthi vinicchayo.

158

Tesaṃ sīmantareyeva yā kācipana itthiyo

Vimānena saheyeva uppajjanti tadāpana.

159

Amhākaṃ santakā esā amhākaṃ santakā iti

Kalahaṃ katvāna dve devā gantvā sakkassa santikaṃ.

160

Aṭṭaṃ karontā te sakko devaputte apucchiya

Kassāsannāti pucchitvā āsannaṃ va labhāpaye.

161

Tato dvinnampi āsannā itivutte mahissaro

Kassa vimānābhimukhaṃ katvā esā pajā jani.

162

Asukābhimukhaṃ katvā nibbattāti sutvā pana

Tassābhimukhaṭṭhānaṃ va labhāpeyya purindado.

163

Sace dvinnaṃ devatānaṃ majjheyeva na kassaci

Vimānampi vilokesi itivutte tu so pana.

164

Sakko tesaṃtu kalaha vūpasamanakāraṇā

Attano santakaṃ kāre nadade tesu kassaci.

165

Devānaṃtu sarīrassa ābhā dvādasayojanaṃ

Pharati sabbādāyeva vatthālaṅkārakādinaṃ.

166

Uyyāna kapparukkhānaṃ obhāsāpica tattakā

Te sabbe kusalaṃ katvā devalokūpapajjare.

[SL Page 157] [\x 157/]

167

Mahantaṃ kusalaṃ katvā mahāpuññā mahiddhikā

Dīghāyukā ciraṭṭhāyī honti sabbesu devatā.

168

Karontā appakaṃ puññaṃ appāyukā bhavanti te

Khiḍḍāpadosikā ceva devā manopadosikā.

169

Mahāsampatti yuttāpi acirena cavanti te

Bhummaṭṭhapabbataṭṭhānaṃ rukkhadevāna māyuno.

170

Niyamo natthi ekacce kappāyū appakāyuca

Appāyuka manussāyu paricchedo navijjati.

171

Tathāhi kālo mandhātā yakkhā keci cirāyuno

Rukkhadevāna mekacco rukkhadevo mahiddhiko.

172

Mahārukkhaṃ sakalaṃva labhitvāna vase tahiṃ

Vimāne issaro hutvā sampatti anubhoti ca.

173

Ekacco rukkhasākhaṃva labhitvāna tadā pana

Vimāne vasati tesu sākhaṭṭho sākhanāsane.

174

Vimāno nassati yeva uddhaṭṭho pana tiṭṭhati

Khandhe bhinnepi ce mūlaṃ atthi sa tāvatiṭṭhati.

175

Naṭṭhe vimāne te devā mahārājūna santikaṃ

Gantvā nivedayitvāññaṃ ṭhānaṃ yācanti te pana.

176

Tadā tesaṃ mahārājā aññaṃ rukkhaṃ padāpaye

Evaṃ heṭṭhimadevānaṃ uppattikārakā dikaṃ.

177

Tato uparidevānaṃ kathissaṃ āyumādikaṃ

Yāni paññāsa vassāni manussānaṃ dinaṃ tahiṃ.

178

Tiṃsarattindivā māso māsā dvādasa vaccharaṃ

Tena saṃvaccharenāyu dibbapañcasataṃ mataṃ.

179

Vassasataṃ manussānaṃ tāvatiṃse karattikaṃ

Tiṃsarattindivā māsā māso dvādasa vaccharaṃ.

180

Tena saṃvaccharenāyu dibbavassasahassakaṃ

Manussavassagaṇanā tikoṭi saṭṭhilakkhakā.

181

Tato ṭhatvā catuguṇaṃ katvāna uparūpari

Devānaṃ āyu viññeyyaṃ paṇḍitena nayaññunā.

182

Tasmā yāmadevaloke dibbavassavasenatu

Dvisahassaṃ manussānaṃ vassānaṃ gaṇanāyatu.

[SL Page 158] [\x 158/]

183

Cattāḷīsa lakkhādikā cuddaseva ca koṭiyo

Tusite catusahassaṃ dibbaṃ manussato pana.

184

Saṭṭhilakkhādikā yeva sattapaññāsa koṭiyo

Nimmānaratidevānaṃ dibbaṃ aṭṭhasahassakaṃ.

185

Dvisataṃ ceva tiṃsañca vassānaṃ koṭiyo tathā

Vassasatasahassāni tāḷīsañca tahiṃ siyuṃ.

186

Soḷasasataṃ vassāni manussānaṃ dinaṃ tahiṃ

Tiṃsarattindivā māso māsā dvādasa vaccharaṃ.

187

Tena saṃvaccharenāyu sahassāni viraṭṭha ca

Honti dibbagaṇanāya manussagaṇanāyatu.

188

Navasataṃ cekavīsaṃ vassānaṃ koṭiyo tathā

Vassasata sahassāni saṭṭhica vasavattisu.

189

Āyukammoha yakkhayā āhārassa khayenavā

Kopena vāpi te devā cavanti devalokato.

190

Tāvatiṃsehi devehi vepacittādayo surā

Samānā āyuādīhi iti ñeyyā vibhāvinā.

191

Sabbehi etaṃ katapuññakehi

Sulabbhanīyaṃ surasampadānaṃ.

Itīhi mantvā satataṃ mahanto

Bhaveyya puññopa vayamhi sañño.

Kāmāvacara devāna muppatti kathā.

----------------------

192

Athāparaṃ pavakkhāmi uppattiṃ brahmaṇo pica

Munivuttānurūpena yathāsambhavato kathaṃ 193

Brahmāṇa pārisajjā ca tathā brahmapurohitā.

Mahābrahmā cāpi ime paṭhamajjhāna bhūmikā

194

Parittābha ppamāṇābhā ābhassarāti me tayo

Dutiyā dutiyajjhāna bhūmikā iti sammatā.

195

Parittasubhakāceva appamāṇa subhāpica

Subhakiṇṇā ca iccete tatiyajjhāna bhūmikā.

196

Vehapphalā saññasattā avihātappakāpica

Sudassā sudassīceva akaniṭṭhā ca sattime.

[SL Page 159] [\x 159/]

197

Catutthajjhāna sambhūtā bhūmikāti pakāsitā

Jhāyino amitābhāyaṃ pītibhakkhā mahaddhikā.

198

Brahmāṇe te sukhaṃtesaṃ namuni vaṇṇayissati

Kappassa tatiyaṃ bhāgaṃ jīvanti tesu heṭṭhimā.

199

Brahmapurohitopaḍḍhaṃ mahābrahmeka kappakaṃ

Asaṃkheyyassa kappassa vaseneva mudīrito.

200

Sabbakappesu viññāta vināsabhāvato bravī

Tato paresaṃ brahmāṇaṃ mahākappena dīpitaṃ.

201

Parittābhānaṃ dvekappā āyūti parikittitā.

Appamāṇābhānaṃ cattāri ābhassarāna maṭṭhaca.

202

Parittakasubhānantu āyu soḷasa kappakaṃ

Appamāṇa subhānantu āyu dvattiṃsa kappakaṃ

203

Subhakiṇṇaka devānaṃ kappāni catusaṭṭhica

Āyuppamāṇaṃ viññeyyaṃ paṇḍitena nayaññunā.

204

Vehapphalā saññasattā pañcakappasatāyukā

Avihānantu devānaṃ āyukappasahassakaṃ.

205

Atappānantu devānaṃ āyucadvisahassakaṃ

Sudassā brahmaṇo āyu catukappasahassakaṃ.

206

Aṭṭhakappasahassāyu sudassī brahmuṇo pana

Soḷasa kappasahassāni jīvanti akaniṭṭhakā.

207 Ākāsānañcāyatanaṃ viññāṇañcāyatanampi ca

Ākiñcaññāyatanaṃca nevasaññānāsaññakaṃ.

208

Iti bhedena āruppā catassova bhavanti hi

Tāsu bhūmisu catusu paṭhamāyatu bhūmiyā.

209

Brahmāṇaṃ vīsasahassa kappaṃ āyuti desitaṃ

Dutiya bhūmi brahmāṇaṃ cattāḷīsa sahassakaṃ.

210

Tatiya bhūmikā nāyu saṭṭhi kappasahassakaṃ

Caturāsītisahassa kappāyu uddhabhūmikā.

211

Brahmāṇaṃ pārisajjāca tathā brahma purohitā

Mahābrahmā pajāyanti paṭhamajjhāna bhūmiyaṃ.

212

Ime sabbepi brahmāṇo samānatalavāsino

Parittābhāppamāṇābhā jāyantābhassarā tathā.

[SL Page 160] [\x 160/]

213

Dutiyajjhānalābhino dutiyāya ca sandhiyā

Ime sabbepi brahmāṇo samānatala vāsino.

214

Parittasubhā appamāṇa subhāva subhakiṇṇakā

Tatiyāyatu jāyanti tatiyajjhāna bhūmikā.

215

Ime sabbepi brahmāno samānatalavāsino

Vehapphalā asaññīca samānatalavāsino

216

Vehapphā asaññīca suddhāvāsāti sattasu

Pañcamāyaca jāyanti asaññi cittavajjitā

217

Avihā ca atappā ca sudassā ca sudassino

Akaniṭṭhāti pañcete suddhāvāsā parūparī

218

Asamānatalavāsī brahmāṇoti pakāsitā

Anāgāmī asekkhāca vasanti tāsu pañcasu.

219

Ākāsānañcāyatana pākādīhi yathākathaṃ

Ākāsānañcāyatana bhūmikādisu jāyare.

220

Ādimaggayuto ettha puggalo nevavijjiti

Ariyā nopalabbhanti asaññāpāya bhūmisu.

221

Sesabhūmisu labbhanti ariyā anariyā pica

Parittaṃ paṭhamajjhānaṃ majjhimañca paṇītakaṃ

222

Bhāvetvā jāyare brahma pārisajjādi tīsupi

Tatheva dutiyajjhānaṃ tatiyañca yathākkamaṃ.

223

Bhāvetvā jāyare jhānaṃ parittābhādi tīsupi

Tathā catutthaṃ tividhaṃ bhāvetvāna samāhitā.

224

Parittasubhakādīsu tīsu jāyanti yogino

Pañcamaṃ pana bhāvetvā honti vehapphalūpagā.

225

Saññāvirāgaṃ bhāvetvā asaññī sūpapajjare,

Suddhāvāsesu jāyanti anāgāmika puggalā.

226

Āruppānitu bhāvetvā āruppesu yathākkamaṃ

Jāyantīti jino āha jātidassī mahāmuna.

227

Rūpāvacara cutiyā aheturahitā siyuṃ

Āruppā cutiyā honti heṭṭhimāruppa vajjitā.

228

Paramāruppa sandhīca tathākāme tihetukā

Evaṃ mahaggataṃ puññaṃ bhāvetvāna mahaggataṃ.

Pattātītaṃ mahaggataṃ icchābhāve mahaggataṃ.

1

[SL Page 161] [\x 161/]

241 Evaṃ āpāyike te akusalakaraṇeneva jāte sudukkhe sagge

mānussalokesucaritacaraṇeneva sampattiyutte seṭṭhe sagge suramme atulasukhavare

bhuñjamāneva deve sabbe sambujjhi buddho atulasivadadaṃ taṃhivandāmi niccaṃ.

Iti sujanappasāda saṃvegatthāya kate lokappadīpakasāre sattaloka niddeso nāma

Chaṭṭho paricchedo.

-------------

1

Athāparaṃ pavakkhāmi okāsaloka kāraṇaṃ

Munivuttānu sārena yathāsambhavato kathaṃ.

2

Tattheka cakkavāḷantu āyāma parimaṇḍalā

Yojanānaṃ vaseneva pamāṇaṃ kittakanti ce.

3

Dvādasa satasahassāni catuttiṃsa satānica

Paññāsā yojanānīti cakkavāḷassa yāmakaṃ.

4

Sabbaṃ satasahassāni chattiṃsa parimaṇḍalaṃ

Dasaceva sahassāni aḍḍhuḍḍhāni satānica.

5

Duve satasahassāni cattārinahutānica.

Ettakaṃ bahalattena saṃkhātāyaṃ vasundharā

Tassāyeva sandhārakaṃ.

6

Cattāri satasahassāni saṭṭheva [a] nahutāni ca

Ettakaṃ bahalattena jalaṃ vāte patiṭṭhitaṃ.

Tassāpi sandhārako.

7

Nava satasahassāni māluto nabhamuggato

Saṭṭhiñceva sahassāni esā lokassa saṇṭhiti.

Evaṃ saṇṭhite lokasannivāse agyādīhi tīhi kāraṇehi kappavināso hoti. Tattha kappassa

cattāri asaṅkheyyāni veditabbāni. "Saṃvaṭṭo saṃvaṭṭaṭṭhāyī vivaṭṭo vivaṭṭaṭṭhāyī"ti tattha

saṃvaṭṭanaṃ vinassanaṃ saṃvaṭṭo vinassamāno asaṃkheyyakappo so pana atthato kālo.

Tadāpavattamānasaṃkhāravasena vināso veditabbo. Saṃvaṭṭato uddhaṃ tathāṭhāyī kālo

saṃvaṭṭaṭṭhāyi. Vivaṭṭanaṃ nibbattanaṃ vaḍḍhamānaṃ vā vivaṭṭo vaḍḍhamāno

asaṃkheyyakappo. Sopi atthato kālo

------------------------------------

[A] aṭṭheva-aññattha

[SL Page 162] [\x 162/]

Yeva. Tadāpavattamāna saṃkhāravasenassa vuḍḍhi veditabbā. Vivaṭṭato uddhaṃ tathā

ṭhāyī kālo vivaṭṭaṭṭhāyī tattha tayo saṃvaṭṭā "tejo saṃvaṭṭo āposaṃvaṭṭo vāyosaṃvaṭṭo"ti

tisso saṃvaṭṭasīmā ābhassarā subhakiṇṇā vehapphalāti. Yadā kappo tejena saṃvaṭṭati tadā

ābhassarato heṭṭhā agginā ḍayhani yadā āpena saṃvaṭṭati tadā subhakiṇṇato heṭṭhā

udakena viḷīyati yadāca vāyunā saṃvaṭṭati tadā vehapphalato heṭṭhā vātena vinassati.

Vitthārato pana tīsupi saṃvaṭṭakālesu ekaṃ buddhakkhettaṃ vinassati. Buddhakkhettaṃ

nāma tividhaṃ hoti. "Jātikkhettaṃ āṇākkhettaṃ visayakkhettaṃ"ti tattha jātikkhettaṃ

dasasahassa cakkavāḷa pariyantaṃ hoti yā tathāgatassa paṭisandhigahaṇādisu kampati

yattakehi ṭhānehi tathāgatassa paṭisandhiñāṇānubhāvo puññabalasamuttejito saraseneva

paṭijambhati taṃ buddhaṅkurassa nibbattana khettaṃ nāmāti buddhakkhettanti vuccati tesaṃ

majjhe ekaṃ vijāyanaṭṭhanabhūtaṃ cakkavāḷaṃ maṅgalacakkavāḷaṃ nāma āṇākkhettaṃ pana

koṭisatasahassa cakkavāḷapariyantaṃ hoti. Yattha ratanasuttaṃ dhandhaparittaṃ

moraparittaṃ dhajaggaparittaṃ āṭānāṭiya parittanti imesaṃ parittānaṃ ānubhāvo pavattati

iddhimāhi ceto vasippatto āṇākkhettapariyāpanne yattha kattha ci cakkavāḷe ṭhatvā attano

atthāya parittaṃ katvā tatthe va aññaṃ cakkavāḷaṃ gato pi kataparitto yeva hoti.

Ekacakkavāḷe ṭhatvā sabbasattānaṃ atthāya paritte kate āṇākkhette sabbasattānampi

abhisambhunāteva parittānubhāvo. Tattha devatāhi parittānaṃ sampaṭicchitabbato tasmātaṃ

āṇākkhettanti vuccati visayakkhettaṃ pana anantāparimāṇaṃ anantāparimāṇesu

cakkavāḷesu yaṃ yaṃ tathāgato ākaṃkhati taṃ taṃ jānāti ākaṅkhāpaṭibaddhavuttitāya

buddhañāṇassa evametesu tīsu buddhakkhettesu ekaṃ āṇākkhettaṃ vinassati tasmiṃ pana

vinassante jātikkhettaṃ vinaṭṭhamevahoti vinassantampi ekatova vinassati saṇṭhahantampi

ekatova saṇṭhahati tassevaṃ vināso ca saṇṭhahaṇañca veditabbaṃ.

Yasmiṃ samaye kappo agginā nassati āditova kappavināsakamahāmegho uṭṭhahitvā

koṭisatasahassa cakkavāḷe ekaṃ mahāvassaṃ vassati manussā tuṭṭhā sabbabījāni nīharitvā

vapanti sassesu gokhāyitamattesu jātesu gadrabharavaṃ ravanto

[SL Page 163] [\x 163/]

Ekabindumpi navassati tadā pacchinnameva hoti vassaṃ idaṃ sandhāyahi bhagavatā "hoti so

bhikkhave samayo yaṃ bahūni vassasatāni bahūni vassasahassāni devo navassatī"ti vuttaṃ

vassūpajīvinopi sattā kālaṃ katvā parittābhādibrahmaloke nibbattanti, pupphaphalūpajīvino

ca devatā evaṃ dīghe addhāne vītivatte tattha tattha udakaṃ parikkhayaṃ gacchati.

Athānupubbena macchakacchapāpi kālaṃkatvā brahmaloke nibbattanti nerayikasattāpi.

Tattha nerayikā sattamasuriyapātubhāve vinassantīti eke, jhānampana vinā natthi

brahmaloke nibbatti. Etesañca keci dubbhikkhapīḷitā keci abhabbhā jhānādhigamāya te

kathaṃ tattha nibbattantīti? Devaloke paṭiladdhajhānavasena tadāhi

vassasatasahassaccayena kappavuṭṭhānaṃ bhavissatīti lokabyuhā nāma

kāmāvacaradevāmuttasirā vikiṇṇakesā rudammukhā assūni hatthehi puñchamānā

rattavatthanivatthā ativiya virūpavesadhārino hutvā manussapathe vicarantā evaṃ ārocenti

"mārisā! Mārisā! Ito vassasatasahassassa accayena kappavuṭṭhānaṃbhavissati ayaṃ loko

vinassati mahāsamuddopi ussussati ayaṃ ca mahāpaṭhavi sineruca pabbatarājā

uḍḍayahissanti yāvabrahmalokā lokavināso bhavissati mettaṃ mārisā bhāvetha karuṇaṃ

muditaṃ upekkhaṃ mārisā bhāvetha mātaraṃ upaṭṭhahatha pitaraṃ upaṭṭhahatha kule

jeṭṭhāpacāyino hothā"ti. Te pana devā, "lokaṃ byuhenti sampiṇḍentīti" lokabyuhāti

vuccanti. Te kira manussā disvā yattha katthaci ṭhitāpi nisinnāpi saṃvegajātā saṃvegapattā

ca hutvā tesaṃ āsannaṭṭhāne sannipatanti kathampanete kappavuṭṭhānaṃ jātantīti?

Dhammatāya sañcoditāti ācariyā, tādisa nimittadassanenāti eke, brahmadevatāhi uyyojitāti

apare. Tesampana vacanaṃ sutvā yebhuyyena manussā ca bhummadevatāca saṃvegajātā

aññamaññaṃ muducittā hutvā mettādīni puññāni karitvā devaloke nibbattanti tattha

dibbasudhābhojanaṃ bhuñjitvā vāyo kasiṇe parikammaṃ katvā jhānampaṭilabhanti devānaṃ

kira sukhasamphassa vātagahaṇa paricayena vāyokasiṇe jhānāni sukheneva ijjhanti.

Tadaññe pana āpāyikā sattā aparāpariyavedanīyakammena devaloke nibbattanti.

Aparāpariyavedanīyakammarahitohi saṃsāre saṃsaranto nāma natthi tepi tattha tatheva

jhānaṃ paṭilabhanti. Evaṃ devaloke pana laddhajhānavasena sabbe'pi brahmaloke

nibbattanti. Idañca

[SL Page 164] [\x 164/]

Yebhuyyavasena vuttaṃ kecipana apāyasattā saṃvaṭṭamānalokadhātuhi aññesu

lokadhātusu'pi nibbattanti nahi sabbe apāyasattā tadā rūpārūpabhavesu uppajjantīti, sakkā

viññātuṃ apāyesu dīghamāyukānaṃ devalokūpapattiyā asambhavato niyatamicchādiṭṭhiko

pana visannamāne'pi kappe nirayato namuccatiyeva tasmā so tattha anibbattitvā

piṭṭhicakkavāḷe nibbattati. Niyatamicchā diṭṭhiyā samannāgatassa bhavato vuṭṭhānaṃ

nāma natthi tassahi samannāgatassa neva saggo atthi namaggo tasmā so

saṃvaṭṭamānacakkavāḷato aññattha niraye nibbattitvā paccati kimpana piṭṭhicakkavāḷaṃ

najhāyatīti? Jhāyati tasmiṃ jhāyamāne'pi esa ākāse ekasmiṃ padese paccatīti vadanti.

Vassupacchedato pana uddhaṃ dīghassa addhuno accayena dutiyo suriyo pātubhavati.

Pātubhūte pana tasmiṃ neva ratti paricchedo nadivāparicchedo paññāyati. Eko suriyo udeti

eko atthaṃ gacchatī. Avicchinnasuriyasantāpo loko hoti. Yathāca kappavuṭṭhānakālato pure

uppannasuriyavimāne suriya devaputto hoti, evaṃ kappavināsakasuriyo natthi.

Kappavuṭṭhānakāle pana yathā aññe kāmāvacaradevā evaṃ suriyadevaputto'pi jhānaṃ

nibbattetvā brahmalokaṃ uppajjati. Suriya maṇḍalaṃ pabhassaratarañca tejavantatarañca

hutvā pavattati. Taṃ antaradhāyitvā aññameva uppajjatīti apare. Tattha pakati suriye

vattamāne ākāse valāhakā'pi dhūmasikhāpi caranti. Kappavināsakasuriye vattamāne

vigatadhūmavalāhakaṃ ādāsamaṇḍalaṃ viya nimmalaṃ nabhaṃ hoti. hapetvā

pañcamahānadiyo sesakunnadīādīsu udakaṃ sussati tato dīghassa addhuno accayena tatiyo

suriyo pātubhavati, yassa pātubhāvā mahānadiyopi sussanti. Tato paraṃ dīghassa addhuno

accayena catuttho suriyo pātubhavati, yassa pātubhāvā himavati mahānadīnaṃ pabhavā

sīhapātako, haṃsapātako, kaṇṇamuṇḍako, rathakāradaho, anotattadaho, chaddantadaho,

kuṇāladaho,ti ime satta mahāsarā sussanti. Tato paraṃ dīghassa addhuno accayena

pañcamo suriyo pātubhavati, yassa pātubhāvā anupubbena mahāsamudde

aṅgulipabbatemanamattampi udakaṃ nasaṇṭhāti. Tato'pi dīghassa addhuno accayena

chaṭṭho suriyo pātubhavati, yassa pātubhāvā sakalacakkavāḷaṃ ekadhūmaṃ hoti,

[SL Page 165] [\x 165/]

Pariyādinna sinehaṃ dhūmena yāyahi āpodhātuyā tattha tattha paṭhavīdhātu ābaddhattā

sampiṇḍitā hutvā [a] tiṭṭhati sā chaṭṭhasuriya pātubhāvena parikkhayaṃ gacchati.

Yathācidaṃ evaṃ koṭisatasahassa cakkavāḷāni'pi tatopi dīghassa addhuno accayena sattamo

suriyo pātu bhavati, yassa pātubhāvā sakalacakkavāḷaṃ ekajālaṃ hoti, saddhiṃ

koṭisatasahassa cakkavāḷehi, yojana satidādibhedāni sinerukūṭāni palujjitvā ākāseyeva

antaradhāyantī, aggijālā vuṭṭhahitvā cātummahārājike gaṇhāti, tattha kanaka vimāna

ratanavimāna maṇivimānāni jhāpetvā tāvatiṃsabhavanaṃ gaṇhāti, eteneva upāyena

paṭhamajjhānabhūmiṃ gaṇhāti, tattha tayopi brahmaloke jhāpetvā ābhassaraṃ āhacca

tiṭṭhati. Tenavuttaṃ.

Bhūmito vuṭṭhito yāva brahmalokā vidhāvati

Acci accimato loke ḍayhamānamhi tejasā.

Sā yāva anumattampi saṅkhāragataṃ atthi tāva nanibbāyati. Sabbasaṃkhāraparikkhayā pana

sappitelajhāpana aggisikhā viya chārikampi anavasesetvā nibbāyati heṭṭhā ākāsena

sahaupariākāso eko hoti. Mahandhakāro evaṃ ekamasaṃkheyyaṃ ekaṅganaṃ patvā ṭhite

lokasannivāse lokassa saṇṭhānatthāya devo vassituṃ ārabhati āditova antaraṭṭhake

himapāto viya hoti. Tato kaṇamattā taṇḍulamattā

muggamāsabadarāmalakaelālukakumbhaṇḍaalāpumattā udakadhārā hutvā anukkamena

usabhadviusabhaaḍḍhagāvutagāvuta a ḍ ḍha yo ja na dviyojana dasayojana satayojana

sahassayojanamattā hutvā koṭisatasahassa cakkavāḷabbhantaraṃ yāva avinaṭṭhabrahmalokā

pūretvā antaradhāyati. Taṃ udakaṃ heṭṭhā ca tiriyañca vāto samuṭṭhahitvā ghanaṃ karotī,

parivaṭumaṃ paduminīpatte udakabindu sadisaṃ kathaṃ tāvamahantaṃ udakarāsiṃ ghanaṃ

karotītice? Vivarasampadāno. Taṃ hissa tahiṃ tahiṃ vivaraṃ deti, taṃ evaṃ vātena

sampiṇḍiyamānaṃ ghanaṃ kayiramānaṃ anupubbena heṭṭhā otarati otiṇṇe otiṇṇe udake

brahmalokaṭṭhāne brahmalokā kāmāvacara devalokaṭṭhāne devalokā ca pātubhavanti

cātummahārājika tāvatiṃsā pana paṭhavisambandhatāya natāva pātubhavanti.

Purimapaṭhaviṭṭhānaṃ otiṇṇe pana balavavātā uppajja

-------------------------------------------------------

[A] paṭhavīdhātuābaddhaṃ tāsampi ṭhitaṃ hutvā-potthakesu.

[SL Page 166] [\x 166/]

Nti te taṃ pidahitadvāre dhammakarake ṭhitaṃ udakamiva nirussāsaṃ katvā rumbhanti.

Madhurodakaṃ parikkhayaṃ gacchamānaṃ uparirasapaṭhaviṃ samuṭṭhāpeti. Udakapiṭṭhe

uppalinipattaṃ viya paṭhavi saṇṭhāti. Sā kaṇikārapupphamiva vaṇṇasampannā ceva hoti.

Surabhigandhasampannā ca pakkhittadibbo janamiva rasasampannā ca nirudakapāyāsassa

uparipaṭalaṃ viya santiṭṭhati ettha pana mahābodhipallaṅkaṭṭhānaṃ vinassamāne loke

pacchāvinassati saṇṭhihamāne paṭhamaṃ saṇṭhāti. Tattha pubbanimittaṃ hutvā eko

padumini gaccho uppajjati. Tassa sace buddhā uppajjanti pupphaṃ uppajjati. No ce na

uppajjati. Uppajjamānañca sace eko buddho nibbattissati ekaṃ pupphaṃ uppajjati. Sace dve

buddhā nibbattissanti, dve pupphāni uppajjanti. Sace tayo buddhā nibbattissanti. Tīni

pupphāni uppajjanti sace cattāro buddhā nibbattissanti, cattāri pupphāni uppajjantī. Sace

pañcabuddhā nibbattissantī, pañca pupphāni uppajjanti. Tāni ca kho pana ekasmiṃ yeva

nāḷe kaṇṇikābaddhāni hutvā tiṭṭhantīti veditabbaṃ. Tadā mahābrahmā āgantvā taṃ

nimittaṃ olokento sace pupphā nadissanti "nassati vata bho loko asaraṇo vata bho loko"ti

saṃvegaṃ paṭicchāretvā nivattanti. Tadā ca ābhassarabrahmaloke paṭhamatarābhinibbattā

āyukkhayā vā puññakkhayā vā tato cavitvā opapātikā hutvā idhūpapajjanti. Te honti sayaṃ

pabhā antaḷikkhacarā. Te taṃ rasapaṭhaviṃ sāyitvā taṇhābhibhūtā āluppākāraṃ

paribhuñjituṃ upakkamanti. Tadā tesaṃ sayampabhā antaradhāyati andhakāro hoti. Te

andhakāraṃ disvā bhāyanti. Tato tesaṃ bhayaṃ nāsetvā sūrabhāvaṃ janayantaṃ paripuṇṇa

paṇṇāsayojanaṃ suriyamaṇḍalaṃ pātubhavati. Te taṃ disvā ālokaṃ paṭilabhimhāti

haṭṭhatuṭṭhā hutvā amhākaṃ bhītānaṃ bhayaṃ nāsetvā sūrabhāvaṃ janīyamāno uṭṭhito

tasmā suriyo hotuti suriyotvevassa nāmaṃ karonti atha suriye divasaṃ ālokaṃ katvā atthaṃ

gate yampi ālokaṃ labhimha sopino natthīti punabhītā honti tesaṃ evaṃ hoti, "sādhuvatassa

sace aññaṃ ālokaṃ labheyyāmā"ti. Tesaṃ cittaṃ ñatvā viya ekūna paññāsayojanaṃ

candamaṇḍalaṃ pātubhavati te taṃ disvā bhīyyosomattāya haṭṭhatuṭṭhā hutvā amhākaṃ

chandaṃ ñatvāviya uṭṭhito tasmā cando hotūti candotvevassa nāmaṃ karonti evaṃ

candasuriyesu pātubhūtesu nakkhattāni tārakarūpāni pātubhavanti.

[SL Page 167] [\x 167/]

Te ca kho apubbaṃ acarimaṃ phagguṇapuṇṇamidivaseyeva pātubhavanti. Kathaṃ? Yathā

nāma kaṅgubhatte paccamāne ekappahāreneva bubbulakā uṭṭhahanti eke padesā thūpathūpā

honti. Eke ninnaninnā eke samasamā evameva thūpathūpaṭṭhāne pabbatā honti

ninnaninnaṭṭhāne samuddā samasamaṭṭhāne dīpāti. Atha tesaṃ sattānaṃ rasapaṭhavīṃ

paribhuñjantānaṃ kamena ekacce vaṇṇavanto honti ekacce dubbaṇṇā honti, tattha

vaṇṇavantā dubbaṇṇe atimaññanti tesaṃ atimānappaccayā sāpi rasapaṭhavi antaradhāyati.

Bhūmipappaṭako pātubhavati atha tesaṃ teneva nayena so'pi antaradhāyati. Badālatā

pātubhavati. Teneva nayena sāpi antaradhāyati. Akaṭṭhapāko sāli pātubhavati. Te sāli

bhājane ṭhapetvā pāsāṇapiṭṭhiyaṃ ṭhapenti. Sayameva jālasikhā uṭṭhahitvā taṃ pacati so

hoti odano sumanajātipupphasadiso na tassa sūpenavā byañjanenavā karaṇīyaṃ atthi yaṃ

yaṃ rasaṃ bhuñjitukāmā honti taṃ taṃ rasaṃ va hoti. Tesaṃ taṃ oḷārikaṃ āhāraṃ āhārayataṃ

tatoppabhūti muttakarīsaṃ sañjāyati. Tathāhi rasapaṭhavi bhūmipappaṭako badālatāta ime

tāva paribhuttā sudhāhāroviya budaṃ vinodetvā rasaharaṇīhi rasameva paribruhantā

tiṭṭhanti vatthuno pana sukhumabhāvena nissandasukhumabhāveneva gahaṇindanameva

honti. Odano pana paribhutto rasaṃ vaḍḍhento'pi vatthuno oḷārikabhāvena nissandaṃ

vissajjanno passāvaṃ karīsaṃ ca uppādeti atha nesaṃ nikkhamaṇatthāya vaṇamukhāni

pabhijjantī. Purisassa purisabhāvo itthiyā itthibhāvo pātubhavati. Purimattabhāvesuhi

pavattaupacārajjhānānubhāvena yāva sattasantānesu kāmarāgo vikkhambhanavegena samito

na tāva bahalakāmarāgūpa nissayani itthi purisirndrayāni pāturahesuṃ yadāpanassa

vicchinnatāya bahalakāmarāgo laddhāvasaro ahosi, tato tadupanissayāni itthipurisindriyāni

sattānaṃ attabhāvesu paññāyiṃsu tadā itthi purisaṃ purisova itthiṃ ativelaṃ upanijjhāyati

tesaṃ ativelaṃ upanijjhāyanapaccayā kāmapariḷāho uppajjati tato methunadhammaṃ

patisevanti te asaddhamma patisevanapaccayā viññūhi garahiyamānā viheṭhiyamānā ca

tassa asaddhammassa paṭicchādanahetu agārāni karonti te agāraṃ

ajjhāvasamānāanukkamena aññatarassa alasajātikassa sattassa diṭṭhānugatiṃ āpajjantā

sannidhiṃ karonti. Tatoppabhuti kaṇopi thusopi taṇḍulaṃ pariyonandhanti lāyitaṭṭha

[SL Page 168] [\x 168/]

Nampi nappaṭivirūhati. Te sannipatitvā anutthunanti pāpakāvata bho dhammā sattesu

pātubhūtā mayaṃ hi pubbe manomayā ahumhāti aggaññasutte vuttanayena vitthāretabbaṃ

tato mariyādaṃ ṭhapenti athaññataro satto aññassa bhāgaṃ adinnaṃ ādiyati taṃdvikkhattuṃ

paribhāsetvā tatiyavāre pāṇileḍḍudaṇḍehi paharati. Te evaṃ adinnādānagarahamusāvāda

daṇḍādānesu uppannesu sannipatitvā cintayanti, yannūnamayaṃ ekaṃ sattaṃ

sammanneyyāma yo no sammā khīyitabbaṃ khīyeyya garahitabbaṃ garaheyya

pabbājetabbaṃ pabbājeyya, mayampana sālīnaṃ bhāgamanuppadassāmāti evaṃ

katasanniṭṭhānesu pana sattesu imasmiṃ tāva kappe ayameva bhagavā bodhisattabhūto tena

samayena tesu sattesu abhirūpataro ca dassanīyataro ca mahesakkhataro ca

buddhisampanno paṭibalo niggahapaggahaṃ kātuṃ te taṃ upasaṅkamitvā yācitvā

sammanniṃsu so tena mahājanena sammatattā mahāsammato khettānaṃ adhipatīti khattiyo

dhammena samena pare rañjetīti rājāti tīhi nāmehi paññāyittha. Yaṃ sandhāya vadanti.

Ādiccakulasambhūto suvisuddhaguṇākaro

Mahānubhāvo rājāsi mahāsammata nāmako

Yo cakkhubhūto lokassa guṇaraṃsisamujjalo

Tamonudo virocittha dutiyo viya bhānumā

hapitā yena mariyādā loke lokahitesinā

Vavatthitā sakkuṇanti navilaṅghayituṃ janā

Yasassīnaṃhi rājunaṃ lokasīmānurakkhinaṃ

Ādibhūtaṃ mahāvīraṃ kathayanti manūti yaṃ

Evaṃ yaṃ loke acchiyaṭṭhānaṃ bodhisattova tattha ādi puriso'ti. Evaṃ bodhisattaṃ ādiṃ

katvā khattiyamaṇḍale saṇṭhite ekaccānaṃ sattānaṃ etadahosi, pāpakā vatabho dhammā

sattesu pātubhūtā adinnādānaṃca paññayati garahā'pi paññāyati musāvādo'pi paññāyati

daṇḍādānampi paññāyati, yannūna mayaṃ te pāpake asaddhamme male pavāheyyāmāti,

araññāyatane paṇṇakuṭiyo katvā tattha vasantā gāmanigama rājadhānisu bhikkhāya caritvā

jīvikaṃ kappayiṃsu. Evaṃ te akusaladhame pavāhenti bāhiraṃ karontīti brāhmaṇāti

vuccanti. Ye pana tasmiṃ samaye methunadhammaṃ samādiyitvā gorakkhakamma

[SL Page 169] [\x 169/]

Vāṇijakamma kasikammādike vissute kammante payojesuṃ, te vessā ti vuccanti, ye pana

tasmiṃ samaye paraviheṭhanādisu luddhācārā ahesuṃ te suddā'ti vuccanti. Evaṃ saṇṭhito

pana kappo duvidho hoti, suññakappo asuññakappo"ti. Tattha suññakappe

buddhapaccekabuddhacakkavattino na uppajjantī tasmā guṇavantapuggalarahito

suññakappo'ti vuccati asuññakappo pañcavidho, sārakappo maṇḍakappo varakappo

sāramaṇḍakappo bhaddakappoti. Tattha guṇasāra rahito kappo guṇasāruppādakassa

ekassa sammā sambuddhassa pātubhāvena sārakappo'ti vuccati. Yasmiṃ pana kappe dve

buddhā uppajjanti so maṇḍakappo nāma yasmiṃ pana kappe tayo buddhā uppajjanti, tesu

paṭhamo dutiyaṃ lokanāthaṃ vyākaroti dutiyo tatiyanti tattha manussā pamuditahadayā

attano patthitapaṇidhānavasena varayanti, tasmā varakappo'ti vuccati, yasmiṃ pana kappe

cattāro buddhā uppajjanti, so purimakappato visiṭṭhatarattā sāramaṇḍakappo'ti vuccati.

Yasmiṃ pana kappe pañca buddhā uppajjanti so bhaddakappo'ti vuccati. So atidullabho

tasmiṃ pana kappe yebhuyyena sattā kalyāṇasukhabahulā honti yebhuyyena tihetukā

kilesakkhayaṃ karonti. Duhetukā [a] sugatigāmi no honti. Ahetukā hetuṃ paṭilabhanti tasmā

so kappo bhaddakappoti vuccati. Tattha kappa vināsakamahāmeghato paṭṭhāya yāva

jālūpacchedo imaṃ paṭhamaṃ asaṃkheyyaṃ saṃvaṭṭo'ti vuccati, kappavināsakajālopacchedato

yāva koṭisatasahassa cakkavāḷa paripūro sampattimahāmegho idaṃ dutiyamasaṃkheyyaṃ

saṃvaṭṭaṭṭhāyī'ti vuccati. Sampattimahāmeghato yāva candimasuriyapātubhāvo idaṃ

tatiyamasaṃkheyyaṃ vivaṭṭo'ti vuccati candimasuriya pātubhāvato yāva punakappavināsaka

mahāmegho idaṃ catutthamasaṃkheyyaṃ vivaṭṭaṭṭhāyī'ti vuccati. Vivaṭṭaṭṭhāyī

asaṃkheyyaṃ catusaṭṭhiantarakappasaṃgahaṃ, vīsati antarakappasaṃgahantikecī,

sesāsaṃkheyyāni kālato te nasamappamāṇāneva, imāni cattāri asaṃkheyyāni eko mahākappo

honti evaṃ tāva agginā vināsova saṇṭhahaṇañca veditabbaṃ.

Yasmiṃ samaye kappo udakena nassati, āditova kappavināsaka mahāmegho vuṭṭhahitvā'ti

pubbe vuttanayeneva vitthāretabbaṃ. Ayaṃ pana viseso. Yathā tattha dutiyo suriyo

------------------------------------------

[A] tihetukā-potthakesu.

[SL Page 170] [\x 170/]

Evamidha kappavināsako khārūdakamahā megho vuṭṭhahati so ādito sukhumaṃ vassanto

anukkamena mahādhārāhi koṭisatasahassa cakkavāḷāni pūrento vassati. Khārūdakena

phuṭṭha phuṭṭhā paṭhavipabbatādayo viḷīyanti. Udakaṃ samantato vātehi dhārīyati,

paṭhaviyā heṭṭhimantatoppabhuti. Yāva dutiyajjhānabhūmiṃ udakaṃ gaṇhāti. Te

khārūdakena phuṭṭhaphuṭṭhā paṭhavīpabbatādayo udake pakkhittaloṇasakkharāviya

viḷīyanti. Vātasmā paṭhavisandhārūdakena saddhiṃ ekūdakameva taṃ hotīti keci. Apare

paṭhavī sandhārūdakaṃ taṃ sandhārakavāyukkhandhañca anavasesato vināsetvā sabbattha

sayameva ekoghabhūto tiṭṭhatīti vadanti. Taṃ yuttaṃ upari chapi brahmaloke vīḷīyāpetvā

subhakiṇṇaṃ āhacca tiṭṭhati. Tena vuttaṃ

Koṭisatasahassekaṃ cakkavāḷaṃ viḷīyati

Kupitena yadā loko salilena vinassatīti,

Taṃ yāva anumattampi saṃkhāragataṃ atthi tāva na vūpasammatī. Udakānugataṃ sabbaṃ

saṃkhāragataṃ abhibhavitvā sahasā vūpasammati. Antaradhānaṃ gacchati. Heṭṭhā ākāsena

saha upari ākāso eko hoti, mahandhakāro'ti sabbaṃ vuttasadisaṃ kevalaṃ panidha ābhassara

brahmalokaṃ ādiṃ katvā loko pātubhavati. Subhakiṇṇato cavitvā ābhassaraṭṭhānādisu sattā

nibbattanti. Tattha kappavināsakamahāmeghato yāva kappa vināsaka khārūdakūpacchedo

idamekaṃ asaṃkheyyaṃ. Udakūpacchedato yāva sampattimahāmegho idaṃ

dutiyamasaṃkheyyaṃ sampattimahāmeghato yāva candimasuriya pātubhāvo idaṃ tatiya

masaṃkheyyaṃ. Candimasuriya pātubhāvato yāva kappavināsaka mahāmegho idaṃ catuttha

masaṃkheyyaṃ imāni cattāri asaṃkheyyāni eko mahākappo honti. Evaṃ udakena vināso ca

saṇṭhahaṇaṃ ca veditabbaṃ.

Yasmiṃ samaye kappo vātena vinassati āditova kappavināsaka mahāmegho vuṭṭhahitvāti

pubbavuttanayeneva vitthāretabbaṃ ayampana viseso. Yathā tattha dutiyo suriyo evamidha

kappavināsanatthaṃ vāto samuṭṭhāti so paṭhamaṃ thūlarajaṃ uṭṭhāpeti. Tato saṇharajaṃ

sukhumālikaṃ sakkharapāsāṇādayoti, yāva kūṭāgāramatte pāsāṇe visamaṭṭhāne

ṭhitamahārukkhe ca uṭṭhāpeti te paṭhavito nabhamuggatā puna patanti

[SL Page 171] [\x 171/]

Tattheva cuṇṇavicuṇṇā hutvā abhāvaṃ gacchanti. Athānukkamena heṭṭhā mahāpaṭhaviyā

vāto samuṭṭhahitvā paṭhaviṃ parivattetvā uddhamūlaṃ katvā ākāse khipati

yojanasatappamāṇāpi paṭhavipadesā dviyojana tiyojana catuyojana pañcayojana

satappamāṇāpica bhijjitvā vātavegukkhittā ākāseyeva cuṇṇavicuṇṇāhutvā abhāvaṃ

gacchanti. Cakkavāḷapabbataṃ sinerupabbatampi vāto ukkhipitvā ākāse khipati. Te

aññamaññaṃ abhihantvā cuṇṇavicuṇṇā hutvā vinassanti. Eteneva upāyena

bhummaṭṭhakavimānāni ca ākāsaṭṭhakavimānānī ca vināsento chakāmāvacaradevaloke

vināsetvā koṭisatasahassacakkavāḷāni vināsenti. Tattha cakkavāḷā cakkavāḷehi himavavtā

himavantehi sinerū sineruhi aññamaññaṃ samāgantvā cuṇṇavicuṇṇā hutvā vinassantī.

Paṭhavito yāva tatiyajjhānabhūmiṃ vāto gaṇhāti. Navāpi brahmaloke vināsetvā vehapphalaṃ

āhacca tiṭṭhati. Tenavuttaṃ.

Koṭisatasahassekaṃ cakkavāḷaṃ viḷīyati.

Vāyodhātuppakopena yadā loko vinassatī.

Evaṃ so vāto paṭhavisandhāraka udakena taṃ sandhārakavāteneva saddhiṃ

sabbasaṃkhāragataṃ vināsetvā sayampi vinassati, avaṭṭhānassa kāraṇābhāvato. Heṭṭhā

ākāsena saha upariākāso eko hoti mahandhakāro'ti sabbaṃ vuttasadisaṃ, idhapana

subhakiṇṇa brahmalokaṃ ādiṃ katvā loko pātubhavati. Vehapphalato cavitvā

subhakiṇṇaṭṭhānādisu sattā nibbattanti. Tattha kappavināsaka mahāmeghato yāva

kappavināsaka cātupacchedo idamekamasaṃkheyyaṃ vātupacchedato

yāvasampattimahāmegho idaṃ dutiyamasaṃkheyyanti ādi vuttanayameva evaṃ vātena

vināso ca saṇṭhahaṇañca veditabbaṃ.

Atha kiṃ kāraṇā evaṃ loko vinassatī yadipihi saṃkhārānaṃ ahetuko saṃkhārasarasa nirodho

vināsakābhāvato santānanirodho pana hetu virahito natthi, yathā taṃ sattakāyesuhi bhājanaṃ

lokassāti sahetukena vināsena bhavitabbaṃ tasmā kimevaṃ lokavināsa kāraṇanti?

Akusalamūla kāraṇaṃ yathāhi tattha nibbattanaka sattānaṃ puññabalena paṭhamaṃ loko

vivaṭṭati, evaṃ tesaṃ pāpabalena saṃvaṭṭati. Tasmā akusalamūlesu ussannesu evaṃ loko

vinassati. Yathāhi rāgadosa

[SL Page 172] [\x 172/]

Mohānaṃ adhikabhāvena yathākkamaṃ rogantarakappo satthantarakappo dubbhikkhantara

kappo'ti ime tividhā antarakappā vivaṭṭaṭṭhāyimhi asaṃkheyyakappe jāyanti. Evamete

yathāvuttā tayo saṃvaṭṭā rāgādīnaṃ adhikabhāveneva honti, tattha rāge ussantatare agginā

vinassati. Dose ussannatare udakena vinassati dosepi ussannatare adhikatarena dosena viya

adhikatarena khārūdakena vināso yutto'ti keci pana dose ussantare agginā, rāge udakenāti

vadanti tesaṃ kira ayamadhippāyo, pākaṭasattu sadisassa dosassa aggisadisatā

apākaṭasattusadisassa rāgassa khārūdakasadisatā yuttā'ti. Mohe pana ussannatare vātena

nassati. Evaṃ vinassanto'pi ca nirantarameva sattavāre agginā nassati aṭṭhamevāre udakena

puna sattavāre agginā aṭṭhame udakenā'ti. Evaṃ aṭṭhaṭama vāre vinassanto sattakkhattuṃ

udakena vinassitvā punasattavāre agginā nassati. Ettāvatā tesaṭṭhi kappā atītā honti.

Etthantare udakena nassanavāraṃ sampattampi paṭibāhitvā laddhokāso vāto paripuṇṇa

catusaṭṭhikappāyuke subhakiṇṇe viddhaṃsento lokaṃ vināseti. Etthapana rāgo sattānaṃ

bahulaṃ pavattatīti rāgavasena bahuso lokavināso veditabbo tenānu porāṇā.

Sattasattagginā vārā aṭṭhame aṭṭhame dakā

Catusaṭṭhiyadāpuṇṇā eko vāyuvaro siyā

Agginā bhassarā heṭṭhā āpena subhakiṇṇato

Vehapphalato vātena evaṃ loko vinassati.

Evaṃ imehi tīhi kāraṇehi nassitvā saṇṭhite lokasannivāse candimasuriyānaṃ

pātubhūtadivaseyeva sinerucakkavāḷa himavantapabbatā dīpasamuddā ca pātubhavantī.

"Te ca kho apubbaṃ acarimaṃ phagguṇapuṇṇamīdivaseyeva pātubhavanti" iti vuttattā

tesaṃ pavattiākāraṃ kathayissāmi.

Tattha cakkavāḷaṃ nāma sineru sattaparibhaṇḍa pabbatacatumahādīpa dvisahassa

parittadīpa mahāsamuddehi upasobhitacakkavāḷasilāparikkhitaṃ ekaṃ cakkavāḷaṃ nāma.

Tassa cakkavāḷassa āyāma vitthāra parimaṇḍalaṃ vuttanayeneva veditabbaṃ. Tampi

pākaṭaṃ katvā vitthārena kathetuṃ punapi vakkhāmi,

[SL Page 173] [\x 173/]

Dvādasasatasahassāni catuttiṃsa satāni ca

Paññāsa yojanānīti cakkavāḷassa yāmakaṃ

Parikkhepato

Sabbaṃ satasahassāni chattiṃsa parimaṇḍalaṃ

Dasaceva sahassāni aḍḍhuḍḍhāni satānica-tattha-

Duve satasahassāni cattāri nahutāni ca

Ettakaṃ bahalattena saṃkhātāyaṃ vasundharā

Tassāyeva sandhārakaṃ

Cattāri satasahassāni aṭṭheva nahutānica

Ettakaṃ bahalattena jalaṃ vāte patiṭṭhitaṃ

Tassāpi sandhārako

Navasatasahassāni māluto nabhamuggato

Saṭṭhiñceva sahassāni esā lokassa saṇṭhiti.

Evaṃ saṇṭhite cettha yojanānaṃ

Caturāsīti sahassāni ajjhogāḷho mahaṇṇave

Accūggato tāvadeva sineru pabbatuttamo

Tato upaḍḍhupaḍḍhena pamāṇena yathākkamaṃ

Ajjhogālahuggatā dibbā nānāratana cittakā

Yugandharo īsadharo karavīko sudassano

Nemindharo vinatako assakaṇṇo giribrahā

Ete sattamahāsilā sinerussa samantato

Mahārājānamāvāsā devayakkhanisevitā

Yojanānaṃ satānucco himavā pañca pabbato

Yojanānaṃ sahassāni tīṇi āyatavitthato

Caturāsīti sahassehi kūṭehi patimaṇḍito

Tipañca yojanakkhandhā parikkhepā nagavhayā

Paññāsayojanakkhandhā sākhāyāmā samantato

Satayojana vitthiṇṇā tāvadeva ca uggatā

Jambu yassānubhāvena jambudīpo pakāsito

Dveasīti sahassāni ajjhogāḷho mahaṇṇave

Accuggato tāvadeva cakkavāḷa siluccayo

Parikkhipitvā taṃ sabbaṃ lokadhātu mayaṃ ṭhito

[SL Page 174] [\x 174/]

Tattha candamaṇḍalaṃ ekunapaññāsayojanaṃ, suriyamaṇḍalaṃ paññāsayojanaṃ,

tāvatiṃsabhavanaṃ dasasahassa yojanaṃ, tathā asurabhavanaṃ, avīcimahānirayo jambudīpo

ca, aparagoyānaṃ sattasahassayojanaṃ, tathā pubbavidehaṃ, uttarakurū aṭṭhasahassayojano,

eko eko cettha mahādīpo pañcasata pañcasata parittadīpaparivāro, taṃ sabbampi eka

cakkavāḷikaṃ ekā lokadhātu, tadantaresu lokantarikanirayo evaṃ anantāni cakkavāḷāni.

Tattha cakkavāḷanti cakkavāṭanti vattabbe cakkavāḷanti vohāragataṃ yasmā rathacakkaṃ

viya samavaṭṭañca kūṭaṃ viya āvāṭākārañca tasmā cakkavāḷanti vuccati.

Lokasandhārakakappena saṇṭhitaukadapaṭhaviyā bahalaṃ kathitaṃ. Tiriyaṃ ettakaṃ āvaṭṭaṃ

ettakanti paricchedo na kathito. Lokavināsakāle yattakaṃ ṭhānaṃ vināsuppatti hoti tattake

ṭhāne paṭhavi patiṭṭhitā. Tasmiṃ udakamatthake manussānaṃ nāvāviya phalakāni viyaca

pattāni viyaca koṭisahassacakkavāḷāni ṭhitāni ceva aññamaññaṃ asambandhāni.

Yadisamānāni nacaleyyuṃnti? Kathaṃ panime udakamatthake tiṭṭhanti? Nevatāvāyaṃ

paṃsupaṭhavi udakamatthake ṭhitā, yadi tiṭṭheyya viḷīyetvā udake paviseyya.

Paṃsupaṭhaviyā pana heṭṭhā silāpaṭhavi cakkavāḷa pabbatova ekābaddhā. Sace tesaṃ

antaracchiddaṃvā bhaveyya bahi udakaṃ antopavisitvā cakkavāḷaṃ osīdāpeyya yasmāhi

udakapaṭhaviyā udakassa pavisanokāso natthi tasmā udakapiṭṭhe nāvāviya tiṭṭhati.

Kaṃsathāliyā thalaṃ viya silāpaṭhavi. Tassa mukhavaṭṭiviya cakkavāḷapabbataṃ. Tasmiṃ

thālake ṭhapitabhājanaṃ viya paṃsupaṭhavi bhājane pakkhitta bahubyañjanarasaṃ viya ete

cattāro sāgarā. Sabbesaṃ majjhe sineru pabbato pakatimanussānaṃ nāvāmajjhe

ussāpitamahāthamho viya ṭhito. So sineru pabbato vaṭṭo, na caturasso caturasso bhaveyya

catusu konesu pīṭhapādāviya cattāro kūṭā ādhārā bhaveyyuṃ. Vaṭṭattāyeva uddhane

ṭhapitabhājanaṃ viya tikūṭe ṭhito. Tikūṭesu sineru pabbato catuyojana sahassappamāṇo

pavisitvā ṭhito tasmā ayasaṇḍāsena gahito viya acalo tiṭṭhati. Tasmāyeva

lokapaññattippakaraṇe sinerupabbato udake sitiyojana sahassaṃ ṭhitoti kathito. Tikūṭānaṃ

majjhe'pi paṃsupaṭhavi atthiyeva paṃsupaṭhaviyaṃ ratanavālikāpiṭṭhe asurapuraṃ ahosi

sace merupabbatova heṭṭhā thāliyaṃ "sineru bhikkhave pabbatarājā āyāmato caturāsīti

[SL Page 175] [\x 175/]

Yojanasahasso vitthārato ca caturāsīti yojanasahasso"tī bhagavatā vuttanti, tampi tassa

tiriyamānaṃ dassetuṃ vuttaṃ. Yathā himavā pabbato āyāmavitthārena tisahassayojano'ti

vutto, kiṃ sopi caturasso! Tathā cakkavāḷassā'ti? Tasmā taṃ pālivacanaṃ na caturassabhāvaṃ

dīpeti. Athāpi vadeyya sace na caturasso,

Pācīnaṃ passaṃ rajataṃ dakkhiṇaṃ indanīlakaṃ

Pacchimaṃ passaṃ phalikaṃ uttaraṃ kañcanāmayaṃ'ti.

Kammā vuttanti? Tampi taṃdisābhāgaṃ gahetvā vuttaṃ tesaṃ vaṭṭattāyeva

chattamaṇḍalikāviya sattakulapabbatāpi āvaṭṭena ṭhitā'ti tesaṃ antarantarā

sīdantasamuddā sace te pabbatā āvaṭṭena te te samudde osīditvā na tiṭṭheyyuṃ sabbaṃ

ekasamuddo bhaveyya. Cakkavāḷahimavanta sineru yugandharādisu pabbatesu mahāvātena

paharitvā cakkavāḷacalanakāle mahoghaṃ hutvā sabbaṃ udakaṃ ekadisābhāgaṃ gaccheyya.

Sabbe dīpā udakena nasseyyuṃ tasmā te pabbatā visuṃ visuṃ samudde otaritvā

chattamaṇḍalikā viya ṭhitā, etamatthaṃ mahāparinibbāṇasuttante paṭhavikampanassa

aṭṭhakāraṇaṃ vadantena bhagavatā yadā mahāvātā vāyanti tadā calantīti pāliyaṃ vuttaṃ.

Tattha aṭṭhakathāyampi mahāvatthukattā calanabhāvo napaññāyati tadā calitā paṭhavi

sabbadāpi calati. Tasmā udakaṃ etaṃ vaḍḍhati bhavissatīti vuttaṃ, tattha silāpaṭhavi

cakkavāḷapabbato ca ekameva nāvāviya ṭhito ṭhitākāramattena dvedhā katvā heṭṭhā

ṭhitaṭṭhānaṃ silāpaṭhavīti pariyante ṭhitaṭṭhānaṃ cakkavāḷapabbato'ti vohāraṃ kataṃ tattha

silāpaṭhavītisahassādhikayo janasatasahassabahalā tathā cakkavāḷa pabbatassa ca bahalaṃ

ca paṃsu paṭhaviyā bahalaṃ ca silāpaṭhaviṃca ekato katvā

Dvesatasahassāni cattāri nahutāni ca

Ettakaṃ bahalattena saṃkhātāyaṃ vasundharā

Tato heṭṭhā udakapaṭhavi tato heṭṭhā vātapaṭhavi tesaṃ heṭṭhā ajaṭākāso tesu

paṃsupaṭhaviyaṃ sakalacakkavāḷaṃ paricchinditvā samantato cakkavāḷa pabbato ṭhito.

Tassa orato loṇasāgaro tasmiṃ cattāro mahādīpā dvisahassa parittadīpā ahesuṃ. Tato

sattakulapabbatā. Tesaṃ antarā sattasīdantasāgarā majjhe sineru pabbatarājā ṭhito. Sopana,

[SL Page 176] [\x 176/]

Caturāsīti sahassāni ajjhogāḷho mahaṇṇave

Accuggato tāvadeva sineru pabbatuttamo

Caturāsīti sahassāni ekamekena passato

Aṭṭhasaṭṭhi sahassāni satasahassañca uccato

Pācīnaṃ passaṃ rajataṃ dakkhiṇaṃ indanīlakaṃ

Pacchimaṃ phalikaṃ passaṃ uttaraṃ kañcanāmayaṃ

Vaṭṭo mudiṅgasaṇṭhāno sinerupabbatuttamo

Heṭṭhā upari vitthāro dasasahassayojanā

Pubbadakkhiṇapassehi nikkhantā cāssa raṃsiyo

Gantvā samuddapiṭṭhena cakkavāḷamhi tiṭṭhare

Dakkhiṇapacchimātoca pacchimuttarato'pi ca

Uttara pubbapassehi nikkhantā raṃsiyo'pi ca

Gantvā samuddapiṭṭhena cakkavāḷa silaṃhanī

Tāsaṃ rāsīnamantare cattāro sāgarā ahuṃ

Tato upaḍḍhupaḍḍhena pamāṇena yathākkamaṃ

Yugandharo īsadharo karavīko sudassano

Nemindharo vinatako assakaṇṇo giribrahā

Ete sīdantare nagā anupubbasamuggatā

Mahārājāna māvāsā devayakkhanisevitā

Parikkhipitvā taṃ giriṃ ṭhito karavīko giri

Parikkhipitvā taṃ giriṃ ṭhito īsadharo giri

Parikkhipitvā sineruṃ ṭhito yugandharo giri

Parikkhipitvā taṃ giriṃ ṭhito sudassano giri

Parikkhipitvā taṃ giriṃ assakaṇṇo ṭhito giri

Etesaṃ antarosīda samuddameru ādinaṃ

Uccappamāṇena samā gambhīrā puthulā pica

Aññesu pana ṭhānesu añño yeva anukkamo

Āgato taṃ vimaṃsitvā vaṇṇeyya paṇḍito naro

Tathāhi bhagavā āha sabbadassī tathāgato

Parisamajjhe nisinnova jātake nemināmake

Sahassayuttaṃ hayāvāhiṃ dibbaṃ yānamadhiṭṭhito

Yāyamāno mahārājā addasa sīdantare nage

[SL Page 177] [\x 177/]

Disvā nāmantayī dūtaṃ ime ke nāma pabbatā'ti

Sudassano karavīko īsadharo yugandharo

Nemindharo vinatako assakaṇṇo giribrahā

Ete sīdantare nagā anupubbasamuggatā

Mahārājāna māvāsā yāni tvaṃ rāja passasi.

Tattha aṭṭhakathāyampi katvāna sabbabāhiraṃ

Sudassanagiriṃ tamhā kathetvā paṭipāṭiyā

Assakaṇṇa giriṃ yeva katvāna merusantikaṃ

Vuttaṃ pamādalekhanti cintetha paṇḍito naro

Buddho sabbadassī so passitvā yeva cakkhunā

Kathitaṃ sakalaṃ petaṃ tasmā aññaṃ nahotiha

Duve satasahassāni pañceva nahutāni ca

Dvisahassañca adhikaṃ majjhāvaṭṭaṃ sineruno

Caturāsīti sahassāni ucco yugandharo giri

Tato upaḍḍhupaḍḍhena pamāṇena yathākkamaṃ

Ajjhogāḷhagatā ñeyyā pabbatā cāvasesakā

Yugandharasinerūnaṃ antare sīdasāgaro

Gambhīrā puthulācāpi meru uccappamāṇako

Yugandharaīsadhara girīnaṃ antare'pi ca

Samuddo pi yugandhagiriuccappamāṇako

Gambhīrā puthulā cāpi udakopari uccato

Sesānaṃ sāgarānampi evameva vijāniyaṃ

Yugandharassa girino anto āvaṭṭato pana

Sattasatasahassāni pañceva nahutāni ca

Chasahassāni viññeyyā yojanānaṃ pamāṇato

Bāhirena ca passena āvaṭṭassa pamāṇato

Aṭṭha satasahassāni aṭṭheva nahutāni ca

Dvisahassādhikāneva yojanāni bhavanti hi

Isindharassa girino anto āvaṭṭato pana

Ekādasa ca lakkhāni naveva nahutāni ca

Satteva ca sahassāni yojanāni bhavanti hi

Karavīrassa girino anto āvaṭṭato pana

[SL Page 178] [\x 178/]

Teraseva ca lakkhāni duveva nahutāni ca

Yojanāni bāhirena āvaṭṭena tu so pana

Tedasevaca lakkhāni pañceva nahutānica

Cattārica sahassāni yojanāni bhavanti hi

Sudassanassa girino āvaṭṭabbhantaro pana

Cuddasevaca lakkhāni nahutekaṃ tato paraṃ

Satta sahassaṃ ca sataṃ yojanānaṃ bhavanti hi

Bāhirāvaṭṭato yassa lakkhānaṃ va catuddasa

Tettiṃsañca sahassānaṃ aḍḍhateyya satampi ca

Nemindharassa girino āvaṭṭabbhantaro pana

Cuddaseva ca lakkhānaṃ catusaṭṭhisahassakaṃ

Sattasatañca paññāsa yojanānaṃ bhavantihi

Bāhirāvaṭṭato tassa yojanāni pamāṇato

Cuddaseva ca lakkhāni dvāsattati sahassakaṃ

Chasataṃ pañcavīsa ca yojanāni bhavanti hi

Vinatakassa giriso āvaṭṭabbhantaro pana

Cuddaseva ca lakkhāni aṭṭhāsīti sahassakaṃ

Tisataṃ pañcasattati yojanāni bhavantihi

Bāhirā vaṭṭato tassa yojanānaṃ pamāṇato

Cuddase vaca lakkhāni dvinavatī sahassakaṃ

Tisataṃ ceva dvādasa yojanāni bhavanti hi

Assakaṇṇassa girino āvaṭṭabbhantaro pana

Pañcadasevaca lakkhāni satamekaṃ asīti ca

Chayojanāni ñeyyāni bāhirā vaṭṭato pana

Pañcadasa ca lakkhāni sahassekasatampi ca

Sattati yojanānīti ñātabbāni nayaññunā

Vinatakassakaṇṇānaṃ majjhe sāgaro puthulato ekaṃ sahassaṃ tīṇi satāni dvādasayojanāni

gambhīrato, vinatakasamīpetattako yeva pabbatassa uccappamāṇo, tato kamena uggantvā

assakaṇṇasamīpe chasatachappaññāsayojano ahosi, assakaṇṇato bāhirapasse lonasāgaropi

tattako yeva gambhīro. Cakkavāḷapabbatassa āyāmavitthārā vuttanayeneva veditabbā.

Sineru vajjito cakkavāḷassa aḍḍha

[SL Page 179] [\x 179/]

Bhāvo pañcasatasahassāni ekūna saṭṭhisahassāni satta ca satāni pañcavīsati yojanāni sineru

pabbatassa orimapassatopaṭṭhāya yāva jambudīpamajjhā tāva dvesata sahassāni ekūnāsīti

sahassāni aṭṭhaca satāni saṭṭhiyojanā, sinerupabbatassa orimapassato paṭṭhāya yāva

assakaṇṇapabbatassa pārimapassaṃ tāva dve satasahassāni tīni ca satānī saṭṭhiyojanāni,

assakaṇṇapabbate bāhirapassato paṭṭhāya yāva jambudīpassa pariyantaṃ tāva loṇasāgaro

chasaṭṭhisahassāni tīnica yojanāni, jambudīpo pana tiriyaṃ dasasahassayojano,

loṇasāgaro'pi assakaṇṇa pabbatato paṭṭhāya kamena unnato dīpānaṃ patiṭṭhitaṭṭhāne

katthacī byāmasatamatto'pi ahosi. Tato paṭṭhāya punapi ninno hutvā yāva

cakkavāḷasamīpaṃ patvā dvāsītiyojana sahassa gambhīro ahosi. Jambudīpa majjhato

paṭṭhāya yāvacakkavāḷapabbatā tāva loṇasāgaro dvesatasahassāni ekūnāsītisahassāni

saṭṭhica yojanāni. Saṭṭhica ūnamadhikataṃ gaṇūpagataṃ nahotīti dve tīni yojanāni na

lakkhīyanti. Assakaṇṇabāhirapassato paṭṭhāya yāva cakkavāḷapabbataṃ tāva tīni

satasahassāni ekapaññāsahassāni tīni satāni pañcasaṭṭhiyojanāni, sakalacakkavāḷaṃ

parikkhipitvā ṭhitacakkavāḷa pabbataṃ "dve asīti sahassāni, ajjhogāḷho mahaṇṇavo,

accuggato tāvadeva, cakkavāḷe siluccayo, parikkhipitvā taṃ sabbaṃ, lokadhātumayaṃ ṭhitā"ti

vuttanayene'va paribhaṇḍapabbatato bāhirasmiṃhi loṇasāgaro udakato tattha tattha

samuggata paṭhaviyaṃ cattāro mahādvipā dmisahassaparittadīpā ca patiṭṭhahiṃsu. Tattha

sineru pabbatamhi dakkhiṇapassassa indanīlavaṇṇattā tassa pabhāya paṭṭhito sāgaro'pi

nīlo vīya hoti tasmā nīlasāgaronāma, pācinapassassa rajata vaṇṇā tassa pabhāya paṭṭhito

sāgaro'pi seto khīravaṇṇo hoti tasmā khīrasāgaro nāma, pacchāmapassassa

phalikavaṇṇattā tassa pabhāya paṭṭhito sāgaro phalikavaṇṇo hoti tasmā phalikasāgaro

nāma, uttarapassassa suvaṇṇavaṇṇattā tassa pabhāya paṭṭhito sāgaro'pi pītavaṇṇo hoti

tasmā so pitasāgaro nāmā'ti kariṃsu. Evaṃ cattāro'pi samuddā ṭhite sinerusmiṃ hi

paricchinnā. Tattha nīlasāgaramajjhena dasasahassayojano jambudīpo ahosi. Tathā

pañcasataparittadīpā, tidasasahassayojanato catusahassayojanappamāṇo udakena

ajjhotthaṭo tisahassahojanamattameva manussāvāso hoti. Tiriyato tisahassayojano

himavanto. Tenavuttaṃ,

[SL Page 180] [\x 180/]

Yojanānaṃ satānucco himavā pañcapabbato

Yojanānaṃ sahassāni tīṇi āyata vitthato

Caturāsīti sahassehi kūṭehi pati maṇḍito.

Jamburukkhassa pamāṇato,

Pañcasatayojanakkhandhā parikkhepā nagavhayā

Paññāsayojanakkhandhā sākhāya ca samantato

Satayojanavitthiṇṇā tāvadevaca uggatā

Jambū yassānubhāvena jambudīpo pakāsito

Etadeva pamāṇena,

Pāṭalī simbalī jambū devānaṃ pāricchattako

Kadambo kapparukkho ca sirīso vāpi sattime

Pāṭalī asurānañca supaṇṇānañca simbalī

Jambū idha manussānaṃ devānaṃ pāricchattako

Kadambo aparagoyāne kapparukkho ca uttare

Pubbavidehe sirīso ca kappaṭṭhāyī ima matā

Uddhapattā mahāsākhā ubbedhā parimaṇḍalā

Sabbe ekaparicchedā sabbe tiṭṭhanti sassatā.

Api cettha ayaṃ viseso veditabbo. Ayaṃ himavānāma pabbato samantato sandamāna

pañcasatanadī vicitto āyāma vitthārenaceva gambhīratāya ca

paññāsapaññāsayojanodiyeḍḍhayojanasataparimaṇḍalo. Anotattadaho kaṇṇamuṇḍadaho

rathakāradaho chaddantadaho mandākini kuṇāladaho sīhappapātakoti sattamahāsarā

patiṭṭhitā. Tesu anotatatte sudassanakūṭaṃ cittakūṭaṃ kālakūṭaṃ gandhamādanakūṭaṃ

kelāsakūṭanti imehi pañcahi pabbatehi parikkhito tattha sudassanakūṭaṃ sovaṇṇamayaṃ

dviyojanasatubbedhaṃ antovaṅkaṃ kākamukhasaṇṭhānaṃ. Tamevasara paricchādetvā ṭhitaṃ

cittakūṭaṃ sabbaratanamayaṃ kālakūṭaṃ añjanamayaṃ. Gandhamādanakūṭaṃ sānumayaṃ,

abbhantare muggavaṇṇa, kāḷānusāriyādi mūlagandho candanādi sāragandho

saralādipheggugandho lavaṅgāditavagandho kapitthādi papaṭikāgandho sajjādi rèsagandho

tamālādi pattagandho punnāgakuṃkumādi pupphagandho jātiphalādiphalagandho sabbathā

gandhabhāvato gandhagandhoti imehi dasahi gandhehi ussannaṃ nānappakāra

osadhasañchannaṃ. Kāḷapakkhauposathadivase ādittamiva aṅgāraṃ

[SL Page 181] [\x 181/]

Jalitaṃ tiṭṭhati. Tattheva nandamūlakaṃ nāmapabbhāraṃ paccekabuddhānaṃ vasanokāso.

Tisso guhāyo suvaṇṇaguhā maṇiguhā rajataguhā'ti. Tattha maṇiguhādvāre mañjūsako

nāma rukkho.

Yojanaṃ ubbedhena yojanaṃ vitthārena. So yattakāni udake vā thale vā pupphāni sabbāni

pupphati visesena paccekabuddhāgamanadivase tassa parito sabbaratanamālo hoti tattha

sammajjanaka vāto kacavaraṃ chaḍḍeti. Samakaraṇavāto sabbaratanamayaṃ vālikaṃ samaṃ

karoti. Siñnakavāto anotattadahato ānetvā udakaṃ siñcati. Sugandhakaraṇavāto sabbesaṃ

gandharukkhānaṃ gandhaṃ āneti. Ocinakavāto pupphāni ocinitvā pāteti. Sattharanaka vāto

sabbattha santharati. Sadā paññattāneva ca tattha āsanāni honti. Yesu paccekabuddhuppāda

divase uposathadivase ca sabbe paccekabuddhā sannipatitvā nisīdanti. Ayaṃ tattha pakati,

abhisambuddha paccekabuddho tattha gantvā paññattāsane nisīdati. Tato sace tasmiṃ kāle

aññe'pi paccekabuddhā vijjanti, tepi taṃ khaṇaṃ yeva sannipatitvā paññattāsanesu nisīdanti.

Nisīditvā ca kañcideva samāpattiṃ samāpajjitvā uṭṭhahanti tato saṃghatthero

adhunāgatapaccekabuddhaṃ sabbesaṃ anumodanatthāya kathamadhigatanti kammaṭṭhānaṃ

pucchati. Tadāso attano udānavyākaraṇagāthaṃ bhāsati. Evamidaṃ gandhamādanakūṭaṃ

paccekabuddhānaṃ āvāsaṭṭhānaṃ hotīti veditabbaṃ kelāsakūṭaṃ pana rajatamayaṃ sabbāni

cetāni cittakūṭādīni sudassanena samānubbedhasaṇṭhānāni tameva saraṃ paṭicchādetvā

ṭhitāni sabbāni pana puthulato paññāsayojanāni āyāmato pana ubbedhato viya dviyojana

satānevāti vadanti. Tāni sabbāni devānubhāvena nāgānubhāvena ṭhassanti. Nadiyopi tesu

sandanti taṃ sabbampi udakaṃ anotattameva pavisati. Candamasuriyā dakkhiṇenavā

uttarenavā gacchantā pabbatantarena tattha obhāsaṃ karonti ujuṃ gacchantā nakaronti.

Tenevassa anotattanti saṃkhaṃ udapādi. Tattha ratanamaya manuñña so pāna silātalāni

nimmacchakacchapādi phalika sadisa nimmaludakāni nahānatitthāni. Tadupabhogīnaṃ

sattānaṃ sādhāraṇakammanāva supaṭiyattāni susaṇṭhitāni honti. Yesu buddha

paccekabuddha khīṇāsavā da iddhimanto ca isayo nahāyanti. Devayakkhādayo

uyyānakīḷaṃ kīḷanti tassa catusu passesu sīhamukhaṃ hatthimukhaṃ assamukhaṃ

usabhamukhanti cattāri mukhāni honti. Yehi

[SL Page 182] [\x 182/]

Catasso nadiyo sandanti sīhamukhato nikkhantanadītīre sīhā bahutarā honti. Hatthi

mukhādīhi hatthi assa usabhā. Puratthimadisato nikkhantanadī anotattaṃ padakkhiṇaṃ

katvā itarā tisso anupagamma pācīnahimavanteneva amanussapathaṃ gantvā

mahāsamuddaṃ pavisati. Pacchima disato ca uttaradisato ca nikkhanta nadiyo'pi tatheva

padakkhiṇaṃ katvā pacchima himavanteneva uttarahimavantenevaca amanussapathaṃ

gantvā mahāsamuddaṃ pavisanti. Dakkhiṇadisato usabhamukhato nikkhantā nadīpana

tikkhattuṃ padakkhiṇaṃ katvā dakkhiṇena ujukapāsāṇapiṭṭheneva saṭṭhiyojanāni gantvā

pabbataṃ paharitvā vuṭṭhāya parikkhepena tigāvutappamāṇa udakadhārāhutvā ākāsena

saṭṭhiyojanāni gantvā pabbataṃ paharitvā vuṭṭhāya parikkhepena tigāvutappamāṇa

udakadhārāhutvā ākāsena saṭṭhiyojanāni gantvā tiyaggale nāma pāsāṇe patitā

bhinnapāsāṇā tiyaggalaja nāma pokkharaṇī jātā pokkharaṇiyā kūlaṃ bhinditvā pāsāṇaṃ

pavisitvā saṭṭhiyojanāni gatā. Tato ghanapaṭhaviṃ bhinditvā ummagganadī saṭṭhiyojanāni

gantvā vijjhaṃ nāma tiracchāna pabbataṃ paharitvā hatthatale pañcaṅguli sadisā pañcadhārā

hutvā pavattati. Sā tikkhattuṃ anotattaṃ padakkhiṇaṃ katvā gataṭṭhāne āvaṭṭagaṃgā

tivuccati. Ujukapāsāṇapiṭṭhena saṭṭhiyojanāni gataṭṭhāne kaṇhagaṃgāti vuccati. Ākāsena

saṭṭhiyojanāni gataṭṭhāne ākāsagaṃgāti, tiyaggalapāsāṇe paññāsayojanokāse ṭhitā

tiyaggalapokkharaṇīti, kūlaṃ bhinditvā pāsāṇaṃ pavisitvā saṭṭhiyojanāni gataṭṭhāne

bahalagaṃgāti ummaggena saṭṭhiyojanāni gataṭṭhāne ummaggagaṅgāti vuccati. Vijjhaṃ

nāma tiracchānapabbataṃ bhinditvā paharitvā pañcadhārā hutvā pavattitaṭṭhāne pana gaṃgā

yamunā aciravatī sarabhū mahī paṃcadhā saṃkhaṃ gatā. Evametā pañca mahānadiyo

himavantato pabhavanti chaddantadahassa panamajjhe dvādasayojanappamāṇe sevālaṃvā

paṅkaṃvā natthi maṇikkhandhavaṇṇaṃ udakameva santiṭṭhati. Tadanantaraṃ

yojanavitthataṃ suddhakaḷhāravanaṃ taṃ udakaṃ parikkhipitvā ṭhitaṃ tadanantaraṃ

yojanavitthatameva suddhaṃ nīluppalavanaṃ. Taṃ parikkhipitvā ṭhitaṃ yojanayojana

vitthatāneva rattūppalasetuppala rattapaduma setapaduma kumudavanāni purimaṃ purimaṃ

parikkhipitvā ṭhitāni imesampana sattannaṃ vanānaṃ samanantaraṃ sabbesampi

kaḷhārādīnaṃ vasena vomissakavanaṃ yojanavitthatameva tāni parikkhipitvā ṭhitaṃ

tadanantaraṃ nāgānaṃ patiṭṭhappamāṇe udake yojana vitthatameva

[SL Page 183] [\x 183/]

Rattasālivanaṃ tadanantaraṃ udakapariyante nīlapītalohitodāta surabhikusuma

samākiṇṇaṃ khuddakagacchavanaṃ itiimāni dasavanāni yojana yojana vitthatāneva tato

khuddaka rājamāsamahārājamāsamuggavanaṃ tadanantaraṃ tipusa elāluka alābu

kumbhaṇḍa vallivanāni. Tato pūgarukkhappamāṇaṃ ucchuvanaṃ tato hatthi

dantappamāṇaphalakaṃ kadalivanaṃ tato sālavanaṃ tadanantaraṃ pātippamāṇa phalaṃ

paṇasavanaṃ tato madhuraphala beluvanaṃ tato kapitthavanaṃ tato vomissako

mahāvanasaṇḍo. Tato veluvanaṃ veluvanaṃ parikkhipitvā sattapabbatā ṭhitā tesaṃ

bāhirantato paṭṭhāya paṭhamo cullakāḷapabbato nāma dutiyo mahākāḷapabbato nāma tato

udakapassa pabbato nāma tato candapassa pabbatonāma tato suriyapassa pabbato nāma tato

maṇipassapabbato nāma sattamo suvaṇṇapabbato nāma so ubbedhato sattayojaniko

chaddantadahaṃ parikkhipitvā pattassa mukhavaṭṭiya ṭhito. Tassa abbhantarima passa

suvaṇṇavaṇṇaṃ tato nikkhantena obhāsena chaddantadaho samuggatabālasuriyo

viyavirocati. Bāhirapabbatesupana eko ubbedhato chayojaniko eko pañca eko cattāri eko tīni

eko dve eko yojanaṃ evaṃ sattapabbata parikkhittassa tassa dahassa pubbuttara

kaṇṇodakapaharaṇokāse mahānigrodharukkho. Tassa khandho parikkhepato pañcayojaniko

ubbedhato sattayojaniko catusu disāsu catasso sākhā chayojanikā uddhaṃ uggata sākhāpi

chayojanikā iti so mūlato paṭṭhāya ubbedhena terasayojaniko sākhānaṃ orimantato yāva

pārimantā dvādasa yojaniko aṭṭhahi pārohasahassehi patimaṇḍito muṇḍamaṇipabbato

viya vilāsamāno tiṭṭhati. Chaddantadahassa pana pacchimadisābhāge suvaṇṇa pabbate

dvādasa yojanikā kañcanaguhā chaddanto nāgarājā sarante aṭṭhasahassanāgaparivuto

kañcanaguhāyaṃ vasati gimhakāle udakavātaṃ sampaṭicchamāno mahānigrodhamūle

pārohantare tiṭṭhati mandākiniyāpana majjhe pañcavīsati yojana matteṭhāne sevālovā

paṅkaṃvā natthi. Elikavaṇṇaṃ udakameva hoti tato paraṃ pana nāgānaṃ patiṭṭhappamāṇe

udake aḍḍhayojana vitthataṃ setapadumavanaṃ taṃ udakaṃ parikkhipitvā ṭhitaṃ tattha

mūlālaṃ naṅgalasīsamattaṃ hoti. Bhisaṃ mahābheri pokkharappamāṇaṃ hoti. Tassa

ekekasmiṃ

[SL Page 184] [\x 184/]

Pabbantare āḷhakappamāṇaṃ khīraṃ hoti. Kusumānaṃ pupphanasamaye vāto reṇuvaṭṭiṃ

uṭṭhāpetvā paduminipattesu ṭhapeti. Tattha udakaphusitāni patanti. Tato ādiccapākena

paccitvā pakka ayoghaṭikāviya pokkharamadhu tiṭṭhati. Tadanantaraṃ tāva mahantameva

rattapadumavanaṃ, tadanantaraṃ nīluppalavanaṃ, rattuppalavanaṃ, tadantaraṃ

sugandhasālivanaṃ, tadanantaraṃ elāluka alābukumbhaṇḍādīni madhurarasāni

valliphalānitadanantaraṃ aḍḍhayojana vitthatameva ucchuvanaṃ tattha

pugarukkhakkhandhappamāṇaṃ ucchutadantaraṃ kadalivanaṃ yato duvepakkāni khādantā

kilamanti. Tadanantaraṃ mahāthālippamāṇaphalaṃ panasavanaṃ, tadanantaraṃ ambavanaṃ,

jambuvanaṃ, kapitthava nanti saṃkhepato tasmiṃ dahekhāditabbayuttakaṃ asukaphalaṃ

nāma natthīti navattabbaṃ. Ayaṃ jambudīpo vitthārato dasasahassayojano tathā avīcinirayo

tāvatiṃsabhavanaṃ asurabhavanaṃ ca jambudīpavaṇṇanāpaṇa sampattakāle

amataṃdharānāmikāya anāgatavaṃsavaṇṇanāya vuttanayena gahetabbā. Sāyaṃ jambudīpo

sakaṭapañjara saṇṭhāno, pubbavideho vaṭṭo ādāsasaṇṭhāno sattayojana sahassappamāṇo

āyāmavitthārena, uttarakurū caturassa pīṭhasaṇṭhāno aṭṭhayojana sahassa parimāṇo

āyāmavitthārena, apagoyānaṃ aḍḍhacanda saṇṭhānaṃ sattayojana sahassaparimāṇaṃ

āyāmavitthārena, taṃ taṃ dīpavāsīnaṃ mukhaṃ taṃ taṃ dīpasaṇṭhānanti vadanti. Ekeko

mettha mahādīpo pañca sattamattadīpaparivāro, evaṃ sineru sattapari bhaṇḍapabbataṃ

catumahādīpa dvisahassaparittadīpa catumahāsāgara upasobhitaṃ cakkavāḷapabbata

parikkhittaṃ upari chakāmāvacara devaloka soḷasarūpī brahmaloka catuarūpaloka

patimaṇḍitaṃ lokadhātu ekaṃ cakkavāḷanti vuccati. Evarūpe cakkavāḷagabbhe

dvecattāḷīsayojana sahassa parimāṇassa yugandharapabbatassa samākāse evaṃ mahiddhikā

mahānubhāvā candimasuriyā nakkhattehi ca tārāgaṇehi ca parivutā virocamānā vicaranti.

Tesu kassa kiṃ pamāṇaṃ, ko upari? Ko kasmiṃ vasati? Kosīghaṃ javati? Kati tesaṃ vīthiyo?

Kathaṃ caranti? Kittake ṭhāne ālokaṃ karonti? Kimatthaṃ te rāhuasurindo gilatī? Vuccate.

Tattha candamaṇḍalaṃ ujukaṃ āyāmato ca vitthārato ca ubbedhato ca ekūnapaññāsa

yojanaṃ parimaṇḍalato pana tīhi yojanehi ūnadiyaḍḍhasatayojanaṃ suriyamaṇḍalampana

ujukaṃ

[SL Page 185] [\x 185/]

Paññāsayojanaṃ parimaṇḍalato pana dviyo janasataṃ, tesu candamaṇḍalaṃ heṭṭhā,

suriyamaṇḍalaṃ upari, antarā tesaṃ yojanaṃ hoti. Candassa heṭṭhi mantato suriyassa

uparimantato yojanasataṃ hoti. Candavimānaṃ anto maṇimayaṃ bahirajatena parikkhittaṃ

anto ca bahi ca sītala meva hoti. Suriyavimānaṃ anto kanakamayaṃ bahi phalikena

parikkhittaṃ hoti. Anto ca bahi ca uṇhameva, cando ujukaṃ sanikaṃ gacchati. Tiriyaṃ

sīghaṃ. Sohi amāvāsiyaṃ suriyena saddhiṃ gacchanto divase divase thokaṃ ohīyanto

puṇṇamāsiyaṃ upaḍḍhamaggato ohīyati. Tiriyampana sīghaṃ gacchati. Tathāhesa ekasmiṃ

māse kadāci uttarato kadāci dakkhiṇato sandissati. Candassaubhosu passesu

nakkhattatārakā gacchanti. Cando dhenuviya vacchakaṃ taṃ taṃ nakkhattaṃ upasaṅkamati

nakkhattāni pana attano attano gamanaṭṭhānaṃ navijahanti. Attano vīthiyā ca gacchanti.

Suriyassa pana ujugamanaṃ sīghaṃ tiriyaṃ gamanaṃ dandhaṃ. Tiriyaṃ gamanaṃ nāma

dakkhiṇadisato uttaradisāya uttaradisato dakkhiṇadisā gamanaṃ, chahimāsehi ijjhanato

suriyā kālapakkha uposathe candena saheva gantvā tato pāṭipadadivase yojanānaṃ

satasahassaṃ candamaṇḍalaṃ ohāya gacchati, attano sīghagāmitāya tassa mandagāmitāyaca,

atha candolekhāviya paññāyati tato parampi pakkhassa dutiyāyaṃ yojanānaṃ satasahassañca

candamaṇḍalaṃ ohāya gacchati evaṃ divase divase yāva sukkhapakkha uposatha divasā

satasahassaṃ satasahassaṃ ohāya gacchati. Atha cando anukkamena vaḍḍhitvā

uposathadivase paripuṇṇo hoti. Anukkamena vaḍḍhamānaṃ cettha uparibhāgatopatita

suriyālokāya heṭṭhato pavattāya suriyassa dūrībhāvena divase divase anukkamena

parihāyamānāya attano chāyāyavasena anukkamena candamaṇḍalapadesassa

vaḍḍhamānassa viya dissamānatāyāti veditabbaṃ. Tasmā anukkameneva vaḍḍhitvā viya

uposathadivase puṇṇamāyaṃ paripuṇṇamaṇḍalo hutvā dissati. Atha suriyo pāṭipadadise

yojanānaṃ satasahassaṃ dhāvitvā puna candamaṇḍalaṃ gaṇhāti candassa dandhagatitāya

attano ca sīghagatitāya, tathā dutiyāya satasahassanti evaṃ yāva kāḷapakkha uposatha

divasā satasahassaṃ satasahassaṃ dhāvitvā gaṇhāti. Atha cando anukkamena hāyitvā

kāḷapakkha uposathadivase sabbaso na paññāyati. Anukkamena hāyamānatā cettha

anukkamena vaḍḍhamānatāya vuttanayeneva veditabbā tattha pana

[SL Page 186] [\x 186/]

Chāyāya hāyamānatāya maṇḍalaṃ vaḍḍhamānaṃ viya dissati. Idha chāyāya

vaḍḍhamānatāya maṇḍalaṃ hāyamānaṃ viya dissati. Tasmā anukkamena hāyitvā viya

kāḷapakkha uposathadivase sabbaso napaññāyati. Candaṃ heṭṭhā katvā suriyo uparihoti

mahatiyā pātiyā udakabhājanaṃ viya candamaṇḍalaṃ pithīyati. Majjhaṇhike gehacchāyā

viya candassa chāyā napaññāyati. So chāyāya apaññāya mānāya dūre ṭhito taṃ divā padīpo

viya sayampi na paññāyati. Imesampana ajavīthi govīthi nāgavīthīti tisso gamanavīthiyo

honti. Tattha ajānaṃ udakaṃ paṭikkūlaṃ hoti. Hatthināgānaṃ manāpaṃ. Gunnaṃ

sītuṇhasamatāya phāsuhoti. Tathāca yāya vīthiyā suriye gacchante vassavalāhakā

devaputtā suriyābhitāpa santattā attano vimā vimānato na nikkhamanti. Kīḷāpasutā hutvā

navivaranti. Tathākira suriyavimānaṃ pakatimaggato adho otaritvā vicarati. Tassa oruyha

caraṇeneva vandavimānampi adho oruyha carati taggatikattā, tasmā sā vīthi udakābhāvena

ajānurūpatāya ajavīthīti samaññaṃ gatā. Yāya pana vīthiyā suriye gacchante

vassavalāhakadevaputtā suriyābhitāpābhāvato abhiṇhaṃ attano vimānato bahi nikkhamitvā

kīḷāpasutā itocito vicaranti. Tadākira suriyavimānaṃ pakati maggato uddhaṃ āruyha carati.

Tassa uddhaṃ āruyha caraṇeneva candavimānampi uddhaṃ āruyha carati, taggatikattā ca

samāna gatinā vātamaṇḍalena vimānassa vellitabbattā, tasmā sā vīthi udakabahubhāvena

nāgānurūpatāya nāgavīthīti samaññāgatā. Yadā suriyo uddhaṃ anārohanto adho ca

anotaranto pakati maggeneva gacchati. Tadā vassavalāhakā yathā kālaṃ yathāruciṃ ca

vimānato nikkhamitvā sukhena caranti. Tena kālenakālaṃ vassanato loke utusamatā hoti.

Tāya utusamatāya hetubhūtā sā candima suriyānaṃ gati gavānurūpatāya govīthi'ti samaññaṃ

gatā. Tasmā yaṃ kālaṃ candimasuriyā ajavīthiṃ ārohanti tadā devo ekabindumpi navassati

yadā nāgavīthiṃ ārohanti tadā bhinnaṃ nabhaṃ paggharati. Yadā govithiṃ ārohanti, tadā

utusamatā sampajjati. Yadā pana rājāno adhammikā honti tesaṃ adhammikatāya

uparājasenāpatippabhutayo sabbe devabrahmāṇo ca adhammikā honti. Tadā tesaṃ

adhammikatāya visamaṃ candimasuriyā pariharanti. Tadāhi bavhābādhakādi aniṭṭha

phalupaya nissayabhūtassa yathāvuttaadhammikatā saññitassa sādhāraṇassa pāpakammassa

balena visamaṃ vāyantena vāyunā vellīyamānassa

[SL Page 187] [\x 187/]

Candimasuriyā sineruṃ parikkhipantā visamaṃ parivattanti. Yathā maggena nappavattanti.

Vāto yathāmaggena navāyati. Ayathāmaggena vāyanto ākāsaṭṭhaka vimānāni khobheti.

Vimānesu khubhitesu devatānaṃ kīḷanatthāya cittāni na ramanti. Cittesu aramantesu

sītuṇhabhedo utu yathākālena na sampajjati. Tasmiṃ asampajjante na sammā devo vassati.

Kadāci vassati, kadāci navassati, katthaci vassati katthaci na vassati, vassanto'pi cappakāle

aṅkurakāle nālakāle pupphakāle khīragahaṇādikālesu yathā yathā sassānaṃ upakāro na hoti

tathā tathā vassati ca vigacchati ca tesa sassāni visamapākāni honti. Vigata gandharasādi

sampattīni ekabhājane pakkhitta taṇḍulesu'pi ekasmiṃ padese bhattaṃ uttaṇḍulaṃ hoti.

Ekasmiṃ atikilinnaṃ ekasmimpi samapākaṃ taṃ paribhuttaṃ kucchiyampi sabbaso aparinataṃ

ekadesena parinataṃ suparinatanti evaṃ tīhiyeva pakārehi paccati pakkāsayaṃ na

upagacchati tena sattā bavhābādhāceva honti appāyukā ca dhammikānaṃ pana rājūnaṃ kāle

vutta vipariyayena candima suriyā samaṃpariharanti. Yathāmaggena vattanti, utusamatāva

sampajjati. Candimasuriya chamāse sineruto bahinikkhamanti. Chamāse anto caranti tathā

hi sineru samīpena taṃ padakkhiṇaṃ katvā gacchanto chamāse tato gamanavīthito

bahiattano tiriyaṃ gamanena cakkavāḷābhimukhā nikkhamanti. Evaṃ chamāse khaṇe khaṇe

sineruto apasakkanavasena tato nikkhamitvā cakkavāḷa samīpaṃ pattā, tato'pi chamāse

khaṇe khaṇe apasakkanavasena nikkhamitvā sineru samīpaṃ pāpunanto anto vicaranto tehi

āsāḷhamāse sineru samīpena caranti. Tato dvemāse nikkhamitvā bahi vicaranti. Paṭhama

kattikamāse majjhena gacchanti. Tato cakkavāḷābhimukhā gantvā tato māse

cakkavāḷasamīpena caritvā puna nikkhamitvā cittamāse majjhena gantvā tato pare dvemāse

sinerumukhā pakkhanditvā puna āsāḷhe sineru samīpena caranti. Ettha ca sinerussa

cakkavāḷassa ca yaṃ ṭhānaṃ dvemajjhaṃ tena gacchantā sineru samīpena carantīti

veditabbā'ti. Sinerussa pana aggālindaṃ allīnā cakkavāḷa samīpena caraṇampi iminā ca

nayena veditabbaṃ. Yathāpana sinerussa cakkavāḷassa ca ujukaṃ majjhena gacchanti. Tadā

majjhena vicarantīti veditabbaṃ evaṃ vicarantova ekappahāreṇa tīsupi dīpesu ālokaṃ

karonti. Ekekāya

[SL Page 188] [\x 188/]

Disāya nava nava yojana satasahassāni andhakāraṃ vidhamitvā ālokaṃ dassenti. Kathaṃ?

Imasmiṃ pana dīpe suriyuggamanakālo pubbavidehe majjhaṇhiko hoti. Uttarakurusu

atthaṅgamakālo aparagoyāne majjhimayāmo. Pubbavidehamhi uggamanakālo uttarakurusu

majjhaṇhiko aparagoyāne atthaṅgamanakālo idha majjhimayāmo. Uttarakurusu

uggamanakālo aparagoyāne majjhaṇhiko idha atthaṅgamanakālo pubbavidehe

majjhimayāmo. Aparagoyāne dīpe uggamanakālo idha majjhaṇhiko videhe dīpe

atthaṅgamanakālo uttarakurusu majjhimayāmo. Imasmiṃ hi ṭhita majjhaṇhikavelāyaṃ

pubbavidehavāsīnaṃ atthaṅgamana vasena upaḍḍhaṃ suriyamaṇḍalaṃ paññāyati.

Aparagoyānavāsīnaṃ uggamanavasena upaḍḍhaṃ paññāyati. Evaṃ sesadīpesupi iti imināva

pakārena tīsupi dīpesu ekappahāreneva candimasuriyā ālokaṃ dassentīti veditabbaṃ.

Aññathā pana dvīsu eva dīpesu ekappahārena ālokaṃ dassenti. Yasmiṃ hi dīpe

atthaṅgamanasena upaḍḍhaṃ suriyamaṇḍalaṃ paññāyati, atthaṅgamite tattha napaññāyati,

ālokaṃ nadasseti. Dvīsu eva dīpesu paññāyati ekekāya disāya nava nava yojanasahassāni

andhakāravidhamanampi imināva nayena daṭṭhabbaṃ. Tenāhu porāṇa-

Ādimhi kappamhi pajā manomayā

Mahiddhikā sayaṃ pabhāya rocisuṃ

Te bhojabhakkhena hatappabhā yadā

Tesaṃ tadā tumulatamosi loko

Tamehi bhītāmiti cintayiṃsu

Bhaveyya ālokavatassa bhaddaṃ

So sūrabhāvaṃ udayaṃ akāsi

Tenānu netaṃ suriyo'ti tassa

Te cintayuṃ atthamite imamhi

Ālokamaññampi bhaveyya bhaddaṃ

Ñatvāna tesaṃ chandantamuṭṭhahi

Tenāhu candoti hi nāmadheyyaṃ

Sanisākaro tesu vaseyya anto

Maṇinā kate bāhirake vimāna

Rajatā vanaddhe pavare manuññe

Sitappabhā bhāsura middhi māgare

[SL Page 189] [\x 189/]

Sobhānumā kanakamaye vimāne

Anto bahi elikamaye vaseyya

Uṇhappabhā adhika mahosi tena

Ubhayampi naṃ uṇhataraṃ tathāhi

Paññāsamekūnujukaṃ ahosi

Candassa gehaṃ parimaṇḍalena

Tiyojanenūna sataṃ diyaḍḍhaṃ

Taṃ yojanānaṃ tica māhanātho

Ahosi puṇṇaṃ ubhayampi tassa

Candassa vuttaṃ ūnakaṃ yamettha

So cuṇharaṃsi uparāsi cāri

Sa candimā tassa adhosi cārī

Majjhaṃ hi tesaṃ khalu yojananti

So lokanātho vadi lokadassi

Cando'jakaṃ āsi ca mandagāmi

Gatīna mando tiriyaṃ jukañca

Passesu nakkhattā vajanti tārā

Dhenūca cando piya cacchakaṃhi.

Taṃ taṃ hi nakkhatta mupeti sabbe

Te attano ṭhānaṃ navissajanti

Sīghaṃ jukaṃ gacchati cuṇharaṃsī

Tameva sīghaṃ tiriyaṃ na tassa

Sakāḷapakkhassa uposathassa

Pāṭipade gacchati yojanānaṃ

Satāna mekaṃ divase sahassaṃ

Ohāya candaṃ athanukkamena

Āpurato so khalu posathassa

Gateca dūraṃ suriye nabhamhi

Dhāvitvagaṇhāti punappamāṇaṃ-vuttantu nāthenayamatthi taṃno

So purato gacchati yojanānaṃ-dine dine hāyatitena cando

Atha kāḷapakkhassa uposathamhi-na nisākaro dissani sesatoti

Karoti taṃ hoti divākaro adho-patte mahantu paribhājanaṃ va

Majjhaṇhike geha gatāva chāyā-na paññāyati candimassa chāyā

Na paññāyate tāya ca sovacando-dūre ṭhitānaṃva divāpadīpo

So raṃsimā lokavidū munindo-abhāsi tesaṃ sasibhānumānaṃ

Ajebha govīthiti nāmadheyyā-tisso manuññāva visesavīthiyo

[SL Page 190] [\x 190/]

Vīthiṃ ajānaṃ hi yathā vajanti-devo na pāteti paneka binduṃ

Tathā hi tesaṃ pakatīpanesā-āpappiyā nahi meṇḍā bhavanti

Yathā ca te ibha vīthiṃ vajanti-bhinnaṃ nabhaṃ paggharatīva devo

Taṃ kissa hetu piyameva toyaṃ-tesaṃ gajānaṃ pavane ratānaṃ

Yadā ca te gorathiyaṃ kamanti-tucchaṃ tadāsitanidāghamappiyaṃ

Pihayanti te majjhima sītamuṇhaṃ-samāna dukkhaṃ sukhamicchamānā

Imamhi dīpamhi yadā udeti-majjhaṇhiko hoti videha dīpe

Kurumhi dīpamhi atthaṅgameti-goyāna dīpe bhavataḍḍharatti

Pubbe ca dīpe udeti kāle-majjhaṇhiko hoti ca uttarena

Goyāna dīpamhi ca atthameti-imamhi dīpamhi ca majjharatti

Kurumhi dīpamhi udeti kāle-majjhaṇhiko pacchimadīpakamhi

Imamhi dīpamhi ca atthameti-pubbe ca dīpe bhavataḍḍharatti

Goyānadīpamhi udetikāle-majjhaṇhiko hoti imamhidīpe

Pubbe ca dīpamhi ca atthameti-kurumhi dīpe bhavataḍḍharatti

Evaṃ mahiddhike mahānubhāve candimasuriye kiṃ rāhu gilatīti? Āma gilati rāhussa hi

attabhāvo mahā uccatarena aṭṭhayojanasatāni cattāri ca yojana sahassāni,

bāhantaramassadvādasayojanasatāni, bahalattena cha yojanasatāni, sīsaṃ navayojanasataṃ,

lalāṭaṃ tiyojana sataṃ, bhamukantaraṃpaṇṇāsayojanaṃ sataṃ tiyojanaṃ sataṃ mukhaṃ

tiyojana sataṃ gambhīraṃ hatthatala pādatalānaṃ puthulatā dviyojanasatāni, aṅgulipabbāni

paṇṇāsayojanāni, so candimasuriye virocamāne disvā issāpakato tesaṃ gamanavīthiṃ

otaritvā mukhaṃ vivaritvā tiṭṭhati. Candavimānaṃ vā suriya vimānaṃ vā tiyojana satike

mahāniraye pakkhittaṃ viya hoti. Vimāne adhivatthā devatā maraṇabhaya tajjitā

ekappahāreneva viracanti. So pana vimānaṃ kadāci hatthena chādeti. Kadāci

hanukassaheṭṭhā pakkhipati. Kadāci jivhāya ca parimajjati. Kadāci avagaṇḍakārakaṃ

bhuñjanto viya kapolantare ṭhapeti. Vegaṃ pana vāretuṃ na sakkoti. Sace vāressāmīti

gaṇḍe katvā tiṭṭheyya matthakaṃ tassa bhinditvā nikkhameyya ākaḍḍhetvā vā naṃ

onameyya tasmā vimānena saheva gacchati. Pubbe tādisaṃ karoti. Idāni parittatejena tādisaṃ

kātuṃ, nasakkoti- taṃ dassentena idaṃ vuttaṃ.

[SL Page 191] [\x 191/]

Ekadā kira sambuddho-sāvatthiyaṃ narāsabho

Anāthapiṇḍikārāme-vasī jeta vanavhaye

Tadā ca candimaṃ rāhu-gaṇhāti bhayatajjito

Anussaranto sambuddhaṃ-imaṃ gāthaṃ abhāsatha

Namo te buddha vīratthu-vippamuttosi sabbadhi

Sambādha paṭi pannosmi-tassa me saraṇaṃ bhavāti.

Athakho bhagavā candaṃ-ārabbha devaputtakaṃ

Rāhuṃ imāya gāthāya-abhāsi karuṇākaro

Tathāgataṃ arahantaṃ-candimā saraṇaṃ gato

Rāhu candaṃ pamuñcassu-buddhā lokānukampakāti.

Tathāgataṃ arahantaṃ-candimā saraṇaṃ gato

Rāhu candaṃ pamuñcassu-buddhā lokānukampakāti.

Athakho candimaṃ rāhu-muñcitvā taramānako

Saṃviggo vepacittissa santikamhi ṭhito ahu

Atha kho vepacittīpi-asurindo'surandakaṃ

Rāhuṃ imāya gāthāya-abhāsi taṃkhane pana

Kinnu santhara mānova-rāhu candaṃ pamuñcasi

Saṃviggarūpo āgamma-kinnu bhītova tiṭṭhasīti.

Sattadhā me phale muddhā-jīvanto nasukhaṃ labhe

Buddhagāthābhi gītomhī-no ce muñceyya candimanti.

Evaṃ buddhassa āṇāya-idāni asurindako

Candaṃ nāsakkhi gilituṃ-hattheneva sachādayi

Ekadā suriyaṃ vāpi-gaṇhāti asurindako

Tadā ca so suriyopi-bhagavanta manussaraṃ

Jetavane santaṃva-saraṇatthaṃ bhayatajjito

Ajjhabhāsittha gāthāya-imāya taṃ khane pana

Namo te buddha vīratthu-vippamuttosi sabbadhi

Sambādha paṭipannosmi-tassa me saraṇaṃ bhavāti

Athakho bhagavā vāci-suriyaṃ deva puttakaṃ

Ārabbhimāhi gāthāhi-abhāsi so jinuttamo

Tathāgataṃ arahantaṃ-suriyo saraṇaṃ gato

Rāhu suriyaṃ pamuñcassu-buddhā lokānukampakā

Yo andhakāre tamasī pabhaṃkaro

Verocano maṇḍalī uggatejo

Mā rāhu gilī caraṃ anta likkhe

Pajaṃ mama rāhu pamuñca suriyanti

[SL Page 192] [\x 192/]

Athakho suriyaṃ rāhu-muñcitvā taramānako

Saṃviggo vepacittissa-santikamhi ṭhito ahu

Athakho vepacittīpi-asurindo'surindakaṃ

Rāhuṃ imāya gāthāya-abhāsi taṃ khane pana

Kinnu santhara mānova-rāhu suriyaṃ pamuñcasi

Saṃviggarūpo āgamma-kinnu bhītova tiṭṭhasīti

Sattadhā me phale muddhā-jīvanto na sukhaṃ labhe

Buddhagāthābhigītomhī-no ce muñceyya suriyanti.

Evaṃ buddhassa āṇāya-idāni asurinda ko

Suriyaṃ nāsakkhi gilituṃ-hattheneva achādayīti

Tīsu vīthīsu etāsu rāsiyo dvādasā siyuṃ

Te rāsi yojanantāva candopi suriyopi ca

Nakkhattā ca gahāceva sabbe gacchanti sabbadā

Nakkhattā ca gahācete na jahanti sakaṃ vīthiṃ

Dhenuva vacchakaṃ cando taṃ taṃ nakkhatta santikaṃ

Upasaṃkami nakkhattā sakaṭṭhāneva tiṭṭhare

Pakkhattayaṃ tiṭṭhati lohitaṅgo

Pakkhadvayaṃ sukkabudhā ravīca

Vassaṃ gurūpañca yanāni sāni

Dinadvayaṃ vāḍḍha dinañca cando

Usabhādi catasso pi rāsiyo ajavīthikā

Mīna mesatulā kaññā imegovīthi nāmakā

Vicchikādi catassotu nāgavīthiti saññitā

Jinālaṅkāra nāmevaṃ ābhatattā mayāpitaṃ

Anto ca bāhirañceva majjhe vāpi tayo vīthi

Ajāvīthīnaṃ yeva bhavantīti vijāniyā

Tiṇṇaṃ vīthina me tesaṃ vitthāraṃ parimaṇḍalaṃ

īkākārena sāminā vuttameva vadāmahaṃ

Sineruno ṭhitattānaṃ parato cakkavāḷakaṃ

Uttarabhāga pamāṇañca hitvāna orabhāgato

Sineru cakkavāḷānaṃ antaraṃ parimāṇato

Pañcasata sahassāni sahassā nūna saṭṭhi ca

Satāni satta ñeyyāni pañca vīsuttarāni ca

Majjhavīthi gato nāma tattha vemajjhato ravi

[SL Page 193] [\x 193/]

Majjhato yāva merumhā cakkavāḷāna mantaraṃ

Vemajjhato yadā hoti ubhayanta gato tadā

Majjhato yāva merumhā cakkavāḷā ca pabbatā

Duve sata sahassāni sahassānūna sīti ca

Aṭṭha sataṃ duve saṭṭhi yojanāni tigāvutaṃ

Ubhato antako meru cakkavāḷāna mantaraṃ

Ekaṃ sata sahassañca sahassā nūna tāḷisaṃ

Nava satāni cekatiṃsa yojanāni ca gāvutaṃ

Pamāṇo samantā ca maṇḍalaṃ majjhavīthiyā

Sata sahassā nūna vīsa sahassāneka tiṃsa ca

Sata mekañca viññeyyaṃ pañca sattati uttaraṃ

Dakkhiṇaṃ uttarañcāpi gacchanto pana bhānumā

Majjhavīthippamāṇena maṇḍaleneva gacchati

Gacchantoca panevaṃ so oruyhoruyha heṭṭhato

Āruyhāruyha uddhañce yato gacchati sabbadā

Tato gativasenassa duramaddhāna māsitaṃ

Tiṃsa sata sahassāni yojanāni ca māṇato

Tasmā so parito yāti tattakañca dine dine

Sahassamekaṃ pañcasataṃ catupaññāsa yojanaṃ

Tigāvutaṃ terasa sata tettiṃsa ratanānica

Aṭṭhaṅgulāni tiriyaṃ gacchateka dinaṃ ravi

Cattāḷīsa sahassāni chasatāni tigāvutaṃ

Yojanāni titā ḷīsaṃ māsenekena gacchati.

Te navuti sahassāni dvisataṃ sattasīti ca

Gāvutāni duvecāpi dvīhi māsehi gacchati

Imāya gatiyā anta vīthito vīthimantimaṃ

Gacchati chahi māsehi tīhi māsehi majjhimaṃ

Sineru santike anta vīthito pana bhānumā

Gacchante dvīhi māsehi assa dīpassa majjhato

Tasmā sīhala dīpassa majjhato meru antaraṃ

Duve satasahassāni vīsate nālikā nitu

[SL Page 194] [\x 194/]

Tettiṃsañca sahassāni aṭṭhārasa tigāvutaṃ

Cakkavāḷantarañcassa dīpassa ca majjhato

Tīni sata sahassāni sahassāni ca vīsati

Cha uttarāni pañceva satānekañca gāvutanti-

Evaṃ mahiddhikā mahānubhāvā candimasuriyā yaṃ sineruṃ pariharanti vicaranti tassa

sineruto upari dasa sahassa yojanappamāṇaṃ āyāmavitthārena sattaratanamayaṃ

pākāraparikkhittaṃ dvārasahassa yuttaṃ ārāma pokkharaṇi uyyānādīhi vicittaṃ tāvatiṃsa

bhavanaṃ ahosi. Tattha sakkodevarājā rajjaṃ kāresi. Sakko kira magadharaṭṭhe macala gāme

magho nāma mānavo hutvā tettiṃsa purise gahetvā kalyāṇakammaṃ karonto sālādikaṃ

kattabbaṃ kusalaṃ katvā sattavatta padāni pūretvā tato cuto saddhiṃ parisāya deva loke

nibbatti. Tato pubbadevā āgantuka devaputtā āgatā sakkāraṃ tesaṃ karomāti vatvā

dibbapadumāni upanāmesuṃ. Upaḍḍharajjena ca nimantesuṃ. Sakko upaḍḍharajjena

asantuṭṭho ahosi. Atha nevāsikā āgantuka sakkāraṃ karomāti gandhapānaṃ sajjayiṃsu.

Gandhamadhutipi vuccati. So kira ativiya madhuro madanīyo eko madhuviseso. Sakko

sakaparisāya saññaṃ adāsi, mārisā mā gandhapānaṃ pivittha, pivanākāramattameva

dassethāti. Te tathā akaṃsu. Nevāsika devaputtā suvaṇṇarasakehi upanītaṃ gandhapānaṃ

yāvadatthaṃ pivitvā mattā tattha tattha suvaṇṇapaṭhaviyaṃ patitvā supiṃsu. Sakko

gaṇhatha puttāti puttehi te pādesu gāhāpetvā sinerupādesu pātesi. Sakkassa puññatejena

tadanuvattitāpi sabbe te tattheva patiṃsu. Te sineruno vemajjhagata kāle saññaṃ labhitvā

attānaṃ suraṃ pivimhāti akaṃsu tato paṭṭhāya te asurā nāmajātā. Atha nesaṃ kammapaccayā

utasamuṭṭhānaṃ sinerussa heṭṭhimatale dasayojana sahassaṃ asura bhavanaṃ nibbatti.

Pāricchattaka parimāna bhūtāya citta pāṭaliyā upasobhitaṃ sabbaṃ pākārādikaṃ tāvatiṃsa

bhavana sadisaṃ. Tassa cittapāṭaliyā catusu passesu tiṃsayojanāyatā tadanurūpa vitthārā

catasso silāpatthā paññattā ahesuṃ. Tesu puratthima disābhāgesu vepacitti asurindo rajjaṃ

kāresi.

[SL Page 195] [\x 195/]

Sucittā nāma yuvarājā. Dakkhiṇa disābhāge sambaronāma asurindo rajjaṃ kāresi.

Namucināma yuvarājā. Pacchima disābhāge balināma asurindo rajjaṃ kāresi. Asurojonāma

yuvarājā. Uttara disābhāge mahārājonāma asurindo rajjaṃ kāresi. Rāhu asurindo nāma

yuvarājā. Tesaṃ tesānaṃ asurindānaṃ nivāsanaṭṭhāna bhūtāni cattāri nagarānī tikūṭānaṃ

majjhe pātubhavanti. Tāni kho pana nagarānipi sattaratanamaya pākāra parikkhittāni

nānālaṅkāra sampannāva bhavantīti vadanti. Sakko tesaṃ nivattetvā anāgamanatthāya

ārakkhaṃ ṭhapesi. Tattha udake nāgā ca balāhonti. Sinerussa paṭhamālinde etesaṃ ārakkhā,

dutiyālinde supaṇṇānaṃ ārakkhā, tatiyālinde kumbhaṇḍānaṃ ārakkhā, catutthālinde

yuddhasaṇṭhānaṃ visamacāri dānava yakkhānaṃ, pañcamālinde catusudisāsu catunnaṃ

mahārājānaṃ ārakkhā ṭhapitā. Tena vuttaṃ.

"Antarā dvinnaṃ ayujjhapurāṇaṃ, pañcavidhā ṭhapitā abhirakkhā, uragakaroti payassa hāri

madanayudhā caturo ca mahatthāti" te pana te asurā āyuvaṇṇa yasa issariya sampattīhi

tāvatiṃsa sadisāva. Tasmā antare attānaṃ ajānitvā pāṭaliyā phuppitāya nayidaṃ devanagaraṃ

tattha pāricchattako phupphati' idha pana citta pāṭali, jara sakkena mahā suraṃ pāyetvā

vañcītvā devanagaraṃ ca gahitaṃ gacchāma tena saddhiṃ yujjhissāmāti hatthassarathe

āruyha suvaṇṇa rajata maṇi phalakādi gahetvā yuddhasajjā hutvā asurabheriyo paharanto

mahā samudde udakaṃ dvidhā bhinditvā uṭṭhahanti-te deve vuṭṭhe vammika makkhikā

vammikaṃ viya sineruṃ abhirūhituṃ ārabhanti. Atha tesaṃ paṭhamaṃ nāgehi saddhiṃ

yuddhaṃ hoti. Tasmiṃ pana yuddhena kassaci chavi vā cammaṃ vā na jijjati. Na lohitaṃ

uppajjati. Kevalaṃ kumārakānaṃ dārudaṇḍaka yuddhaṃ viya aññamaññaṃ

santāsanamattameva hoti. Koṭi satāpi koṭi satasahassāpi nāgā tehi saddhiṃ yujjhitvā asura

purameva pavesetvā nivattanti. Sace asurā balavantā honti. Atha nāgā osakkitvā dutiyālinde

supaṇṇehi ekato hutvā yujjhanti. Supaṇṇādisupi esevanayo. Yadā panatāni pañcaṭṭhānāni

asurā maddanti. Tadā ekato sampiṇḍāni ṭhitāni pañcabalāni osakkanti atha cattāro

mahārājāno gantvā sakkassa taṃ pavattiṃ ārocenti. Sakko tesaṃ vacanaṃ sutvā vejayantaṃ

[SL Page 196] [\x 196/]

Nāma rathaṃ āruyha nikkhamati. So pana ratho diyaḍḍhayojana satāyāmo tassa

pacchimantato paṇṇāsa yojano. Majjhe ratha pañjaro paññāsayojano, ratha sandhito yāva

ratha sīsā paññāsa yojano. Tasmiṃ yojaniko pallaṅko atthato hoti. Tiyojanikaṃ setacchattaṃ

matthake ṭhapitaṃ. Eke kasmiṃ yuge sahassa ājañña yutto. Sesālaṅkārassa pamāṇaṃ natthi.

Dhajopanassa aḍḍhatiyāni yojanasatāni uggato. Yassa mandavāteritassa pañcaṅgika

turiyasseva saddo niccharati. Rathasaddo ca dhaja saddo ca ājānīya saddo ca ekato hutvā

samantā asani saddo viya hoti. So pana tassa puññappaccayena nibbatto cakkavāḷa

pabbatepi sinerumhipi sammukhībhūte vinivijjhitvā ākasa gamana sadiseneva vegena

gacchati. Sakko tesaṃ vacanaṃ sutvā evarūpaṃ attano rathavaramāruyha sayaṃ

vānikkhamati. Ekaṃ vā puttaṃ pesetī. Ekasmiṃ divaseyeva nikkhamitvā asure yuddhena

abbhuggantvā samudde pakkhipāpetvā catusu vāresu attano sadise indapaṭimā māpetvā

ṭhapesi. Tasmā asurā nāgādayo jinitvā āgatāpi imā paṭimā disvā sakko nikkhantoti

palāyanti. Evaṃ devāsura saṅgāme vattamāne vepacitti nāma jeṭṭho asurindo asure āṇāpesi.

Sace mārisā asurā jineyyuṃ devo parājeyyuṃ-sakkaṃ devānamindaṃ gahetvā dvīsu hatthesu

dvisu pādesu ka kaṇṭhepi pañcahi bandhanehi bandhitvā mama santikaṃ āṇeyyāthāti

sakkopi tatheva āṇāpesi. Atheka divasaṃ saṅgāme vattamāne asurā parājiṃsu. Devā

vepacittiṃ asurindaṃ gahetvā pañcahi bandhanehi devasaṅkhalikāya bandhitvā sakkassa

devarañño santikaṃ nayiṃsu devasaṅkhalikā nāma nalina suttaṃ viya makkaṭakajāla suttaṃ

viya cakkhussāpāthaṃ āgacchati. Iriyāpathaṃ rujjhati. Chettuṃ pana neva vāsiyāna

pharasunāvā sakkotitepana citteneva bajjhanti. Citteneva muccanti. Vepacitti asurindo pana

bandhitvā nisīdāpito asabbhāhi pharusāhi vācāhi sakkaṃ devānamindaṃ akkosati 'corosi

bālosi mūḷhosi uṭṭhosi theṇosi gadubhosi nerayikosi tiracchāna gatosi natthi tuyhaṃ sugati

duggatiyeva tuyhaṃ pāṭikaṃkhitabbāti" imehi dasahi akkosa vatthuhi akkosati. Jarasakko

sabbakāle jinissati yadā asurānaṃ jayo bhavissati. Tadā taṃ bandhitvā asurabhavanadvāre

nipajjāpetvā phoṭāpessāmīti ādīni vatvā

[SL Page 197] [\x 197/]

Paribhāsati. Sakko pana vijitavijayo na taṃ manasi karoti. Mahāpaṭiggahaṇampanassa

matthake vidhunanto sudhammadevasabhaṃ pavisaticeva nikkhamatica. Atha mātalī

devasaṃgāhako cintesi kinnukho esa sakko imāni pharusavacanāni bhayena titikkhati udāhu

adhivāsanakhantiyā samannāgato'ti vīmaṃsento imaṃ gāthamāha.

Bhayānumathavā sakka dubbalyānu titikkhasi

Suṇanto pharusaṃ vācaṃ sammukhā vepacittino'ti

Athasakko devarājā attano khantibalaṃ dīpento imā gāthā abhāsi.

Nāhaṃbhāyāmi dubbalyā khamāmi vepacittino

Kathā hi mādiso viññū bālena patisaṃyuje.

Yo have balavā santo dubbalassa titikkhati

Tamāhu paramaṃ khantiṃ niccaṃ khamati dubbalo

Tasse'va tena pāpiyo yo kuddhaṃ patikujjhati

Kuddhaṃ appati kujjhanto saṃgāmaṃ jeti dujjayaṃ

Uhinnamatthaṃ carati attano ca parassa ca

Paraṃ saṃkupitaṃ ñatvā yo sato upasammati.

Evaṃ sakko attano khantibalaṃ vaṇṇetvā "sapathaṃ karohi vepacitti adubhayā"ti āha. Tato

sapathaṃ karonto asurindo imaṃ gāthamāha.

Yaṃ musā bhagato pāpaṃ yaṃ pāpaṃ ariyūpavādino

Mittadduno ca yā pāpaṃ yaṃ pāpaṃ akataññuno

Tameva pāpaṃ phusatu yo te dubbhe sujampati

Evaṃ taṃ sapathaṃ sammā kārāpetvā sujampati

Vepacittiṃ visajjesi tato veropasammati

Kena so vepacittīti nāmo asurindako

Kena parājito āsī iti ce kathayāmahaṃ

Devānaṃ asurānaṃ ca saṃgāmo vattatiyadā

Samuddapiṭṭheva honti ye bhuyyena te pana

Parājayo asurānaṃ hoti appajayo pana

Tadā ca vālikāpiṭṭhe rajatābhe manorame

[SL Page 198] [\x 198/]

Kalyāṇadhammā sīlavantā paṇṇasālā sumāpiya

Vasanti isayo sabbe jhāyino ca mahiddhikā

Yadā parājitā hutvā palāyantā surā pana

Devehi anubandhantā patvā isīnamassamaṃ

Ime sabbe'pi isayo jarasakkassa pakkhikā

Ime nissāya te devā anubandhanti no iti

Vadantā kodhasā tesaṃ isīnaṃ assamādikaṃ

Bhindantā paribhāsantā pavisanti sakaṃ puraṃ

Tato sabbe'pi isayo paṇṇasālaṃ punāparaṃ

Karitvāna tahiṃ ṭhāne vasiṃsu te punappunaṃ

Viddhaṃsanteva asurā tadā te isayo pana

Saṃgāme vattamānamhi sambarasseva santikaṃ

Gantvā sabbe'pi isayo ṭhatvā tasse'va santike

Abhayaṃ yācanatthāya idaṃ vacana mabravuṃ

Isayo sambaraṃ patvā yācanti abhaya dakkhiṇaṃ

Kāmaṃ karohi tvaṃ dātuṃ bhayassa abhayassa cā'ti

Tesaṃ taṃ vacanaṃ sutvā sambaro asurindako

Tesaṃ niggahaṇatthaṃ ca imaṃ gāthaṃ abhāsatha

Isīnaṃ abhayaṃ natthi duṭṭhānaṃ sakkasevinaṃ

Abhayaṃ yācamānānaṃ bhayameva dadāmivo'ti.

Atha te isayo sabbe vācaṃ sutvāna tassataṃ

Abhisapantā sambaraṃ imā gāthā abhāsayuṃ

Abhayaṃ yācamānānaṃ bhayameva dadāsi no

Patigaṇhāma te etaṃ akkhayaṃ hotu te bhayaṃ

Yādisaṃ vapate bījaṃ tādisaṃ harate phalaṃ

Kalyāṇakārī kalyāṇaṃ pāpakārī ca pāpakaṃ

Pavuttaṃ tāta te bījaṃ phalaṃ paccanubhossasī'ti

Evaṃ te isayo sabbe abhisapitvāna taṃ pana

Tato antaradhāyitvā samuddatīre sumāpitaṃ

Attano attanoyeva paṇṇasāla mupāgamuṃ

Athakho sambaronāma asurindo imehi tu

Abhisāpato paṭṭhāya divase divase pana

[SL Page 199] [\x 199/]

Tikkhattu mubbijji sohi bhutvā sāyamāsakaṃ

Sayanaṃ abhirūhitvā niddāyokkanta mattake

Samantā sattisatena ṭhatvāna pahaṭo viya

Upaṭṭhāti tadā tassa dasasahassayojanaṃ

Saddo asurabhavanaṃ saṃkhohaṃ ahu tāva te

Tadā sabbe asurā'gantvā tassarañño va santikaṃ

Kimidaṃ iti pucchiṃsu natthi kiñciti so bravi

Tadā majjhimayāme'pi pacchimayāmake'pi ca

Ubbijjittha tadā cā'pi sabbe gantvā va pucchiṃsu

Tatova so'pi lajjāya kathetuṃ neva sakkuni

Taṃ sabbe asurācā'pi mā bhāyitthā'ti abravuṃ

Tato paṭṭhāya tassevaṃ mahārogo upapajjati

Tikicchituṃ na sakkoti isīnaṃ dubbhīkāraṇā

Cittaṃ vepati [a] teneva vepacitta vhayo ahu

Api saṃgāmasīse'pi parājetvā palāyataṃ

Sakko labhitvā bodhesi isīsapathakāraṇaṃ

Kārāpetvāna sapathaṃ sakko cittaṃ vimocayī

Rogābhibhūto so āsi sakko taṃ passituṃ tadā

Āgacchati tadā sakkaṃ passitvā vepacittako

Tikicchāhi maṃ devinda iti vācaṃ abhāsayī

Atha sakko'pi taṃ āha asurinda sace tuvaṃ

Mā vāce sambarimāyaṃ tikicchissāmahaṃ tuvanti.

Tassa taṃ vacanaṃ sutvā vepacitti idaṃ bravi

Pucchissāmi ahaṃ yāva asure tāva mārisa

Tiṭṭhāhīti ca vatvāna asure paripucchi so

Vācemi mārisā sakkaṃ sambarimāyakaṃ iti

Tadā ca asurā sabbo evamāhaṃsu tassatu

Sabbarimāyaṃ ajānanto sakko pīḷeti no pana

Jānanto sambarimāyaṃ atirekaṃ karissati.

Ekassa attano hetu māyaṃ vāciya tassa tu

Mā amhe sabbe nāsehi sikkhāpetuṃ na vaṭṭati.

Itivutte vepacitti devindaṃ etada bravi

----------------------------------------------------------

[A] cittavepatti-potthakesu.

[SL Page 200] [\x 200/]

Pubbetu sambaro nāma asurindo purindada

Māyāvī māyaṃ yojetvā niraye paccate bhusaṃ

Tumhetu dhammikā santā kiṃ māyāya karissatha

Iti vatvā vepa citti imaṃ gāthaṃ abhāsatha

Māyāvī maghavā sakka devarājā sujampati

Upetī nirayaṃ ghoraṃ sambarova sataṃ samanti

Sakko pana vijānāti rogassuppatti kāraṇaṃ

Isivācāpadesena tesaṃ tu sapathena ca

Cittakkhe pā ayaṃ rogo jāyatīti tikicchituṃ

Khamāpetvāva muñceyya khamāpessāmi taṃ iti

Cintitvāna tikicchissaṃ itivattvā'pi tassa taṃ

Asikkhāpetukāmaṃ va ñatvāna tu tikicchanaṃ

Khamāpanaṃ isīnaṃ so akāretvā purindado

Taṃ padesā nivattitvā sakaṭṭhānaṃ apakkami.

Evaṃ sineruno heṭṭhā tikūṭānaṃ va majjhake

Suvaṇṇavālukāpiṭṭhe asurānaṃ puraṃ ahu

Tesaṃ ayujjhapurānaṃ duvinnaṃ antare pana

Aṭṭhasaṭṭhisahassāni ekalakkhañca yojanā

Bhavantitihi viññeyyā paṇḍitena nayaññunā

Taduddhadevalokānaṃ antaraṃ kathituṃ pana.

Dukkaraṃ tena gaṇanaṃ karontena nayaññunā

Caturāsītisahassa ṭṭhitaṃ katvā catugguṇaṃ

Catuddasasahassānaṃ adhikaṃ ca catussataṃ

Missitesu bhavekindaṃ sabbakindamidaṃ mataṃ

Tilakkhaṃ pañcanahutaṃ adhikañca catussataṃ

Tāvatiṃse kindamūnaṃ yāmāya kinda mekakaṃ

Dve tīni catupañcāpi cha satta aṭṭhameva ca

Nava dasekādasa ca dvādasa terasā'pi ca

Catuddasa pañcadasa soḷasa ca sattadasa

Yathākkamaṃva viññeyyaṃ tusinādisu bhūmisu

Sabakindesu misseyya caturāsīti sahassakaṃ

Tasmā evaṃ vijānīyaṃ sabbabhūmina mantaraṃ

[SL Page 201] [\x 201/]

Paṭhavītalato yāva tāvatiṃsassa antaraṃ

Caturāsītisahassa yojanāni bhavantihi

Tāvatiṃsa bhavanato yāva yāmāya antaraṃ

Catulakkhaṃ tinahutaṃ catusahassa mevaca

Catusatañca viññeyyaṃ yojanānaṃ pamāṇato

Yāmāto yāva tusitā sattalakkhaṃ tato paraṃ

Caturāsīti sahassañca aṭṭhasataṃ ca yojanā

Tusitā yāva nimmāṇā lakkhānekā dasā'pi ca

Pañcatiṃsa sahassāni dvisataṃ dvikayojanā

Nimmāṇato vasavatti antaraṃ yojanā pana

Catuddaseva lakkhāni pañcāsīti sahassakaṃ

Adhikaṃ cha sataṃ ñeyyaṃ paṇḍitena nayaññunā

Vasavattito yāva brahma pārisajjāna mantaraṃ

Aṭṭhāraseva lakkhāni chattiṃsa ca samāsakaṃ

Yojanā iti ñātabbaṃ viññunā hi nayaññunā

Pārisajjato parittābhā antaraṃ parimāṇato

Ekavīsa ca lakkhāni chaḷasīti sahassakaṃ

Catusatañca yojanā viññātabbaṃ nayaññunā

Parittābhā brahmalokā parittasubhakā pana

Pañcavīsati lakkhāni chattiṃsā ca sahassakaṃ

Aṭṭhasatañcayojanā bhavantīti vijāniyaṃ

Parittasubhakā yāva vehapphalātu antare

Aṭṭhavīsati lakkhāni sattāsīti sahassakaṃ

Adhikaṃ vīsataṃceva yojanānaṃ pamāṇato

Vehapphalato avihā tesaṃ ca antaraṃ pana

Dvattiṃsañca lakkhāni sattatiṃsa sahassakaṃ

Adhikaṃ pañca satañceva yojanānaṃ pamāṇato

Avihāto yāvatappā antaraṃ parimāṇato

Pañcatiṃ seva lakkhāni aṭṭhāsīti sahassakaṃ

Atappā sudassānantu antaraṃ parimāṇato

Navatiṃsa ca lakkhāni aṭṭhatiṃsa sahassakaṃ

Catusatañca yojanā bhavantīti vijāniyaṃ

[SL Page 202] [\x 202/]

Sudassā sudassīnaṃtu antaraṃ parimāṇato

Dvā cattāḷīsa lakkhāni aṭṭhāsīti sahassakaṃ

Aṭṭhasatañca viññeyyaṃ yojanāni pamāṇato

Sudassīto akaniṭṭhā antaraṃ parimāṇato

Cha cattāḷīsa lakkhāni navatiṃ ca sahassakaṃ

Adhikaṃ dvisatañce va yojanāni bhavantihi

Akaniṭṭhāto āruppā paṭhamabhūmikā pana

Navatāḷīsa lakkhāni navāsīti sahassakaṃ

Adhikaṃ chasataṃñce va yojanāni bhavantihi

Paṭhamāruppato yāva dutiyāruppa bhūmikā

Te paññāsañca lakkhāni cattāri nahutāni ca

Catusatañca viññeyyaṃ yojanānaṃ pamāṇato

Tatiyāruppato yāva catutthārūpabhūmikā

Saṭṭhisatasahassāni cattāri nahutāni ca

Yojanāni bhavantī ti viññātabbaṃ nayaññunā

Yojanā nāma duvidhā bhavanti parimāṇato

Byamhādi yojanañceva bhumādiyojanampi ca

Tesaṃ bhedantu dīpetuṃ evaṃ kathenti pubbakā

Chattiṃsa paramānūna meko nucchatiṃsa te

Tajjāri tāpi chattiṃsa rathareṇucchatiṃsa te

Likkhā tā satta ūkātā dhaññamāso'pi sattate

Sattāṅgula mamudviccha vidatthi tā duvesiyuṃ

Ratanaṃ tāni sattema yaṭṭhi tā vīsatū sabhaṃ

Gāvuta musabhāsīti yojanaṃ catugāvutaṃ

Iminā yojaneneva paṭhavīpabbatādinī

Antaraṃ sabbabhūmīnaṃ veditabbaṃ va viññunā

Dhanupañcasataṃ kosaṃ kosā cattāri gāvutaṃ

Gāvutānica cattāri yojananti pavuccati

Idañca yojanaṃ aññaṃ candasuriya pamāṇakaṃ

Vimānādi paricchedaṃ yojanaṃ aparampi ca

[SL Page 203] [\x 203/]

Vinayassa ca ṭīkāyaṃ vīthiparicchinnayojanaṃ

Sabbampi pañcaratana yaṭṭhīhi katayojanaṃ

Tasmā pana idaṃ sabbaṃ yojanaṃ khuddakaṃ iti

Sabbathāva vijāneyya nayaññu paṇḍito naro

Evaṃ sundarabhāvena saṃyuttaṭṭhakathāyahi

Yuttaṃ acchedakaṃ vācaṃ āharissāmi taṃ idha

Heṭṭhimā brahmalokamhā patitā mahatī silā

Ahorattena ekena aṭṭhatāḷīsa sahassakaṃ

Yojanāni patantāva catumāsena bhūmikaṃ

Tasmā bhūmitalāyāva brahmasajjāna mantaraṃ

Sattapaññāsa lakkhāni chanahutañca yojanā

Bhavantī ti hi ñā tabbaṃ paṇḍitena nayaññunā

Ubbhedaṃ catu ekaṃ ṭhatvā catusatena tu

Guṇito bhūmito yāva heṭṭhimā brahmalokato

Antaraṃ yojanaṃ hoti tasmāhu ati dūrakaṃ

Tato ati dūrataraṃ bhavagganti pakāsitaṃ

Bhavaggo tividho hoti puggalānaṃ pabhedato

Puthujjana bhavaggo ca bhavaggo ariyassa ca

Tathā sabba bhavaggo'ti bhavaggo tividho bhave

Puthujjanānaṃ bhavaggo vehapphalo'ti dīpito

Ariyānaṃ bhavaggotu akaniṭṭhā'ti dīpito

Nevasaññā nāsaññanta sabba bhavagga nāmako

Sabba bhavagge ṭhatvāna kūṭāgāra samā silā

Patitā tīhi vassehi dvīhi māsehi aṭṭhahi

Rattindivehi adhika catuvīsati ghaṭīhi ca [a]

Paṭhavītalamāpādi ekarattindive tulā

Aṭṭhatāḷīsa sahassa yojanāni tato tato

Pañca koṭyeka paṇṇāsa lakkhāni nahuta dvayaṃ

Tisasahassadvīsataṃca yojanāni bhavantihi

Ubbedhaṃ catu satta tīni ekaṃ tathāpica

Catu satena guṇitaṃ bhūmito ābhavaggikaṃ

Yojanaṃ iti viññeyyaṃ paṇḍitena nayaññunā

------------------------------------------------------

[A] yaṭṭhahi-potthakesu.

[SL Page 204] [\x 204/]

Dasakkharaṃ ekapātāchapātā ca vināḍikā

Vināḍi pañcadasa pādaṃ catuppādaṃca nāḍikā

Saṭṭhināḍi aho ratti tiṃsaratteka māsakaṃ

Dvādasa māsiyo vassaṃ evaṃ kālaṃ vijāniyaṃ

Yāca bhavagge ṭhatvāna patitā mahatī silā

Catumāsa pañca dina paññāsa ghaṭikāhitu

Ākiñcamhi sampattā tatiyāruppa bhūmiyaṃ

Tato nipātitā sīḷā temāsa aṭṭhavīsati

Dinehi dvattiṃsa ghaṭīhi pattā dutiya bhūmiyaṃ

Tato nipātitā sīḷā temāsa aṭṭhavīsati

Dinehi pañca dasahi ghaṭīhi adhikehi tu

Ākāsānañcā yatana paṭhamā ruppabhūmiyaṃ

Sampattā iti viññeyyaṃ tato tu patitā pana

Temāsa terasa dina satta paññāsa nāḍihi

Akaniṭṭhamhi sampattā tato nipātitā tusā

Temāsa cha divasehi navatiṃsa ghaṭīhi ca

Pāpaṇe sudassī bhūmiṃ dve māsekūna tiṃsati

Rattīhi visa nāḍīhi pattā hi sudassa bhūmiyaṃ

Tato nipātitā sāhi dvimāsehi vīsati

Dinehi tīhighaṭīhi atappābhūmi pāpuṇi

Tato nipātitā sāhi dvimāsehi catuddasa

Dinehi pañcatāḷīsa ghaṭīhi avihaṃ pati

Avihamhā patitā sāhi dvīhi māsehi sattahi

Rattīhi satta vīsehi ghaṭīhi adhikehi tu

Vehapphalaṃ sampattā tato nipatitā pana

Dvemāsa nava nāḍīhi tatiya jjhānaṃ bhūmiyaṃ

Pattā tato nipatitā māsadvi vīsarattiyā

Ekapaññāsa nāḍīhi dutiyajjhāna bhūmiyaṃ

Pattā tato nipatitā kūṭāgāra samāsilā

Ekamāsa paṇṇarasa dinehi adhikehi tu

Chattiṃsa ghaṭikāheva paṭhamajjhāna bhūmiyaṃ

Sampattā iti ñātabbā paṇḍitena nayaññanā

[SL Page 205] [\x 205/]

Tato nipatitā selā catumāsehi bhūmikaṃ

Evaṃtu tīhi vassehi dvemāsaṭṭha dinehitu

Catuvisati nāḍīhi paṭhavītala mapāpuṇi

Evaṃ sudīgha maddhānaṃ jhāna lābhī naro pana

Khaneneva upāgacchi ābhavaggesu bhūmisu

Ajjhānalābhī puññakaro kāmāvacara bhūmiyaṃ

Yāva vasavatti bhūmiṃ cutikkhaṇeva pāpuṇi

Tasmā hi sampajānena puññakamma mahaggataṃ

Puññakammaṃ sadāyeva kattabbaṃ sukha micchatā

Iti ca pavara seṭṭhaṃ seṭṭha buddhena vuttaṃ

Suṇiya pavara vācaṃ vāca seṭṭhaṃ idanti

Manasi kariya sādhu puññakammaṃ karonto

Marugaṇa varaṭhānaṃ so hi saṃpāpuṇeyya

Evaṃ sabbaññu buddho marugaṇa vasanaṭṭhāna bhūtaṃ uḷāraṃ

Ñatvā bhūmiṃ asesaṃ ativa varataraṃ ābhavaggampi ṭhānaṃ

Sammā desesi sabbaṃ sakalajanahitaṃ patthayanto munindo

Taṃ ṭhānaṃ pattukāmo sucarita varaṇe appamatto bhaveyya

Iti sujanappasāda saṃvegatthāya kate lokappadīpakasāre okāsaloka niddeso nāma

Sattamo paricchedo.

--------------

1

Athā paraṃ pavakkhāmi "pakiṇṇaka" kathampi ca

Ādāya muninā vuttaṃ sesa ganthe va sārakaṃ

2

Ekopi puggalo loke uppajjati sace pana

Bahuno janassa atthāya hitāya ca sukhāya ca

3

Saṃvattati sadā yeva katamo ahu so pana

Arahaṃ sammā sambuddho iccāha lokanāyako

4

Dvepi me puggalā loke dullabhā katame ti ce

Yoca pubbakārī yoca kataññu katavedi ca

5

Mātā pitā ca ācariyā pubbakārīti'me matā

Anūpakārakaṃ aññaṃ upakāraṃ karonti ye

6

Te cāpi pubbakārīti vuttā ādicca bandhunā

Tesu ca mātā pitaro putte anupakārake

[SL Page 206] [\x 206/]

7

Āpādakā posakā ca vaḍḍhitā khīrapāyikā

Tasmā ca te pubbakārī pubbācariyā sammatā

8

Brahmāti mātā pitaro pubbācariyāni vuccare

Āhuneyyā ca puttānaṃ pajāya anukampakā

9

Tasmā hi te namasseyya sakkareyyātha paṇḍito

Annena atha pānena vatthena sayane na ca

10

Ucchādana nahānena pādānaṃ dhovanena ca

Idheva naṃ pasaṃsanti pecca sagge pamodati

11

Iti vutta niyāmena karaṃ paccupakārakaṃ

Kataññu katavedīti nāma mattaṃca so labhe

12

Paccupakāraṃ kātuṃ so nasakko teva sabbaso

Yo ca putto asaddhānaṃ susaddhā sampadā ya ca

13

Dussīlānaṃ susilatthaṃ sampadāpeti sādhukaṃ

Dānaṃ adātu kāmānaṃ dānaṃ dāpeti sādhukaṃ

14

Suṇāpeti ca saddhammaṃ kusale ca niyojayī

Kataññu katavedīnaṃ eso putto ca uttamo

15

Ācariyāhi sissānaṃ aladdhā upakārakaṃ

Vācāpenti avācantaṃ abbyattaṃ byattikaṃ karuṃ

16

Ajānantampi saddhammaṃ jānāpetvāna sabbaso

Ābhi samācārikampi vattaṃ sikkhāpaye yato

17

Diṭṭhe dhamme ca yaṃ atthaṃ yañcatthaṃ samparāyikaṃ

Amataṃ puramaggampi ācikkhitvāna sabbaso

18

Sissāna matthaṃ ācaranti tasmā te pubbakārino

Sissāpi tesu sakkaccaṃ katvāna ādarampana

19

Upaṭṭhahantā sussusā uṭṭhāne appamatta kā

Sādareneva sakkaccaṃ suṇantā dhamma muttamaṃ

20

Ovādakkhamakā hutvā pūrento sabbaso pana

Kataññu katavedīti sambuddhena pakāsitā

21

Tato aññe manussāpi aññesaṃ upakārakaṃ

Alabhantā upakāraṃ karonti pubbakārino

22

Tesantu te upakāraṃ jānetvāna parepi ca

Paccupakāraṃ vattanti kataññu katavedino

[SL Page 207] [\x 207/]

23

Evantu pubbakārīnaṃ kataññu katavedinaṃ

Dukkarattāva sambuddho dullabhā iti abruvi

24

Tatopi puggalāvuttā buddhena dicca bandhanā

Avakujja pañño cā pi atho uccaṅga paññiko

25

Puggalo ca puthupañño puggalā te tayo matā

Idhe kaccohi puggalo gantvā ārāma muttamaṃ

26

Dhammaṃ suṇanto tassādi majjha antaṃ na ñayani

Yathāpi kumbho nikkujjo tatrāsittodakaṃ pana

27

Na saṇṭhāti tathā eva dhammo citte na tiṭṭhati

Avakujja pañño nāmāyaṃ puggaloti pavuccati

28

Idhe kacco hi puggalo gantvā ārāma muttamaṃ

Dhammaṃ sutvāna dhammassa ādi majjhañca antakaṃ

29

Suṇanto manasākāsī pammussi vuṭṭhitakkhaṇe

Yathāpi khajjakaṃ bhojaṃ aṅke katvāna bhuñjiyo

30

Asaritvā uṭṭhahanto sabbaṃ patati bhūmiyaṃ

Evā yaṃ puggalo cāpi pamussi uṭṭhitakkhaṇe

31

Uccaṅga pañño nāmāyaṃ puggaloti pakāsito

Idhe kaccopi puggalo gantvā ārāma muttamaṃ

32

Dhammaṃ sutvāna sakkaccaṃ tassādī majjhamantikaṃ

Manasi karonto sutvāna uṭṭhito pana vissari

33

Yathāpi kumbho ukkujjo tatrā sitto dakaṃ pana

Saṇṭhāti no vivaṭṭati tathā tassāpi mānase

34

Dhammo tiṭṭhati sakkaccaṃ na paṃmussati kathañca pi

Īdiso puggalo yeva puthu paññoti vuccati

35

Avakujja pañño puriso dummedho avicakkhaṇo

Abhikkhaṇampice hoti gantā bhikkhūna santike

36

Ādiṃ kathāya majjhañca pariyosānañca tādiso

Uggahetuṃ na sakkoti paññā bhissa na vijjati

37

Uccaṅga pañño puriso seyyo etena vuccati

Abhikkhaṇampi ce hoti gantā bhikkhūna santike

38

Ādiṃ kathāya majjhañca pariyo sānañca tādiso

Nisinno āsane tasmiṃ uggahetvāna byañjanaṃ

[SL Page 208] [\x 208/]

39

Vuṭṭhito nappajānāti gahitaṃ pissa mussati

Puthu paññe ca puriso seyyo etehi vuccati

40

Abhikkhaṇampi ce hoti gantā bhikkhūna santike

Ādiṃ kathāya majjhañca pariyosānaṃca tādiso

41

Nisinno āsane tasmiṃ uggahetvāna byañjanaṃ

Dhāreti seṭṭha saṃkappo abyagga manaso naro

42

Dhammānudhamma paṭipanno dukkhassantaṃ karosiyā'ti

Tayopi puggalā vuttā buddhenā dicca bandhunā

43

Andho ca ekacakkhu ca vicakkhu cāpi te tayo

Yo naro dhana dhaññānaṃ bhogānaṃ lābhakāraṇaṃ

44

Najānāti labhitvāpi thiraṃ kātuṃ na ñāyati

Kusalā kusalañcāpi sāvajjañcā navajjakaṃ 45 najānāti na passati eso andhoti vuccati

Yo naro dhana dhaññānaṃ bhogānaṃ lābhakāraṇaṃ

46

Najānāti labhitvāpi thiraṃ kātuṃ na ñāyati

Kusalā kusalañcāpi sāvajjañcā na vajjakaṃ

47

Jānāti passatī ceva eso tu eka cakkhuko

Yo naro dhana dhaññānaṃ bhogānaṃ lābhakāraṇaṃ

48

Jānāti ca labhitvāpi thiraṃ kātuñca ñāyati

Kusalā kusalañcāpi sāvajjañcā na vajjakaṃ

49

Jānāti passatī ceva eso vutto dvicakkhukoti

Na ceva bhogā tathārūpā na ca puññāni kubbati

50

Ubhayattha kaliggāho andhassa hatacakkhuno

Athāparoyaṃ akkhāto ekacakkhu ca puggalo

51

Dhammā dhammena saṃsaṭṭhā bhogāni pariyesati

Theyyena kūṭakammena musāvādena cūbhayaṃ

52

Kusalo hoti saṅghātuṃ kāmabhogīca mānavo

Ito so nirayaṃ gantvā ekacakkhu vihaññati

53

Vicakkhu pana akkhāto seṭṭho purisa puggalo

Dhamma laddhehi bhogehi uṭṭhānādhi gataṃ dhanaṃ

54

Dadāti seṭṭha saṃkappo abyagga manaso naro

Upeki bhaddakaṃ ṭhānaṃ yattha gantvā na socati

[SL Page 209] [\x 209/]

55 Andhañca ekacakkhuñca ārakā parivajjaye

Dvicakkhuṃ pana sevetha seṭṭhaṃ purisa puggalanti

56

Aparepi tayo vuttā puggalā dicca bandhunā

Gūthabhāṇi pupphabhāṇi madhubhāṇīti'me tayo

57

Idhe kacco hi puggalo sabhāyaṃ ñātimajjhago

Sakkhi puṭṭho abhūtaṃ vaṃ bhūtaṃ bhūtaṃ abhūtakaṃ

58

Katvā bhaṇati so vutto puggalo gūthabhāṇiti

Ekacco hi sabhā majjhe ñāti majjhe thavā gato

59

Sakkhi puṭṭho musāvādaṃ akathentottano pivā

Parassa kāraṇāvāpi bhūtameva katheti yo

60

Ediso puggalo yeva pupphabhāṇīti vuccati

Ekaccohi naro loke musā vā pharusaṃ pivā

61

Samphappalāpaṃ vajjanto vācaṃ kaṇṇasukhaṃ bhaṇe

Īdiso puggaloyeva madhubhāṇīti vuccati

62

Tayova cakkavattino santo saṃvijjamānakā

Padesa cakkavattī ca cakkavattī ca dīpake

63

Mahissaro cakkavatti iti bhedā tayo siyuṃ

Attano vijite raṭṭhe yo rājā issaro ahu

64

Padesa cakkavattīti esa rājā pavuccati

Sakala jambudīpetu yo rājā issaro ahu

65

Sadīpacakkavattīti esa rājā pavuccati

Cāturanto mahā raṭṭho vijitāvi mahabbalo

66

Rājā rājā dhammarājā sabba rājūhi pūjito

Eso mahissaro rājā cakkavattīti nāmako

67

Evaṃ vuttetu buddhena tassaṃ parisatiṃ pana

Eko bhikkhu bhagavantaṃ vanditvā idamabravi

68

Sabbesaṃ rājūnaṃ rājā cakkavatti mahissaro

Cakkavatti dhammarañño rājāko sugataṃ iti

69

Tassa taṃ vacanaṃ sutvā bhagavā etadabravi

Dhammova cakkavattissa rañño rājā paro nahi

70

Ahañce bhikkhu lokaggo dhammarājā anuttaro

Tathāpi dhammo me rājā saddhammagaruko ahanti

[SL Page 210] [\x 210/]

Pakiṇṇakanayasāraniddeso. 71

Ekadā pi ca sambuddho patvā sambodhi muttamaṃ

So paṭhamābhi sambuddho nisinno ajapālake

72

Ahaṃ hi arahā loke aggo seṭṭho anuttaro

Tathāpi garukātabbaṃ pūjetabbaṃ vinā pana

73

Dukkho iti vicintetvā evaṃ cintesi so pana

Mayā hi garukātabbo pūjetabbo ca puggalo

74

Na vijjati tilokepi tasmā kaṃ pūjaye ahaṃ

Pati laddho mayā dhammo gambhīro duddaso tamo

75

Taṃ dhammaṃ yeva pūjetvā garuṃ katvāna sabbadā

Viharissanti tassevaṃ cintanaṃ cintitakkhaṇe

76

Brahmaloke mahābrahmā sahampatīti nāmako

Jānitvā taṃ khaṇeyeva otaritvāna sīghaso

77

Sambuddhaṃ upasaṃkamma sādareṇābhi vandiya

Sabbesaṃ buddhaseṭṭhānaṃ garukātabbaṃ bhāvakaṃ

78

Āharitvāna dīpetuṃ imā gāthā abhāsatha

Ye ca atītā sambuddhā ye ca buddhā anāgatā

79

Yoce tarahi sambuddho bahūnaṃ soka nāsako

Sabbe saddhammagaruno vihaṃsu viharanti ca

80

Athāpi viharissanti esā buddhāna dhammatā

Tasmāhi atthakāmena mahattama bhi kaṅkhatā

81

Saddhammo garukātabbo saraṃ buddhāna sāsananti

Bodhisattā tayo vuttā buddhenādicca bandhunā

82

Ugghaṭita nāmeko tathā vipacitaññu ca

Ñeyyo ca bodhisatto ca tesu ugghaṭitaññuko

83

Saṃkhittaṃ desitaṃ dhammaṃ sīghameva vibujjhati

Ugghaṭitaññuko ceso bodhisattoti vuccati

84

Kappasata sahassañca cattāro ca asaṅkhiye

Pūretvā pāramī sabbā patto sambodhimuttamaṃ

85

Īdiso bodhisatto ca paññādhikoti vuccati

Vipacitaññū bodhisatto saṃkhittaṃ desitaṃ pana

86 Sīghameva ajānitvā kiñci vitthārite pana

Aññāsi sabbasotena vipacitaññūti nāma so

[SL Page 211] [\x 211/]

87

Kappasata sahassañca aṭṭhacāpi asaṃkhiyo

Pūretvā pāramī sabbā patto sambodhimuttamaṃ

88

Īdiso bodhisattotu saddhādhikoti vuccati

Neyyo nāma bodhisatto sammā vitthārite pana

89

Vijāni sabbaso tena neyyo iti pavuccati

Kappasata sahassañca soḷasañca asaṅkhiye

90

Pūretvā pāramī sabbā patto sambodhi muttamaṃ

Īdiso bodhisattotu vuccati viriyādhiko

91

Tatheva puggalā cāpi cattārova bhavantihi

Idhekaccohi parato dhammaṃ ñatvāna sādaraṃ

92

Yathā dhammaṃ na vatteti paṭhamo mūsikūpamo

Idhekacco ajānetvā saddhammaṃ parato pana

93

Sutvā dhammaṃ ācarati dutiyo mūsikūpamo

Idhekaccopi saddhammaṃ ajānanto parehipi

94

Sutvā dhammaṃ nā carati tatiyo mūsikūpamo

Idhekaccopi saddhammaṃ jānitvā dhammiko pana

95

Sammā carati esotu catuttho mūsikūpamo

Catubbidhesu etase tatiyo sabbahīnako

96

Catuttho sabbaseṭṭho tu sabbasampatti sādhako

Ambūpamā ca cattāro puggalā diccabandhunā

97

Vuttā āmo pakkavaṇṇi pakko ca āmavaṇṇi ca

Āmako āmavaṇṇi ca pakko ca pakkavaṇṇiko

98

Idhekacco nigguṇopi guṇavā viya khāyati

Dussīlo sīlavantoca duppañño paññavā viya

99

Eso kho puggalo vutto āmova pakkavaṇṇiti

Idhekacco sagguṇopi nigguṇo viya khāyati

100

Sīlavāpi dussīlova bālova paṇḍito api

Eso kho puggalo vutto pakko va āmavaṇṇiko

101

Idhekaccotu dussīlo duppañño nigguṇo ahu

Tādisoyeva paññāto sabbesaṃ pana hīnako

102

Īdiso puggalo vutto āmohu āmavaṇṇiko

Idhekaccotu paññāya sīlādihi guṇehi ca

[SL Page 212] [\x 212/]

103

Sampanno hoti sabbesaṃ tathāyeva supākaṭo

Īdiso puggalo ambo pakkova pakkavaṇṇica

104

Iti bhedena sabbe'pi puggalā catudhā siyuṃ sīho bhikkhave migarājā sāyaṇhasamaye pana

105

Sakālayābhinikkamma vijambhati vijambhiya

Samantānu viloketvā sīhanādaṃ nadī tato

106

Gocarāya sapakkāmi tassa saddaṃ tadā pana

Suṇantā pāṇakā sabbe yebhuyyā santasanti ca

107

Bhaya saṃvega sampattā palātā ca patanti ca

Bilāsayā darīsayā yecaññepi vanāsayā

108

Te sabbepi sakāsayaṃ pavisanti ca taṃ khaṇe

Pakkhino ḍḍenti ākāsaṃ gāme vā nigame pi vā

109

Rājadhānīsu hatthino daḷhehi varattehi pi

Baddhā taṃ bandhanaṃ chetvā palāyanti ito tato

110

Evaṃ kho bhikkhave loke uppajjitvā tathāgato

Dhammaṃ deseti sabbesaṃ sattānaṃ sukhadāyakaṃ

111

Iti sakkāyo iti ca sakkā yassa samuddayo

Iti sakkāya nirodho gāmiṇi paṭipadā iti

112

Yepi te bhikkhave āsuṃ devā dīghāyukā pi ca

Vaṇṇavantā sukhussannā vyamhesu uttamesupi

113

Ciraṭṭhitikā te cāpi buddhassa dhammadesanaṃ

Sutvā bhayampi santāsaṃ yebhuyyā āpajjantihi

114

Aniccā kira bho mayaṃ niccamhāti amaññimha

Addhuvā vata mayaṃ santā amaññimha dhuvā iti

115

Evaṃ mahiddhiko buddho evaṃ mahānubhāvako

Iti vatvāna sambuddho imā gāthā abhāsatha

116

Yadā buddho abhiññāya dhammacakkaṃ pavattayi

Sadevakassa lokassa satthā appaṭipuggalo

117

Sakkāyañca nirodhañca sakkāyassa ca sambhavaṃ

Ariyañcaṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ dukkhūpa samagāminaṃ

118

Yepi dīghāyukā devā vaṇṇavanto yasassino

Bhītā santāsa māpāduṃ sīhasse va vane migā

[SL Page 213] [\x 213/]

119

Avītivattā sakkāyaṃ aniccā kira bho mayaṃ

Sutvā arahato vākyaṃ vippamuttassa tādinoti

120

Saṅgaha vatthūni cattāri niddiṭṭhāni mahesinā

Dānañca piyavajjañca atthacariyā ca yā idha

121

Samānattatā ca dhammesu tattha tattha yathārahaṃ

Ete kho saṅgahā loke rathassāniva yāyato

122

Eteme saṅgahā nassu na mātā puttakāraṇā

Labhetha mānaṃ pūjaṃvā pitāvā puttakāraṇā

123

Yasmā ca saṅgahā ete samavekkhanti paṇḍitā

Tasmā mahattaṃ papponti pāsaṃsā ca bhavanti te

124

Yassa saddhā tathāgate acalā suppatiṭṭhitā

Sīlañca yassa kalyāṇaṃ ariyakantaṃ pasaṃsitaṃ

125

Saṅghe pasādo yassatthi ujubhūtañca dassanaṃ

Adaliddoti taṃ āhu amoghaṃ tassa jīvitaṃ

126

Tasmā saṅaṃca sīlañca pasādaṃ dhammadassanaṃ

Anuyujetha medhāvī saraṃ buddhāna sāsananti

127

Saṃvāsāpi ca cattāro vuttā ādiccabandhunā

Chavo chavāya vasati chavo vasati deviyā

128

Devo chavāya vasati devo vasati deviyā

Vatthāretvāna etepi cuṇṇiyena padena tu

129

Gāthābandhena dassetuṃ imāgāthā abhāsatha

Ubhova honti dussīlā kadariyā paribhāsakā

130

Te honti jānipatayo chavā saṃvāsa māgatā

Sāmiko hoti dussīlo kadariyo paribhāsako

131

Bhariyā sīlavatī hoti vadaññū vītamaccharā

Sāpi devī saṃvasati chavena patinā saha

132

Sāmiko sīlavā hoti vadaññū vītamaccharo

Bhariyāssa hoti dussīlā kadariyā paribhāsakā

133

Sāpi chavā saṃvasati devena patinā saha

Ubho saddhā vadaññū ca saññatā dhamma jīvino

134

Te honti jānipatayo aññamaññaṃ piyaṃvadā

Atthā saṃpacurā honti vāsattaṃ upajāyati

[SL Page 214] [\x 214/]

135

Amittā dummanā honti ubhinnaṃ samasīlinaṃ

Idha dhammaṃ caritvāna samasīlavatā ubho

136

Nandito deva lokasmiṃ modanti kāma kāminoti

Icchanti ce aññamaññaṃ jānipatayopi passituṃ

137

Idhaceva samparāyamapi avināhutvā punappunaṃ

Ubho assu samasaddhā samasīlā ca cāgino

138

Samasaññā ca te diṭṭhe dhamme ceva paramhi ca

Aññamaññaṃ va passanti iti vatvā tathāgato

139

Etadatthaṃva dīpetuṃ imā gāthā abhāsatha

Ubho saddhā vadaññū ca saññatā dhammajīvino

140

Te honti jānipatayo añamaññaṃ piyaṃ vadā

Atthā sampacurā honti phāsattaṃ upajāyati.

141

Amittā dummanā honti ubhinnaṃ samasīlinaṃ

Idha dhammaṃ caritvāna samasīlavatā ubho

142

Nandino devalokasmiṃ modanti kāmakāminoti

Valāhakūpamācāpi cattāro puggalā iti

143

Loke lokagganāthena vuttā ādiccabandhunā

Gajjitā no ca vassitā vassitā no ca gajjitā

144

Nagajjitā navassitā gajjitā vassitāpi ca

Iti bhedena sabboyaṃ megho hoti catubbidho

145

Tesu meghesu catuttho meghova uttamo ahu

Idhekaccopi puggalo dānaṃ dassāma hattivā

146

Tuyhaṃ dassāmi itivā vatvāna na dadāti ca

Īdiso puggalo vutto paṭhama megha sādiso

147

Idhe kaccotu puggalo dānaṃ dassāma hantivā

Tuyhaṃ dassāmi iti vā avatvāva dadāti ca

148

Īdiso puggalo vutto dutiya megha sādiso

Idhe kaccotu puggalo parehi yācito pana

149

Dassāmīti na katheti na dadāti ca kiñci pi

Īdiso puggalo vutto tatiya megha sādiso

150

Idhekaccotu puggalo dānaṃ dassāma hanti vā

Tuyhaṃ dassāmi iti vā katheti ca dadāti ca

[SL Page 215] [\x 215/]

151

Īdiso puggalo vutto catuttho megha sādiso

Catusvetesu sabbesu catuttho puggalo varo

152

Vuttā parepi cattāro puggalā diccabandhunā

Ākāsalekhupamo ca udakalekhūpamo pi ca

153

Bhūmi lekhūpamo cāpi silā lekhūpamo pi ca

Idhe kaccohi saddhammaṃ suṇantopi ca kiñcipi

154

Sallakkhetuṃ na sakkoti lesamatthaṃva khāyati

Īdiso puggalo vutto ākāsa lekhūpamo iti

155

Idhekaccopi saddhammaṃ suṇitvā taṃ khaṇeva ca

Ñatvā sīghaṃ pamussati udakalekhūpamo hi so

156

Idhe kaccohi saddhammaṃ suṇanto sādarā pana

Sallakkhetuñca dhāretuṃ samattho hoti sabbadā

157

Acireṇeva kālena pamussati ca so pana

Bhūmi lekhupamo vutto buddhenādicca bandhunā

158

Idhekaccopi puggalo dhammaṃ sūtvāna sādārā

Sallakkheti ca dhāreti na pamussi cirenapi

159

Īdiso puggalo vutto sīlālekhupamo iti

Catusvetesu sabbesu eso vuttama puggalo

160

Idha lokamhi cattāro kappaṭṭhā pāṭihīrakā

Candamaṇḍale sasaṅko kappaṭṭhāyīti sammato

161

Ghaṭīkāra kumbhakārassa gehaṭṭhāna avassanaṃ

Sakalampi imaṃ kappaṃ ṭhassatīti pakāsitaṃ

162

Vaṭṭaka jātake aggi nibbutaṭṭhānakampi ca

Sakalampi imaṃ kappaṃ ajjhāpetvāna ṭhassati

163

Naḷapāna jātakamhi pokkharaṇiyā samannato

Uṭṭhitā naḷakā sabbai susirā kappasaṇṭhitā

164

Aṅgulimāla suttamhi aparaṃ pāṭihāriyaṃ

Yasmiṃ silāsane thero nisīditvā parittakaṃ

165

Gabbhinīnaṃ hitatthāya bhaṇetvā sotthikaṃ karī

Tasmiṃ silā pattakamhi sampattā itthiyo piva

166

Gabbhapuṇṇa tiracchānā sampattā sotthitaṃ gatā

Etampi pāṭihāriyaṃ kappaṭṭhāyīti sammataṃ

[SL Page 216] [\x 216/]

167

Cattāro kirime saddā jambudīpamhi paṭṭhitā

Vidhurajātake jūtaṃ kīḷayitvāna puṇṇako

168

Jitvā koravyarājānaṃ appoṭhetvā nadī tadā

So saddo jambudīpamhi patthaṭo hoti tāvade

169

Kaṇhajātakevāpi sakko devāna missare

Kassapassa bhagavato ossakkitamhi sāsane

170

Vissakamma devaputtaṃ kāritvā sunavesakaṃ

Devālayā otaritvā patvāna jambudīpakaṃ

171

Ahaṃ dussīla bhikkhuñca bhikkhuniñca upāsakaṃ

Upāsikañca sakalaṃ adhammaṭṭhaṃ chanampi ca

172

Khādissāmi asesanti ugghosāpesi sopi ca

Saddo sakaladīpamhi patthaṭo hoti sabbaso

173

Kusarāja jātakevāpi kusarājā mahābalo

Pabhāvatiṃ labhitvāna hatthikkhandha gatova so

174

Tāya saddhiṃva saṅgāmaṃ otaritvā mahāyaso

Ahaṃ sīhassaro nāma mahārājā idhāgato

175

Saṅgāme otaritvāna sīhanādaṃ nadī tadā

Sattannaṃ pana rājūnaṃ senā bhijjittha taṃ khaṇe

176

Tassa saddo jambudīpe pattharitvāva tiṭṭhati

Yakkho ālavako vāpi kelāsakūṭa matthake

177

hatvā ahaṃ ālavako yakkho iti pabhāsiya

Uggho sesi tadā tassa saddo dīpaṃ avatthari

178

Ete sabbepi caturo saddātu jambudīpake

Tesaṃ tesaṃ gharadvāre ṭhatvā ugghositā viya

179

Paññāyantī ti ñātabbā viññunā paṇḍitena hi

Pañcabalāni vuttāni buddhenādicca bandhunā

180

Saddhā balaṃ paññābalaṃ ete pañcabalā siyuṃ

Pañca svetesu balesu aggaṃ paññābalaṃ mataṃ

181

Aparāti pañca pañceva balāni desitāni ca

Bāhubalaṃ bhogabalaṃ amaccabala mevaca

182

Rājabalaṃ ñāṇabalaṃ ete pañcabalā siyuṃ

Pañcasvetesu balesu aggaṃ paññābalaṃ mataṃ

[SL Page 217] [\x 217/]

183

Dhammasavaṇe pañceva ānisaṃsā pakāsitā

Assutaṃ suṇāti sutaṃ pariyodapeti sādhukaṃ

184

Kaṅkhaṃ vitarati diṭṭhiṃ ujuyeva karoti ca

Saka cittaṃ pasīdati ānisaṃsā ime siyuṃ

185

Saddhammadesanā kāle sādhu sādhuti bhāsato

Mukhato nibbattati gandho uppalaṃva yathodake

186

Sāvatthi nagareyeva eko kuṭumbiko ahu

Tassa dhītāya sāmiko saddho āsi pasannako

187

Ekadā kira so dhammaṃ sutvāna sādarā pana

Ayaṃ dhammohi pūretuṃ gihībhūtena sabbathā

188

Nasakkā iti cintetvā gantvā ārāma muttamaṃ

Piṇḍapātika therassa aññatarassa santike

189

Pabbaji taṃkhaṇeyeva tassa taṃ pākaṭaṃ ahu

Tato rājāpi ñatvāna assāmikā ayaṃ iti

190

Tassabhariyaṃ gahetvāna antepuraṃ pavesayi

Tato aparakālamhi rañño jānapado naro

191

Bahuṃ nīluppalaṃ pupphaṃ ānayī taṃ tadā pana

Taṃ pupphaṃ ekakaṃyeva orodhānaṃ tadāpayī

192

Tadā tassāpi itthiyā pāpunanti duve tadā

Sā itthipi ca passitvā pahaṭṭhākāraṃ pāpuṇi

193

Taṃ pupphaṃ upasiṃghitvā rodati sā tadā pana

Rājā sutvāna taṃ itthiṃ pakkositvā na pucchati

194

Kissa tvaṃ somanassāsi kissa tvaṃ rodasī iti

Mahārāja duve pupphā mayā laddhāti maññiya

195

Somanassamhi aparaṃ saritvā pana rodayiṃ

Taṃ sutvāpi ca so rājā tikkhattuṃ yeva pucchiya

196

Asaddahanto rājā so puneka divasaṃ pasa

Nimantitvāna sambuddhaṃ sasaṅghaṃ lokanāyakaṃ

197

Santappetvā paṇītena piṇḍapātena sabbathā

Mahā dānampi datvāna taṃ itthimpi apucchi so

198

Tava sāmike therotu etesu katare iti

Sā itthipica dassesi eso thero mamaṃ iti

[SL Page 218] [\x 218/]

199

Taṃ sutvāna mahārājā sambuddhaṃ etada bruvi

Sasaṅgho gacchatu bhante etaṃ theraṃ ṭhapetha no

200

Eso therova amhākaṃ dhamma kathaṃ karissatīti

Tassa taṃ vacanaṃ sutvā sambuddho dipaduttamo

201

Taṃ bhikkhuṃ ṭhapayetvāna sasaṅghova apakkami

Tato ca rājā taṃ theraṃ upasaṃkamma sādaraṃ

202

Anumodanatthaṃ bhante dhammaṃ desehi tvaṃ iti

Āyācittha tadā thero dhammaṃ desesi rājino

203

Tadā dhammaṃ bhaṇantassa tassa therassa mukhato

Uppalassa gandhova sugandho nikkhamma tāvade

204

Rañño taṃ sakalaṃ gehaṃ chādiyitvāna tiṭṭhati

Taṃ ñatvāna tadā rājā esā saccaṃ bhaṇī iti

205

Saddahitvāna punapi nimantetvā tathāgataṃ

Bhante kenīdiso gandho kammena idha ijjhatī

206

Itipuṭṭhotu sambuddho rajānaṃ idamabravī

Eso thero mahārāja atīte buddhasāsane

207

Dhammaṃ suṇanto sakkaccaṃ cittīkatvāna sādarā

Sādhukāraṃ pavattento suṇāti so abhikkhaṇaṃ

208

Nissandā tassa kammassa sugandhaṃ īdisaṃ labhi

Evaṃ vuttesu rājā so abhinandi subhāsitaṃ

209

Tasmāyeva imaṃ gāthaṃ āharitvāna sabba so

Sabbadā yeva vācenti saddhamma garuno janā

210

Saddhamma desanā kāle sādhu sādhūti bhāsato

Mukhato nibbattatī gandho uppalaṃva yathodaketi

211 Asutvā buddhavacanaṃ na sakkā parijānituṃ

Kusalākusalaṃ sabbaṃ kalyāṇaṃ atha pāpakaṃ

212

Aṭṭhikatvāna sakkaccaṃ sampattittaya sādhakaṃ

Cittaṃ katvāva sotabbo saddhammo atidullabho

213

Evaṃ sudesitaṃ dhammaṃ sutvā ariyasāvakā

Arajjitvā attabhāve bāhirārammaṇe pica

214

Pattā maggaphalaṃ seṭṭhaṃ papponti paramaṃ sivaṃ

Etamatthampi sutvāna ubhayañcāpi vaṇṇitaṃ

[SL Page 219] [\x 219/]

215

Tato viramaṇaṃ yeva veramaṇīti vuccati

Evaṃ saraṇasīlena sampannotu upāsako

216 Pasattho uttamo hoti hoti saggaparāyano upāsakassa bhāvantu pākaṭatthaṃ imaṃ pana

217

Pakiṇṇaka kathaṃ sammā veditabbaṃva viññunā

Kotu upāsako nāma kena upāsako iti

218

Vuccati assa sīlaṃko ājīvo ca vipatti ca

Kā sampatti panetassa iti cekathayā mahaṃ

219

Gahaṭṭho pana yo koci buddhādi ratanattaye

Tato ahosi saraṇaṃ eso vutto upāsako

220

Pāṇātipātā virato adinnādāna saṃyamā

Micchācāra virāmo ca viratā bhūta vācato

221

Majjapāṇā ca virato esohu sīlavā iti

Pañca micchā vaṇijjātu pahāya so upāsako

222

Dhammena jīvikaṃ kāsi esā ājīva sampadā

Katame pañca vāṇijjā iti cekathayā mahaṃ

223

Sattha vaṇijja kāceva sattavaṇijjakāpi ca

Maṃsavaṇijjakā ceva majjavaṇijjakā pica

224

Visavaṇijjakā ceva ete pañca vaṇijjakā

Upāsakena sabbena akattabbāti vaṇṇitā

225

Tattha āvudha bhaṇḍantu kataṃ vā kāritampi ca

Yena kenaci laddhaṃvā vikkayo neva vaṭṭati

226

Sattavaṇijjakā nāma manussānaṃ va vikkayo

Maṃsa vaṇijjakā nāma miga sūkara ādike

227

Posetvā maṃsaṃ vaḍḍhetvā vikkayo yeva vuccati

Majjavaṇijjakā nāma majjaṃ katvāna vikkayo

228

Visavaṇijjakā nāma yojetvāna visaṃ pana

Vikkayo taṃ gahetvāna esā visavaṇijjakā

229

Tattha'pare parodhena nakare satthavāṇijaṃ

Abhujissa katattāva nakare satta vāṇijaṃ

230

Mā sattaṃ mārayissanti nakare maṃsa vāṇijaṃ

Pamādaṭṭhāna hetuttā nakare majjavāṇijaṃ

[SL Page 220] [\x 220/]

231

Sabbesaṃ nāsa hetuttā nakare visavāṇijaṃ

Etā kho vaṇijjā pañca akatvāna upāsako

232

Sammā jīvena jīveti upāsakoti vuccati

Vipattināma etesaṃ sīla ājīvakādinaṃ

233

Bhijjanaṃva vipattīti hoti sova upāsako

Caṇḍālo patikiṭṭho ca hoti caso atthato

234

Asaddhādi pañca dhammā vipattītassa honti hi

Yathāha bhagavācāpi sabbadassī tathāgato

235

Pañcahi bhikkhave tehi dhammehi samannāgato

Upāsakohu caṇḍālo malaṃ patikiṭṭhako

236

Katame pana te pañca assaddho so upāsako

Dussīlo pica so hoti so kutūhala maṅgalo

237

Maṅgalaṃ gaṇhi no kammaṃ itova bāhirampi vā

Dakkhiṇeyyaṃ gavesati etecassa vipattikā

238

Katamā tassa sampatti sīlassa sampadā pi ca

Ājīva sampadāceva sampadāti pakāsitā

239

Yeca ratanabhāvādī karāladdhādayo pīca

Pañca dhammāpi tasseva sampattī ti pakāsitā

240

Yathāha bhagavācāpī sabba dassī tathāgato

Pañcahi bhikkhavo tehi dhammehi samannā gato

241

Upāsako ratanañca hotiso padumampi ca

Hoti so puṇḍarīkoca katamehica pañcahi

242

Saddhoca sīlavācāpi na kotūhala maṅgalo

Hoti kammaṃva pacceti no maṅgalaṃ ito bahi

243

Dakkhiṇeyyaṃ na eseti idheva pubba kārakaṃ

Karoti ete pañceva tassa sampattiyo iti

244

Evaṃ saraṇa sīlantu samādinno upāsako

Attajīvita hetūpi nataṃ vītikkamī sadā

245

Tatra ṭhāne idaṃ vatthuviññātabbaṃ vibhāvīnā

Laṅkādīpe atītamhi saddho rājāsi so pana

246

Maṃsaṃ tittirakānantu khādituṃ icchati tadā

Tato eva vicintesi aṅgāra pakkakaṃ ahaṃ

[SL Page 221] [\x 221/]

247

Khādituṃ tittiramaṃsaṃ icchāmi iti ce vade

Samantā yojane ṭhāne tittiramaṃsa rāsikaṃ

248

Karissantīti uppannaṃ pipāsaṃ adhivāsiya

Tīni saṃvaccharāneva vītināmeti sīlavā

249

Athassa dvīsu kaṇṇesu pubbe saṇṭhāti so tadā

Asakkonto dhivāsetuṃ pucchittha sevake jane

250

Amhākantu upaṭṭhāko atthiti sīlarakkhako

Atthi tissoti nāmeko sīlaṃ rakkhati sādhukanti

251

Taṃ sutvāna mahārājā pakkositvāna taṃ pana

Pucchitvāna vimaṃsetuṃ gehaṃ gacchāti abravi

252

Tato ca so sajīvaṃva kukkuṭaṃ āharāpiya

Pesesi purisaṃ ekaṃ sīghaṃ tissassa santikaṃ

253

Gantvā imaggi pākehī pacitvā sādhukaṃ pana

Upaṭṭhāpetu mamhākaṃ sīghaṃ ānehi tvaṃ iti

254

So gantvāna tathāvoca tisso pi āha taṃ naraṃ

Pacituṃ pana sakkomi pāṇaghātaṃ sudukkaraṃ

255

Tasmāhaṃ na karomīti taṃ sutvā itaro pica

Gantvā ārocayi rañño rājānaṃ puna pesayī

256

So puriso pigantvāna taṃ tissaṃedabravi

Rañño āṇātikkamanaṃ ayuttaṃ silabhedanaṃ

257

Katvā punapitaṃ sīlaṃ rakkhassu sādhukaṃ iti

Tassataṃ vacanaṃ sutvā tissotaṃ etadabravi

258

Ekasmiṃ attabhāvetu maraṇaṃ ekamevahu

Tasmāhaṃ pāṇavadhakaṃ na karissaṃ kathañcapi'ti

259

Tassa taṃ vacanaṃ sutvā itaro puriso pi ca

Gantvā rañño nivedesī rājā punapi pesayi

260

Yāva tatiyakañceva pesetvāna akārakaṃ

Āṇaṃ karohi etantu netvā āghātanaṃ pana

261

Tumhe etassa sīsantu chindathāti apesayi

Pesetvāna tato rājā rahasseneva te jane

262

Amho etantu purisaṃ santajjetvāna sabbaso

Kukkuṭaṃtaṃ tissakataṃ punānehi mama santikaṃ

[SL Page 222] [\x 222/]

263 Iti rahassikaṃ vācaṃ kathesī so narādhipo

Tassakaṃ vacanaṃ sutvā sabbe te vadhakāpi ca

264

Sanna jjetvāna taṃ tissaṃ netvā āghātanaṃ pi ca

Kukkuṭaṃ taṃ tassa ure ṭhapetvā idamabravuṃ

265

Māretvāna imaṃ amho gaccha icchita ṭhānakaṃ

Iti vuttetu sotisso taṃ kukkuṭaṃntu attano

266

Hadayeva ṭhapetvāna idaṃvācaṃ abhāsayī

Pariccajāmahaṃ jīvaṃ tuyhaṃ yeva ca kāraṇā

267

Mama jīvampi tvaṃdehi iti vatvā visajjayi

Kukkuṭopi ca dvepakkhe pasāretvāna taṃ khaṇe

268

Ākāseneva gantvāna rukkhe girimhi nilīyi

Tasmāyeva caso giri kukkuṭa girināmako

269

Ahosī taṃ pavattintu sutvā rājāpi taṃ khaṇe

Pakkosāpiya taṃ tissaṃ na hāpayitvāna sādhukaṃ

270

Alaṅkaritvā bhaṇḍehi datvā kāmavaraṃpica

Sakkāra sammānaṃ katvā idaṃ vacana mabravi

271

Tuyhaṃ vimaṃsanatthaṃ va etaṃ sabbaṃ mayā kataṃ

Maṃsantu tittirānaṃ hi khādituṃ icchato mama

272

Saṃvaccharāni tīneva atikkantāni sabbaso

Tasmā yeva tuvaṃdāni tittira maṃsehi maṃ pana

273

Sakkhissasi upaṭṭhātuṃ iti vuttetu so pana

Tisso amaccaputto tu āma devāti abravi

274

Tato nivattayitvā so aṭṭhāsidvārasantike

Tadā eko gahetvāna mate tittirake tayo

275

Āgamāsi ca taṃ disvā tisso pi dvekahāpaṇe

Datvā tayopi tittire ādāya sīghaso pana

276 Gantvā sakanivesaṃ so pacāpetvāna sādhukaṃ

Netvāna rājino tassa bhojāpesi yathicchitaṃ

277

Tato paṭṭhāya raññopi ābādho vūpasammati

Evaṃ rājā ca tisso ca sīlaṃ rakkhiya sādhukaṃ

278

Kāyassa bhedā te dvepi devalokūpa pajjare

Idaṃ saṃyutta nikāye salāyatana vaggake

[SL Page 223] [\x 223/]

279

Āgataṃ iti viñññeyyaṃ paṇḍitena nayaññunā

Yo koci sīlaṃ rakkhanto sayaṃ pana samādayi

280

Naṃ samādāpayi paraṃ īdiso puggalo pana

Mahābhogī sadā hoti no parivāra sampadā

281

Yo koci puggalo sīlaṃ samādāya ca sādhukaṃ

Samādāpesi parampi īdiso puggalo pana

282

Nibbatta nibbattaṭṭhāne mahābhogi mahāyaso

Sa mahāparivāro ca ahosi sabbajeṭṭhako

283

Etassatthaṃ pakāsetuṃ idaṃ vatthuṃ vijāniya

Satta satā atītamhi nāvāya vāṇijā pana

284

Tariṃsu te samuddaṃsā nāvā khittasarāviya

Pakkhanditvāna vegena sattame divase pana

285

Sandhāretuṃ sakaṭṭhānaṃ ummivegā na sakkuni

Bhijjati taṃ khaṇeyeva udakampi tato tato

286

Pacisanti tadā sabbe vāṇijāpi bhayattitā

Sakaṃ sakantu devānaṃ vandanā yācanādikaṃ

287

Karontā parideviṃsu eko tesantu majjhago

Puriso tu sakaṃ sīlaṃ dānañcāpi vipassiya

288

Pallaṅkaṃ ābhujitvāna yogī miva nisīdati

Evaṃ nisinnaṃ taṃ disvaṃ abhayaṃ santamānasaṃ

289

Pucchiṃsu vāṇijā sabbe kamma kasmā na socasīti

Tesaṃ taṃ vacanaṃ sutvā so tesaṃ idamabravi

290

Amho ahaṃ hi nāvāya ārūhissanti cintiya

Bhikkhusaṅghassa dānampi datvā pi yeva yathābalaṃ

291

Sīlañcāpi samādāya rakkhāmi sādhukaṃ ahaṃ

Taṃ me sīlañca dānañca āvajjitvāna sādhukaṃ

292

Īdise sahaye ṭhāne sampatte sumahabbhaye

Acalo nibbhayo hutvā vasāmi iti abravi

293

Tathā hive tuvaṃ hambho datvā abhaya kāraṇaṃ

Kātuṃ tvaṃ yuttarūposi iti vuttetu so pana

294

Te sabbe sattakoṭṭhāse katvā sataṃ sataṃ tato

Adāsi pañcasīlāni tesu ca paṭhamaṃ sataṃ

[SL Page 224] [\x 224/]

295

Goppha mattodake gaṇhi dutiyaṃ jannumattake

Sīlaṃ gaṇhāti tatiyaṃ kaṭi mattodake ggihi

296

Catutthaṃ nābhimattetu pañcamaṃ thanamattake

Chaṭṭhaṃ galappamāṇetu udake gaṇhi sīlakaṃ

297

Sattamaṃ pana satantu mukhe loṇodake ṭhite

Aggahesi ca sīlāni sīlaṃ datvāna so pana

298

Tumhākaṃ saraṇaṃ aññaṃ sīlaṃ vinā navijjati

Sīlaṃ āvajjatha tumhe iti vatvāna so sayi

299

Te sabbepi tadā tamhā kālaṃ katvāna taṃ khaṇe

Maraṇāsanna kālamhi sīlaṃ rakkhaṇa kāraṇā

300

Tato cutā tāvatiṃsa devalokūpa pajjare

Tattha majjheva sabbesaṃ ācariyassa kāraṇā

301

Yojana sata ubbedhaṃ byamhaṃ nibbatti taṃ khaṇe

Avasesā sattasatā vāṇijāpi ca tassatu

302

Parivārāva hutvāna nibbattiṃsu samantato

Tesaṃ vyambhaṃ pi hāyitvā kamena paṭipāṭiyā

303

Sabbaheṭṭhima byamhantu ahu dvādasa yojanaṃ

Evaṃ satta sataṃ yeva pañcasīlaṃ samādiya

304

Ullaṅghitvāna saggamhi nibbattiṃsu tato pana

Satullapakāyīkāti tā paññāyiṃsu devatā

305

Te nibbattakkhaṇe yeva āvajjantā sakammakaṃ

Ācariyaṃ yeva nissāya ñatvā sampatti lābhakaṃ

306

Jinassa santikaṃ gantvā vaṇṇaṃ ācariyassatu

Kathetu kāmā sabbepi majjhima yāmake pi ca

307

Bhagavantaṃ upāgañjuṃ upagantvā bhi vandiya

Ekamantaṃva aṭṭhaṃsu tāsu chadevatā pana

308

Ācariyassa vaṇṇaṃ ca bhanituṃ sādarā pana

Jinaṃ vandiya ekekaṃ gāthaṃ āhaṃsu tāvade

309

Sabbhireva samāsetha sabhikubbetha santhavaṃ

Sataṃ saddhamma maññāya seyyo hoti napāpiyo

310

Sabbhireva samāsetha sabhi kubbetha santhavaṃ

Sataṃ saddhamma maññāya paññā labhati nāññato

[SL Page 225] [\x 225/]

311

Sabhireva samāsetha sabhikubbetha santhavaṃ

Sataṃ saddhamma maññāya sokamajjhe na socati

312

Sabhireva samāsetha sabhi kubbetha santhavaṃ

Sataṃ saddhamma maññāya ñātimajjhe virocati

313

Sabbhireva samāsetha sabbhikubbetha santhavaṃ

Sataṃ saddhamma maññāya sattā gacchanti suggatiṃ

314

Sabhireva samāsetha sabbhikubbetha santhavaṃ

Sataṃ saddhamma maññāya sattā tiṭṭhanti sātataṃti

315

Evaṃ vuttetu bhagavā sādhu tumhehi bhāsitaṃ

Ahampi tumhaṃ vakkhāmi sunātha mama bhāsitaṃ

316

Iti vatvāna sambuddho sappurisa samāgame

Ānisaṃsaṃva dassento imaṃ gāthaṃ abhāsatha

317

Sabbhireva samāsetha sabbhikubbetha santhavaṃ

Sataṃ saddhamma maññāya sabba dukkhā pamuccatīti

Sīlānisaṃsa kathā.

----------

318

Kusalā kusalaṃ kammaṃ katvā kammānu rūpato

Sugatiṃ duggatiṃñcāpi sattā gacchanti sabbaso

319

Tesaṃ kamma vibhāgampi sutta maggānu sārato

Kathissāmi samāsena pubbācariya vuttakaṃ

320

Kamma paccaya kammanti cetanāva samiritā

Tathāpi nānā khaṇikā puññā puññā ca cetanā

321

Kilesānusaya santāne pākadhammābhi jāyare

Pahīnānusayā nantu kirayā mattaṃ pavattati

322

Janakañce vupatthamśa mūpapīḷo pa ghātakaṃ

Catudhā kiccabhedena kammameva pavuccati

323

Janeti janakaṃ pākaṃ taṃ chindato (pa)piḷakaṃ

Taṃ pavattetu patthamhaṃ taṃ ghātetyu pa ghātakaṃ

324

Karoti attano pāpaṃ sāvakānanti bhāsitaṃ

Pākadāyaka kammantu yaṃ kiñci janakaṃ bhave

325

Bādhamānaka kammantu tappākamupapīḷakaṃ upaghātaka midanti garūpaccheda kampana

[SL Page 226] [\x 226/]

326

Garumāsanna māciṇṇaṃ katattā kammunāsaha

Kammaṃ catubbidhaṃ pāpaṃ pariyāyappabhedato

327

Mahaggatā nantariyaṃ garukammanti vuccati

Kataṃ cintita māsanna māsanna maraṇenatu

328

Bāhullena samāciṇṇa māciṇṇanti pavuccati

Sesaṃ puñña mapuññca katattā kammamīritaṃ

329

Diṭṭhadhamma vedanīya mupapajjā pare tathā

Pariyāye vedanīya mitivāhosi kammanā

330

Pākakāla vasenātha kālātīta vasena ca

Cattārecapi akkhātā kammānā [a] dicca bandhunā

331

Diṭṭhadhammavedanīyaṃ paṭhamaṃ javanamhave

Aladdhā sevanattānaṃ asamatthaṃ bhavantare

332

Vedanīyantupapajja pariyosāna mīritaṃ

Pariniṭṭhita kammattā vipajjati anantare

333

Sesāni vedanīyāni pariyāye pare pana

Laddhā sevanato pākaṃ janenti sati paccaye

334

Vuccantā hoti [b] kammāni kālātītāni sabbathā

Uccinna taṇhā mūlāni paccayā lābhato tathā

335

Kiṃ sattehi kataṃ kammaṃ kusalā kusalampi ca

Kuhiṃ ṭhatvāna taṃ sabbaṃ vipākaṃ deti sabbathā

336

Kiṃ kusalā kusalesu mahantaṃ kataraṃ ahu

Kiṃ jānantena pakataṃ pāpakammaṃ mahantakaṃ

337

Ajānante na vā hoti evaṃ vuttampi yuttakaṃ

Aññasmiṃ āgataṃ sabbaṃ kathetuṃ pana dukkaraṃ

338

Milinda pañhakeyeva āgataṃ kathayāmahaṃ

Milindo nāma so rājā nāgasenavhayaṃ pana

339

Therantaṃ pucchanatthāya idaṃ vacana mabravi

Bhante etaṃ nāgasena kusalākusalaṃ pana

340

Iminā nāmarūpena kataṃ hoti ca sabbathā

Te sabbepi kuhiṃ ṭhatvā vipākaṃ denti attano

------------------------------------------

[A] catuvevapi akkhātaṃ kammanā-potthakesu

[B] hoti-potthakesu.

[SL Page 227] [\x 227/]

341 Iti vuttetu so thero rājānaṃ etadabravi

Sa sakkomi mahārāja tāni kammāni dassituṃ

342

Idha vā parattha vā ete tiṭṭhanti sabbathā iti

Therassa vacanaṃ sutvā rājā theraṃ ida bravi

343

Opammaṃ me karohi tvaṃ yathā jānāmahaṃ iti

Rañño taṃ vacanaṃ sutvā thero rājāna mabravi

344

Yathā pana mahārāja santi rukkhā anappakā

Anibbatta phalā tesaṃ sakkā phalāni dassituṃ

345

Idha vā parattha vā tesaṃ tiṭṭhantihi phalānīti

Nasakkā bhante dassetuṃ tesaṃ phalāni sabbasoti

346

Eva meva mahārāja nocchinnāyeva santati

Na sakkā tāni kammāni dassetuṃ idha tattha cāti

347

Sutvāna taṃ mahārājā kallosi iti abravi

Tato parampi taṃ theraṃ evamāha narādhipo

348

Bhante kathā nāgasena puññaṃvāpi apuññakaṃ

Katamaṃ nukho bahutaraṃ katamaṃ appakaṃ iti

349

Tassa taṃ vacanaṃ sutvā thero taṃ idamabravi

Puññameva mahārājā bahu appantu pāpakaṃ

350

Apuññaṃ kho mahārāja karonto pana so naro

Vippaṭisāriko hoti pāpamme pakataṃ iti

351

Tena navaḍḍhatī pāpaṃ puññaṃ kammaṃ pavaḍḍhati

Pāmojjaṃ jāyati tassa pīti jāyati sabbaso

352

Pīti manassa kāyotu paṭippassambhati tato

Paṭippassaddha kāyotu sukhaṃ vedayati tato

353

Sukhinopi ca cittantu samādhiyati sabbadā

Teneva tassa puññampi sadāyeva pavaḍḍhati

354

Yathāpi ca mahārāja udapāno bahūjane

Sampuṇṇo ekabhāgena udakaṃ paviseyya ca

355

Nīharīya ca ekena harantovā paraṃparaṃ na sakkā hoti khepetuṃ tatheva kusalampiva

356

Cintentassa bhiyo yeva vadati yeva ca sabbathā

Yo koci puriso rāja puññaṃ katvāna sādarā

[SL Page 228] [\x 228/]

357

Vassa satampi taṃ puññaṃ āvajjeyya dine dine

Āsannāvajjane [a] bhiyo kusalaṃtassa vaḍḍhati

358

Sa sakkā hoti taṃ puññaṃ saṅkhiyā dicchitehi [b] tu

Saṃvibhāgaṃ karitvāna gaṇhituñcāpi sabbaso

359

Api vāpi mahārāja hatthapāda vicchinnako

Purise ko bhagavato ekaṃ uppala mālakaṃ 360

Sādarā pūjayitvāna sambuddhassa sirīmato

Ekanavuti kappāni duggatiṃ so nagacchati

361

Imināpi mahārāja kāraṇena vadāmahaṃ

Puññaṃ bahutaraṃ hoti apuññaṃ pana appakanti

362

Punapi rājā taṃ theraṃ pucchituṃ idamabravi

Yo koci bhante jānanto pāpakammaṃ karoti ca

363

Ajānantova yokoci pāpakammaṃ pakubbati

Etesu kassa pāpaṃca hoti bahutaraṃ iti

364

Taṃ sutvāna tadā thero rājānaṃ idamabravi

Yo hi koci mahārāja ajānantova pāpakaṃ

365

Karoti tassa bahukaṃ apuññaṃ hoti sabbathā

Evaṃ vuttetu therena rājā theraṃ idabravi

366

Yo hi bhante nāgasena amhākaṃ seṭṭhabhāvakaṃ

Eso rājāti vā eso mahāmattoti vā pana

367

Jānanto pāpakaṃ kammaṃ karoti taṃ yo pana

Diguṇaṃyeva daṇḍema ajānantantu appakaṃ

368

Tassa taṃ vacanaṃ sutvā thero taṃ etadabravi

Kinnu maññasi taṃ rāja tattaṃ ayogulaṃ pana

369

Ādittaṃ sampajjalitaṃ bhusaṃ sajotibhūtakaṃ

Eko jānaṃva gaṇheyya eko ajānako pi ca

370

Gaṇheyya tesu katamo daheyya balavā iti

Taṃ sutvāna tadā rājā theraṃ etadabruvī

371

Yo kho bhante ajānanto gaṇhe(yya)tatta kaṅgulaṃ

Daheyya so atirekaṃ itaro pana ūnakaṃ

---------------------------------------------------

[A] āsannāva jite-potthakesu.

[B] saddhiyā dicchitehi-potthakesu

[SL Page 229] [\x 229/]

372

Evaṃ vuttetu so thero rājānaṃ etadabravi

Evameva mahārāja ajānanto ca so naro

373

Pāpa kammaṃ pakaroti tassa bahutarampi hi

Vaḍḍhateva apuññanti etaṃ sutvā narissaro

374

Kallosi bhante paññesu paññavāsīti abravi

Evaṃ dānampi datvāna sādarāyeva sabbaso

375

Sīlaṃñcāpi ca rakkhitvā sammāyeva susādhukaṃ

Tato paraṃ bhāvanampi kattabbantu hitatthinā

376

Buddhānussati mettā ca asubhaṃ maraṇassati

Iti etepi caturo kattabbātu hitatthinā

377

Lokattayesu sakalesu ca sabba sattā

Mittā ca majjha ripu bandhu janā ca sabbe

Te sabbadā vigata roga bhayā visokā

Sabbaṃ sukhaṃ adhigataṃ muditā bhavantu

378

Lokattayesu sakalesu samaṃna kiñci

Lokassa santikaraṇaṃ ratanattayena

Taṃ tejasā sumahatā jita sabba pāpo

So sabbadā dhigata sabba sukhībhaveyya

379

Kāyo karīsa bharito viya bhīnna kumbho

Kāyo sadā kalimalabyasanādhi vāso

Kāyo vihaññati ca sabbasucīti loko

Kāyo sadā maraṇa roga jarābhibhūto

380

Yo yobbano pi cadhiro pi ca bālakoti

Sattena pekkhati vihaññati deva maccu

So haṃ ṭhitopi sayitopi ca pakkamanto

Gacchāmi macchumadanīyatanaṃ tathāhi

381

Evaṃ yathā vihatadosa midaṃ sarīraṃ

Niccañca taggahamanā hadaye karotha

Mettaṃ paritta masubhaṃ maraṇassatiṃ ca

Bhāvetha bhāvanaratā satataṃ yatattā

382

Dānādi puññakiriyāni sukhindriyāni

Katvā ca tapphala masesa mahappameyya

Deyyaṃ sadā parahitāya guṇāyaceva

Kiṃvo tadeva nanu hatthagataṃ hi sāranti

Caturārakkhā

------- [SL Page 230] [\x 230/]

383

Tattha asubha bhāvanaṃ arati rati ādinaṃ

Aniṭṭhā rammaṇe cāpi iṭṭhe ārammaṇe pi ca

384

Sahituṃ pi ca sakkoti attadosampi passati

Tasmā asubha bhāvanaṃ dvattiṃsākāra lakkhaṇaṃ

385

Sabbadāyeva bhāveyya attanotu hitatthiko

Maraṇadhammaṃ vijānantā attanoca parassaca

386

Abhīto maraṇe hoti aniccatañca passati

Tasmā maraṇa satimpi bhāveyyasabbadā pi ca

387

Buddhe dhamme ca saṅghe ca kato eko pi añjali

Pahoti bhava dukkhaggiṃ nibbāpetuṃ asesato

388

Athāpi buddhaṃ dhammañca saṅghañcāpi anuttaraṃ

Saraṇaṃgata sattānaṃ bhayā ddupaddavampi ca

Nassa teva sadā tasmā buddhānussati bhāvaye

389 Ye sattasaṇḍaṃ paṭhaviṃ vijetvā

Rājasayo yajamānānu parihagā [b]

Assamedhaṃ purisamedhaṃ

Sammāpāsaṃ vājapeyyaṃ niraggalaṃ,

Mettassa cittassa subhāvitassa,

Kalampi te nānubhavanti soḷasiṃ.

390

Ekampice pānamaduṭṭhacitto,

Mettāyati kusalītena hoti,

Sabbeca pāṇe maraṇasānukampi,

Pahūta mariyo pakaroti puññaṃ,

391

Emaṃ mahinisaṃsanti ñatvāna paṇḍito naro,

Sabba satte sadāyeva mettaṃ bhāveyya sādhukaṃ.

392

Evaṃ dānañca sīlañca bhāvanañcāpi sabbaso pūrayanto mahāpañño sukhena pāpuṇe sivaṃ.

393

Evaṃ anekehi nayehi kiṇṇaṃ,

Pakiṇṇakaṃsāra mimaṃ viditvā,

Sārena hīne pana sabbaloke,

Sāraṃ sivaṃ pāpuṇituṃ yateyya,

394

Sāre gandhamhi etaṃ tividha sukhadadaṃ seṭṭhavācaṃ susāraṃ,

Sāraññu cintayitvā satata manalaso ādiyaṃ sārameva

Sāraṃ etanti sādhuṃ dhuvasukha subhato sārahīne sarīre,

Sāraṃ adātukāmo satata manalaso santameseyyasāraṃ.

Iti sujanappasāda saṃvegatthāya kate lokappadīpakasāre pakiṇṇakanayasāraniddeso nāma

Aṭṭhamo paricchedo.

-------------------------------------------

[A] khadiro=katthaci

[B] yojayamānā anupariyatā-potthakesu.

[SL Page 231] [\x 231/]

Siriratana purābhidhāne uttamanagare setakuñjarādhipati bhūtassa mahārañño mātubhūtāya

susaddhāya mahādeviyā kārite punapaṭalacchādite soṇṇamaya mahāvihāre vasantena

sīlācārādi sampannena tipiṭaka pariyattidharena saddhāviriya patimaṇḍitena sīhaladīpe

araññavāsīnaṃ pasatthamahātherānaṃ vaṃsālaṅkārabhūtena medhaṅkara

mahātherākhyappatītena saṃgharaññā katoyaṃ lokappadīpakasāro'ti

Anena puññena susambhatena,

Sayambhutaṃ yāvaca pāpuṇevara,

Nirantaraṃ loka hitassa kārako,

Bhave bhaveyyaṃ saraṇehi pūrito.

Antarāyaṃ vināsāro yathā niṭṭhaṃ upāgato

Tathādise susaṃ kappā sattānaṃ dhamma nissitaṃ

Lokappadipakasārappakaraṇaṃ mahāsaṅgharājenadaya rājassa gurunā racitaṃ.

Samattaṃ.

-----